Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 5.26: ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ | kālavañcanavarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 5.26

Language
Sanskrit

Contents

ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ | kālavañcanavarṇanam

5.26.1

devyuvāca |
kathitaṃ tu tvayā deva kālajñānaṃ yathārthataḥ |
kālasya vañcanaṃ brūhi yathā tattvena yoginaḥ ||

5.26.2

kālastu sannikṛṣṭo hi vartate sarvajantuṣu |
yathā cāsya na mṛtyuśca vañcate kālamāgatam ||

5.26.3

tathā kathaya me deva prītiṃ kṛtvā mamopari |
yogināṃ ca hitāya tvaṃ brūhi sarvasukhaprada ||

5.26.4

śaṅkara uvāca |
śṛṇu devi pravakṣyāmi pṛṣṭo'haṃ yattvayā śive |
samāsena ca sarveṣāṃ mānuṣāṇāṃ hitārthataḥ ||

5.26.5

pṛthivyāpastathā tejo vāyurākāśameva ca |
eteṣāṃ hi samāyogaḥ śarīraṃ pāñcabhautikam ||

5.26.6

ākāśastu tato vyāpī sarveṣāṃ sarvagaḥ sthitaḥ |
ākāśe tu vilīyante sambhavanti punastataḥ ||

5.26.7

viyoge tu sadā kasya svaṃ dhāma pratipedire |
tasyā na sthiratā cāsti sannipātasya sundari ||

5.26.8

jñānino'pi tathā tatra tapomantrabalādapi |
te sarve suvijānanti sarvametanna saṃśayaḥ ||

5.26.9

devyuvāca |
khaṃ tena yannaśyati ghorarūpaḥ kālaḥ karālastridivaikanāthaḥ |
dagdhastvayā tvaṃ punareva tuṣṭaḥ stotraiḥ stutaḥ svāṃ prakṛtiṃ sa lebhe ||

5.26.5.26.10

tvayā sa coktaḥ kathayā janānā-madṛṣṭarūpaḥ pracariṣyasīti |
dṛṣṭastvayā tatra mahāprabhāvaḥ prabhorvarātte punarutthitaśca ||

5.26.11

tadadya bhoḥ kāla ihāsthi kiñcit nihanyate yena vadasva tanme |
tvaṃ yogivaryaḥ prabhurātmatantraḥ paropakārāttatanurmaheśa ||

5.26.12

śaṅkara uvāca |
na hanyate devavaraistu daityaiḥ sayakṣarakṣoragamānuṣaiśca |
ye yogino dhyānaparāḥ sadehā bhavanti te ghnanti sukhena kālam ||

5.26.13

sanatkumāra uvāca |
etacchrutvā tribhuvanaguroḥ prāha gaurī vihasya satyaṃ tvaṃ me vada kathamasau hanyate yena kālaḥ |
śambhustāmāha sadyo himakaravadane yogino ye kṣipanti kālavyālaṃ sakalamanaghāstacchṛṇuṣvaikacittāḥ ||

5.26.14

śaṅkara uvāca |
pañcabhūtātmako dehaḥ sadā yuktastu tadguṇaiḥ |
utpādyate varārohe tadvilīno hi pārthivaḥ ||

5.26.15

ākāśājjāyate vāyurvāyostejaśca jāyate |
tejaso'mbu vinirddiṣṭaṃ tasmāddhi pṛthivī bhavet ||

5.26.16

pṛthivyādīni bhūtāni gacchanti kramaśaḥ param |
dharā pañcaguṇā proktā hyāpaścaiva caturguṇāḥ ||

5.26.17

triguṇaṃ ca tathā tejo vāyurdviguṇa eva ca |
śabdaikaguṇamākāśaṃ pṛthivyādiṣu kīrtitam ||

5.26.18

śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca pañcamaḥ |
vijahāti guṇaṃ svaṃ svaṃ tadā bhūtaṃ vipadyate ||

5.26.19

tadā guṇaṃ vigṛhṇāti prādurbhūtaṃ taducyate |
evaṃ jānīhi deveśi pañcabhūtāni tattvataḥ ||

5.26.5.26.20

tasmāddhi yoginā nityaṃ svasvakāleṃ'śajā guṇāḥ |
cintanīyāḥ prayatnena devi kālajigīṣuṇā ||

5.26.21

devyuvāca |
kathaṃ jejīyate kālo yogibhiryogavitprabho |
dhyānena cātha mantreṇa tatsarvaṃ kathayasva me ||

5.26.22

śaṅkara uvāca |
śṛṇu devi pravakṣyāmi yogināṃ hitakāmyayā |
parajñānaprakathanaṃ na deyaṃ yasya kasyacit ||

5.26.23

śraddadhānāya dātavyaṃ bhaktiyuktāya dhīmate |
anāstikāya śuddhāya dharmanityāya bhāmini ||

5.26.24

suśvāsena suśayyāyāṃ yogaṃ yuñjīta yogavit |
dīpaṃ vināndhakāre tu prajāḥ supteṣu dhārayet ||

5.26.25

tarjanyā pihitau karṇau pīḍayitvā muhūrttakam |
tasmātsaṃśrūyate śabdastudanvahnisamudbhavaḥ ||

5.26.26

sandhyāto bhuktamevaṃ hi cāvasannaṃ kṣaṇādapi |
sarvarogānnihatyāśu jvaropadravakānbahūn ||

5.26.27

yaścopalakṣayennityamākāraṃ ghaṭikādvayam |
jitvā mṛtyuṃ tathā kāmaṃ svecchayā paryaṭediha ||

5.26.28

sarvajñaḥ sarvadarśī ca sarvasiddhimavāpnuyāt |
yathā nadati khe'bdo hi prāvṛḍadbhiḥ susaṃyataḥ ||

5.26.29

taṃ śrutvā mucyate yogī sadyaḥ saṃsārabandhanāt |
tataḥ sa yogibhirnnityaṃ sūkṣmātsūkṣmataro bhavet ||

5.26.5.26.30

eṣa te kathito devi śabdabrahmavidhikramaḥ |
palālamiva dhānyārthī tyajedbandhamaśeṣataḥ ||

5.26.31

śabdabrahma tvidaṃ prāpya ye kecidanyakāṅkṣiṇaḥ |
ghnanti te muṣṭinākāśaṃ kāmayante kṣudhāṃ tṛṣām ||

5.26.32

jñātvā paramidaṃ brahma sukhadaṃ muktikāraṇam |
abāhyamakṣaraṃ caiva sarvopādhivivarjitam ||

5.26.33

mohitāḥ kālapāśena mṛtyupāśavaśaṅgatāḥ |
śabdabrahma na jānanti pāpinaste kubuddhayaḥ ||

5.26.34

tāvad bhramanti saṃsāre yāvaddhāma na vindate |
vidite tu pare tattve mucyate janmabandhanāt ||

5.26.35

nidrālasyaṃ mahāvighnaṃ jitvā śatruṃ prayatnataḥ |
sukhāsane sthito nityaṃ śabdabrahmābhyasanniti ||

5.26.36

śatavṛddhaḥ pumāṃllabdhvā yāvadāyuḥ samabhyaset |
mṛtyuñjayavapustambha ārogyaṃ vāyuvarddhanam ||

5.26.37

pratyayo dṛśyate vṛddhe kiṃ punastaruṇe jane |
na coṅkāro na mantro'pi naiva bījaṃ na cākṣaram ||

5.26.38

anāhatamanuccāryaṃ śabdabrahma śivaṃ param |
dhyāyante devi satataṃ sudhiyo yatnataḥ priye ||

5.26.39

tasmācchabdā nava proktāḥ prāṇavidbhistu lakṣitāḥ |
tān pravakṣyāmi yatnena nādasiddhimanukramāt ||

5.26.5.26.40

ghoṣaṃ kāṃsyaṃ tathā śṛṅgaṃ ghaṇṭāṃ vīṇādivaṃśajān |
dundubhiṃ śaṅkhaśabdaṃ tu navamaṃ meghagarjitam ||

5.26.41

nava śabdān parityajya tuṅkāraṃ tu samabhyaset |
dhyāyannevaṃ sadā yogī puṇyaiḥ pāpairna lipyate ||

5.26.42

na śṛṇoti yadā śṛṇvanyogābhyāsena devike |
mriyate'bhyasamānastu yogī tiṣṭheddivāniśam ||

5.26.43

tasmādutpadyate śabdo mṛtyujitsaptabhirdinaiḥ |
sa vai navavidho devi taṃ bravīmi yathārthataḥ ||

5.26.44

prathamaṃ nadate ghoṣamātmaśuddhikaraṃ param |
sarvavyādhiharaṃ nādaṃ vaśyākarṣaṇamuttamam ||

5.26.45

dvitīyaṃ nadate kāṃsyaṃ stambhayet prāṇināṃ gatim |
viṣaṃ bhūtagrahān sarvān badhnīyānnātra saṃśayaḥ ||

5.26.46

tṛtīyaṃ nadate śṛṅgamabhicāri niyojayet |
vidviḍuccāṭane śatrormāraṇe ca prayojayet ||

5.26.47

ghaṇṭānādaṃ caturthaṃ tu vadate parameśvaraḥ |
ākarṣaḥ sarvadevānāṃ kiṃ punarmānuṣā bhuvi ||

5.26.48

yakṣagandharvakanyāśca tasyākṛṣṭā dadanti hi |
yathepsitāṃ mahāsiddhiṃ yogine kāmato'pi vā ||

5.26.49

vīṇā tu pañcamo nādaḥ śrūyate yogibhiḥ sadā |
tasmādutpadyate devi dūrādarśanameva hi ||

5.26.5.26.50

dhyāyato vaṃśanādaṃ tu sarvatattvaṃ prajāyate |
dundubhiṃ dhyāyamānastu jarāmṛtyuvivarjitaḥ ||

5.26.51

śaṅkhaśabdena deveśi kāmarūpaṃ prapadyate |
yogino meghanādena na vipatsaṅgamo bhavet ||

5.26.52

yaścaikamanasā nityaṃ tuṅkāraṃ brahmarūpiṇam |
kimasādhyaṃ na tasyāsti yathāmati varānane ||

5.26.53

sarvajñaḥ sarvadarśī ca kāmarūpī vrajatyasau |
na vikāraiḥ prayujyeta śiva eva na saṃśayaḥ ||

5.26.54

etatte parameśāni śabdabrahmasvarūpakam |
navadhā sarvamākhyātaṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi ||

5.26.54.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ kālavañcanavarṇanaṃ nāma ṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ ||

5.26.54.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

5.26.54.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

5.26.54.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||