Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 4.13: trayodaśo'dhyāyaḥ | baṭukotpattivarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 4.13

Language
Sanskrit

Contents

trayodaśo'dhyāyaḥ | baṭukotpattivarṇanam

4.13.1

sūta uvāca |
yathābhavalliṅgarūpaḥ sampūjyastribhave śivaḥ |
tathoktaṃ vā dvijāḥ prītyā kimanyacchrotumicchatha ||

4.13.2

ṛṣaya ūcuḥ |
andhakeśvaraliṅgasya mahimānaṃ vada prabho |
tathānyacchivaliṅgānāṃ prītyā vaktumihārhasi ||

4.13.3

sūta uvāca |
purābdhigartamāśritya vasan daityo'ndhakāsuraḥ |
svavaśaṃ kārayāmāsa trailokyaṃ surasūdanaḥ ||

4.13.4

tasmādgartācca niḥsṛtya pīḍayitvā punaḥ prajāḥ |
prāviśacca tadā daityastaṃ gartaṃ suparākramaḥ ||

4.13.5

devāśca duḥkhitāḥ sarve śivaṃ prārthya punaḥpunaḥ |
sarvaṃ nivedayāmāsuḥ svaduḥkhaṃ ca munīśvarāḥ ||

4.13.6

sūta uvāca |
tadākarṇya vacasteṣāṃ devānāṃ parameśvaraḥ |
pratyuvāca prasannātmā duṣṭahantā satāṃ gatiḥ ||

4.13.7

śiva uvāca |
ghātayiṣyāmi taṃ daityamandhakaṃ surasūdanam |
sainyaṃ ca nīyatāndevā hyāyāmi ca gaṇaiḥ saha ||

4.13.8

tasmādgartādandhake hi devarṣidruhi bhīkare |
niḥsṛte ca tadā tasmindevā gartamupāśritāḥ ||

4.13.9

daityāśca devatāścaiva yuddhaṃ cakruḥ sudāruṇam |
śivānugrahato devāḥ prabalāścābhavam̐stadā ||

4.13.10

devaiśca pīḍitaḥ so'pi yāvadgartamupāgataḥ |
tāvacchūlena samprotaḥ śivena paramātmanā ||

4.13.11

tatratyaśca tadā śambhuṃ dhyātvā samprārthayattadā |
antakāle ca tvāṃ dṛṣṭvā tādṛśo bhavati kṣaṇāt ||

4.13.12

ityevaṃ saṃstutaḥ so'pi prasannaḥ śaṅkarastadā |
uvāca vacanaṃ tatra varaṃ brūhi dadāmi te ||

4.13.13

ityevaṃ vacanaṃ śrutvā sa daityaḥ punarabravīt |
supraṇamya śivaṃ stutvā sattvabhāvamupāśritaḥ ||

4.13.14

andhaka uvāca |
yadi prasanno deveśa svabhaktiṃ dehi me śubhām |
kṛpāṃ kṛtvā viśeṣeṇa saṃsthito bhava ceha vai ||

4.13.15

sūta uvāca |
ityuktastena daityaṃ taṃ tadgarte cākṣipaddharaḥ |
svayaṃ tatra sthito liṅgarūpo'sau lokakāmyayā ||

4.13.16

andhakeśaṃ ca talliṅgaṃ nityaṃ yaḥ pūjayennaraḥ |
ṣaṇmāsājjāyate tasya vāñchāsiddhirna saṃśayaḥ ||

4.13.17

vṛttyarthaṃ pūjayelliṅgaṃ lokasya hitakārakam |
ṣaṇmāsaṃ yo dvijaścaiva sa vai devalakaḥ smṛtaḥ ||

4.13.18

yathā devalakaścaiva sa bhavediha vai tadā |
devalakaśca yaḥ prokto nādhikāro dvijasya hi ||

4.13.18.p1

ṛṣaya ūcuḥ ||

4.13.19

devalakaśca kaḥ proktaḥ kiṃ kāryaṃ tasya vidyate |
tattvaṃ vada mahāprājña lokānāṃ hitahetave ||

4.13.20

sūta uvāca |
dadhīcirnāma vipro yo dharmiṣṭho vedapāragaḥ |
śivabhaktirato nityaṃ śivaśāstraparāyaṇaḥ ||

4.13.21

tasya putrastathā hyāsītsmṛto nāmnā sudarśanaḥ |
tasya bhāryā dukūlā ca nāmnā duṣṭakulodbhavā ||

4.13.22

tadvaśe sa ca bhartāsīttasya putracatuṣṭayam |
so'pi nityaṃ śivasyaiva pūjāṃ ca sma karotyasau ||

4.13.23

dadhīcestu tadā hyāsīd grāmāntaraniveśanam |
jñātisaṃyogataścaiva jñātibhirna sa mocitaḥ ||

4.13.24

kathayitvā ca putraṃ sa śivabhaktirato bhava |
ityuktvā sa gato mukto dadhīciḥ śaivasattamaḥ ||

4.13.25

sudarśanastatputro'pi śivapūjāṃ cakāra ha |
evaṃ cirataraḥ kālo vyatīyāya munīśvarāḥ ||

4.13.26

evaṃ ca śivarātriśca samāyātā kadācana |
tasyāṃ copoṣitāḥ sarve svayaṃ saṃyogatastadā ||

4.13.27

pūjāṃ kṛtvā gataḥ so'pi sudarśana iti smṛtaḥ |
strīsaṅgaṃ śivarātrau tu kṛtvā punarihāgataḥ ||

4.13.28

na snānaṃ tena ca kṛtaṃ tadrātryāṃ śivapūjanam |
tena tatkarmapākena kruddhaḥ provāca śaṅkaraḥ ||

4.13.29

maheśvara uvāca |
śivarātryāṃ tvayā duṣṭa sevanaṃ ca striyāḥ kṛtam |
asnātena madīyā ca kṛtā pūjāvivekinā ||

4.13.30

jñātvā caivaṃ kṛtaṃ yasmāttasmāttvaṃ jaḍatāṃ vraja |
mamāspṛśyo bhava tvaṃ ca dūrato darśanaṃ kuru ||

4.13.31

sūta uvāca |
iti śapto maheśena dādhīciḥ sa sudarśanaḥ |
jaḍatvaṃ prāptavānsadyaḥ śivamāyāvimohitaḥ ||

4.13.32

etasminsamaye viprā dadhīciḥ śaivasattamaḥ |
grāmāntarātsamāyāto vṛttāntaṃ śrutavām̐śca saḥ ||

4.13.33

śivena bhartsitaḥ so'pi duḥkhito'bhūdatīva hi |
ruroda hā hato'smīti duḥkhena sutakarmaṇā ||

4.13.34

punaḥpunaruvāceti sa dadhīciḥ satāṃ mataḥ |
anenedaṃ kuputreṇa hataṃ me kulamuttamam ||

4.13.35

sa putro'pi hato bhāryāṃ puṃścalīmuktavāndrutam |
paścāttāpamanuprāpya svapitrā paribhartsitaḥ ||

4.13.36

tatpitrā girijā tatra pūjitā vidhibhirvaraiḥ |
suyatnato mahābhaktyā svaputrasukhahetave ||

4.13.37

sudarśano'pi girijāṃ pūjayāmāsa ca svayam |
caṇḍīpūjanamārgeṇa mahābhaktyā śubhaiḥ stavaiḥ ||

4.13.38

evaṃ tau pitṛputrau hi nānopāyaiḥ subhaktitaḥ |
prasannāṃ cakraturdevīṃ girijāṃ bhaktavatsalām ||

4.13.39

tayoḥ sevāprabhāveṇa prasannā caṇḍikā tadā |
sudarśanaṃ ca putratve cakāra girijā mune ||

4.13.40

śivaṃ prasādayāmāsa putrārthe caṇḍikā svayam |
kruddhākruddhā punaścaṇḍī tatputrasya prasannadhīḥ ||

4.13.40.p1

athājñāya prasannaṃ taṃ maheśaṃ vṛṣabhadhvajam ||

4.13.41

namaskṛtya svayaṃ tasya hyutsaṅge taṃ nyaveśayat ||

4.13.42

ghṛtasnānaṃ taścakre putrasya girijā svayam |
trirāvṛttopavītaṃ ca granthinaikena saṃyutam ||

4.13.43

sudarśanāya putrāya dadau prītyā tadāmbikā |
uddiśya śivagāyatrīṃ ṣoḍaśākṣarasaṃyutām ||

4.13.44

tadoṃ namaḥ śivāyeti śrīśabdapūrvakāya ca |
vārānṣoḍaśa saṅkalpapūjāṃ kuryādayaṃ baṭuḥ ||

4.13.45

āsnānādipraṇāmāntaṃ pūjayanvṛṣabhadhvajam |
mantravāditrapūjābhiḥ sarṣīṇāṃ sannidhau tathā ||

4.13.46

nāmamantrānanekāṃśca pāṭhayāmāsa vai tadā |
uvāca suprasannātmā caṇḍikā ca śivastathā ||

4.13.47

madarpitaṃ ca yatkiñciddhanadhānyādikaṃ tathā |
tatsarvaṃ ca tvayā grāhyaṃ na doṣāya bhaviṣyati ||

4.13.48

mama kṛtye bhavānmukhyo devīkṛtye viśeṣataḥ |
ghṛtatailādikaṃ sarvaṃ tvayā grāhyaṃ madarpitam ||

4.13.49

prājāpatyaṃ bhavedyarhiṃ tarhyeko hi bhavānbhavet |
tadā pūjā ca sampūrṇānyathā sarvā ca niṣphalā ||

4.13.50

tilakaṃ vartulaṃ kāryaṃ snānaṃ kāryaṃ sadā tvayā |
śivasandhyā ca kartavyā gāyatrī ca tadīyakā ||

4.13.51

matsevāṃ prathamaṃ kṛtvā kāryamanyatkulocitam |
evaṃ kṛte'khile bhadraṃ doṣāḥ kṣāntā mayā tava ||

4.13.52

sūta uvāca |
ityuktvā tasya putrāśca catvāro baṭukāstadā |
abhiṣiktāścaturdikṣu śivena paramātmanā ||

4.13.53

caṇḍī caivātmanikaṭe putraṃ sthāpya sudarśanam |
tatputrānprerayāmāsa varāndattvā hyanekaśaḥ ||

4.13.54

devyuvāca |
ubhayorvyūhayormadhye baṭuko yo bhavenmama |
tasya syādvijayo nityaṃ nātra kāryā vicāraṇā ||

4.13.55

bhavāṃśca pūjito yena tenaivāhaṃ prapūjitā |
kartavyaṃ hi bhavadbhiśca svīyaṃ karma sadā suta ||

4.13.56

sūta uvāca |
evaṃ tasmai varā dattāḥ saputrāya mahātmane |
sudarśanāya kṛpayā śivābhyāṃ jagatāṃ kṛte ||

4.13.57

śivābhyāṃ sthāpitā yasmāttasmātte baṭukāḥ smṛtāḥ |
tapobhraṣṭā yato jātāḥ smṛtāstasmāttapo'dhamāḥ ||

4.13.58

śivayoḥ kṛpayā sarve vistāraṃ bahudhā gatāḥ |
teṣāṃ ca prathamā pūjā mahāpūjā mahātmanaḥ ||

4.13.59

tena yāvatkṛtā naiva pūjā vai śaṅkarasya ca |
tāvatpūjā na karttavyā kṛtā cenna śubhāpi sā ||

4.13.60

śubhaṃ vāpyaśubhaṃ vāpi baṭukaṃ na parityajet |
prājāpatye ca bhojye vai baṭureko viśiṣyate ||

4.13.61

śivayośca tathā kārye viśeṣo'tra pradṛśyate |
tadeva śṛṇu suprājña yathāhaṃ vacmi te'nagha ||

4.13.62

tasyaiva nagare rājño bhadrasya nityabhojane |
prājāpatyasya niyame hyandhakeśasamīpataḥ ||

4.13.63

yajjātamadbhutaṃ vṛttaṃ śivānugrahakāraṇāt |
śrūyatāṃ tacca suprītyā kathayāmi yathāśrutam ||

4.13.64

dhvaja ekaśca tadrājñe dattastuṣṭena śambhunā |
proktaśca kṛpayā rājā devadevena tena saḥ ||

4.13.65

prātaśca badhyatāṃ rājandhvajo rātrau patiṣyati |
mama tvevaṃ ca sampūrṇe prājāpatye tathā punaḥ ||

4.13.66

anyathāyaṃ dhvajo me hi rātrāvapi sthiro bhavet |
ityuktvāntarhitaḥ śambhū rājñe tuṣṭaḥ kṛpānidhiḥ ||

4.13.67

tatheti niyamaścāsīttasya rājño mahāmune |
prājāpatyaṃ kṛtaṃ nityaṃ śivapūjāvidhānataḥ ||

4.13.68

svayaṃ prātarvivardheta dhvajaḥ sāyaṃ patediti |
yadi kāryaṃ ca sampūrṇaṃ jātaṃ caiva bhavediha ||

4.13.69

ekasminsamaye cātra baṭoḥ kāryaṃ purā hyabhūt |
dhvajaḥ sa patito vai hi brahmabhojaṃ vināpi hi ||

4.13.70

dṛṣṭvā tacca tadā tatra pṛṣṭā rājñā ca paṇḍitāḥ |
bhuñjate brāhmaṇā hyatra notthito vai dhvajastviti ||

4.13.71

kathaṃ ca patitaḥ so'tra brāhmaṇā brūta satyataḥ |
te pṛṣṭāśca tadā procurbrāhmaṇāḥ paṇḍitottamāḥ ||

4.13.72

brahmabhoje mahārāja baṭuko bhojitaḥ purā |
caṇḍīputraḥ śivastuṣṭastasmācca patito dhvajaḥ ||

4.13.73

tacchrutvā nṛpatiḥ so'tha janāścānye'pi sarvaśaḥ |
abhavanvismitāstatra praśaṃsāṃ cakrire tataḥ ||

4.13.74

evaṃ ca mahimā teṣāṃ vardhitaḥ śaṅkareṇa hi |
tasmācca baṭukāḥ śreṣṭhāḥ purāvidbhiḥ prakīrtitāḥ ||

4.13.75

śivapūjā tu taiḥ pūrvamuttāryā nānyathā punaḥ |
anyeṣāṃ nādhikāro'sti śivasya vacanādiha ||

4.13.76

uttāraṇaṃ ca kāryaṃ vai pūjā pūrṇā bhavatviti |
etāvadeva teṣāṃ tu kāryaṃ nānyattathaiva ca ||

4.13.77

etatsarvaṃ samākhyātaṃ yatpṛṣṭaṃ ca munīśvarāḥ |
yacchrutvā śivapūjāyāḥ phalaṃ prāpnoti vai naraḥ ||

4.13.77.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe caturthyāṃ koṭirudrasaṃhitāyāṃ baṭukotpattivarṇanaṃ nāma trayodaśo'dhyāyaḥ ||

4.13.77.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

4.13.77.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

4.13.77.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

4.13.77.p5

caturthī koṭirudrasaṃhitā

Other recensions (1)

Linked texts (1)