Shivapurana 5.1: prathamo'dhyāyaḥ | ṛṣṇopamanyusaṃvāde svagativarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 5.1
- Language
- Sanskrit
Contents
- 5.1.71 — 4 parts
prathamo'dhyāyaḥ | ṛṣṇopamanyusaṃvāde svagativarṇanam
5.1.1
yo dhatte bhuvanāni sattvaguṇavānsraṣṭā rajaḥsaṃśrayaḥ saṃharttā tamasānvito guṇavatīṃ māyāmatītya sthitaḥ |
satyānandamanantabodhamamalaṃ brahmādisaṃjñāspadaṃ nityaṃ sattvasamanvayādadhigataṃ pūrṇaṃ śivaṃ dhīmahi ||
5.1.2
ṛṣaya ūcuḥ |
sūta sūta mahāprājña vyāsaśiṣya namo'stu te |
caturthī koṭirudrākhyā śrāvitā saṃhitā tvayā ||
5.1.3
athomāsaṃhitāntaḥsthanānākhyānasamanvitam |
brūhi śambhoścaritraṃ vai sāmbasya paramātmanaḥ ||
5.1.4
sūta uvāca |
maharṣayaḥ śaunakādyāḥ śṛṇuta premataḥ śubham |
śāṅkaraṃ caritaṃ divyaṃ bhuktimuktipradaṃ param ||
5.1.5
itīdṛśaṃ puṇyapraśnaṃ pṛṣṭavān munisattamaḥ |
vyāsaḥ sanatkumāraṃ vai śaivaṃ saccaritaṃ jagau ||
5.1.6
sanatkumāra uvāca |
vāsudevāya yatproktamupamanyumaharṣiṇā |
taducyate mayā vyāsa caritaṃ hi maheśituḥ ||
5.1.7
purā putrārthamagamatkailāsaṃ śaṅkarālayam |
vasudevasutaḥ kṛṣṇastapastaptuṃ śivasya hi ||
5.1.8
atropamanyuṃ sandṛṣṭvā tapantaṃ śṛṅga uttame |
praṇamya bhaktyā sa muniṃ paryapṛcchatkṛtāñjaliḥ ||
5.1.9
śrīkṛṣṇa uvāca |
upamanyo mahāprājña śaivapravara sanmate |
putrārthamagamaṃ taptuṃ tapo'tra giriśasya hi ||
5.1.10
brūhi śaṅkaramāhātmyaṃ sadānandakaraṃ mune |
yacchrutvā bhaktitaḥ kuryāṃ tapa aiśvaramuttamam ||
5.1.11
sanatkumāra uvāca |
iti śrutvā vacastasya vāsudevasya dhīmataḥ |
pratyuvāca prasannātmā hyupamanyuḥ smaran śivam ||
5.1.12
upamanyuruvāca |
śṛṇu kṛṣṇa mahāśaiva mahimānaṃ maheśituḥ |
yamadrākṣamahaṃ śambhorbhaktivardhanamuttamam ||
5.1.13
tapaḥstho'haṃ samadrākṣaṃ śaṅkaraṃ ca tadāyudhān |
parivāraṃ samastaṃ ca viṣṇvādīnamarādikān ||
5.1.14
tribhiraṃśaiḥ śobhamānamajasrasukhamavyayam |
ekapādaṃ mahādaṃṣṭraṃ sajvālakavalairmukhaiḥ ||
5.1.15
dvisahasramayūkhānāṃ jyotiṣātivirājitam |
sarvāstrapravarābādhamanekākṣaṃ sahasrapāt ||
5.1.16
yaśca kalpāntasamaye viśvaṃ saṃharati dhruvam |
nāvadhyo yasya ca bhavettrailaukye sacarācare ||
5.1.17
maheśvarabhujotsṛṣṭaṃ trailokyaṃ sacarācaram |
nirdadāha drutaṃ kṛtsnaṃ nimeṣārddhānna saṃśayaḥ ||
5.1.18
tapaḥstho rudrapārśvasthaṃ dṛṣṭavānahamavyayam |
guhyamastraṃ paraṃ cāsya na tulyamadhikaṃ kvacit ||
5.1.19
yattacchūlamiti khyātaṃ sarvalokeṣu śūlinaḥ |
vijayābhidhamatyugraṃ sarvaśastrāstranāśakam ||
5.1.20
dārayedyanmahīṃ kṛtsnāṃ śoṣayedyanmahodadhim |
pātayedakhilaṃ jyotiścakraṃ yannātra saṃśayaḥ ||
5.1.21
yauvanāśvo hato yena māndhātā sabalaḥ purā |
cakravartī mahātejāstrailokyavijayo nṛpaḥ ||
5.1.22
darpāviṣṭo haihayaśca niḥkṣipto lavaṇāsuraḥ |
śatrughnaṃ nṛpatiṃ yuddhe samāhūya samantataḥ ||
5.1.23
tasmindaitye vinaṣṭe tu rudrahaste gataṃ tu yat |
tacchūlamiti tīkṣṇāgraṃ santrāsajananaṃ mahat ||
5.1.24
triśikhāṃ bhṛkuṭīṃ kṛtvā tarjayantamiva sthitam |
vidhūmrānalasaṅkāśaṃ bālasūryamivoditam ||
5.1.25
sarpahastamanirdeśyaṃ pāśahastamivāntakam |
paraśuṃ tīkṣṇadhāraṃ ca sarpādyaiśca vibhūṣitam ||
5.1.26
kalpāntadahanākāraṃ tathā puruṣavigraham |
yattadbhārgavarāmasya kṣatriyāntakaraṃ raṇe ||
5.1.27
rāmo yadbalamāśritya śivadattaśca vai purā |
triḥsaptakṛtvo sa kṣatraṃ dadāha hṛṣito muniḥ ||
5.1.28
sudarśanaṃ tathā cakraṃ sahasravadanaṃ vibhum |
dvisahasrabhujaṃ devamadrākṣaṃ puruṣākṛtim ||
5.1.29
dvisahasrekṣaṇaṃ dīptaṃ sahasracaraṇākulam |
koṭisūryapratīkāśaṃ trailokyadahanakṣamam ||
5.1.30
vajraṃ mahojjvalaṃ tīkṣṇaṃ śataparvamanuttamam |
mahādhanuḥ pinākaṃ ca satūṇīraṃ mahādyutim ||
5.1.31
śaktiṃ khaṅgaṃ ca pāśaṃ ca mahādīptaṃ samāṅkuśam |
gadāṃ ca mahatīṃ divyāmanyānyastrāṇi dṛṣṭavān ||
5.1.32
tathā ca lokapālānāmastrāṇyetāni yāni ca |
adrākṣaṃ tāni sarvāṇi bhagavadrudrapārśvataḥ ||
5.1.33
savyadeśe tu devasya brahmā lokapitāmahaḥ |
vimānaṃ divyamāsthāya haṃsayuktaṃ mano'nugam ||
5.1.34
vāmapārśve tu tasyaiva śaṅkhacakragadādharaḥ |
vainateyaṃ samāsthāya tathā nārāyaṇaḥ sthitaḥ ||
5.1.35
svāyambhuvādyā manavo bhṛgvādyā ṛṣayastathā |
śakrādyā devatāścaiva sarva eva samaṃ yayuḥ ||
5.1.36
skandaḥ śaktiṃ samādāya mayūrasthaḥ saghaṇṭakaḥ |
devyāḥ samīpe santasthau dvitīya iva pāvakaḥ ||
5.1.37
nandī śūlaṃ samādāya bhavāgre samavasthitaḥ |
sarvabhūtagaṇāścaiva mātaro vividhāḥ sthitāḥ ||
5.1.38
te'bhivādya maheśānaṃ parivārya samantataḥ |
astuvanvividhaiḥ stotrairmahādevaṃ tadā surāḥ ||
5.1.39
yatkiñcittu jagatyasmindṛśyate śrūyate'thavā |
tatsarvaṃ bhagavatpārśve nirīkṣyāhaṃ suvismitaḥ ||
5.1.40
sumahaddhairyamālambya prāñjalirvividhaiḥ stavaiḥ |
paramānandasammagno'bhūvaṃ kṛṣṇāhamadhvare ||
5.1.41
sammukhe śaṅkaraṃ dṛṣṭvā bāṣpagadgadayā girā |
apūjayaṃ suvidhivadahaṃ śraddhāsamanvitaḥ ||
5.1.42
bhagavānatha suprītaḥ śaṅkaraḥ parameśvaraḥ |
vāṇyā madhurayā prītyā māmāha prahasanniva ||
5.1.43
na vicālayituṃ śakyo mayā vipra punaḥ punaḥ |
parīkṣito'si bhadraṃ te bhavānbhaktyānvito dṛḍhaḥ ||
5.1.44
tasmātte parituṣṭo'smi varaṃ varaya suvrata |
durlabhaṃ sarvadeveṣu nādeyaṃ vidyate tava ||
5.1.45
sa cāhaṃ tadvacaḥ śrutvā śambhoḥ satpremasaṃyutam |
devaṃ taṃ prāñjalirbhūtvābruvaṃ bhaktānukampinam ||
5.1.46
upamanyuruvāca |
bhagavanyadi tuṣṭo'si yadi bhaktiḥ sthirā mayi |
tena satyena me jñānaṃ trikālaviṣayaṃ bhavet ||
5.1.47
prayaccha bhaktiṃ vipulāṃ tvayi cāvyabhicāriṇīm |
sānvayasyāpi nityaṃ me bhūri kṣīraudanaṃ bhavet ||
5.1.48
mamāstu tava sānnidhyaṃ nityaṃ caivāśrame vibho |
tava bhakteṣu sakhyaṃ syādanyo'nyeṣu sadā bhavet ||
5.1.49
evamukto mayā śambhurvihasya parameśvaraḥ |
kṛpādṛṣṭyā nirīkṣyāśu māṃ sa prāha yadūdvaha ||
5.1.50
śrīśiva uvāca |
upamanyo mune tāta varjitastvaṃ bhaviṣyasi |
jarāmaraṇajairdoṣaiḥ sarvakāmānvito bhava ||
5.1.51
munīnāṃ pūjanīyaśca yaśodhanasamanvitaḥ |
śīlarūpaguṇaiśvaryaṃ matprasādātpade pade ||
5.1.52
kṣīrodasāgarasyaiva sānnidhyaṃ payasāṃ nidheḥ |
tatra te bhavitā nityaṃ yatra yatrecchase mune ||
5.1.53
amṛtātmakaṃ tatkṣīraṃ yāvatsaṃyāmyate tataḥ |
imaṃ vaivasvataṃ kalpaṃ paśyase bandhubhiḥ saha ||
5.1.54
tvadgotraṃ cākṣayaṃ cāstu matprasādātsadaiva hi |
sānnidhyamāśrame te'haṃ kariṣyāmi mahāmune ||
5.1.55
madbhaktiḥ susthirā cāstu sadā dāsyāmi darśanam |
smṛtaśca bhavatā vatsa priyastvaṃ sarvathā mama ||
5.1.56
yathākāmasukhaṃ tiṣṭha notkaṇṭhāṃ kartumarhasi |
sarvaṃ prapūrṇatāṃ yātu cintitaṃ nātra saṃśayaḥ ||
5.1.57
upamanyuruvāca |
evamuktvā sa bhagavān suryakoṭisamaprabhaḥ |
maheśāno varān dattvā tatraivāntaradhīyata ||
5.1.58
evaṃ dṛṣṭo mayā kṛṣṇa parivārasamanvitaḥ |
śaṅkaraḥ parameśāno bhuktimuktipradāyakaḥ ||
5.1.59
śambhunā parameśena yaduktaṃ tena dhīmatā |
tadavāptaṃ ca me sarvaṃ devadeva samādhinā ||
5.1.60
pratyakṣaṃ caiva tai jātān gandharvāpsarasastathā |
ṛṣīnvidyādharāṃścaiva paśya siddhānvyavasthitān ||
5.1.61
paśya vṛkṣānmanoramyān snigdhapatrānsugandhinaḥ |
sarvartukusumairyuktānsadāpuṣpaphalānvitān ||
5.1.62
sarvametanmahābāho śaṅkarasya mahātmanaḥ |
prasādāddevadevasya viśvaṃ bhāvasamanvitam ||
5.1.63
mamāsti tvakhilaṃ jñānaṃ prasādāt śūlapāṇinaḥ |
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca sarvaṃ jānāmi tattvataḥ ||
5.1.64
tamahaṃ dṛṣṭavāndevamapi devāḥ sureśvarāḥ |
yaṃ na paśyantyanārādhya ko'nyo dhanyataro mayā ||
5.1.65
ṣaḍviṃśakamiti khyātaṃ paraṃ tattvaṃ sanātanam |
evaṃ dhyāyanti vidvāṃso mahatparamamakṣaram ||
5.1.66
sarvaṃ tattvavidhānajñaḥ sarvatattvārthadarśanaḥ |
sa eva bhagavān devaḥ pradhānapuruṣeśvaraḥ ||
5.1.67
yo nijāddakṣiṇātpārśvād brahmāṇaṃ lokakāraṇam |
vāmādapyasṛjadviṣṇuṃ lokarakṣārthamīśvaraḥ ||
5.1.68
kalpānte caiva samprāpte'sṛjad rudraṃ hṛdaḥ prabhuḥ |
tataḥ samaharatkṛtsnaṃ jagatsthāvarajaṅgamam ||
5.1.69
yugānte sarvabhūtāni saṃvartaka ivānalaḥ |
kālo bhūtvā mahādevo grasamānaḥ sa tiṣṭhati ||
5.1.70
sarvajñaḥ sarvabhūtātmā savarbhūtabhavodbhavaḥ |
āste sarvagato devo dṛśyaḥ sarvaiśca daivataiḥ ||
5.1.71
atastvaṃ putralābhāya samārādhaya śaṅkaram |
śīghraṃ prasanno bhavitā śivaste bhaktavatsalaḥ ||
5.1.71.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ kṛṣṇopamanyusaṃvāde svagativarṇanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ ||
5.1.71.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
5.1.71.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
5.1.71.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
Linked texts (1)
- Vulgate (Nīlakaṇṭha's text) — Sanskrit