Shivapurana 4.26: ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ | tryambakeśvaramāhātmyavarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 4.26
- Language
- Sanskrit
Contents
- 4.26.57 — 5 parts
ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ | tryambakeśvaramāhātmyavarṇanam
4.26.1
sūta uvāca |
evaṃ kṛte tu ṛṣiṇā sastrīkena dvijāḥ śivaḥ |
āvirbabhūva saśivaḥ prasannaḥ sagaṇastadā ||
4.26.2
atha prasannaḥ saśivo varaṃ brūhi mahāmune |
prasanno'haṃ subhaktyā ta ityuvāca kṛpānidhiḥ ||
4.26.3
tadā tatsundaraṃ rūpaṃ dṛṣṭvā śambhormahātmanaḥ |
praṇamya śaṅkaraṃ bhaktyā stutiṃ cakre mudānvitaḥ ||
4.26.4
stutvā bahu praṇamyeśaṃ baddhāñjalipuṭaḥ sthitaḥ |
niṣpāpaṃ kuru māṃ devābravīditi sa gautamaḥ ||
4.26.5
sūta uvāca |
ityākarṇya vacastasya gautamasya mahātmanaḥ |
suprasannataro bhūtvā śivo vākyamupādade ||
4.26.6
śiva uvāca |
dhanyo'si kṛtakṛtyo'si niṣpāpo'si sadā mune |
etairduṣṭaiḥ kila tvaṃ ca chalito'si khalātmabhiḥ ||
4.26.7
tvadīyadarśanāllokā niṣpāpāśca bhavanti hi |
kiṃ punastvaṃ sapāpo'si madbhaktinirataḥ sadā ||
4.26.8
upadravastvayi mune yaiḥ kṛtastu durātmabhiḥ |
te pāpāśca durācārā hatyāvantasta eva hi ||
4.26.9
eteṣāṃ darśanādanye pāpiṣṭhāḥ sambhavantu ca |
kṛtaghnāśca tathā jātā naiteṣāṃ niṣkṛtiḥ kvacit ||
4.26.10
sūta uvāca |
ityuktvā śaṅkarastasmai teṣāṃ duścaritaṃ tadā |
bahūvāca prabhurviprāḥ satkado'satsu daṇḍadaḥ ||
4.26.11
śarvoktamiti sa śrutvā suvismitamanā ṛṣiḥ |
supraṇamya śivaṃ bhaktyā sāñjaliḥ punarabravīt ||
4.26.12
gautama uvāca |
ṛṣibhistairmaheśāna hyupakāraḥ kṛto mahān |
yadyevaṃ na kṛtaṃ taistu darśanaṃ te kuto bhavet ||
4.26.13
dhanyāste ṛṣayo yaistu mahyaṃ śubhataraṃ kṛtam |
taddurācaraṇādeva mama svārtho mahānabhūt ||
4.26.14
sūta uvāca |
ityevaṃ tadvacaḥ śrutvā suprasanno maheśvaraḥ |
gautamaṃ pratyuvācāśu kṛpādṛṣṭyā vilokya ca ||
4.26.15
śiva uvāca |
ṛṣirdhanyo'si viprendra ṛṣiśreṣṭhataro'si vai |
jñātvā māṃ suprasannaṃ hi vṛṇu tvaṃ varamuttamam ||
4.26.16
sūta uvāca |
gautamo'pi vicāryaivaṃ loke viśrutamityuta |
anyathā na bhavedeva tasmāduktaṃ samācaret ||
4.26.17
niścityaivaṃ muniśreṣṭho gautamaḥ śivabhaktimān |
sāñjalirnataśīrṣo hi śaṅkaraṃ vākyamabravīt ||
4.26.18
gautama uvāca |
satyaṃ nātha bravīṣi tvaṃ tathāpi pañcabhiḥ kṛtam |
nānyathā bhavatītyatra yajjātaṃ jāyatāṃ tu tat ||
4.26.19
yadi prasanno deveśa gaṅgā ca dīyatāṃ mama |
kuru lokopakāraṃ hi namaste'stu namo'stu te ||
4.26.20
sūta uvāca |
ityuktvā vacanaṃ tasya dhṛtvā vai pādapaṅkajam |
namaścakāra deveśaṃ gautamo lokakāmyayā ||
4.26.21
tatastu śaṅkaro devaḥ pṛthivyāśca divaśca saḥ |
sāraṃ caiva samuddhṛtya rakṣitaṃ pūrvameva tat ||
4.26.22
vivāhe brahmaṇā dattamavaśiṣṭaṃ ca kiñcana |
tattasmai dattavān śambhurmunaye bhaktavatsalaḥ ||
4.26.23
gaṅgājalaṃ tadā tatra strīrūpamabhavatparam |
tasyāścaiva ṛṣiśreṣṭhaḥ stutiṃ kṛtvā natiṃ vyadhāt ||
4.26.24
gautama uvāca |
dhanyāsi kṛtakṛtyāsi pāvitaṃ bhuvanaṃ tvayā |
māṃ ca pāvaya gaṅge tvaṃ patantaṃ niraye dhruvam ||
4.26.25
sūta uvāca |
śambhuścāpi tadovāca sarveṣāṃ hitakṛcchṛṇu |
gaṅge gautamamenaṃ tvaṃ pāvayasva madājñayā ||
4.26.26
iti śrutvā vacastasya śambhośca gautamasya ca |
uvācaiva śivaṃ gaṅgā śivaśaktirhi pāvanī ||
4.26.27
gaṅgovāca |
ṛṣiṃ tu pāvayitvāhaṃ parivārayutaṃ prabho |
gamiṣyāmi nijasthānaṃ vacaḥ satyaṃ bravīmi ha ||
4.26.28
sūta uvāca |
ityuktaṃ gaṅgayā tatra maheśo bhaktavatsalaḥ |
lokopakaraṇārthāya punargaṅgāṃ vaco'bravīt ||
4.26.29
śiva uvāca |
tvayā sthātavyamatraivāvrajedyāvatkaliryugaḥ |
vaivasvato manurdevi hyaṣṭāviṃśattamo bhavet ||
4.26.30
sūta uvāca |
iti śrutvā vacastasya svāminaḥ śaṅkarasya tat |
pratyuvāca punargaṅgā pāvanī sā saridvarā ||
4.26.31
gaṅgovāca |
māhātmyamadhikaṃ cetsyānmama svāminmaheśvara |
sarvebhyaśca tadā sthāsye dharāyāṃ tripurāntaka ||
4.26.32
kiñcānyacca śṛṇu svāminvapuṣā sundareṇa ha |
tiṣṭha tvaṃ matsamīpe vai sagaṇaḥ sāmbikaḥ prabho ||
4.26.33
sūta uvāca |
evaṃ tasyā vacaḥ śrutvā śaṅkaro bhaktavatsalaḥ |
lokopakaraṇārthāya punargaṅgāṃ vaco'bravīt ||
4.26.34
śiva uvāca |
dhanyāsi śrūyatāṃ gaṅge hyahaṃ bhinnastvayā na hi |
tathāpi sthīyate hyatra sthīyatāṃ ca tvayāpi hi ||
4.26.35
sūta uvāca |
ityevaṃ vacanaṃ śrutvā svāminaḥ parameśituḥ |
prasannamānasā bhūtvā gaṅgā ca pratyapūjayat ||
4.26.36
etasminnantare devā ṛṣayaśca purātanāḥ |
sutīrthānyapyanekāni kṣetrāṇi vividhāni ca ||
4.26.37
āgatya gautamaṃ sarve gaṅgāṃ ca giriśaṃ tathā |
jaya jayeti bhāṣantaḥ pūjayāmāsurādarāt ||
4.26.38
tataste nirjarāḥ sarve teṣāṃ cakruḥ stutiṃ mudā |
karān badhvā nataskandhā haribrahmādayastadā ||
4.26.39
gaṅgā prasannā tebhyaśca giriśaścocatustadā |
varaṃ brūta suraśreṣṭhā dadvo vaḥ priyakāmyayā ||
4.26.40
devā ūcuḥ |
yadi prasanno deveśa prasannā tvaṃ saridvare |
sthātavyamatra kṛpayā naḥ priyārthaṃ tathā nṛṇām ||
4.26.41
gaṅgovāca |
yūyaṃ sarvapriyārthaṃ ca tiṣṭhathātra na kiṃ punaḥ |
gautamaṃ kṣālayitvāhaṃ gamiṣyāmi yathāgatam ||
4.26.42
bhavatsu me viśeṣo'tra jñeyaścaiva kathaṃ surāḥ |
tatpramāṇaṃ kṛtaṃ cetsyāttadā tiṣṭhāmyasaṃśayam ||
4.26.43
sarve ūcuḥ |
siṃharāśau yadā syādvai guruḥ sarvasuhṛttamaḥ |
tadā vayaṃ ca sarve tvāgamiṣyāmo na saṃśayaḥ ||
4.26.44
ekādaśa ca varṣāṇi lokānāṃ pātakaṃ tviha |
kṣālitaṃ yadbhavedevaṃ malināḥ smaḥ saridvare ||
4.26.45
tasyaiva kṣālanāya tvāyāsyāmaḥ sarvathā priye |
tvatsakāśaṃ mahādevi procyate satyamādarāt ||
4.26.46
anugrahāya lokānāmasmākaṃ priyakāmyayā |
sthātavyaṃ śaṅkareṇāpi tvayā caiva saridvare ||
4.26.47
yāvatsiṃhe guruścaiva sthāsyāmastāvadeva hi |
tvayi snānaṃ trikālaṃ ca śaṅkarasya ca darśanam ||
4.26.48
kṛtvā svapāpaṃ nikhilaṃ vimokṣyāmo na saṃśayaḥ |
svadeśāṃśca gamiṣyāmo bhavacchāsanato vayam ||
4.26.49
sūta uvāca |
ityevaṃ prārthitastaistu gautamena maharṣiṇā |
sthito'sau śaṅkaraḥ prītyā sthitā sā ca saridvarā ||
4.26.50
sā gaṅgā gautamī nāmnā liṅgaṃ tryambakamīritam |
khyātākhyātaṃ babhūvātha mahāpātakanāśanam ||
4.26.51
taddinaṃ hi samārabhya siṃhasthe ca bṛhaspatau |
āyānti sarvatīrthāni kṣetrāṇi daivatāni ca ||
4.26.52
sarāṃsi puṣkarādīni gaṅgādyāḥ saritastathā |
vāsudevādayo devāḥ santi vai gautamītaṭe ||
4.26.53
yāvattatra sthitānīha tāvatteṣāṃ phalaṃ na hi |
svapradeśe samāyātāstarhyeteṣāṃ phalaṃ bhavet ||
4.26.54
jyotirliṅgamidaṃ proktaṃ tryambakaṃ nāma viśrutam |
sthitaṃ taṭe hi gautamyā mahāpātakanāśanam ||
4.26.55
yaḥ paśyedbhaktito jyotirliṅgaṃ tryambakanāmakam |
pūjayetpraṇametstutvā sarvapāpaiḥ pramucyate ||
4.26.56
jyotirliṅgaṃ tryambakaṃ hi pūjitaṃ gautamena ha |
sarvakāmapradaṃ cātra paratra paramuktidam ||
4.26.57
iti vaśca samākhyātaṃ yatpṛṣṭo'haṃ munīśvarāḥ |
kimanyadicchatha śrotuṃ tad brūyāṃ vo na saṃśayaḥ ||
4.26.57.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe caturthyāṃ koṭirudrasaṃhitāyāṃ tryambakeśvaramāhātmyavarṇanaṃ nāma ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ ||
4.26.57.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
4.26.57.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
4.26.57.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
4.26.57.p5
caturthī koṭirudrasaṃhitā
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
Linked texts (1)
- Koṭirudrasaṃhitā — Sanskrit