Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 5.38: aṣṭātriṃśo'dhyāyaḥ | satyavratādisagaraparyantavaṃśavarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 5.38

Language
Sanskrit

Contents

aṣṭātriṃśo'dhyāyaḥ | satyavratādisagaraparyantavaṃśavarṇanam

5.38.1

sūta uvāca |
satyavratastu tadbhaktyā kṛpayā ca pratijñayā |
viśvāmitrakalatraṃ ca poṣayāmāsa vai tadā ||

5.38.2

hatvā mṛgānvarāhāṃśca mahiṣāṃśca vanecarān |
viśvāmitrāśramābhyāśe tanmāṃsaṃ cākṣipanmune ||

5.38.3

tīrthaṃ gāṃ caiva gātraṃ ca tathaivāntaḥpuraṃ muniḥ |
yājyopādhyāyasaṃyogādvasiṣṭhaḥ paryarakṣata ||

5.38.4

satyavratasya vākyādvā bhāvino'rthasya vai balāt |
vasiṣṭho'bhyadhikaṃ manyuṃ dhārayāmāsa nityaśaḥ ||

5.38.5

pitrā tu taṃ tadā rāṣṭrātparityaktaṃ svamātmajam |
na vārayāmāsa munirvasiṣṭhaḥ kāraṇena ca ||

5.38.6

pāṇigrahaṇamantrāṇāṃ niṣṭhā syātsaptame pade |
na ca satyavratastasya tamupāṃśumabuddhyata ||

5.38.7

tasminsa paritoṣāya piturāsīnmahātmanaḥ |
kulasya niṣkṛtirvipra kṛtā sā vai bhavediti ||

5.38.8

na taṃ vasiṣṭho bhagavānpitrā tyaktaṃ nyavārayat |
abhiṣekṣyāmyahaṃ putramasya naivābravīnmuniḥ ||

5.38.9

sa tu dvādaśa varṣāṇi dīkṣāṃ tāmudvahad balī |
avidyāmāne māṃse tu vasiṣṭhasya mahātmanaḥ ||

5.38.10

sarvakāmaduhāṃ dogdhrīṃ dadarśa sa nṛpātmajaḥ |
tāṃ vai krodhācca lobhācca śramādvai ca kṣudhānvitaḥ ||

5.38.11

dāśadharmagato rājā tāṃ jaghāna sa vai mune |
sa taṃ māṃsaṃ svayaṃ caiva viśvāmitrasya cātmajam ||

5.38.12

bhojayāmāsa tacchrutvā vasiṣṭho hyasya cukrudhe |
uvāca ca muniśreṣṭhastaṃ tadā krodhasaṃyutaḥ ||

5.38.13

vasiṣṭha uvāca |
pātayeyamahaṃ krūra tava śaṅkumaśaṃsayam |
yadi te dvāvimau śaṅkū nasyātāṃ vai kṛtau purā ||

5.38.14

pituścāparitoṣeṇa gurordogdhrīvadhena ca |
aprokṣitopayogācca trividhaste vyatikramaḥ ||

5.38.15

triśaṅkuriti hovāca triśaṅkuriti sa smṛtaḥ |
viśvāmitrastu dārāṇāmāgato bharaṇe kṛte ||

5.38.16

tena tasmai varaṃ prādānmuniḥ prītastriśaṅkave |
chandyamāno vareṇātha varaṃ vavre nṛpātmajaḥ ||

5.38.17

anāvṛṣṭibhaye cāsmiñjāte dvādaśavārṣike |
abhiṣicya pitū rājye yājayāmāsa taṃ muniḥ ||

5.38.18

miṣatāṃ devatānāṃ ca vasiṣṭhasya ca kauśikaḥ |
saśarīraṃ tadā taṃ tu divamārohayatprabhuḥ ||

5.38.19

tasya satyarathā nāma bhāryā kekayavaṃśajā |
kumāraṃ janayāmāsa hariścandramakalmaṣam ||

5.38.20

sa vai rājā hariścandro traiśaṅkava iti smṛtaḥ |
āhartā rājasūyasya samrāḍiti ha viśrutaḥ ||

5.38.21

hariścandrasya hi suto rohito nāma viśrutaḥ |
rohitasya vṛkaḥ putro vṛkād bāhustu jajñivān ||

5.38.22

haihayāstālajaṅghāśca nirasyanti sma taṃ nṛpam |
nātyarthe dhārmiko viprāḥ sa hi dharmayuge'bhavat ||

5.38.23

sagaraṃ sa sutaṃ bāhurjajñe saha gareṇa vai |
aurvasyāśramamāsādya bhārgaveṇābhirakṣitaḥ ||

5.38.24

āgneyamastraṃ labdhvā ca bhārgavātsagaro nṛpaḥ |
jigāya pṛthivīṃ hatvā tālajaṅghānsa haihayāna ||

5.38.25

śakānbahūdakāṃścaiva pāradānsagaṇānkhaśān |
sudharmaṃ sthāpayāmāsa śaśāsa vṛṣataḥ kṣitim ||

5.38.26

śaunaka uvāca |
sa vai gareṇa sahitaḥ kathaṃ jātastu kṣatriyāt |
jitavānetadācakṣva vistareṇa hi sūtaja ||

5.38.27

sūta uvāca |
pārīkṣitena sampṛṣṭo vaiśampāyana eva ca |
yadācaṣṭa sma tadvakṣye śṛṇuṣvaikamanā mune ||

5.38.28

parīkṣitovāca |
kathaṃ sa sagaro rājā gareṇa sahito mune |
jātaḥ sa jaghnivānbhūpānetadākhyātumarhasi ||

5.38.29

vaiśampāyana uvāca |
bāhorvyasaninastātahṛtaṃ rājyamabhūtkila |
haihayaistālajaṅghaiśca śakaiḥ sārdhaṃ viśāmpate ||

5.38.30

yavanāḥ pāradāścaiva kāmbojāḥ pāhlavāstathā |
bahūdakāśca pañcaiva gaṇāḥ proktāśca rakṣasām ||

5.38.31

ete pañca gaṇā rājan haihayārtheṣu rakṣasām |
kṛtvā parākramān bāho rājyaṃ tebhyo dadurbalāt ||

5.38.32

hatarājyastato rājā sa vai bāhurvanaṃ yayau |
patnyā cānugato duḥkhī sa vai prāṇānavāsṛjat ||

5.38.33

patnī yā yādavī tasya sagarbhā pṛṣṭhato gatā |
sapatnyā ca garastasyai dattaḥ pūrvasuterṣyayā ||

5.38.34

sā tu bhartuścitāṃ kṛtvā jvalanaṃ cāvarohata |
aurvastāṃ bhārgavo rājankāruṇyātsamavārayat ||

5.38.35

tasyāśrame sthitā rājñī garbharakṣaṇahetave |
siṣeve munivaryaṃ taṃ smarantī śaṅkaraṃ hṛdā ||

5.38.36

ekadā khalu tad garbho gareṇaiva saha cyutaḥ |
sumuhūrtte sulagne ca pañcoccagrahasaṃyute ||

5.38.37

tasmim̐llagne ca balini sarvathā munisattama |
vyajāyata mahābāhuḥ sagaro nāma pārthivaḥ ||

5.38.38

aurvastu jātakarmādi tasya kṛtvā mahātmanaḥ |
adhyāpya vedaśāstrāṇi tato'straṃ pratyapādayat ||

5.38.39

āgneyaṃ taṃ mahābhāgo hyamarairapi duḥsaham |
jagrāha vidhinā prītyā sagaro'sau nṛpottamaḥ ||

5.38.40

sa tenāstrabalenaiva balena ca samanvitaḥ |
haihayānvijaghānāśu saṅkruddho'strabalena ca ||

5.38.41

ājahāra ca lokeṣu kīrtiṃ kīrtimatāṃ varaḥ |
dharmaṃ saṃsthāpayāmāsa sagaro'sau mahītale ||

5.38.42

tataḥ śakāḥ sayavanāḥ kāmbojāḥ pāhlavāstathā |
hanyamānāstadā te tu vasiṣṭhaṃ śaraṇaṃ yayuḥ ||

5.38.43

vasiṣṭho vañcanāṃ kṛtvā samayena mahādyutiḥ |
sagaraṃ vārayāmāsa teṣāṃ datvābhayaṃ nṛpam ||

5.38.44

sagaraḥ svāṃ pratijñāṃ tu gurorvākyaṃ niśamya ca |
dharmaṃ jaghāna teṣāṃ vai keśānyatvaṃ cakāra ha ||

5.38.45

ardhaṃ śakānāṃ śiraso muṇḍaṃ kṛtvā vyasarjayat |
yavanānāṃ śiraḥ sarvaṃ kāmbojānāṃ tathaiva ca ||

5.38.46

pāradā muṇḍakeśāśca pāhnavāśśmaśrudhāriṇaḥ |
niḥsvādhyāyavaṣaṭkārāḥ kṛtāstena mahātmanā ||

5.38.47

jitā ca sakalā pṛthvī dharmatastena bhūbhujā |
sarve te kṣatriyāstāta dharmahīnāḥ kṛtāḥ purā ||

5.38.48

sa dharmavijayī rājā vijitvemāṃ vasundharām |
aśvaṃ saṃskārayāmāsa vājimedhāya pārthivaḥ ||

5.38.49

tasya cārayataḥ so'śvaḥ samudre pūrvadakṣiṇe |
gataḥ ṣaṣṭisahasraistu tatputrairanvito mune ||

5.38.50

devarājena śakreṇa so'śvo hi svārthasādhinā |
velāsamīpe'pahṛto bhūmiṃ caiva praveśitaḥ ||

5.38.51

mahārājo'tha sagarastaddhayānveṣaṇāya ca |
sa taṃ deśaṃ tadā putraiḥ khānayāmāsa sarvataḥ ||

5.38.52

āseduste tatastatra khanyamāne mahārṇave |
tamādipuruṣaṃ devaṃ kapilaṃ viśvarūpiṇam ||

5.38.53

tasya cakṣuḥsamutthena vahninā pratibudhyataḥ |
dagdhāḥ ṣaṣṭisahasrāṇi catvārastvavaśeṣitāḥ ||

5.38.54

harṣaketuḥ suketuśca tathā dharmarathoparaḥ |
śūraḥ pañcajanaścaiva tasya vaṃśakarā nṛpāḥ ||

5.38.55

prādācca tasmai bhagavān hariḥ pañca varānsvayam |
vaṃśaṃ medhāṃ ca kīrtiṃ ca samudraṃ tanayaṃ dhanam ||

5.38.56

sāgaratvaṃ ca lebhe sa karmaṇā tasya tena vai |
taṃ cāśvamedhikaṃ so'śvaṃ samudrādupalabdhavān ||

5.38.57

ājahārāśvamedhānāṃ śataṃ sa tu mahāyaśāḥ |
īje śambhuvibhūtīśca devatāstatra suvratāḥ ||

5.38.57.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ satyavratādisagaraparyantavaṃśavarṇanaṃ nāmāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ ||

5.38.57.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

5.38.57.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

5.38.57.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

Linked texts (4)