Shivapurana 4.38: aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ | śivarātrivratamahimanirūpaṇam
Śivapurāṇa (complete text) 4.38
- Language
- Sanskrit
Contents
aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ | śivarātrivratamahimanirūpaṇam
4.38.1
ṛṣaya ūcuḥ |
dhanyo'si kṛtakṛtyo'si jīvitaṃ saphalaṃ tava |
yacchrāvayasi nastāta maheśvarakathāṃ śubhām ||
4.38.2
bahubhiścarṣibhiḥ sūta śrutaṃ yadyapi vastu sat |
sandeho na gato'smākaṃ tadetatkathayāmi te ||
4.38.3
kena vratena santuṣṭaḥ śivo yacchati satsukham |
kuśalaḥ śivakṛtye tvaṃ tasmātpṛcchāmahe vayam ||
4.38.4
bhuktirmuktiśca labhyeta bhaktairyena vratena vai |
tadvada tvaṃ viśeṣeṇa vyāsaśiṣya namo'stu te ||
4.38.5
sūta uvāca |
samyakpṛṣṭamṛṣiśreṣṭhā bhavadbhiḥ karuṇātmabhiḥ |
smṛtvā śivapadāmbhojaṃ kathayāmi yathāśrutam ||
4.38.6
yathā bhavadbhiḥ pṛcchyeta tathā pṛṣṭaṃ hi vedhasā |
hariṇā śivayā caiva tathā vai śaṅkaraṃ prati ||
4.38.7
kasmiṃścitsamaye taistu pṛṣṭaṃ ca paramātmane |
kena vratena santuṣṭo bhuktiṃ muktiṃ ca yacchasi ||
4.38.8
iti pṛṣṭastadā taistu hariṇā tena vai tadā |
tadahaṃ kathayāmyadya śṛṇvatāṃ pāpahārakam ||
4.38.8.p1
śiva uvāca ||
4.38.9
bhūri vratāni me santi bhuktimuktipradāni ca |
mukhyāni tatra jñeyāni daśasaṅkhyāni tāni vai ||
4.38.10
daśa śaivavratānyāhurjābālaśrutipāragāḥ |
tāni vratāni yatnena kāryāṇyeva dvijaiḥ sadā ||
4.38.11
pratyaṣṭamyāṃ prayatnena kartavyaṃ naktabhojanam |
kālāṣṭamyāṃ viśeṣeṇa hare tyājyaṃ'hnibhojanam ||
4.38.12
ekādaśyāṃ sitāyāṃ tu tyājyaṃ viṣṇo'hnibhojanam |
asitāyāṃ tu bhoktavyaṃ naktamabhyarcya māṃ hare ||
4.38.13
trayodaśyāṃ sitāyāṃ tu kartavyaṃ niśi bhojanam |
asitāyāṃ tu bhūtāyāṃ tanna kāryaṃ śivavrataiḥ ||
4.38.14
niśi yatnena kartavyaṃ bhojanaṃ somavāsare |
ubhayoḥ pakṣayorviṣṇo sarvasmiñchivatatparaiḥ ||
4.38.15
vrateṣveteṣu sarveṣu śaivā bhojyāḥ prayatnataḥ |
yathāśakti dvijaśreṣṭhā vratasampūrtihetave ||
4.38.16
vratānyetāni niyamātkartavyāni dvijanmabhiḥ |
vratānyetāni tu tyaktvā jāyante taskarā dvijāḥ ||
4.38.17
muktimārgapravīṇaiśca kartavyaṃ niyamāditi |
muktestu prāpakaṃ caiva catuṣṭayamudāhṛtam ||
4.38.18
śivārcanaṃ rudrajapa upavāsaḥ śivālaye |
vārāṇasyāṃ ca maraṇaṃ muktireṣā sanātanī ||
4.38.19
aṣṭamī somavāre ca kṛṣṇapakṣe caturdaśī |
śivatuṣṭikaraṃ caitannātra kāryā vicāraṇā ||
4.38.20
caturṣvapi baliṣṭhaṃ hi śivarātrivrataṃ hare |
tasmāttadeva kartavyaṃ bhuktimuktiphalepsubhiḥ ||
4.38.21
etasmācca vratādanyannāsti nṛṇāṃ hitāvaham |
etad vrataṃ tu sarveṣāṃ dharmasādhanamuttamam ||
4.38.22
niṣkāmānāṃ sakāmānāṃ sarveṣāṃ ca nṛṇāṃ tathā |
varṇānāmāśramāṇāṃ ca strībālānāṃ tathā hare ||
4.38.23
dāsānāṃ dāsikānāṃ ca devādīnāṃ tathaiva ca |
śarīriṇāṃ ca sarveṣāṃ hitametad vrataṃ varam ||
4.38.24
māghasya hyasite pakṣe viśiṣṭā sāti kīrtitā |
niśīthavyāpinī grāhyā hatyākoṭivināśinī ||
4.38.25
taddine caiva yatkāryaṃ prātarārabhya keśava |
śrūyatāṃ tanmano dattvā suprītyā kathayāmi te ||
4.38.26
prātarutthāya medhāvī paramānandasaṃyutaḥ |
samācarennityakṛtyaṃ snānādikamatandritaḥ ||
4.38.27
śivālaye tato gatvā pūjayitvā yathāvidhi |
namaskṛtya śivaṃ paścātsaṅkalpaṃ samyagācaret ||
4.38.28
devadeva mahādeva nīlakaṇṭha namo'stu te |
kartumicchāmyahaṃ deva śivarātrivrataṃ tava ||
4.38.29
tava prabhāvāddeveśa nirvighnena bhavediti |
kāmādyāḥ śatravo māṃ vai pīḍāṃ kurvantu naiva hi ||
4.38.30
evaṃ saṅkalpamāsthāya pūjādravyaṃ samāharet |
susthale caiva yalliṅgaṃ prasiddhaṃ cāgameṣu vai ||
4.38.30.p1
rātrau tatra svayaṃ gatvā sampādya vidhimuttamam ||
4.38.31
śivasya dakṣiṇe bhāge paścime vā sthale śubhe ||
4.38.32
nidhāya caiva tada dravyaṃ pūjārthaṃ śivasannidhau |
punaḥ snāyāttadā tatra vidhipūrvaṃ narottamaḥ ||
4.38.33
paridhāya śubhaṃ vastramantarvāsaḥ śubhaṃ tathā |
ācamya ca trivāraṃ hi pūjārambhaṃ samācaret ||
4.38.34
yasya mantrasya yada dravyaṃ tena pūjāṃ samācaret |
amantrakaṃ na kartavyaṃ pūjanaṃ tu harasya ca ||
4.38.35
gītairvādyaistathā nṛtyairbhaktibhāvasamanvitaiḥ |
pūjanaṃ prathame yāme kṛtvā mantraṃ japed budhaḥ ||
4.38.36
pārthivaṃ ca tadā śreṣṭhaṃ vidadhyānmantravānyadi |
kṛtanityakriyaḥ paścātpārthivaṃ ca samarcayet ||
4.38.37
prathamaṃ pārthivaṃ kṛtvā paścātsthāpanamācaret |
stotrairnānāvidhairdevaṃ toṣayed vṛṣabhadhvajam ||
4.38.38
māhātmyaṃ vratasambhūtaṃ paṭhitavyaṃ sudhīmatā |
śrotavyaṃ bhaktavaryeṇa vratasampūrtikāmyayā ||
4.38.39
caturṣvapi ca yāmeṣu mūrtīnāṃ ca catuṣṭayam |
kṛtvāvāhanapūrvaṃ hi visargāvadhi vai kramāt ||
4.38.40
kāryaṃ jāgaraṇaṃ prītyā mahotsavasamanvitam |
prātaḥ snātvā punastatra sthāpayetpūjayecchivam ||
4.38.41
tataḥ samprārthayecchambhuṃ nataskandhaḥ kṛtāñjaliḥ |
kṛtasampūrṇavratako natvā taṃ ca punaḥ punaḥ ||
4.38.42
niyamo yo mahādeva kṛtaścaiva tvadājñayā |
visṛjyate mayā svāmin vrataṃ jātamanuttamam ||
4.38.43
vratenānena deveśa yathāśaktikṛtena ca |
santuṣṭo bhava śarvādya kṛpāṃ kuru mamopari ||
4.38.44
puṣpāñjaliṃ śive dattvā dadyāddānaṃ yathāvidhi |
namaskṛtya śivāyaiva niyamaṃ taṃ visarjayet ||
4.38.45
yathāśakti dvijāñchaivānyatinaśca viśeṣataḥ |
bhojayitvā susantoṣya svayaṃ bhojanamācaret ||
4.38.46
yāme yāme yathā pūjā kāryā bhaktavarairhare |
śivarātrau viśeṣeṇa tāmahaṃ kathayāmi te ||
4.38.47
prathame caiva yāme ca sthāpitaṃ pārthivaṃ hare |
pūjayetparayā bhaktyā sūpacārairanekaśaḥ ||
4.38.48
pañcadravyaiśca prathamaṃ pūjanīyo haraḥ sadā |
tasya tasya ca mantreṇa pṛthagdravyaṃ samarpayet ||
4.38.49
tacca dravyaṃ samarpyaiva jaladhārāṃ dadeta vai |
paścācca jaladhārābhirdravyāṇuttārayeda budhaḥ ||
4.38.50
śatamaṣṭottaraṃ mantraṃ paṭhitvā jaladhārayā |
pūjayecca śivaṃ tatra nirguṇaṃ guṇarūpiṇam ||
4.38.51
gurudattena mantreṇa pūjayed vṛṣabhadhjam |
anyathā nāmamantreṇa pūjayedvai sadāśivam ||
4.38.52
candanena vicitreṇa taṇḍulaiścāpyakhaṇḍitaiḥ |
kṛṣṇaiścaiva tilaiḥ pūjā kāryā śambhoḥ parātmanaḥ ||
4.38.53
puṣpaiśca śatapatraiśca karavīraistathā punaḥ |
aṣṭabhirnāmamantraiścārpayetpuṣpāṇi śaṅkare ||
4.38.54
bhavaḥ śarvastathā rudraḥ punaḥ paśupatistathā |
ugro mahāṃstathā bhīma īśāna iti tāni vai ||
4.38.55
śrīpūrvaiśca caturthyantairnāmabhiḥ pūjayecchivam |
paścāddhūpaṃ ca dīpaṃ ca naivedyaṃ ca tataḥ param ||
4.38.56
ādye yāme ca naivedyaṃ pakvānnaṃ kārayed budhaḥ |
arghaṃ ca śrīphalaṃ dattvā tāmbūlaṃ ca nivedayet ||
4.38.57
namaskāraṃ tato dhyānaṃ japaḥ prokto gurormanoḥ |
anyathā pañcavarṇena toṣayettena śaṅkaram ||
4.38.58
dhenumudrāṃ pradarśyātha sujalaistarpaṇaṃ caret |
pañcabrāhmaṇabhojaṃ ca kalpayedvai yathābalam ||
4.38.59
mahotsavaśca kartavyo yāvadyāmo bhavediha |
tataḥ pūjāphalaṃ tasmai nivedya ca visarjayet ||
4.38.60
punardvitīye yāme ca saṅkalpaṃ susamācaret |
athavaikadaiva saṅkalpya kuryātpūjāṃ tathāvidhām ||
4.38.61
dravyaiḥ pūrvaistathā pūjāṃ kṛtvā dhārāṃ samarpayet |
pūrvato dviguṇaṃ mantraṃ samuccāryārcayecchivam ||
4.38.62
pūrvaistilayavaiścātha kamalaiḥ pūjayecchivam |
bilvapatrairviśeṣeṇa pūjayetparameśvaram ||
4.38.63
arghyaṃ ca bījapūreṇa naivedyaṃ pāyasaṃ tathā |
mantrāvṛttistu dviguṇā pūrvato'pi janārdana ||
4.38.64
tataśca brāhmaṇānāṃ hi bhojyasaṅkalpamācaret |
anyatsarvaṃ tathā kuryādyāvacca dvitayāvadhi ||
4.38.65
yāme prāpte tṛtīye ca pūrvavatpūjanaṃ caret |
yavasthāne ca godhūmāḥ puṣpāṇyarkabhavāni ca ||
4.38.66
dhūpaiśca vividhaistatra dīpairnānāvidhairapi |
naivedyāpūpakairviṣṇo śākairnānāvidhairapi ||
4.38.67
kṛtvaivaṃ cātha karpūrairārārtikavidhiṃ caret |
arghyaṃ sadāḍimaṃ dadyāda dviguṇaṃ japamācaret ||
4.38.68
tataśca brahmabhojasya saṅkalpaṃ ca sadakṣiṇam |
utsavaṃ pūrvavatkuryādyāvadyāmāvadhirbhavet ||
4.38.69
yāme caturthe samprāte kuryāttasya visarjanam |
prayogādi punaḥ kṛtvā pūjāṃ vidhivadācaret ||
4.38.70
māṣaiḥ priyaṅgubhirmudgaiḥ saptadhānyaistathāthavā |
śaṅkhīpuṣpairbilvapatraiḥ pūjayetparameśvaram ||
4.38.71
naivedyaṃ tatra dadyādvai madhurairvividhairapi |
athavā caiva māṣānnaistoṣayecca sadāśivam ||
4.38.72
arghaṃ dadyātkadalyāśca phalenaivātha vā hare |
vividhaiśca phalaiścaiva dadyādarghyaṃ śivāya ca ||
4.38.73
pūrvato dviguṇaṃ kuryānmantrajāpaṃ narottamaḥ |
saṅkalpaṃ brahmabhojasya yathāśakti cared budhaḥ ||
4.38.74
gītairvādyaistathā nṛtyairnayetkālaṃ ca bhaktitaḥ |
mahotsavairbhaktajanairyāvatsyādaruṇodayaḥ ||
4.38.75
udaye ca tathā jāte punaḥ snātvārcayecchivam |
nānāpūjopahāraiśca svābhiṣekamathācaret ||
4.38.76
nānāvidhāni dānāni bhojyaṃ ca vividhaṃ tathā |
brāhmaṇānāṃ yatīnāṃ ca kartavyaṃ yāmasaṅkhyayā ||
4.38.77
śaṅkarāya namaskṛtya puṣpāñjalimathācaret |
prārthayetsustutiṃ kṛtvā mantrairetairvicakṣaṇaḥ ||
4.38.78
tāvakastvadgataprāṇastvaccitto'haṃ sadā mṛḍa |
kṛpānidhe iti jñātvā yathāyogyaṃ tathā kuru ||
4.38.79
ajñānādyadi vā jñānājjapapūjādikaṃ mayā |
kṛpānidhitvājjñātvaiva bhūtanātha prasīda me ||
4.38.80
anenaivopavāsena yajjātaṃ phalameva ca |
tenaiva prīyatāṃ devaḥ śaṅkaraḥ sukhadāyakaḥ ||
4.38.81
kule mama mahādeva bhajanaṃ te'stu sarvadā |
mābhūttasya kule janma yatra tvaṃ nahi devatā ||
4.38.82
puṣpāñjaliṃ samarpyaivaṃ tilakāśiṣa eva ca |
gṛhṇīyād brāhmaṇebhyaśca tataḥ śambhuṃ visarjayet ||
4.38.83
evaṃ vrataṃ kṛtaṃ yena tasmāda dūro haro na hi |
na śakyate phalaṃ vaktuṃ nādeyaṃ vidyate mama ||
4.38.84
anāyāsatayā cedvai kṛtaṃ vratamidaṃ param |
tasya vai muktibījaṃ ca jātaṃ nātra vicāraṇā ||
4.38.85
pratimāsaṃ vrataṃ caiva kartavyaṃ bhaktito naraiḥ |
udyāpanavidhiṃ paścātkṛtvā sāṅgaphalaṃ labhet ||
4.38.86
vratasya karaṇānnūnaṃ śivo'haṃ sarvaduḥkhahā |
dadmi bhuktiṃ ca muktiṃ ca sarvaṃ vai vāñchitaṃ phalam ||
4.38.87
sūta uvāca |
iti śivavacanaṃ niśamya viṣṇu-rhitataramadbhutamājagāma dhāma |
tadanu vratamuttamaṃ janeṣu samacaradātmahiteṣu caitadeva ||
4.38.88
kadācinnāradāyātha śivarātrivrataṃ tvidam |
bhuktimuktipradaṃ divyaṃ kathayāmāsa keśavaḥ ||
4.38.88.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe caturthyāṃ koṭirudrasaṃhitāyāṃ vyādheśvaramāhātmye śivarātrivratamahimanirūpaṇaṃ nāmāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ ||
4.38.88.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
4.38.88.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
4.38.88.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
4.38.88.p5
caturthī koṭirudrasaṃhitā
Linked texts (2)
- Koṭirudrasaṃhitā — Sanskrit
- Nāradopapurāṇa — Sanskrit