Shivapurana 4.13: trayodaśo'dhyāyaḥ | baṭukotpattivarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 4.13
- Language
- Sanskrit
Contents
trayodaśo'dhyāyaḥ | baṭukotpattivarṇanam
4.13.1
sūta uvāca |
yathābhavalliṅgarūpaḥ sampūjyastribhave śivaḥ |
tathoktaṃ vā dvijāḥ prītyā kimanyacchrotumicchatha ||
4.13.2
ṛṣaya ūcuḥ |
andhakeśvaraliṅgasya mahimānaṃ vada prabho |
tathānyacchivaliṅgānāṃ prītyā vaktumihārhasi ||
4.13.3
sūta uvāca |
purābdhigartamāśritya vasan daityo'ndhakāsuraḥ |
svavaśaṃ kārayāmāsa trailokyaṃ surasūdanaḥ ||
4.13.4
tasmādgartācca niḥsṛtya pīḍayitvā punaḥ prajāḥ |
prāviśacca tadā daityastaṃ gartaṃ suparākramaḥ ||
4.13.5
devāśca duḥkhitāḥ sarve śivaṃ prārthya punaḥpunaḥ |
sarvaṃ nivedayāmāsuḥ svaduḥkhaṃ ca munīśvarāḥ ||
4.13.6
sūta uvāca |
tadākarṇya vacasteṣāṃ devānāṃ parameśvaraḥ |
pratyuvāca prasannātmā duṣṭahantā satāṃ gatiḥ ||
4.13.7
śiva uvāca |
ghātayiṣyāmi taṃ daityamandhakaṃ surasūdanam |
sainyaṃ ca nīyatāndevā hyāyāmi ca gaṇaiḥ saha ||
4.13.8
tasmādgartādandhake hi devarṣidruhi bhīkare |
niḥsṛte ca tadā tasmindevā gartamupāśritāḥ ||
4.13.9
daityāśca devatāścaiva yuddhaṃ cakruḥ sudāruṇam |
śivānugrahato devāḥ prabalāścābhavam̐stadā ||
4.13.10
devaiśca pīḍitaḥ so'pi yāvadgartamupāgataḥ |
tāvacchūlena samprotaḥ śivena paramātmanā ||
4.13.11
tatratyaśca tadā śambhuṃ dhyātvā samprārthayattadā |
antakāle ca tvāṃ dṛṣṭvā tādṛśo bhavati kṣaṇāt ||
4.13.12
ityevaṃ saṃstutaḥ so'pi prasannaḥ śaṅkarastadā |
uvāca vacanaṃ tatra varaṃ brūhi dadāmi te ||
4.13.13
ityevaṃ vacanaṃ śrutvā sa daityaḥ punarabravīt |
supraṇamya śivaṃ stutvā sattvabhāvamupāśritaḥ ||
4.13.14
andhaka uvāca |
yadi prasanno deveśa svabhaktiṃ dehi me śubhām |
kṛpāṃ kṛtvā viśeṣeṇa saṃsthito bhava ceha vai ||
4.13.15
sūta uvāca |
ityuktastena daityaṃ taṃ tadgarte cākṣipaddharaḥ |
svayaṃ tatra sthito liṅgarūpo'sau lokakāmyayā ||
4.13.16
andhakeśaṃ ca talliṅgaṃ nityaṃ yaḥ pūjayennaraḥ |
ṣaṇmāsājjāyate tasya vāñchāsiddhirna saṃśayaḥ ||
4.13.17
vṛttyarthaṃ pūjayelliṅgaṃ lokasya hitakārakam |
ṣaṇmāsaṃ yo dvijaścaiva sa vai devalakaḥ smṛtaḥ ||
4.13.18
yathā devalakaścaiva sa bhavediha vai tadā |
devalakaśca yaḥ prokto nādhikāro dvijasya hi ||
4.13.18.p1
ṛṣaya ūcuḥ ||
4.13.19
devalakaśca kaḥ proktaḥ kiṃ kāryaṃ tasya vidyate |
tattvaṃ vada mahāprājña lokānāṃ hitahetave ||
4.13.20
sūta uvāca |
dadhīcirnāma vipro yo dharmiṣṭho vedapāragaḥ |
śivabhaktirato nityaṃ śivaśāstraparāyaṇaḥ ||
4.13.21
tasya putrastathā hyāsītsmṛto nāmnā sudarśanaḥ |
tasya bhāryā dukūlā ca nāmnā duṣṭakulodbhavā ||
4.13.22
tadvaśe sa ca bhartāsīttasya putracatuṣṭayam |
so'pi nityaṃ śivasyaiva pūjāṃ ca sma karotyasau ||
4.13.23
dadhīcestu tadā hyāsīd grāmāntaraniveśanam |
jñātisaṃyogataścaiva jñātibhirna sa mocitaḥ ||
4.13.24
kathayitvā ca putraṃ sa śivabhaktirato bhava |
ityuktvā sa gato mukto dadhīciḥ śaivasattamaḥ ||
4.13.25
sudarśanastatputro'pi śivapūjāṃ cakāra ha |
evaṃ cirataraḥ kālo vyatīyāya munīśvarāḥ ||
4.13.26
evaṃ ca śivarātriśca samāyātā kadācana |
tasyāṃ copoṣitāḥ sarve svayaṃ saṃyogatastadā ||
4.13.27
pūjāṃ kṛtvā gataḥ so'pi sudarśana iti smṛtaḥ |
strīsaṅgaṃ śivarātrau tu kṛtvā punarihāgataḥ ||
4.13.28
na snānaṃ tena ca kṛtaṃ tadrātryāṃ śivapūjanam |
tena tatkarmapākena kruddhaḥ provāca śaṅkaraḥ ||
4.13.29
maheśvara uvāca |
śivarātryāṃ tvayā duṣṭa sevanaṃ ca striyāḥ kṛtam |
asnātena madīyā ca kṛtā pūjāvivekinā ||
4.13.30
jñātvā caivaṃ kṛtaṃ yasmāttasmāttvaṃ jaḍatāṃ vraja |
mamāspṛśyo bhava tvaṃ ca dūrato darśanaṃ kuru ||
4.13.31
sūta uvāca |
iti śapto maheśena dādhīciḥ sa sudarśanaḥ |
jaḍatvaṃ prāptavānsadyaḥ śivamāyāvimohitaḥ ||
4.13.32
etasminsamaye viprā dadhīciḥ śaivasattamaḥ |
grāmāntarātsamāyāto vṛttāntaṃ śrutavām̐śca saḥ ||
4.13.33
śivena bhartsitaḥ so'pi duḥkhito'bhūdatīva hi |
ruroda hā hato'smīti duḥkhena sutakarmaṇā ||
4.13.34
punaḥpunaruvāceti sa dadhīciḥ satāṃ mataḥ |
anenedaṃ kuputreṇa hataṃ me kulamuttamam ||
4.13.35
sa putro'pi hato bhāryāṃ puṃścalīmuktavāndrutam |
paścāttāpamanuprāpya svapitrā paribhartsitaḥ ||
4.13.36
tatpitrā girijā tatra pūjitā vidhibhirvaraiḥ |
suyatnato mahābhaktyā svaputrasukhahetave ||
4.13.37
sudarśano'pi girijāṃ pūjayāmāsa ca svayam |
caṇḍīpūjanamārgeṇa mahābhaktyā śubhaiḥ stavaiḥ ||
4.13.38
evaṃ tau pitṛputrau hi nānopāyaiḥ subhaktitaḥ |
prasannāṃ cakraturdevīṃ girijāṃ bhaktavatsalām ||
4.13.39
tayoḥ sevāprabhāveṇa prasannā caṇḍikā tadā |
sudarśanaṃ ca putratve cakāra girijā mune ||
4.13.40
śivaṃ prasādayāmāsa putrārthe caṇḍikā svayam |
kruddhākruddhā punaścaṇḍī tatputrasya prasannadhīḥ ||
4.13.40.p1
athājñāya prasannaṃ taṃ maheśaṃ vṛṣabhadhvajam ||
4.13.41
namaskṛtya svayaṃ tasya hyutsaṅge taṃ nyaveśayat ||
4.13.42
ghṛtasnānaṃ taścakre putrasya girijā svayam |
trirāvṛttopavītaṃ ca granthinaikena saṃyutam ||
4.13.43
sudarśanāya putrāya dadau prītyā tadāmbikā |
uddiśya śivagāyatrīṃ ṣoḍaśākṣarasaṃyutām ||
4.13.44
tadoṃ namaḥ śivāyeti śrīśabdapūrvakāya ca |
vārānṣoḍaśa saṅkalpapūjāṃ kuryādayaṃ baṭuḥ ||
4.13.45
āsnānādipraṇāmāntaṃ pūjayanvṛṣabhadhvajam |
mantravāditrapūjābhiḥ sarṣīṇāṃ sannidhau tathā ||
4.13.46
nāmamantrānanekāṃśca pāṭhayāmāsa vai tadā |
uvāca suprasannātmā caṇḍikā ca śivastathā ||
4.13.47
madarpitaṃ ca yatkiñciddhanadhānyādikaṃ tathā |
tatsarvaṃ ca tvayā grāhyaṃ na doṣāya bhaviṣyati ||
4.13.48
mama kṛtye bhavānmukhyo devīkṛtye viśeṣataḥ |
ghṛtatailādikaṃ sarvaṃ tvayā grāhyaṃ madarpitam ||
4.13.49
prājāpatyaṃ bhavedyarhiṃ tarhyeko hi bhavānbhavet |
tadā pūjā ca sampūrṇānyathā sarvā ca niṣphalā ||
4.13.50
tilakaṃ vartulaṃ kāryaṃ snānaṃ kāryaṃ sadā tvayā |
śivasandhyā ca kartavyā gāyatrī ca tadīyakā ||
4.13.51
matsevāṃ prathamaṃ kṛtvā kāryamanyatkulocitam |
evaṃ kṛte'khile bhadraṃ doṣāḥ kṣāntā mayā tava ||
4.13.52
sūta uvāca |
ityuktvā tasya putrāśca catvāro baṭukāstadā |
abhiṣiktāścaturdikṣu śivena paramātmanā ||
4.13.53
caṇḍī caivātmanikaṭe putraṃ sthāpya sudarśanam |
tatputrānprerayāmāsa varāndattvā hyanekaśaḥ ||
4.13.54
devyuvāca |
ubhayorvyūhayormadhye baṭuko yo bhavenmama |
tasya syādvijayo nityaṃ nātra kāryā vicāraṇā ||
4.13.55
bhavāṃśca pūjito yena tenaivāhaṃ prapūjitā |
kartavyaṃ hi bhavadbhiśca svīyaṃ karma sadā suta ||
4.13.56
sūta uvāca |
evaṃ tasmai varā dattāḥ saputrāya mahātmane |
sudarśanāya kṛpayā śivābhyāṃ jagatāṃ kṛte ||
4.13.57
śivābhyāṃ sthāpitā yasmāttasmātte baṭukāḥ smṛtāḥ |
tapobhraṣṭā yato jātāḥ smṛtāstasmāttapo'dhamāḥ ||
4.13.58
śivayoḥ kṛpayā sarve vistāraṃ bahudhā gatāḥ |
teṣāṃ ca prathamā pūjā mahāpūjā mahātmanaḥ ||
4.13.59
tena yāvatkṛtā naiva pūjā vai śaṅkarasya ca |
tāvatpūjā na karttavyā kṛtā cenna śubhāpi sā ||
4.13.60
śubhaṃ vāpyaśubhaṃ vāpi baṭukaṃ na parityajet |
prājāpatye ca bhojye vai baṭureko viśiṣyate ||
4.13.61
śivayośca tathā kārye viśeṣo'tra pradṛśyate |
tadeva śṛṇu suprājña yathāhaṃ vacmi te'nagha ||
4.13.62
tasyaiva nagare rājño bhadrasya nityabhojane |
prājāpatyasya niyame hyandhakeśasamīpataḥ ||
4.13.63
yajjātamadbhutaṃ vṛttaṃ śivānugrahakāraṇāt |
śrūyatāṃ tacca suprītyā kathayāmi yathāśrutam ||
4.13.64
dhvaja ekaśca tadrājñe dattastuṣṭena śambhunā |
proktaśca kṛpayā rājā devadevena tena saḥ ||
4.13.65
prātaśca badhyatāṃ rājandhvajo rātrau patiṣyati |
mama tvevaṃ ca sampūrṇe prājāpatye tathā punaḥ ||
4.13.66
anyathāyaṃ dhvajo me hi rātrāvapi sthiro bhavet |
ityuktvāntarhitaḥ śambhū rājñe tuṣṭaḥ kṛpānidhiḥ ||
4.13.67
tatheti niyamaścāsīttasya rājño mahāmune |
prājāpatyaṃ kṛtaṃ nityaṃ śivapūjāvidhānataḥ ||
4.13.68
svayaṃ prātarvivardheta dhvajaḥ sāyaṃ patediti |
yadi kāryaṃ ca sampūrṇaṃ jātaṃ caiva bhavediha ||
4.13.69
ekasminsamaye cātra baṭoḥ kāryaṃ purā hyabhūt |
dhvajaḥ sa patito vai hi brahmabhojaṃ vināpi hi ||
4.13.70
dṛṣṭvā tacca tadā tatra pṛṣṭā rājñā ca paṇḍitāḥ |
bhuñjate brāhmaṇā hyatra notthito vai dhvajastviti ||
4.13.71
kathaṃ ca patitaḥ so'tra brāhmaṇā brūta satyataḥ |
te pṛṣṭāśca tadā procurbrāhmaṇāḥ paṇḍitottamāḥ ||
4.13.72
brahmabhoje mahārāja baṭuko bhojitaḥ purā |
caṇḍīputraḥ śivastuṣṭastasmācca patito dhvajaḥ ||
4.13.73
tacchrutvā nṛpatiḥ so'tha janāścānye'pi sarvaśaḥ |
abhavanvismitāstatra praśaṃsāṃ cakrire tataḥ ||
4.13.74
evaṃ ca mahimā teṣāṃ vardhitaḥ śaṅkareṇa hi |
tasmācca baṭukāḥ śreṣṭhāḥ purāvidbhiḥ prakīrtitāḥ ||
4.13.75
śivapūjā tu taiḥ pūrvamuttāryā nānyathā punaḥ |
anyeṣāṃ nādhikāro'sti śivasya vacanādiha ||
4.13.76
uttāraṇaṃ ca kāryaṃ vai pūjā pūrṇā bhavatviti |
etāvadeva teṣāṃ tu kāryaṃ nānyattathaiva ca ||
4.13.77
etatsarvaṃ samākhyātaṃ yatpṛṣṭaṃ ca munīśvarāḥ |
yacchrutvā śivapūjāyāḥ phalaṃ prāpnoti vai naraḥ ||
4.13.77.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe caturthyāṃ koṭirudrasaṃhitāyāṃ baṭukotpattivarṇanaṃ nāma trayodaśo'dhyāyaḥ ||
4.13.77.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
4.13.77.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
4.13.77.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
4.13.77.p5
caturthī koṭirudrasaṃhitā
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
Linked texts (1)
- Koṭirudrasaṃhitā — Sanskrit