Shivapurana 5.38: aṣṭātriṃśo'dhyāyaḥ | satyavratādisagaraparyantavaṃśavarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 5.38
- Language
- Sanskrit
Contents
- 5.38.57 — 4 parts
aṣṭātriṃśo'dhyāyaḥ | satyavratādisagaraparyantavaṃśavarṇanam
5.38.1
sūta uvāca |
satyavratastu tadbhaktyā kṛpayā ca pratijñayā |
viśvāmitrakalatraṃ ca poṣayāmāsa vai tadā ||
5.38.2
hatvā mṛgānvarāhāṃśca mahiṣāṃśca vanecarān |
viśvāmitrāśramābhyāśe tanmāṃsaṃ cākṣipanmune ||
5.38.3
tīrthaṃ gāṃ caiva gātraṃ ca tathaivāntaḥpuraṃ muniḥ |
yājyopādhyāyasaṃyogādvasiṣṭhaḥ paryarakṣata ||
5.38.4
satyavratasya vākyādvā bhāvino'rthasya vai balāt |
vasiṣṭho'bhyadhikaṃ manyuṃ dhārayāmāsa nityaśaḥ ||
5.38.5
pitrā tu taṃ tadā rāṣṭrātparityaktaṃ svamātmajam |
na vārayāmāsa munirvasiṣṭhaḥ kāraṇena ca ||
5.38.6
pāṇigrahaṇamantrāṇāṃ niṣṭhā syātsaptame pade |
na ca satyavratastasya tamupāṃśumabuddhyata ||
5.38.7
tasminsa paritoṣāya piturāsīnmahātmanaḥ |
kulasya niṣkṛtirvipra kṛtā sā vai bhavediti ||
5.38.8
na taṃ vasiṣṭho bhagavānpitrā tyaktaṃ nyavārayat |
abhiṣekṣyāmyahaṃ putramasya naivābravīnmuniḥ ||
5.38.9
sa tu dvādaśa varṣāṇi dīkṣāṃ tāmudvahad balī |
avidyāmāne māṃse tu vasiṣṭhasya mahātmanaḥ ||
5.38.10
sarvakāmaduhāṃ dogdhrīṃ dadarśa sa nṛpātmajaḥ |
tāṃ vai krodhācca lobhācca śramādvai ca kṣudhānvitaḥ ||
5.38.11
dāśadharmagato rājā tāṃ jaghāna sa vai mune |
sa taṃ māṃsaṃ svayaṃ caiva viśvāmitrasya cātmajam ||
5.38.12
bhojayāmāsa tacchrutvā vasiṣṭho hyasya cukrudhe |
uvāca ca muniśreṣṭhastaṃ tadā krodhasaṃyutaḥ ||
5.38.13
vasiṣṭha uvāca |
pātayeyamahaṃ krūra tava śaṅkumaśaṃsayam |
yadi te dvāvimau śaṅkū nasyātāṃ vai kṛtau purā ||
5.38.14
pituścāparitoṣeṇa gurordogdhrīvadhena ca |
aprokṣitopayogācca trividhaste vyatikramaḥ ||
5.38.15
triśaṅkuriti hovāca triśaṅkuriti sa smṛtaḥ |
viśvāmitrastu dārāṇāmāgato bharaṇe kṛte ||
5.38.16
tena tasmai varaṃ prādānmuniḥ prītastriśaṅkave |
chandyamāno vareṇātha varaṃ vavre nṛpātmajaḥ ||
5.38.17
anāvṛṣṭibhaye cāsmiñjāte dvādaśavārṣike |
abhiṣicya pitū rājye yājayāmāsa taṃ muniḥ ||
5.38.18
miṣatāṃ devatānāṃ ca vasiṣṭhasya ca kauśikaḥ |
saśarīraṃ tadā taṃ tu divamārohayatprabhuḥ ||
5.38.19
tasya satyarathā nāma bhāryā kekayavaṃśajā |
kumāraṃ janayāmāsa hariścandramakalmaṣam ||
5.38.20
sa vai rājā hariścandro traiśaṅkava iti smṛtaḥ |
āhartā rājasūyasya samrāḍiti ha viśrutaḥ ||
5.38.21
hariścandrasya hi suto rohito nāma viśrutaḥ |
rohitasya vṛkaḥ putro vṛkād bāhustu jajñivān ||
5.38.22
haihayāstālajaṅghāśca nirasyanti sma taṃ nṛpam |
nātyarthe dhārmiko viprāḥ sa hi dharmayuge'bhavat ||
5.38.23
sagaraṃ sa sutaṃ bāhurjajñe saha gareṇa vai |
aurvasyāśramamāsādya bhārgaveṇābhirakṣitaḥ ||
5.38.24
āgneyamastraṃ labdhvā ca bhārgavātsagaro nṛpaḥ |
jigāya pṛthivīṃ hatvā tālajaṅghānsa haihayāna ||
5.38.25
śakānbahūdakāṃścaiva pāradānsagaṇānkhaśān |
sudharmaṃ sthāpayāmāsa śaśāsa vṛṣataḥ kṣitim ||
5.38.26
śaunaka uvāca |
sa vai gareṇa sahitaḥ kathaṃ jātastu kṣatriyāt |
jitavānetadācakṣva vistareṇa hi sūtaja ||
5.38.27
sūta uvāca |
pārīkṣitena sampṛṣṭo vaiśampāyana eva ca |
yadācaṣṭa sma tadvakṣye śṛṇuṣvaikamanā mune ||
5.38.28
parīkṣitovāca |
kathaṃ sa sagaro rājā gareṇa sahito mune |
jātaḥ sa jaghnivānbhūpānetadākhyātumarhasi ||
5.38.29
vaiśampāyana uvāca |
bāhorvyasaninastātahṛtaṃ rājyamabhūtkila |
haihayaistālajaṅghaiśca śakaiḥ sārdhaṃ viśāmpate ||
5.38.30
yavanāḥ pāradāścaiva kāmbojāḥ pāhlavāstathā |
bahūdakāśca pañcaiva gaṇāḥ proktāśca rakṣasām ||
5.38.31
ete pañca gaṇā rājan haihayārtheṣu rakṣasām |
kṛtvā parākramān bāho rājyaṃ tebhyo dadurbalāt ||
5.38.32
hatarājyastato rājā sa vai bāhurvanaṃ yayau |
patnyā cānugato duḥkhī sa vai prāṇānavāsṛjat ||
5.38.33
patnī yā yādavī tasya sagarbhā pṛṣṭhato gatā |
sapatnyā ca garastasyai dattaḥ pūrvasuterṣyayā ||
5.38.34
sā tu bhartuścitāṃ kṛtvā jvalanaṃ cāvarohata |
aurvastāṃ bhārgavo rājankāruṇyātsamavārayat ||
5.38.35
tasyāśrame sthitā rājñī garbharakṣaṇahetave |
siṣeve munivaryaṃ taṃ smarantī śaṅkaraṃ hṛdā ||
5.38.36
ekadā khalu tad garbho gareṇaiva saha cyutaḥ |
sumuhūrtte sulagne ca pañcoccagrahasaṃyute ||
5.38.37
tasmim̐llagne ca balini sarvathā munisattama |
vyajāyata mahābāhuḥ sagaro nāma pārthivaḥ ||
5.38.38
aurvastu jātakarmādi tasya kṛtvā mahātmanaḥ |
adhyāpya vedaśāstrāṇi tato'straṃ pratyapādayat ||
5.38.39
āgneyaṃ taṃ mahābhāgo hyamarairapi duḥsaham |
jagrāha vidhinā prītyā sagaro'sau nṛpottamaḥ ||
5.38.40
sa tenāstrabalenaiva balena ca samanvitaḥ |
haihayānvijaghānāśu saṅkruddho'strabalena ca ||
5.38.41
ājahāra ca lokeṣu kīrtiṃ kīrtimatāṃ varaḥ |
dharmaṃ saṃsthāpayāmāsa sagaro'sau mahītale ||
5.38.42
tataḥ śakāḥ sayavanāḥ kāmbojāḥ pāhlavāstathā |
hanyamānāstadā te tu vasiṣṭhaṃ śaraṇaṃ yayuḥ ||
5.38.43
vasiṣṭho vañcanāṃ kṛtvā samayena mahādyutiḥ |
sagaraṃ vārayāmāsa teṣāṃ datvābhayaṃ nṛpam ||
5.38.44
sagaraḥ svāṃ pratijñāṃ tu gurorvākyaṃ niśamya ca |
dharmaṃ jaghāna teṣāṃ vai keśānyatvaṃ cakāra ha ||
5.38.45
ardhaṃ śakānāṃ śiraso muṇḍaṃ kṛtvā vyasarjayat |
yavanānāṃ śiraḥ sarvaṃ kāmbojānāṃ tathaiva ca ||
5.38.46
pāradā muṇḍakeśāśca pāhnavāśśmaśrudhāriṇaḥ |
niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ kṛtāstena mahātmanā ||
5.38.47
jitā ca sakalā pṛthvī dharmatastena bhūbhujā |
sarve te kṣatriyāstāta dharmahīnāḥ kṛtāḥ purā ||
5.38.48
sa dharmavijayī rājā vijitvemāṃ vasundharām |
aśvaṃ saṃskārayāmāsa vājimedhāya pārthivaḥ ||
5.38.49
tasya cārayataḥ so'śvaḥ samudre pūrvadakṣiṇe |
gataḥ ṣaṣṭisahasraistu tatputrairanvito mune ||
5.38.50
devarājena śakreṇa so'śvo hi svārthasādhinā |
velāsamīpe'pahṛto bhūmiṃ caiva praveśitaḥ ||
5.38.51
mahārājo'tha sagarastaddhayānveṣaṇāya ca |
sa taṃ deśaṃ tadā putraiḥ khānayāmāsa sarvataḥ ||
5.38.52
āseduste tatastatra khanyamāne mahārṇave |
tamādipuruṣaṃ devaṃ kapilaṃ viśvarūpiṇam ||
5.38.53
tasya cakṣuḥsamutthena vahninā pratibudhyataḥ |
dagdhāḥ ṣaṣṭisahasrāṇi catvārastvavaśeṣitāḥ ||
5.38.54
harṣaketuḥ suketuśca tathā dharmarathoparaḥ |
śūraḥ pañcajanaścaiva tasya vaṃśakarā nṛpāḥ ||
5.38.55
prādācca tasmai bhagavān hariḥ pañca varānsvayam |
vaṃśaṃ medhāṃ ca kīrtiṃ ca samudraṃ tanayaṃ dhanam ||
5.38.56
sāgaratvaṃ ca lebhe sa karmaṇā tasya tena vai |
taṃ cāśvamedhikaṃ so'śvaṃ samudrādupalabdhavān ||
5.38.57
ājahārāśvamedhānāṃ śataṃ sa tu mahāyaśāḥ |
īje śambhuvibhūtīśca devatāstatra suvratāḥ ||
5.38.57.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ satyavratādisagaraparyantavaṃśavarṇanaṃ nāmāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ ||
5.38.57.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
5.38.57.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
5.38.57.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
Linked texts (4)
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vāyupurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit