Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 5.20: viṃśo'dhyāyaḥ | manuviśeṣakathanam

Śivapurāṇa (complete text) 5.20

Language
Sanskrit

Contents

viṃśo'dhyāyaḥ | manuviśeṣakathanam

5.20.1

vyāsa uvāca |
sanatkumāra sarvajña tatprāptiṃ vada sattama |
yad gatvā na nivartante śivabhaktiyutā narāḥ ||

5.20.2

sanatkumāra uvāca |
parāśarasuta vyāsa śṛṇu prītyā śubhāṃ gatim |
vrataṃ hi śuddhabhaktānāṃ tathā śuddhaṃ tapasvinām ||

5.20.3

ye śivaṃ śuddhakarmāṇaḥ suśuddhatapasānvitāḥ |
samarcayanti taṃ nityaṃ vandyāste sarvathānvaham ||

5.20.4

nātaptatapaso yānti śivalokamanāmayam |
śivānugrahasaddhetustapa eva mahāmune ||

5.20.5

tapasā divi modante pratyakṣaṃ devatāgaṇāḥ |
ṛṣayo munayaścaiva satyaṃ jānīha madvacaḥ ||

5.20.6

sudurddharaṃ durārādhyaṃ sudūraṃ duratikramam |
tatsarvaṃ tapasā sādhyaṃ tapo hi duratikramam ||

5.20.7

susthitastapasi brahmā nityaṃ viṣṇurharastathā |
devā devyo'khilāḥ prāptāstapasā durlabhaṃ phalam ||

5.20.8

yena yena hi bhāvena sthitvā yatkriyate tapaḥ |
tataḥ samprāpyate'sau tairiha loke na saṃśayaḥ ||

5.20.9

sāttvikaṃ rājasaṃ caiva tāmasaṃ trividhaṃ smṛtam |
vijñeyaṃ hi tapo vyāsa sarvasādhanasādhanam ||

5.20.10

sāttvikaṃ daivatānāṃ hi yatīnāmūrdhvaretasām |
rājasaṃ dānavānāṃ hi manuṣyāṇāṃ tathaiva ca |
tāmasaṃ rākṣasānāṃ hi narāṇāṃ krūrakarmaṇām ||

5.20.11

trividhaṃ tatphalaṃ proktaṃ munibhistattvadarśibhiḥ |
japo dhyānaṃ tu devānāmarcanaṃ bhaktitaḥ śubham ||

5.20.12

sāttvikaṃ taddhi nirdiṣṭamaśeṣaphalasādhakam |
iha loke pare caiva mano'bhipretasādhanam ||

5.20.13

kāmanāphalamuddiśya rājasaṃ tapa ucyate |
nijadehaṃ susampīḍya dehaśoṣakaduḥsahaiḥ ||

5.20.14

tapastāmasamuddiṣṭaṃ mano'bhipretasādhanam ||

5.20.15

uttamaṃ sāttvikaṃ vidyāddharmabuddhiśca niścalā |
snānaṃ pūjā japo homaḥ śuddhaśaucamahiṃsanam ||

5.20.16

vratopavāsacaryā ca maunamindriyanigrahaḥ |
dhīrvidyā satyamakrodho dānaṃ kṣāntirdamo dayā ||

5.20.17

vāpīkūpataḍāgādeḥ prāsādasya ca kalpanā |
kṛcchraṃ cāndrāyaṇaṃ yajñaḥ sutīrthānyāśramāḥ punaḥ ||

5.20.18

dharmasthānāni caitāni sukhadāni manīṣiṇām |
sudharmaḥ paramo vyāsa śivabhakteśca kāraṇam ||

5.20.19

saṅkrāntiviṣuvadyogo nādamukte niyujyatām |
dhyānaṃ trikālikaṃ jyotirunmanībhāvadhāraṇā ||

5.20.20

recakaḥ pūrakaḥ kumbhaḥ prāṇāyāmastridhā smṛtaḥ |
nāḍīsañcāravijñānaṃ pratyāhāranirodhanam ||

5.20.21

turīyaṃ tadadho buddhiraṇimādyaṣṭasaṃyutam |
pūrvottamaṃ samuddiṣṭaṃ parajñānaprasādhanam ||

5.20.22

kāṣṭhāvasthā mṛtāvasthā haritā veti kīrtitāḥ |
nānopalabdhayo hyetāḥ sarvapāpapraṇāśanāḥ ||

5.20.23

nārī śayyā tathā pānaṃ vastradhūpavilepanam |
tāmbūlabhakṣaṇaṃ pañca rājaiśvaryavibhūtayaḥ ||

5.20.24

hemabhārastathā tāmraṃ gṛhāśca ratnadhenavaḥ |
pāṇḍityaṃ vedaśāstrāṇāṃ gītanṛtyavibhūṣaṇam ||

5.20.25

śaṅkhavīṇāmṛdaṅgāśca gajendraḥ chtracāmare |
bhogarūpāṇi caitāni ebhiḥ sakto'nurajyate ||

5.20.26

ādarśavanmune snehaistilavatsa nipīḍyate |
araṃ gaccheti cāpyenaṃ kurute jñānamohitaḥ ||

5.20.27

jānannapīha saṃsāre bhramate ghaṭiyantravat |
sarvayoniṣu duḥkhārtaḥ sthāvareṣu careṣu ca ||

5.20.28

evaṃ yoniṣu sarvāsu pratikramya bhrameṇa ta |
kālāntaravaśādyāti mānuṣyamatidurlabham ||

5.20.29

vyutkrameṇāpi mānuṣyaṃ prāpyate puṇyagauravāt |
vicitrā gatayaḥ proktāḥ karmaṇāṃ gurulāghavāt ||

5.20.30

mānuṣyaṃ ca samāsādya svargamokṣaprasādhanam |
nācaratyātmanaḥ śreyaḥ sa mṛtaḥ śocate ciram ||

5.20.31

devāsurāṇāṃ sarveṣāṃ mānuṣyaṃ cātidurlabham |
tatsamprāpya tathā kuryānna gacchennarakaṃ yathā ||

5.20.32

svargāpavargalābhāya yadi nāsti samudyamaḥ |
durlabhaṃ prāpya mānuṣyaṃ vṛthā tajjanma kīrtitam ||

5.20.33

sarvasya mūlaṃ mānuṣyaṃ caturvargasya kīrtitam |
samprāpya dharmato vyāsa tadyatnādanupālayet ||

5.20.34

dharmamūlaṃ hi mānuṣyaṃ labdhvā sarvārthasādhakam |
yadi lābhāya yatnaḥ syānmūlaṃ rakṣetsvayaṃ tataḥ ||

5.20.35

mānuṣye'pi ca vipratvaṃ yaḥ prāpya khalu durlabham |
nācaratyātmanaḥ śreyaḥ ko'nyastasmādacetanaḥ ||

5.20.36

dvīpānāmeva sarveṣāṃ karmabhūriyamucyate |
itaḥ svargaśca mokṣaśca prāpyate samupārjitaḥ ||

5.20.37

deśe'smin bhārate varṣe prāpya mānuṣyamadhruvam |
na kuryādātmanaḥ śreyastenātmā khalu vañcitaḥ ||

5.20.38

karmabhūmiriyaṃ vipra phalabhūmirasau smṛtā |
iha yatkriyate karma svarge tadanubhujyate ||

5.20.39

yāvatsvāsthyaṃ śarīrasya tāvaddharmaṃ samācaret |
asvasthaścodito'pyanyairna kiñcitkartumutsahet ||

5.20.40

adhruveṇa śarīreṇa dhruvaṃ yo na prasādhayet |
dhruvaṃ tasya paribhraṣṭamadhruvaṃ naṣṭameva ca ||

5.20.41

āyuṣaḥ khaṇḍakhaṇḍāni nipatanti tadagrataḥ |
ahorātropadeśena kimarthaṃ nāvabudhyate ||

5.20.42

yadā na jñāyate mṛtyuḥ kadā kasya bhaviṣyati |
ākasmike hi maraṇe dhṛtiṃ vindati kastathā ||

5.20.43

parityajya yadā sarvamekākī yāsyati dhruvam |
na dadāti kadā kasmātpātheyārthamidaṃ dhanam ||

5.20.44

gṛhītadānapātheyaḥ sukhaṃ yāti yamālayam |
anyathā kliśyate jantuḥ pātheyarahite pathi ||

5.20.45

yeṣāṃ kāleya puṇyāni paripūrṇāni sarvataḥ |
gacchatāṃ svargadeśaṃ hi teṣāṃ lābhaḥ pade pade ||

5.20.46

iti jñātvā naraḥ puṇyaṃ kuryātpāpaṃ vivarjayet |
puṇyena yāti devatvamapuṇyo narakaṃ vrajet ||

5.20.47

ye manāgapi deveśaṃ prapannāḥ śaraṇaṃ śivam |
te'pi ghoraṃ na paśyanti yamaṃ na narakaṃ tathā ||

5.20.48

kintu pāpairmahāmohaiḥ kiñcitkāle śivājñayā |
vasanti tatra mānuṣyāstato yānti śivāspadam ||

5.20.49

ye punaḥ sarvabhāvena pratipannā maheśvaram |
na te limpanti pāpena padmapatramivāmbhasā ||

5.20.50

uktaṃ śiveti yairnāma tathā hara hareti ca |
na teṣāṃ narakādbhītiryamāddhi munisattama ||

5.20.51

paralokasya pātheyaṃ mokṣopāyamanāmayam |
puṇyasaṅghaikanilayaṃ śiva ityakṣaradvayam ||

5.20.52

śivanāmaiva saṃsāramahārogaikaśāmakam |
nānyatsaṃsārarogasya śāmakaṃ dṛśyate mayā ||

5.20.53

brahmahatyāsahasrāṇi purā kṛtvā tu pulkasaḥ |
śiveti nāma vimalaṃ śrutvā mokṣaṃ gataḥ purā ||

5.20.54

tasmādvivardhayedbhaktimīśvare satataṃ budhaḥ |
śivabhaktyā mahāprājña bhuktiṃ muktiṃ ca vindati ||

5.20.54.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ manuviśeṣakathanaṃ nāma viṃśo'dhyāyaḥ ||

5.20.54.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

5.20.54.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

5.20.54.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

Linked texts (4)