Shivapurana 5.48: aṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ | sarasvatīprādurbhāvavarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 5.48
- Language
- Sanskrit
Contents
- 5.48.50 — 4 parts
aṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ | sarasvatīprādurbhāvavarṇanam
5.48.p1
rājovāca ||
5.48.1
dhūmrākṣaṃ caṇḍamuṇḍaṃ ca raktabījāsuraṃ tathā |
bhagavannihataṃ devyā śrutvā śumbhaḥ surārdanaḥ ||
5.48.2
kimakārṣīttato brahmannetanme brūhi sāmpratam |
śuśrūṣave jagadyoneścaritraṃ pāpanāśanam ||
5.48.3
ṛṣiruvāca |
hatānimāndaityavarānmahāsuro niśamya rājanmahanīyavikramaḥ |
ajijñapatsvīyagaṇāndurāsadān raṇābhidhoccāraṇajātasammadān ||
5.48.4
balānvitāḥ sammilitā mamājñayā jayāśayā kālakavaṃśasambhavāḥ |
sakālakeyāsuramauryadaurhṛdāḥ tathā pare'pyāśu prayāṇayantu te ||
5.48.5
niśumbhaśumbhau ditijānnideśya tān rathādhirūḍhau nirayāmbabhūvatuḥ |
balānyanūkābalinostayordharād vināśavantaḥ śalabhā ivotthitāḥ ||
5.48.6
pravādayāmāsa mṛdaṅgamardalaṃ sabherikāḍiṇḍimajharjharānakam |
raṇasthale sañjahṛṣū raṇapriyā asupriyāḥ saṅgarataḥ parāyayuḥ ||
5.48.7
bhaṭāśca te yuddhapaṭāvṛtāstadā raṇasthalīmāpurapāpavigrahāḥ |
gṛhītaśastrāstracayā jigīṣayā parasparaṃ vigrahayanta ulbaṇam ||
5.48.8
gajādhirūḍhāsturagādhirohiṇo rathādhirūḍhāśca tathāpare'surāḥ |
alakṣayantaḥ svaparāñjanānmudā'-sureśasaṅge samare'bhirebhire ||
5.48.9
dhvaniḥ śataghnījanito muhurmuhu-rbabhūva tena tridaśāḥ samejitāḥ |
mahāndhakāraḥ samapadyatāmbare vilokyate no rathamaṇḍalaṃ raveḥ ||
5.48.10
padātayo nirva vajurhi koṭiśaḥ prabhūtamānā vijayābhilāṣiṇaḥ |
rathāśvagā vāraṇagā athāpare'-surā nirīyuḥ kati koṭiśo mudā ||
5.48.11
aśuklaśailā eva mattavāraṇā atāniṣuścītkṛtiśabdamāhave |
kramelakāścāpi galadgaladhvaniṃ vitanvate kṣudramahīdharopamāḥ ||
5.48.12
hayāśca hreṣanta udagrabhūmijā viśālakaṇṭhābharaṇā gatervidaḥ |
padāni dantāvalamūrdhni bibhrataḥ suḍiḍyire vyomapathā yathāvayaḥ ||
5.48.13
samīkṣya śatrorbalamitthamāpatat cakāra sajyaṃ dhanurambikā tadā |
nanāda ghaṇṭāṃ ripusādadāyinīṃ jagarja siṃho'pi saṭāṃ vidhūnayan ||
5.48.14
tato niśumbhastuhinācalasthitāṃ vilokya ramyābharaṇāyudhāṃ śivām |
giraṃ babhāṣe rasanirbharāṃ parāṃ vilāsanībhāvavicakṣaṇo yathā ||
5.48.15
bhavādṛśīnāṃ ramaṇīyavigrahe dunoti kīrṇaṃ khalu mālatīdalam |
kathaṃ karālāhavamātanoṣyase maheśi tenaiva manojñavarṣmaṇā ||
5.48.16
itīrayitvā vacanaṃ mahāsuro babhūva maunī tamuvāca caṇḍikā |
vṛthā kimātthāsura mūḍha saṅgaraṃ kuruṣva nāgālayamanyathā vraja ||
5.48.17
tato'tiruṣṭaḥ samare mahāratha-ścakāra bāṇāvalivṛṣṭimadbhutām |
ghanāghanāḥ saṃvavṛṣuryathodakaṃ raṇasthale prāvṛḍivāgatāstadā ||
5.48.18
śaraiśśitaiḥ śūlaparaśvadhāyudhaiḥ sabhindipālaiḥ parighaiḥ śarāsanaiḥ |
bhuśuṇḍikāprāsakṣuraprasaṃjñakai-rmahāsibhiḥ saṃyuyudhe madoddhataiḥ ||
5.48.19
vibabhramustatsamare mahāgajā vibhinnakumbhā asitādrisannibhāḥ |
caladbalākādhavalā viketavo visetavaḥ śumbhaniśumbhaketavaḥ ||
5.48.20
vibhinnadehā ditijā jhaṣopamā vikandharā vājigaṇā bhayaṅkarāḥ |
parāsavaḥ kālikayā kṛtā raṇe mṛgāriṇā cāmiṣatāṃ pare'surāḥ ||
5.48.21
visusruvū raktavahāstadantare sariccayāstatra vipupluve hataiḥ |
kacā bhaṭānāṃ jalanīlikopamā-staduttarīyaṃ sitaphenasannibham ||
5.48.22
turaṅgasādī turagādhirohiṇaṃ gajasthitānabhyapatangajāruhaḥ |
rathī ratheśaṃ khalu pattiraṅghrigān samapratidvandvikalirmahānabhūt ||
5.48.23
tato niśumbho hṛdaye vyacintayat karālakālo'yamupāgato'dhunā |
bhaveddaridro'pi mahādhano mahā-dhano daridro viparītakālataḥ ||
5.48.24
jaḍo bhavetsphītamatirmahāmati-rjaḍo nṛśaṃso bahumantusaṃstutaḥ |
parājayaṃ yānti raṇe mahābalā jayanti saṅgrāmamukhe ca durbalāḥ ||
5.48.25
jayo'jayo vā parameśvarecchayā bhavatyanāyāsata eva dehinām |
na kālamullaṅghya śaśāka jīvituṃ maheśvaraḥ padmajanī ramāpatiḥ ||
5.48.26
upetya saṅgrāmamukhaṃ palāyanaṃ na sādhu vīrā hṛdaye'numanvate |
parantu yuddhe kathametayā jayo vināśitaṃ me sakalaṃ balaṃ yathā ||
5.48.27
iyaṃ hi nūnaṃ surakarma sādhituṃ samāgatā daityabalaṃ ca bādhitum |
purāṇamūrtiḥ prakṛtiḥ parā śivā na laukikīyaṃ vanitā kadāpi vā ||
5.48.28
vadho'pi nārīvihito'yaśaskaraḥ pragīyate yuddharasaṃ lilikṣubhiḥ |
tathāpyakṛtvā samaraṃ kathaṃ mukhaṃ pradarśayāmo'surarājasannidhau ||
5.48.29
vicārayitveti mahāratho rathaṃ mahāntamadhyāsya niyantṛcoditam |
yayau drutaṃ yatra maheśvarāṅganā surāṅganāprārthitayauvanodgamā ||
5.48.30
avocadenāṃ sa maheśi kiṃ bhave-debhirhatairvetanajīvibhirbhaṭaiḥ |
tavāsti kāṅkṣā yadi yoddhumāvayo-stadā raṇaḥ syāddhṛtayuddhasatpaṭaiḥ ||
5.48.31
uvāca kālīṃ prati kauśikī tadā samīkṣyatāmeṣa durāgraho'nayoḥ |
karoti kālo vipadāgame matiṃ vibhinnavṛttiṃ sadasatpravartakaḥ ||
5.48.32
tato niśumbho'bhijaghāna caṇḍikāṃ śaraiḥ sahasraiśca tathaiva kālikām |
bibheda bāṇānasurapracoditān sahasrakhaṇḍaṃ svaśarotkaraiḥ śivā ||
5.48.33
tataḥ samutthāpya kṛpāṇamujjvalaṃ sacarma kaṇṭhīravamūrdhnyatāḍayat |
bibheda taṃ cāpi mahāsināmbikā yathā kuṭhāreṇa taruṃ taruśchidaḥ ||
5.48.34
sa bhinnakhaḍgo nicakhāna mārgaṇaṃ parāmbikāvakṣasi so'pi cicchide |
punastriśūlaṃ hṛdaye'kṣipattada-pyacūrṇayanmuṣṭinipātanena sā ||
5.48.35
gadāṃ samādāya punarmahāratho-'bhyadhāvadambāṃ maraṇonmukho'suraḥ |
acūrṇayattāmapi śūladhārayā punastriśūlaṃ vidadāra so'nyayā ||
5.48.36
tato'mbikā bhīmabhujaṅgamopamaiḥ suradviṣāṃ śoṇitacūṣaṇocitaiḥ |
niśumbhamātmīyaśilīmukhaiḥ śitai-rnihatya bhūmīmanayadviṣokṣitaiḥ ||
5.48.37
nipātite'mānabale'suraprabhuḥ kanīyasi bhrātari roṣapūritaḥ |
rathasthito bāhubhiraṣṭabhirvṛto jagāma yatra pramadā maheśituḥ ||
5.48.38
avādayacchaṅkhamarindamaṃ tadā dhanuḥsvanaṃ cāpi cakāra duḥsaham |
nanāda siṃho'pi saṭāṃ vidhūnayan babhūva nādatrayanāditaṃ nabhaḥ ||
5.48.39
tato'ṭṭahāsaṃ jagadambikā'karo-dvitatrasustena surārayo'khilāḥ |
jayeti śabdaṃ jagadustadā surā yadāmbikovāca raṇe sthiro bhava ||
5.48.40
sa daityarājo mahatīṃ jvalacchikhāṃ mumoca śaktiṃ nihatā ca solkayā |
bibheda śumbhaprahitān śarān śivā śiveritānso'pi sahasradhā śarān ||
5.48.41
triśūlamutkṣipya jaghāna caṇḍikā mahāsuraṃ taṃ sa papāta mūrcchitaḥ |
vibhinnapakṣo hariṇā yathā nagaḥ prakampayan dyāṃ vasudhāṃ savāridhim ||
5.48.42
tato mṛṣitvā triśikhodbhavāṃ vyathāṃ vidhāya bāhūnayutaṃ mahābalaḥ |
sa kālikāṃ siṃhayutāṃ maheśvarīṃ jaghāna cakrairamarakṣayaṅkaraiḥ ||
5.48.43
tadasya cakrāṇi vibhidya līlayā triśūlamudgūrya jaghāna sāsuram |
śivājagatpāvanapāṇipaṅkajā-dupāttamṛtyū paramaṃ padaṃ gatau ||
5.48.44
hate tasminmahāvīrye niśumbhe bhīmavikrame |
śumbhe ca sakalā daityā viviśurbalisadmani ||
5.48.45
bhakṣitā apare kālīsiṃhādyairamaradviṣaḥ |
palāyitāstathānye ca daśadikṣu bhayākulāḥ ||
5.48.46
babhūvurmārgavāhinyaḥ saritaḥ svacchapāthasaḥ |
vavurvātāḥ sukhasparśā nirmalatvaṃ yayau nabhaḥ ||
5.48.47
punaryāgaḥ samārebhe devairbrahmarṣibhistathā |
sukhinaścābhavansarve mahendrādyā divaukasaḥ ||
5.48.48
pavitraṃ paramaṃ puṇyamumāyāścaritaṃ prabho |
daityarājavadhopetaṃ śraddhayā yaḥ samabhyaset ||
5.48.49
sa bhuktvehākhilānbhogāṃstridaśairapi durlabhān |
paratromālayaṃ gacchenmahāmāyāprasādataḥ ||
5.48.50
ṛṣiruvāca |
evaṃ devī samutpannā śumbhāsuranibarhiṇī |
proktā sarasvatī sākṣādumāṃśāvirbhavā nṛpa ||
5.48.50.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ niśumbhaśumbhavadhopākhyāne sarasvatīprādurbhāvavarṇanaṃ nāmāṣṭacatvāriṃśo'dhyāyaḥ ||
5.48.50.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
5.48.50.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
5.48.50.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||