Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 4.38: aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ | śivarātrivratamahimanirūpaṇam

Śivapurāṇa (complete text) 4.38

Language
Sanskrit

Contents

aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ | śivarātrivratamahimanirūpaṇam

4.38.1

ṛṣaya ūcuḥ |
dhanyo'si kṛtakṛtyo'si jīvitaṃ saphalaṃ tava |
yacchrāvayasi nastāta maheśvarakathāṃ śubhām ||

4.38.2

bahubhiścarṣibhiḥ sūta śrutaṃ yadyapi vastu sat |
sandeho na gato'smākaṃ tadetatkathayāmi te ||

4.38.3

kena vratena santuṣṭaḥ śivo yacchati satsukham |
kuśalaḥ śivakṛtye tvaṃ tasmātpṛcchāmahe vayam ||

4.38.4

bhuktirmuktiśca labhyeta bhaktairyena vratena vai |
tadvada tvaṃ viśeṣeṇa vyāsaśiṣya namo'stu te ||

4.38.5

sūta uvāca |
samyakpṛṣṭamṛṣiśreṣṭhā bhavadbhiḥ karuṇātmabhiḥ |
smṛtvā śivapadāmbhojaṃ kathayāmi yathāśrutam ||

4.38.6

yathā bhavadbhiḥ pṛcchyeta tathā pṛṣṭaṃ hi vedhasā |
hariṇā śivayā caiva tathā vai śaṅkaraṃ prati ||

4.38.7

kasmiṃścitsamaye taistu pṛṣṭaṃ ca paramātmane |
kena vratena santuṣṭo bhuktiṃ muktiṃ ca yacchasi ||

4.38.8

iti pṛṣṭastadā taistu hariṇā tena vai tadā |
tadahaṃ kathayāmyadya śṛṇvatāṃ pāpahārakam ||

4.38.8.p1

śiva uvāca ||

4.38.9

bhūri vratāni me santi bhuktimuktipradāni ca |
mukhyāni tatra jñeyāni daśasaṅkhyāni tāni vai ||

4.38.10

daśa śaivavratānyāhurjābālaśrutipāragāḥ |
tāni vratāni yatnena kāryāṇyeva dvijaiḥ sadā ||

4.38.11

pratyaṣṭamyāṃ prayatnena kartavyaṃ naktabhojanam |
kālāṣṭamyāṃ viśeṣeṇa hare tyājyaṃ'hnibhojanam ||

4.38.12

ekādaśyāṃ sitāyāṃ tu tyājyaṃ viṣṇo'hnibhojanam |
asitāyāṃ tu bhoktavyaṃ naktamabhyarcya māṃ hare ||

4.38.13

trayodaśyāṃ sitāyāṃ tu kartavyaṃ niśi bhojanam |
asitāyāṃ tu bhūtāyāṃ tanna kāryaṃ śivavrataiḥ ||

4.38.14

niśi yatnena kartavyaṃ bhojanaṃ somavāsare |
ubhayoḥ pakṣayorviṣṇo sarvasmiñchivatatparaiḥ ||

4.38.15

vrateṣveteṣu sarveṣu śaivā bhojyāḥ prayatnataḥ |
yathāśakti dvijaśreṣṭhā vratasampūrtihetave ||

4.38.16

vratānyetāni niyamātkartavyāni dvijanmabhiḥ |
vratānyetāni tu tyaktvā jāyante taskarā dvijāḥ ||

4.38.17

muktimārgapravīṇaiśca kartavyaṃ niyamāditi |
muktestu prāpakaṃ caiva catuṣṭayamudāhṛtam ||

4.38.18

śivārcanaṃ rudrajapa upavāsaḥ śivālaye |
vārāṇasyāṃ ca maraṇaṃ muktireṣā sanātanī ||

4.38.19

aṣṭamī somavāre ca kṛṣṇapakṣe caturdaśī |
śivatuṣṭikaraṃ caitannātra kāryā vicāraṇā ||

4.38.20

caturṣvapi baliṣṭhaṃ hi śivarātrivrataṃ hare |
tasmāttadeva kartavyaṃ bhuktimuktiphalepsubhiḥ ||

4.38.21

etasmācca vratādanyannāsti nṛṇāṃ hitāvaham |
etad vrataṃ tu sarveṣāṃ dharmasādhanamuttamam ||

4.38.22

niṣkāmānāṃ sakāmānāṃ sarveṣāṃ ca nṛṇāṃ tathā |
varṇānāmāśramāṇāṃ ca strībālānāṃ tathā hare ||

4.38.23

dāsānāṃ dāsikānāṃ ca devādīnāṃ tathaiva ca |
śarīriṇāṃ ca sarveṣāṃ hitametad vrataṃ varam ||

4.38.24

māghasya hyasite pakṣe viśiṣṭā sāti kīrtitā |
niśīthavyāpinī grāhyā hatyākoṭivināśinī ||

4.38.25

taddine caiva yatkāryaṃ prātarārabhya keśava |
śrūyatāṃ tanmano dattvā suprītyā kathayāmi te ||

4.38.26

prātarutthāya medhāvī paramānandasaṃyutaḥ |
samācarennityakṛtyaṃ snānādikamatandritaḥ ||

4.38.27

śivālaye tato gatvā pūjayitvā yathāvidhi |
namaskṛtya śivaṃ paścātsaṅkalpaṃ samyagācaret ||

4.38.28

devadeva mahādeva nīlakaṇṭha namo'stu te |
kartumicchāmyahaṃ deva śivarātrivrataṃ tava ||

4.38.29

tava prabhāvāddeveśa nirvighnena bhavediti |
kāmādyāḥ śatravo māṃ vai pīḍāṃ kurvantu naiva hi ||

4.38.30

evaṃ saṅkalpamāsthāya pūjādravyaṃ samāharet |
susthale caiva yalliṅgaṃ prasiddhaṃ cāgameṣu vai ||

4.38.30.p1

rātrau tatra svayaṃ gatvā sampādya vidhimuttamam ||

4.38.31

śivasya dakṣiṇe bhāge paścime vā sthale śubhe ||

4.38.32

nidhāya caiva tada dravyaṃ pūjārthaṃ śivasannidhau |
punaḥ snāyāttadā tatra vidhipūrvaṃ narottamaḥ ||

4.38.33

paridhāya śubhaṃ vastramantarvāsaḥ śubhaṃ tathā |
ācamya ca trivāraṃ hi pūjārambhaṃ samācaret ||

4.38.34

yasya mantrasya yada dravyaṃ tena pūjāṃ samācaret |
amantrakaṃ na kartavyaṃ pūjanaṃ tu harasya ca ||

4.38.35

gītairvādyaistathā nṛtyairbhaktibhāvasamanvitaiḥ |
pūjanaṃ prathame yāme kṛtvā mantraṃ japed budhaḥ ||

4.38.36

pārthivaṃ ca tadā śreṣṭhaṃ vidadhyānmantravānyadi |
kṛtanityakriyaḥ paścātpārthivaṃ ca samarcayet ||

4.38.37

prathamaṃ pārthivaṃ kṛtvā paścātsthāpanamācaret |
stotrairnānāvidhairdevaṃ toṣayed vṛṣabhadhvajam ||

4.38.38

māhātmyaṃ vratasambhūtaṃ paṭhitavyaṃ sudhīmatā |
śrotavyaṃ bhaktavaryeṇa vratasampūrtikāmyayā ||

4.38.39

caturṣvapi ca yāmeṣu mūrtīnāṃ ca catuṣṭayam |
kṛtvāvāhanapūrvaṃ hi visargāvadhi vai kramāt ||

4.38.40

kāryaṃ jāgaraṇaṃ prītyā mahotsavasamanvitam |
prātaḥ snātvā punastatra sthāpayetpūjayecchivam ||

4.38.41

tataḥ samprārthayecchambhuṃ nataskandhaḥ kṛtāñjaliḥ |
kṛtasampūrṇavratako natvā taṃ ca punaḥ punaḥ ||

4.38.42

niyamo yo mahādeva kṛtaścaiva tvadājñayā |
visṛjyate mayā svāmin vrataṃ jātamanuttamam ||

4.38.43

vratenānena deveśa yathāśaktikṛtena ca |
santuṣṭo bhava śarvādya kṛpāṃ kuru mamopari ||

4.38.44

puṣpāñjaliṃ śive dattvā dadyāddānaṃ yathāvidhi |
namaskṛtya śivāyaiva niyamaṃ taṃ visarjayet ||

4.38.45

yathāśakti dvijāñchaivānyatinaśca viśeṣataḥ |
bhojayitvā susantoṣya svayaṃ bhojanamācaret ||

4.38.46

yāme yāme yathā pūjā kāryā bhaktavarairhare |
śivarātrau viśeṣeṇa tāmahaṃ kathayāmi te ||

4.38.47

prathame caiva yāme ca sthāpitaṃ pārthivaṃ hare |
pūjayetparayā bhaktyā sūpacārairanekaśaḥ ||

4.38.48

pañcadravyaiśca prathamaṃ pūjanīyo haraḥ sadā |
tasya tasya ca mantreṇa pṛthagdravyaṃ samarpayet ||

4.38.49

tacca dravyaṃ samarpyaiva jaladhārāṃ dadeta vai |
paścācca jaladhārābhirdravyāṇuttārayeda budhaḥ ||

4.38.50

śatamaṣṭottaraṃ mantraṃ paṭhitvā jaladhārayā |
pūjayecca śivaṃ tatra nirguṇaṃ guṇarūpiṇam ||

4.38.51

gurudattena mantreṇa pūjayed vṛṣabhadhjam |
anyathā nāmamantreṇa pūjayedvai sadāśivam ||

4.38.52

candanena vicitreṇa taṇḍulaiścāpyakhaṇḍitaiḥ |
kṛṣṇaiścaiva tilaiḥ pūjā kāryā śambhoḥ parātmanaḥ ||

4.38.53

puṣpaiśca śatapatraiśca karavīraistathā punaḥ |
aṣṭabhirnāmamantraiścārpayetpuṣpāṇi śaṅkare ||

4.38.54

bhavaḥ śarvastathā rudraḥ punaḥ paśupatistathā |
ugro mahāṃstathā bhīma īśāna iti tāni vai ||

4.38.55

śrīpūrvaiśca caturthyantairnāmabhiḥ pūjayecchivam |
paścāddhūpaṃ ca dīpaṃ ca naivedyaṃ ca tataḥ param ||

4.38.56

ādye yāme ca naivedyaṃ pakvānnaṃ kārayed budhaḥ |
arghaṃ ca śrīphalaṃ dattvā tāmbūlaṃ ca nivedayet ||

4.38.57

namaskāraṃ tato dhyānaṃ japaḥ prokto gurormanoḥ |
anyathā pañcavarṇena toṣayettena śaṅkaram ||

4.38.58

dhenumudrāṃ pradarśyātha sujalaistarpaṇaṃ caret |
pañcabrāhmaṇabhojaṃ ca kalpayedvai yathābalam ||

4.38.59

mahotsavaśca kartavyo yāvadyāmo bhavediha |
tataḥ pūjāphalaṃ tasmai nivedya ca visarjayet ||

4.38.60

punardvitīye yāme ca saṅkalpaṃ susamācaret |
athavaikadaiva saṅkalpya kuryātpūjāṃ tathāvidhām ||

4.38.61

dravyaiḥ pūrvaistathā pūjāṃ kṛtvā dhārāṃ samarpayet |
pūrvato dviguṇaṃ mantraṃ samuccāryārcayecchivam ||

4.38.62

pūrvaistilayavaiścātha kamalaiḥ pūjayecchivam |
bilvapatrairviśeṣeṇa pūjayetparameśvaram ||

4.38.63

arghyaṃ ca bījapūreṇa naivedyaṃ pāyasaṃ tathā |
mantrāvṛttistu dviguṇā pūrvato'pi janārdana ||

4.38.64

tataśca brāhmaṇānāṃ hi bhojyasaṅkalpamācaret |
anyatsarvaṃ tathā kuryādyāvacca dvitayāvadhi ||

4.38.65

yāme prāpte tṛtīye ca pūrvavatpūjanaṃ caret |
yavasthāne ca godhūmāḥ puṣpāṇyarkabhavāni ca ||

4.38.66

dhūpaiśca vividhaistatra dīpairnānāvidhairapi |
naivedyāpūpakairviṣṇo śākairnānāvidhairapi ||

4.38.67

kṛtvaivaṃ cātha karpūrairārārtikavidhiṃ caret |
arghyaṃ sadāḍimaṃ dadyāda dviguṇaṃ japamācaret ||

4.38.68

tataśca brahmabhojasya saṅkalpaṃ ca sadakṣiṇam |
utsavaṃ pūrvavatkuryādyāvadyāmāvadhirbhavet ||

4.38.69

yāme caturthe samprāte kuryāttasya visarjanam |
prayogādi punaḥ kṛtvā pūjāṃ vidhivadācaret ||

4.38.70

māṣaiḥ priyaṅgubhirmudgaiḥ saptadhānyaistathāthavā |
śaṅkhīpuṣpairbilvapatraiḥ pūjayetparameśvaram ||

4.38.71

naivedyaṃ tatra dadyādvai madhurairvividhairapi |
athavā caiva māṣānnaistoṣayecca sadāśivam ||

4.38.72

arghaṃ dadyātkadalyāśca phalenaivātha vā hare |
vividhaiśca phalaiścaiva dadyādarghyaṃ śivāya ca ||

4.38.73

pūrvato dviguṇaṃ kuryānmantrajāpaṃ narottamaḥ |
saṅkalpaṃ brahmabhojasya yathāśakti cared budhaḥ ||

4.38.74

gītairvādyaistathā nṛtyairnayetkālaṃ ca bhaktitaḥ |
mahotsavairbhaktajanairyāvatsyādaruṇodayaḥ ||

4.38.75

udaye ca tathā jāte punaḥ snātvārcayecchivam |
nānāpūjopahāraiśca svābhiṣekamathācaret ||

4.38.76

nānāvidhāni dānāni bhojyaṃ ca vividhaṃ tathā |
brāhmaṇānāṃ yatīnāṃ ca kartavyaṃ yāmasaṅkhyayā ||

4.38.77

śaṅkarāya namaskṛtya puṣpāñjalimathācaret |
prārthayetsustutiṃ kṛtvā mantrairetairvicakṣaṇaḥ ||

4.38.78

tāvakastvadgataprāṇastvaccitto'haṃ sadā mṛḍa |
kṛpānidhe iti jñātvā yathāyogyaṃ tathā kuru ||

4.38.79

ajñānādyadi vā jñānājjapapūjādikaṃ mayā |
kṛpānidhitvājjñātvaiva bhūtanātha prasīda me ||

4.38.80

anenaivopavāsena yajjātaṃ phalameva ca |
tenaiva prīyatāṃ devaḥ śaṅkaraḥ sukhadāyakaḥ ||

4.38.81

kule mama mahādeva bhajanaṃ te'stu sarvadā |
mābhūttasya kule janma yatra tvaṃ nahi devatā ||

4.38.82

puṣpāñjaliṃ samarpyaivaṃ tilakāśiṣa eva ca |
gṛhṇīyād brāhmaṇebhyaśca tataḥ śambhuṃ visarjayet ||

4.38.83

evaṃ vrataṃ kṛtaṃ yena tasmāda dūro haro na hi |
na śakyate phalaṃ vaktuṃ nādeyaṃ vidyate mama ||

4.38.84

anāyāsatayā cedvai kṛtaṃ vratamidaṃ param |
tasya vai muktibījaṃ ca jātaṃ nātra vicāraṇā ||

4.38.85

pratimāsaṃ vrataṃ caiva kartavyaṃ bhaktito naraiḥ |
udyāpanavidhiṃ paścātkṛtvā sāṅgaphalaṃ labhet ||

4.38.86

vratasya karaṇānnūnaṃ śivo'haṃ sarvaduḥkhahā |
dadmi bhuktiṃ ca muktiṃ ca sarvaṃ vai vāñchitaṃ phalam ||

4.38.87

sūta uvāca |
iti śivavacanaṃ niśamya viṣṇu-rhitataramadbhutamājagāma dhāma |
tadanu vratamuttamaṃ janeṣu samacaradātmahiteṣu caitadeva ||

4.38.88

kadācinnāradāyātha śivarātrivrataṃ tvidam |
bhuktimuktipradaṃ divyaṃ kathayāmāsa keśavaḥ ||

4.38.88.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe caturthyāṃ koṭirudrasaṃhitāyāṃ vyādheśvaramāhātmye śivarātrivratamahimanirūpaṇaṃ nāmāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ ||

4.38.88.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

4.38.88.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

4.38.88.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

4.38.88.p5

caturthī koṭirudrasaṃhitā

Linked texts (2)