Shivapurana 4.43: tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ | jñānanirūpaṇam
Śivapurāṇa (complete text) 4.43
- Language
- Sanskrit
Contents
- 4.43.59 — 2 parts
tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ | jñānanirūpaṇam
4.43.1
sūta uvāca |
śrūyatāmṛṣayaḥ sarve śivajñānaṃ yathā śrutam |
kathayāmi mahāguhyaṃ paramuktisvarūpakam ||
4.43.2
kanāradakumārāṇāṃ vyāsasya kapilasya ca |
eteṣāṃ ca samāje tairniścitya samudāhṛtam ||
4.43.3
iti jñānaṃ sadā jñeyaṃ sarvaṃ śivamayaṃ jagat |
śivaḥ sarvamayo jñeyaḥ sarvajñena vipaścitā ||
4.43.4
ābrahmatṛṇaparyantaṃ yatkiñcid dṛśyate jagat |
tatsarvaṃ śiva evāsti sa devaḥ śiva ucyate ||
4.43.5
yadecchā tasya jāyeta tadā ca kriyate tvidam |
sarvaṃ sa eva jānāti taṃ na jānāti kaścana ||
4.43.6
racayitvā svayaṃ tacca praviśya dūrataḥ sthitaḥ |
na tatra ca praviṣṭo'sau nirliptaścitsvarūpavān ||
4.43.7
yathā ca jyotiṣaścaiva jalādau pratibimbatā |
vastuto na praveśo vai tathaiva ca śivaḥ svayam ||
4.43.8
vastutastu svayaṃ sarvaṃ kramo hi bhāsate śubhaḥ |
ajñānaṃ ca materbhedo nāstyanyacca dvayaṃ punaḥ ||
4.43.9
darśaneṣu ca sarveṣu matibhedaḥ pradarśyate |
paraṃ vedāntino nityamadvaitaṃ praticakṣate ||
4.43.10
svasyāpyaṃśasya jīvāṃ'śo hyavidyāmohito'vaśaḥ |
anyo'hamiti jānāti tayā mukto bhavecchivaḥ ||
4.43.11
sarvaṃ vyāpya śivaḥ sākṣād vyāpakaḥ sarvajantuṣu |
cetanācetaneśo'pi sarvatra śaṅkaraḥ svayam ||
4.43.12
upāyaṃ yaḥ karotyasya darśanārthaṃ vicakṣaṇaḥ |
vedāntamārgamāśritya taddarśanaphalaṃ labhet ||
4.43.13
yathāgnirvyāpakaścaiva kāṣṭhe kāṣṭhe ca tiṣṭhati |
yo vai manthati tatkāṣṭhaṃ sa vai paśyatyasaṃśayam ||
4.43.14
bhaktyādisādhanānīha yaḥ karoti vicakṣaṇaḥ |
sa vai paśyatyavaśyaṃ hi taṃ śivaṃ nātra saṃśayaḥ ||
4.43.15
śivaḥśivaḥśivaścaiva nānyadastīti kiñcana |
bhrāntyā nānāsvarūpo hi bhāsate śaṅkaraḥ sadā ||
4.43.16
yathā samudro mṛccaiva suvarṇamathavā punaḥ |
upādhito hi nānātvaṃ labhate śaṅkarastathā ||
4.43.17
kāryakāraṇayorbhedo vastuto na pravartate |
kevalaṃ bhrāntibuddhyaiva tadabhāve sa naśyati ||
4.43.18
yadā bījātprarohaśca nānātvaṃ hi prakāśayet |
ante ca bījameva syāttatprarohaśca naśyati ||
4.43.19
jñānī ca bījameva syātpraroho vikṛtīrmatā |
tannivṛttau punarjñānī nātra kāryā vicāraṇā ||
4.43.20
sarvaṃ śivaḥ śivaḥ sarvo nāsti bhedaśca kaścana |
kathaṃ ca vividhaṃ paśyatyekatvaṃ ca kathaṃ punaḥ ||
4.43.21
yathaikaṃ caiva sūryākhyaṃ jyotirnānāvidhaṃ janaiḥ |
jalādau ca viśeṣeṇa dṛśyate tattathaiva saḥ ||
4.43.22
sarvatra vyāpakaścaiva sparśatvaṃ na vibadhyate |
tathaiva vyāpako devo badhyate na kvacitsa vai ||
4.43.23
sāhaṅkārastathā jīvastanmuktaḥ śaṅkaraḥ svayam |
jīvastucchaḥ karmabhogī nirliptaḥ śaṅkaro mahān ||
4.43.24
yathaikaṃ ca suvarṇādi militaṃ rajatādinā |
alpamūlyaṃ prajāyeta tathā jīvo'pyahaṃyutaḥ ||
4.43.25
yathaiva hi suvarṇādi kṣārādeḥ śodhitaṃ śubham |
pūrvavanmūlyatāṃ yāti tathā jīvo'pi saṃskṛteḥ ||
4.43.26
prathamaṃ sadguruṃ prāpya bhaktibhāvasamanvitaḥ |
śivabuddhyā karotyuccaiḥ pūjanaṃ smaraṇādikam ||
4.43.27
tadbudhyā dehato yāti sarvapāpādiko malaḥ |
tadājñānaṃ ca naśyeta jñānavāñjāyate yadā ||
4.43.28
tadāhaṅkāranirmukto jīvo nirmalabuddhimān |
śaṅkarasya prasādena yāti śaṅkaratāṃ punaḥ ||
4.43.29
yathādarśasvarūpe ca svīyarūpaṃ pradṛśyate |
tathā sarvatragaṃ śambhuṃ paśyatīti suniścitam ||
4.43.30
jīvanmuktaḥ sa evāsau dehaḥ śirṇaḥ śive milet |
prārabdhavaśago dehastadbhinno jñānavān mataḥ ||
4.43.31
śubhaṃ labdhvā na hṛṣyeta kupyellabdhvāśubhaṃ na hi |
dvandveṣu samatā yasya jñānavānucyate hi saḥ ||
4.43.32
ātmayogena tattvānāmathavā ca vivekataḥ |
yathā śarīrato yāyāccharīraṃ muktimicchatā ||
4.43.33
sadāśivo vilīyeta mukto virahameva ca |
jñānamūlaṃ tathādhyātmyaṃ tasya bhaktiḥ śivasya ca ||
4.43.34
bhakteśca prema samproktaṃ premṇaśca śravaṇaṃ tathā |
śravaṇāccāpi satsaṅgaḥ satsaṅgācca gururbudhaḥ ||
4.43.35
sampanne ca tathā jñāne mukto bhavati niścitam |
iti cejjñānavānyo vai śambhumeva sadā bhajet ||
4.43.36
ananyayā ca bhaktyā vai yuktaḥ śambhuṃ bhajetpunaḥ |
ante ca muktimāyāti nātra kāryā vicāraṇā ||
4.43.37
ato'dhiko na devo'sti muktiprāptyai ca śaṅkarāt |
śaraṇaṃ prāpya yaṃ caiva saṃsārādvinivartate ||
4.43.38
iti me vividhaṃ vākyamṛṣīṇāṃ ca samāgataiḥ |
niścitya kathitaṃ viprā dhiyā dhāryaṃ prayatnataḥ ||
4.43.39
prathamaṃ viṣṇave dattaṃ śambhunā liṅgasammukhe |
viṣṇunā brahmaṇe dattaṃ brahmaṇā sanakādiṣu ||
4.43.40
nāradāya tataḥ proktaṃ tajjñānaṃ sanakādibhiḥ |
vyāsāya nāradenoktaṃ tena mahyaṃ kṛpālunā ||
4.43.41
mayā caiva bhavadbhyaśca bhavadbhirlokahetave |
sthāpanīyaṃ prayatnena śivaprāptikaraṃ ca tat ||
4.43.42
iti vaśca samākhyātaṃ yatpṛṣṭo'haṃ munīśvarāḥ |
gopanīyaṃ prayatnena kimanyacchrotumicchatha ||
4.43.43
vyāsa uvāca |
etacachrutvā tu ṛṣaya ānandaṃ paramaṃ gatāḥ |
harṣagadgadayā vācā natvā te tuṣṭuvurmuhuḥ ||
4.43.44
ṛṣaya ūcuḥ |
vyāsaśiṣya namaste'stu dhanyastvaṃ śaivasattama |
śrāvitaṃ naḥ paraṃ vastu śaivaṃ jñānamanuttamam ||
4.43.45
asmākaṃ cetaso bhrāntirgatā hi kṛpayā tava |
santuṣṭāḥ śivasajjñānaṃ prāpya tvatto vimuktidam ||
4.43.46
sūta uvāca |
nāstikāya na vaktavyamaśraddhāya śaṭhāya ca |
abhaktāya maheśasya na cāśuśruṣave dvijāḥ ||
4.43.47
itihāsapurāṇāni vedācchāstrāṇi cāsakṛt |
vicāryyoddhṛtya tatsāraṃ mahyaṃ vyāsena bhāṣitam ||
4.43.48
etacchrutvā hyekavāraṃ bhavetpāpaṃ hi bhasmasāt |
abhakto bhaktimāpnoti bhaktasya bhaktivardhanam ||
4.43.49
punaḥ śrute ca sadbhaktirmuktiḥ syācca śruteḥ punaḥ |
tasmātpunaḥ punaḥ śrāvyaṃ bhuktimuktiphalepsubhiḥ ||
4.43.50
āvṛttayaḥ pañca kāryāḥ samuddiśya phalaṃ param |
tatprāpnoti na sandeho vyāsasya vacanaṃ tvidam ||
4.43.51
na durlabhaṃ hi tasyaiva yenedaṃ śrutamuttamam |
pañcakṛtvastadāvṛttyā labhyate śivadarśanam ||
4.43.52
purātanāśca rājāno viprā vaiśyāśca sattamāḥ |
idaṃ śrutvā pañcakṛtvo dhiyā siddhiṃ parāṃ gatāḥ ||
4.43.53
śroṣyatyadyāpi yaścedaṃ mānavo bhaktitatparaḥ |
vijñānaṃ śivasaṃjñaṃ vai bhuktiṃ muktiṃ labhecca saḥ ||
4.43.54
vyāsa uvāca |
iti tadvacanaṃ śrutvā paramānandamāgatāḥ |
samānarcuśca te sūtaṃ nānāvastubhirādarāt ||
4.43.55
namaskāraiḥ stavaiścaiva svastivācanapūrvakam |
āśīrbhirvardhayāmāsuḥ santuṣṭāśchinnasaṃśayāḥ ||
4.43.56
parasparaṃ ca santuṣṭāḥ sūtaste ca subuddhayaḥ |
śambhuṃ devaṃ paraṃ matvā namanti sma bhajanti ca ||
4.43.57
etacchivasuvijñānaṃ śivasyātipriyaṃ mahat |
bhuktimuktipradaṃ divyaṃ śivabhaktivivardhanam ||
4.43.58
iyaṃ hi saṃhitā puṇyā koṭirudrāhvayā parā |
caturthī śivapurāṇasya kathitā me mudāvahā ||
4.43.59
etāṃ yaḥ śṛṇuyādbhaktyā śrāvayedvā samāhitaḥ |
sa bhuktvehākhilānbhogānante paragatiṃ labhet ||
4.43.59.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe caturthyāṃ koṭirudrasaṃhitāyāṃ jñānanirūpaṇaṃ nāma tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ ||
4.43.59.p2
samāpteyaṃ śivamahāpurāṇāntargatakoṭirudrasaṃhitā caturthī ||
Linked texts (2)
- Koṭirudrasaṃhitā — Sanskrit
- Mahādevāṣṭottaraśatanāman — Sanskrit