Shivapurana 5.20: viṃśo'dhyāyaḥ | manuviśeṣakathanam
Śivapurāṇa (complete text) 5.20
- Language
- Sanskrit
Contents
- 5.20.54 — 4 parts
viṃśo'dhyāyaḥ | manuviśeṣakathanam
5.20.1
vyāsa uvāca |
sanatkumāra sarvajña tatprāptiṃ vada sattama |
yad gatvā na nivartante śivabhaktiyutā narāḥ ||
5.20.2
sanatkumāra uvāca |
parāśarasuta vyāsa śṛṇu prītyā śubhāṃ gatim |
vrataṃ hi śuddhabhaktānāṃ tathā śuddhaṃ tapasvinām ||
5.20.3
ye śivaṃ śuddhakarmāṇaḥ suśuddhatapasānvitāḥ |
samarcayanti taṃ nityaṃ vandyāste sarvathānvaham ||
5.20.4
nātaptatapaso yānti śivalokamanāmayam |
śivānugrahasaddhetustapa eva mahāmune ||
5.20.5
tapasā divi modante pratyakṣaṃ devatāgaṇāḥ |
ṛṣayo munayaścaiva satyaṃ jānīha madvacaḥ ||
5.20.6
sudurddharaṃ durārādhyaṃ sudūraṃ duratikramam |
tatsarvaṃ tapasā sādhyaṃ tapo hi duratikramam ||
5.20.7
susthitastapasi brahmā nityaṃ viṣṇurharastathā |
devā devyo'khilāḥ prāptāstapasā durlabhaṃ phalam ||
5.20.8
yena yena hi bhāvena sthitvā yatkriyate tapaḥ |
tataḥ samprāpyate'sau tairiha loke na saṃśayaḥ ||
5.20.9
sāttvikaṃ rājasaṃ caiva tāmasaṃ trividhaṃ smṛtam |
vijñeyaṃ hi tapo vyāsa sarvasādhanasādhanam ||
5.20.10
sāttvikaṃ daivatānāṃ hi yatīnāmūrdhvaretasām |
rājasaṃ dānavānāṃ hi manuṣyāṇāṃ tathaiva ca |
tāmasaṃ rākṣasānāṃ hi narāṇāṃ krūrakarmaṇām ||
5.20.11
trividhaṃ tatphalaṃ proktaṃ munibhistattvadarśibhiḥ |
japo dhyānaṃ tu devānāmarcanaṃ bhaktitaḥ śubham ||
5.20.12
sāttvikaṃ taddhi nirdiṣṭamaśeṣaphalasādhakam |
iha loke pare caiva mano'bhipretasādhanam ||
5.20.13
kāmanāphalamuddiśya rājasaṃ tapa ucyate |
nijadehaṃ susampīḍya dehaśoṣakaduḥsahaiḥ ||
5.20.14
tapastāmasamuddiṣṭaṃ mano'bhipretasādhanam ||
5.20.15
uttamaṃ sāttvikaṃ vidyāddharmabuddhiśca niścalā |
snānaṃ pūjā japo homaḥ śuddhaśaucamahiṃsanam ||
5.20.16
vratopavāsacaryā ca maunamindriyanigrahaḥ |
dhīrvidyā satyamakrodho dānaṃ kṣāntirdamo dayā ||
5.20.17
vāpīkūpataḍāgādeḥ prāsādasya ca kalpanā |
kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ yajñaḥ sutīrthānyāśramāḥ punaḥ ||
5.20.18
dharmasthānāni caitāni sukhadāni manīṣiṇām |
sudharmaḥ paramo vyāsa śivabhakteśca kāraṇam ||
5.20.19
saṅkrāntiviṣuvadyogo nādamukte niyujyatām |
dhyānaṃ trikālikaṃ jyotirunmanībhāvadhāraṇā ||
5.20.20
recakaḥ pūrakaḥ kumbhaḥ prāṇāyāmastridhā smṛtaḥ |
nāḍīsañcāravijñānaṃ pratyāhāranirodhanam ||
5.20.21
turīyaṃ tadadho buddhiraṇimādyaṣṭasaṃyutam |
pūrvottamaṃ samuddiṣṭaṃ parajñānaprasādhanam ||
5.20.22
kāṣṭhāvasthā mṛtāvasthā haritā veti kīrtitāḥ |
nānopalabdhayo hyetāḥ sarvapāpapraṇāśanāḥ ||
5.20.23
nārī śayyā tathā pānaṃ vastradhūpavilepanam |
tāmbūlabhakṣaṇaṃ pañca rājaiśvaryavibhūtayaḥ ||
5.20.24
hemabhārastathā tāmraṃ gṛhāśca ratnadhenavaḥ |
pāṇḍityaṃ vedaśāstrāṇāṃ gītanṛtyavibhūṣaṇam ||
5.20.25
śaṅkhavīṇāmṛdaṅgāśca gajendraḥ chtracāmare |
bhogarūpāṇi caitāni ebhiḥ sakto'nurajyate ||
5.20.26
ādarśavanmune snehaistilavatsa nipīḍyate |
araṃ gaccheti cāpyenaṃ kurute jñānamohitaḥ ||
5.20.27
jānannapīha saṃsāre bhramate ghaṭiyantravat |
sarvayoniṣu duḥkhārtaḥ sthāvareṣu careṣu ca ||
5.20.28
evaṃ yoniṣu sarvāsu pratikramya bhrameṇa ta |
kālāntaravaśādyāti mānuṣyamatidurlabham ||
5.20.29
vyutkrameṇāpi mānuṣyaṃ prāpyate puṇyagauravāt |
vicitrā gatayaḥ proktāḥ karmaṇāṃ gurulāghavāt ||
5.20.30
mānuṣyaṃ ca samāsādya svargamokṣaprasādhanam |
nācaratyātmanaḥ śreyaḥ sa mṛtaḥ śocate ciram ||
5.20.31
devāsurāṇāṃ sarveṣāṃ mānuṣyaṃ cātidurlabham |
tatsamprāpya tathā kuryānna gacchennarakaṃ yathā ||
5.20.32
svargāpavargalābhāya yadi nāsti samudyamaḥ |
durlabhaṃ prāpya mānuṣyaṃ vṛthā tajjanma kīrtitam ||
5.20.33
sarvasya mūlaṃ mānuṣyaṃ caturvargasya kīrtitam |
samprāpya dharmato vyāsa tadyatnādanupālayet ||
5.20.34
dharmamūlaṃ hi mānuṣyaṃ labdhvā sarvārthasādhakam |
yadi lābhāya yatnaḥ syānmūlaṃ rakṣetsvayaṃ tataḥ ||
5.20.35
mānuṣye'pi ca vipratvaṃ yaḥ prāpya khalu durlabham |
nācaratyātmanaḥ śreyaḥ ko'nyastasmādacetanaḥ ||
5.20.36
dvīpānāmeva sarveṣāṃ karmabhūriyamucyate |
itaḥ svargaśca mokṣaśca prāpyate samupārjitaḥ ||
5.20.37
deśe'smin bhārate varṣe prāpya mānuṣyamadhruvam |
na kuryādātmanaḥ śreyastenātmā khalu vañcitaḥ ||
5.20.38
karmabhūmiriyaṃ vipra phalabhūmirasau smṛtā |
iha yatkriyate karma svarge tadanubhujyate ||
5.20.39
yāvatsvāsthyaṃ śarīrasya tāvaddharmaṃ samācaret |
asvasthaścodito'pyanyairna kiñcitkartumutsahet ||
5.20.40
adhruveṇa śarīreṇa dhruvaṃ yo na prasādhayet |
dhruvaṃ tasya paribhraṣṭamadhruvaṃ naṣṭameva ca ||
5.20.41
āyuṣaḥ khaṇḍakhaṇḍāni nipatanti tadagrataḥ |
ahorātropadeśena kimarthaṃ nāvabudhyate ||
5.20.42
yadā na jñāyate mṛtyuḥ kadā kasya bhaviṣyati |
ākasmike hi maraṇe dhṛtiṃ vindati kastathā ||
5.20.43
parityajya yadā sarvamekākī yāsyati dhruvam |
na dadāti kadā kasmātpātheyārthamidaṃ dhanam ||
5.20.44
gṛhītadānapātheyaḥ sukhaṃ yāti yamālayam |
anyathā kliśyate jantuḥ pātheyarahite pathi ||
5.20.45
yeṣāṃ kāleya puṇyāni paripūrṇāni sarvataḥ |
gacchatāṃ svargadeśaṃ hi teṣāṃ lābhaḥ pade pade ||
5.20.46
iti jñātvā naraḥ puṇyaṃ kuryātpāpaṃ vivarjayet |
puṇyena yāti devatvamapuṇyo narakaṃ vrajet ||
5.20.47
ye manāgapi deveśaṃ prapannāḥ śaraṇaṃ śivam |
te'pi ghoraṃ na paśyanti yamaṃ na narakaṃ tathā ||
5.20.48
kintu pāpairmahāmohaiḥ kiñcitkāle śivājñayā |
vasanti tatra mānuṣyāstato yānti śivāspadam ||
5.20.49
ye punaḥ sarvabhāvena pratipannā maheśvaram |
na te limpanti pāpena padmapatramivāmbhasā ||
5.20.50
uktaṃ śiveti yairnāma tathā hara hareti ca |
na teṣāṃ narakādbhītiryamāddhi munisattama ||
5.20.51
paralokasya pātheyaṃ mokṣopāyamanāmayam |
puṇyasaṅghaikanilayaṃ śiva ityakṣaradvayam ||
5.20.52
śivanāmaiva saṃsāramahārogaikaśāmakam |
nānyatsaṃsārarogasya śāmakaṃ dṛśyate mayā ||
5.20.53
brahmahatyāsahasrāṇi purā kṛtvā tu pulkasaḥ |
śiveti nāma vimalaṃ śrutvā mokṣaṃ gataḥ purā ||
5.20.54
tasmādvivardhayedbhaktimīśvare satataṃ budhaḥ |
śivabhaktyā mahāprājña bhuktiṃ muktiṃ ca vindati ||
5.20.54.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ manuviśeṣakathanaṃ nāma viṃśo'dhyāyaḥ ||
5.20.54.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
5.20.54.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
5.20.54.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
Linked texts (4)
- Garuḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Revākhaṇḍa (Skandapurāṇa) — Sanskrit
- Śivadharmottara (another edition) — Sanskrit
- Vedāntasāracintāmaṇi — Sītārāmaśāstrin 1775, Sanskrit