Shivapurana 5.26: ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ | kālavañcanavarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 5.26
- Language
- Sanskrit
Contents
ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ | kālavañcanavarṇanam
5.26.1
devyuvāca |
kathitaṃ tu tvayā deva kālajñānaṃ yathārthataḥ |
kālasya vañcanaṃ brūhi yathā tattvena yoginaḥ ||
5.26.2
kālastu sannikṛṣṭo hi vartate sarvajantuṣu |
yathā cāsya na mṛtyuśca vañcate kālamāgatam ||
5.26.3
tathā kathaya me deva prītiṃ kṛtvā mamopari |
yogināṃ ca hitāya tvaṃ brūhi sarvasukhaprada ||
5.26.4
śaṅkara uvāca |
śṛṇu devi pravakṣyāmi pṛṣṭo'haṃ yattvayā śive |
samāsena ca sarveṣāṃ mānuṣāṇāṃ hitārthataḥ ||
5.26.5
pṛthivyāpastathā tejo vāyurākāśameva ca |
eteṣāṃ hi samāyogaḥ śarīraṃ pāñcabhautikam ||
5.26.6
ākāśastu tato vyāpī sarveṣāṃ sarvagaḥ sthitaḥ |
ākāśe tu vilīyante sambhavanti punastataḥ ||
5.26.7
viyoge tu sadā kasya svaṃ dhāma pratipedire |
tasyā na sthiratā cāsti sannipātasya sundari ||
5.26.8
jñānino'pi tathā tatra tapomantrabalādapi |
te sarve suvijānanti sarvametanna saṃśayaḥ ||
5.26.9
devyuvāca |
khaṃ tena yannaśyati ghorarūpaḥ kālaḥ karālastridivaikanāthaḥ |
dagdhastvayā tvaṃ punareva tuṣṭaḥ stotraiḥ stutaḥ svāṃ prakṛtiṃ sa lebhe ||
5.26.5.26.10
tvayā sa coktaḥ kathayā janānā-madṛṣṭarūpaḥ pracariṣyasīti |
dṛṣṭastvayā tatra mahāprabhāvaḥ prabhorvarātte punarutthitaśca ||
5.26.11
tadadya bhoḥ kāla ihāsthi kiñcit nihanyate yena vadasva tanme |
tvaṃ yogivaryaḥ prabhurātmatantraḥ paropakārāttatanurmaheśa ||
5.26.12
śaṅkara uvāca |
na hanyate devavaraistu daityaiḥ sayakṣarakṣoragamānuṣaiśca |
ye yogino dhyānaparāḥ sadehā bhavanti te ghnanti sukhena kālam ||
5.26.13
sanatkumāra uvāca |
etacchrutvā tribhuvanaguroḥ prāha gaurī vihasya satyaṃ tvaṃ me vada kathamasau hanyate yena kālaḥ |
śambhustāmāha sadyo himakaravadane yogino ye kṣipanti kālavyālaṃ sakalamanaghāstacchṛṇuṣvaikacittāḥ ||
5.26.14
śaṅkara uvāca |
pañcabhūtātmako dehaḥ sadā yuktastu tadguṇaiḥ |
utpādyate varārohe tadvilīno hi pārthivaḥ ||
5.26.15
ākāśājjāyate vāyurvāyostejaśca jāyate |
tejaso'mbu vinirddiṣṭaṃ tasmāddhi pṛthivī bhavet ||
5.26.16
pṛthivyādīni bhūtāni gacchanti kramaśaḥ param |
dharā pañcaguṇā proktā hyāpaścaiva caturguṇāḥ ||
5.26.17
triguṇaṃ ca tathā tejo vāyurdviguṇa eva ca |
śabdaikaguṇamākāśaṃ pṛthivyādiṣu kīrtitam ||
5.26.18
śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca pañcamaḥ |
vijahāti guṇaṃ svaṃ svaṃ tadā bhūtaṃ vipadyate ||
5.26.19
tadā guṇaṃ vigṛhṇāti prādurbhūtaṃ taducyate |
evaṃ jānīhi deveśi pañcabhūtāni tattvataḥ ||
5.26.5.26.20
tasmāddhi yoginā nityaṃ svasvakāleṃ'śajā guṇāḥ |
cintanīyāḥ prayatnena devi kālajigīṣuṇā ||
5.26.21
devyuvāca |
kathaṃ jejīyate kālo yogibhiryogavitprabho |
dhyānena cātha mantreṇa tatsarvaṃ kathayasva me ||
5.26.22
śaṅkara uvāca |
śṛṇu devi pravakṣyāmi yogināṃ hitakāmyayā |
parajñānaprakathanaṃ na deyaṃ yasya kasyacit ||
5.26.23
śraddadhānāya dātavyaṃ bhaktiyuktāya dhīmate |
anāstikāya śuddhāya dharmanityāya bhāmini ||
5.26.24
suśvāsena suśayyāyāṃ yogaṃ yuñjīta yogavit |
dīpaṃ vināndhakāre tu prajāḥ supteṣu dhārayet ||
5.26.25
tarjanyā pihitau karṇau pīḍayitvā muhūrttakam |
tasmātsaṃśrūyate śabdastudanvahnisamudbhavaḥ ||
5.26.26
sandhyāto bhuktamevaṃ hi cāvasannaṃ kṣaṇādapi |
sarvarogānnihatyāśu jvaropadravakānbahūn ||
5.26.27
yaścopalakṣayennityamākāraṃ ghaṭikādvayam |
jitvā mṛtyuṃ tathā kāmaṃ svecchayā paryaṭediha ||
5.26.28
sarvajñaḥ sarvadarśī ca sarvasiddhimavāpnuyāt |
yathā nadati khe'bdo hi prāvṛḍadbhiḥ susaṃyataḥ ||
5.26.29
taṃ śrutvā mucyate yogī sadyaḥ saṃsārabandhanāt |
tataḥ sa yogibhirnnityaṃ sūkṣmātsūkṣmataro bhavet ||
5.26.5.26.30
eṣa te kathito devi śabdabrahmavidhikramaḥ |
palālamiva dhānyārthī tyajedbandhamaśeṣataḥ ||
5.26.31
śabdabrahma tvidaṃ prāpya ye kecidanyakāṅkṣiṇaḥ |
ghnanti te muṣṭinākāśaṃ kāmayante kṣudhāṃ tṛṣām ||
5.26.32
jñātvā paramidaṃ brahma sukhadaṃ muktikāraṇam |
abāhyamakṣaraṃ caiva sarvopādhivivarjitam ||
5.26.33
mohitāḥ kālapāśena mṛtyupāśavaśaṅgatāḥ |
śabdabrahma na jānanti pāpinaste kubuddhayaḥ ||
5.26.34
tāvad bhramanti saṃsāre yāvaddhāma na vindate |
vidite tu pare tattve mucyate janmabandhanāt ||
5.26.35
nidrālasyaṃ mahāvighnaṃ jitvā śatruṃ prayatnataḥ |
sukhāsane sthito nityaṃ śabdabrahmābhyasanniti ||
5.26.36
śatavṛddhaḥ pumāṃllabdhvā yāvadāyuḥ samabhyaset |
mṛtyuñjayavapustambha ārogyaṃ vāyuvarddhanam ||
5.26.37
pratyayo dṛśyate vṛddhe kiṃ punastaruṇe jane |
na coṅkāro na mantro'pi naiva bījaṃ na cākṣaram ||
5.26.38
anāhatamanuccāryaṃ śabdabrahma śivaṃ param |
dhyāyante devi satataṃ sudhiyo yatnataḥ priye ||
5.26.39
tasmācchabdā nava proktāḥ prāṇavidbhistu lakṣitāḥ |
tān pravakṣyāmi yatnena nādasiddhimanukramāt ||
5.26.5.26.40
ghoṣaṃ kāṃsyaṃ tathā śṛṅgaṃ ghaṇṭāṃ vīṇādivaṃśajān |
dundubhiṃ śaṅkhaśabdaṃ tu navamaṃ meghagarjitam ||
5.26.41
nava śabdān parityajya tuṅkāraṃ tu samabhyaset |
dhyāyannevaṃ sadā yogī puṇyaiḥ pāpairna lipyate ||
5.26.42
na śṛṇoti yadā śṛṇvanyogābhyāsena devike |
mriyate'bhyasamānastu yogī tiṣṭheddivāniśam ||
5.26.43
tasmādutpadyate śabdo mṛtyujitsaptabhirdinaiḥ |
sa vai navavidho devi taṃ bravīmi yathārthataḥ ||
5.26.44
prathamaṃ nadate ghoṣamātmaśuddhikaraṃ param |
sarvavyādhiharaṃ nādaṃ vaśyākarṣaṇamuttamam ||
5.26.45
dvitīyaṃ nadate kāṃsyaṃ stambhayet prāṇināṃ gatim |
viṣaṃ bhūtagrahān sarvān badhnīyānnātra saṃśayaḥ ||
5.26.46
tṛtīyaṃ nadate śṛṅgamabhicāri niyojayet |
vidviḍuccāṭane śatrormāraṇe ca prayojayet ||
5.26.47
ghaṇṭānādaṃ caturthaṃ tu vadate parameśvaraḥ |
ākarṣaḥ sarvadevānāṃ kiṃ punarmānuṣā bhuvi ||
5.26.48
yakṣagandharvakanyāśca tasyākṛṣṭā dadanti hi |
yathepsitāṃ mahāsiddhiṃ yogine kāmato'pi vā ||
5.26.49
vīṇā tu pañcamo nādaḥ śrūyate yogibhiḥ sadā |
tasmādutpadyate devi dūrādarśanameva hi ||
5.26.5.26.50
dhyāyato vaṃśanādaṃ tu sarvatattvaṃ prajāyate |
dundubhiṃ dhyāyamānastu jarāmṛtyuvivarjitaḥ ||
5.26.51
śaṅkhaśabdena deveśi kāmarūpaṃ prapadyate |
yogino meghanādena na vipatsaṅgamo bhavet ||
5.26.52
yaścaikamanasā nityaṃ tuṅkāraṃ brahmarūpiṇam |
kimasādhyaṃ na tasyāsti yathāmati varānane ||
5.26.53
sarvajñaḥ sarvadarśī ca kāmarūpī vrajatyasau |
na vikāraiḥ prayujyeta śiva eva na saṃśayaḥ ||
5.26.54
etatte parameśāni śabdabrahmasvarūpakam |
navadhā sarvamākhyātaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi ||
5.26.54.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ kālavañcanavarṇanaṃ nāma ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ ||
5.26.54.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
5.26.54.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
5.26.54.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||