Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 4.26: ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ | tryambakeśvaramāhātmyavarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 4.26

Language
Sanskrit

Contents

ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ | tryambakeśvaramāhātmyavarṇanam

4.26.1

sūta uvāca |
evaṃ kṛte tu ṛṣiṇā sastrīkena dvijāḥ śivaḥ |
āvirbabhūva saśivaḥ prasannaḥ sagaṇastadā ||

4.26.2

atha prasannaḥ saśivo varaṃ brūhi mahāmune |
prasanno'haṃ subhaktyā ta ityuvāca kṛpānidhiḥ ||

4.26.3

tadā tatsundaraṃ rūpaṃ dṛṣṭvā śambhormahātmanaḥ |
praṇamya śaṅkaraṃ bhaktyā stutiṃ cakre mudānvitaḥ ||

4.26.4

stutvā bahu praṇamyeśaṃ baddhāñjalipuṭaḥ sthitaḥ |
niṣpāpaṃ kuru māṃ devābravīditi sa gautamaḥ ||

4.26.5

sūta uvāca |
ityākarṇya vacastasya gautamasya mahātmanaḥ |
suprasannataro bhūtvā śivo vākyamupādade ||

4.26.6

śiva uvāca |
dhanyo'si kṛtakṛtyo'si niṣpāpo'si sadā mune |
etairduṣṭaiḥ kila tvaṃ ca chalito'si khalātmabhiḥ ||

4.26.7

tvadīyadarśanāllokā niṣpāpāśca bhavanti hi |
kiṃ punastvaṃ sapāpo'si madbhaktinirataḥ sadā ||

4.26.8

upadravastvayi mune yaiḥ kṛtastu durātmabhiḥ |
te pāpāśca durācārā hatyāvantasta eva hi ||

4.26.9

eteṣāṃ darśanādanye pāpiṣṭhāḥ sambhavantu ca |
kṛtaghnāśca tathā jātā naiteṣāṃ niṣkṛtiḥ kvacit ||

4.26.10

sūta uvāca |
ityuktvā śaṅkarastasmai teṣāṃ duścaritaṃ tadā |
bahūvāca prabhurviprāḥ satkado'satsu daṇḍadaḥ ||

4.26.11

śarvoktamiti sa śrutvā suvismitamanā ṛṣiḥ |
supraṇamya śivaṃ bhaktyā sāñjaliḥ punarabravīt ||

4.26.12

gautama uvāca |
ṛṣibhistairmaheśāna hyupakāraḥ kṛto mahān |
yadyevaṃ na kṛtaṃ taistu darśanaṃ te kuto bhavet ||

4.26.13

dhanyāste ṛṣayo yaistu mahyaṃ śubhataraṃ kṛtam |
taddurācaraṇādeva mama svārtho mahānabhūt ||

4.26.14

sūta uvāca |
ityevaṃ tadvacaḥ śrutvā suprasanno maheśvaraḥ |
gautamaṃ pratyuvācāśu kṛpādṛṣṭyā vilokya ca ||

4.26.15

śiva uvāca |
ṛṣirdhanyo'si viprendra ṛṣiśreṣṭhataro'si vai |
jñātvā māṃ suprasannaṃ hi vṛṇu tvaṃ varamuttamam ||

4.26.16

sūta uvāca |
gautamo'pi vicāryaivaṃ loke viśrutamityuta |
anyathā na bhavedeva tasmāduktaṃ samācaret ||

4.26.17

niścityaivaṃ muniśreṣṭho gautamaḥ śivabhaktimān |
sāñjalirnataśīrṣo hi śaṅkaraṃ vākyamabravīt ||

4.26.18

gautama uvāca |
satyaṃ nātha bravīṣi tvaṃ tathāpi pañcabhiḥ kṛtam |
nānyathā bhavatītyatra yajjātaṃ jāyatāṃ tu tat ||

4.26.19

yadi prasanno deveśa gaṅgā ca dīyatāṃ mama |
kuru lokopakāraṃ hi namaste'stu namo'stu te ||

4.26.20

sūta uvāca |
ityuktvā vacanaṃ tasya dhṛtvā vai pādapaṅkajam |
namaścakāra deveśaṃ gautamo lokakāmyayā ||

4.26.21

tatastu śaṅkaro devaḥ pṛthivyāśca divaśca saḥ |
sāraṃ caiva samuddhṛtya rakṣitaṃ pūrvameva tat ||

4.26.22

vivāhe brahmaṇā dattamavaśiṣṭaṃ ca kiñcana |
tattasmai dattavān śambhurmunaye bhaktavatsalaḥ ||

4.26.23

gaṅgājalaṃ tadā tatra strīrūpamabhavatparam |
tasyāścaiva ṛṣiśreṣṭhaḥ stutiṃ kṛtvā natiṃ vyadhāt ||

4.26.24

gautama uvāca |
dhanyāsi kṛtakṛtyāsi pāvitaṃ bhuvanaṃ tvayā |
māṃ ca pāvaya gaṅge tvaṃ patantaṃ niraye dhruvam ||

4.26.25

sūta uvāca |
śambhuścāpi tadovāca sarveṣāṃ hitakṛcchṛṇu |
gaṅge gautamamenaṃ tvaṃ pāvayasva madājñayā ||

4.26.26

iti śrutvā vacastasya śambhośca gautamasya ca |
uvācaiva śivaṃ gaṅgā śivaśaktirhi pāvanī ||

4.26.27

gaṅgovāca |
ṛṣiṃ tu pāvayitvāhaṃ parivārayutaṃ prabho |
gamiṣyāmi nijasthānaṃ vacaḥ satyaṃ bravīmi ha ||

4.26.28

sūta uvāca |
ityuktaṃ gaṅgayā tatra maheśo bhaktavatsalaḥ |
lokopakaraṇārthāya punargaṅgāṃ vaco'bravīt ||

4.26.29

śiva uvāca |
tvayā sthātavyamatraivāvrajedyāvatkaliryugaḥ |
vaivasvato manurdevi hyaṣṭāviṃśattamo bhavet ||

4.26.30

sūta uvāca |
iti śrutvā vacastasya svāminaḥ śaṅkarasya tat |
pratyuvāca punargaṅgā pāvanī sā saridvarā ||

4.26.31

gaṅgovāca |
māhātmyamadhikaṃ cetsyānmama svāminmaheśvara |
sarvebhyaśca tadā sthāsye dharāyāṃ tripurāntaka ||

4.26.32

kiñcānyacca śṛṇu svāminvapuṣā sundareṇa ha |
tiṣṭha tvaṃ matsamīpe vai sagaṇaḥ sāmbikaḥ prabho ||

4.26.33

sūta uvāca |
evaṃ tasyā vacaḥ śrutvā śaṅkaro bhaktavatsalaḥ |
lokopakaraṇārthāya punargaṅgāṃ vaco'bravīt ||

4.26.34

śiva uvāca |
dhanyāsi śrūyatāṃ gaṅge hyahaṃ bhinnastvayā na hi |
tathāpi sthīyate hyatra sthīyatāṃ ca tvayāpi hi ||

4.26.35

sūta uvāca |
ityevaṃ vacanaṃ śrutvā svāminaḥ parameśituḥ |
prasannamānasā bhūtvā gaṅgā ca pratyapūjayat ||

4.26.36

etasminnantare devā ṛṣayaśca purātanāḥ |
sutīrthānyapyanekāni kṣetrāṇi vividhāni ca ||

4.26.37

āgatya gautamaṃ sarve gaṅgāṃ ca giriśaṃ tathā |
jaya jayeti bhāṣantaḥ pūjayāmāsurādarāt ||

4.26.38

tataste nirjarāḥ sarve teṣāṃ cakruḥ stutiṃ mudā |
karān badhvā nataskandhā haribrahmādayastadā ||

4.26.39

gaṅgā prasannā tebhyaśca giriśaścocatustadā |
varaṃ brūta suraśreṣṭhā dadvo vaḥ priyakāmyayā ||

4.26.40

devā ūcuḥ |
yadi prasanno deveśa prasannā tvaṃ saridvare |
sthātavyamatra kṛpayā naḥ priyārthaṃ tathā nṛṇām ||

4.26.41

gaṅgovāca |
yūyaṃ sarvapriyārthaṃ ca tiṣṭhathātra na kiṃ punaḥ |
gautamaṃ kṣālayitvāhaṃ gamiṣyāmi yathāgatam ||

4.26.42

bhavatsu me viśeṣo'tra jñeyaścaiva kathaṃ surāḥ |
tatpramāṇaṃ kṛtaṃ cetsyāttadā tiṣṭhāmyasaṃśayam ||

4.26.43

sarve ūcuḥ |
siṃharāśau yadā syādvai guruḥ sarvasuhṛttamaḥ |
tadā vayaṃ ca sarve tvāgamiṣyāmo na saṃśayaḥ ||

4.26.44

ekādaśa ca varṣāṇi lokānāṃ pātakaṃ tviha |
kṣālitaṃ yadbhavedevaṃ malināḥ smaḥ saridvare ||

4.26.45

tasyaiva kṣālanāya tvāyāsyāmaḥ sarvathā priye |
tvatsakāśaṃ mahādevi procyate satyamādarāt ||

4.26.46

anugrahāya lokānāmasmākaṃ priyakāmyayā |
sthātavyaṃ śaṅkareṇāpi tvayā caiva saridvare ||

4.26.47

yāvatsiṃhe guruścaiva sthāsyāmastāvadeva hi |
tvayi snānaṃ trikālaṃ ca śaṅkarasya ca darśanam ||

4.26.48

kṛtvā svapāpaṃ nikhilaṃ vimokṣyāmo na saṃśayaḥ |
svadeśāṃśca gamiṣyāmo bhavacchāsanato vayam ||

4.26.49

sūta uvāca |
ityevaṃ prārthitastaistu gautamena maharṣiṇā |
sthito'sau śaṅkaraḥ prītyā sthitā sā ca saridvarā ||

4.26.50

sā gaṅgā gautamī nāmnā liṅgaṃ tryambakamīritam |
khyātākhyātaṃ babhūvātha mahāpātakanāśanam ||

4.26.51

taddinaṃ hi samārabhya siṃhasthe ca bṛhaspatau |
āyānti sarvatīrthāni kṣetrāṇi daivatāni ca ||

4.26.52

sarāṃsi puṣkarādīni gaṅgādyāḥ saritastathā |
vāsudevādayo devāḥ santi vai gautamītaṭe ||

4.26.53

yāvattatra sthitānīha tāvatteṣāṃ phalaṃ na hi |
svapradeśe samāyātāstarhyeteṣāṃ phalaṃ bhavet ||

4.26.54

jyotirliṅgamidaṃ proktaṃ tryambakaṃ nāma viśrutam |
sthitaṃ taṭe hi gautamyā mahāpātakanāśanam ||

4.26.55

yaḥ paśyedbhaktito jyotirliṅgaṃ tryambakanāmakam |
pūjayetpraṇametstutvā sarvapāpaiḥ pramucyate ||

4.26.56

jyotirliṅgaṃ tryambakaṃ hi pūjitaṃ gautamena ha |
sarvakāmapradaṃ cātra paratra paramuktidam ||

4.26.57

iti vaśca samākhyātaṃ yatpṛṣṭo'haṃ munīśvarāḥ |
kimanyadicchatha śrotuṃ tad brūyāṃ vo na saṃśayaḥ ||

4.26.57.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe caturthyāṃ koṭirudrasaṃhitāyāṃ tryambakeśvaramāhātmyavarṇanaṃ nāma ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ ||

4.26.57.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

4.26.57.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

4.26.57.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

4.26.57.p5

caturthī koṭirudrasaṃhitā

Other recensions (1)

Linked texts (1)