Shivapurana 5.51: ekapañcāśattamo'dhyāyaḥ | kriyāyoganirūpaṇam
Śivapurāṇa (complete text) 5.51
- Language
- Sanskrit
Contents
ekapañcāśattamo'dhyāyaḥ | kriyāyoganirūpaṇam
5.51.1
munaya ūcuḥ |
vyāsaśiṣya mahābhāga sūta paurāṇikottama |
aparaṃ śrotumicchāmaḥ kimapyākhyānamīśituḥ ||
5.51.2
umāyā jagadambāyāḥ kriyāyogamanuttamam |
proktaṃ sanatkumāreṇa vyāsāya ca mahātmane ||
5.51.3
sūta uvāca |
dhanyā yūyaṃ mahātmāno devībhaktidṛḍhavratāḥ |
parāśakteḥ paraṃ guptaṃ rahasyaṃ śṛṇutādarāt ||
5.51.4
vyāsa uvāca |
sanatkumāra sarvajña brahmaputra mahāmate |
umāyāḥ śrotumicchāmi kriyāyogaṃ mahādbhutam ||
5.51.5
kīdṛkca lakṣaṇaṃ tasya kiṃ kṛte ca phalaṃ bhavet |
priyaṃ yacca parāmbāyāstadaśeṣaṃ vadasva me ||
5.51.6
sanatkumāra uvāca |
dvaipāyana yadetattvaṃ rahasyaṃ paripṛcchasi |
tacchṛṇuṣva mahābuddhe sarvaṃ me varṇayiṣyataḥ ||
5.51.7
jñānayogaḥ kriyāyogo bhaktiyogastathaiva ca |
trayo mārgāḥ samākhyātāḥ śrīmāturbhuktimuktidāḥ ||
5.51.8
jñānayogastu saṃyogaścittasyaivātmanā tu yaḥ |
yastu bāhyārthasaṃyogaḥ kriyāyogaḥ sa ucyate ||
5.51.9
bhaktiyogo mato devyā ātmanaścaikyabhāvanam |
trayāṇāmapi yogānāṃ kriyāyogaḥ sa ucyate ||
5.51.5.51.10
karmaṇā jāyate bhaktirbhaktyā jñānaṃ prajāyate |
jñānātprajāyate muktiriti śāstreṣu niścayaḥ ||
5.51.11
pradhānaṃ kāraṇaṃ yogo vimuktermunisattama |
kriyāyogastu yogasya paramaṃ dhyeyasādhanam ||
5.51.12
māyāṃ tu prakṛtiṃ vidyānmāyāvī brahma śāśvatam |
abhinnaṃ tadvapurjñātvā mucyate bhavabandhanāt ||
5.51.13
yastu devyālayaṃ kuryātpāṣāṇaṃ dāravaṃ tathā |
mṛnmayaṃ vātha kāleya tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu |
ahanyahani yogena yajato yanmahāphalam ||
5.51.14
prāpnoti tatphalaṃ devyā yaḥ kārayati mandiram |
sahasrakulamāgāmi vyatītaṃ ca sahasrakam |
sa tārayati dharmātmā śrīmāturdhāma kārayan ||
5.51.15
koṭijanmakṛtaṃ pāpaṃ svalpaṃ vā yadi vā bahu |
śrīmāturmandirārambhakṣaṇādeva praṇaśyati ||
5.51.16
nadīṣu ca yathā gaṅgā śoṇaḥ sarvanadeṣu ca |
kṣamāyāṃ ca yathā pṛthvī gāmbhīrye ca yathodadhiḥ ||
5.51.17
grahāṇāṃ ca samastānāṃ yathā sūryo viśiṣyate |
tathā sarveṣu deveṣu śrīparāmbā viśiṣyate ||
5.51.18
sarvadeveṣu sā mukhyā yastasyāḥ kārayed gṛham |
pratiṣṭhāṃ samavāpnoti sa ca janmani janmani ||
5.51.19
vārāṇasyāṃ kurukṣetre prayāge puṣkare tathā |
gaṅgāsamudratīre ca naimiṣe'marakaṇṭake ||
5.51.5.51.20
śrīparvate mahāpuṇye gokarṇe jñānaparvate |
mathurāyāmayodhyāyāṃ dvārāvatyāṃ tathaiva ca ||
5.51.21
ityādipuṇyadeśeṣu yatra kutra sthale'pi vā |
kārayanmāturāvāsaṃ mukto bhavati bandhanāt ||
5.51.22
iṣṭakānāṃ tu vinyāso yāvadvarṣāṇi tiṣṭhati |
tāvadvarṣasahasrāṇi maṇidvīpe mahīyate ||
5.51.23
pratimāḥ kārayedyastu sarvalakṣaṇalakṣitāḥ |
sa umāyāḥ paraṃ lokaṃ nirbhayo vrajati dhuvam ||
5.51.24
devīmūrtiṃ pratiṣṭhāpya śubhartugrahatārake |
kṛtakṛtyo bhavenmartyo yogamāyāprasādataḥ ||
5.51.25
ye bhaviṣyanti ye'tītā ākalpātpuruṣāḥ kule |
tāṃstāṃstārayate devyā mūrtiṃ saṃsthāpya śobhanām ||
5.51.26
trilokīsthāpanātpuṇyaṃ yadbhavenmunipuṅgava |
tatkoṭiguṇitaṃ puṇyaṃ śrīdevīsthāpanādbhavet ||
5.51.27
madhye devīṃ sthāpayitvā pañcāyatanadevatāḥ |
caturdikṣu sthāpayedyastasya puṇyaṃ na gaṇyate ||
5.51.28
viṣṇornāmnāṃ koṭijapād grahaṇe candrasūryayoḥ |
yatphalaṃ labhyate tasmācchatakoṭiguṇottaram ||
5.51.29
śivanāmno japādeva tasmātkoṭiguṇottaram |
śrīdevīnāmajāpāttu tataḥ koṭiguṇottaram ||
5.51.5.51.30
devyāḥ prāsādakaraṇātpuṇyaṃ tu samavāpyate |
sthāpitā yena sā devī jaganmātā trayīmayī ||
5.51.31
na tasya durlabhaṃ kiñcit śrīmātuḥ karuṇāvaśāt |
vardhante putrapautrādyā naśyatyakhilakaśmalam ||
5.51.32
manasā ye cikīrṣanti mūrtisthāpanamuttamam |
te'tyumāyāḥ paraṃ lokaṃ prayānti munidurlabham ||
5.51.33
kriyamāṇaṃ tu yaḥ prekṣya cetasā hyanucintayet |
kārayiṣyāmyahaṃ yarhi sampanme sambhaviṣyati ||
5.51.34
evaṃ tasya kulaṃ sadyo yāti svargaṃ na saṃśayaḥ |
mahāmāyāprabhāveṇa durlabhaṃ kiṃ jagattraye ||
5.51.35
śrīparāmbāṃ jagadyoniṃ kevalaṃ ye samāśritāḥ |
te manuṣyā na mantavyāḥ sākṣāddevīgaṇāśca te ||
5.51.36
ye vrajantaḥ svapantaśca tiṣṭhanto vāpyaharniśam |
umeti dvyakṣaraṃ nāma bruvate te śivāgaṇāḥ ||
5.51.37
nitye naimittike devīṃ ye yajanti parāṃ śivām |
puṣpairdhūpaistathā dīpaiste prayāsyantyumālayam ||
5.51.38
ye devīmaṇḍapaṃ nityaṃ gomayena mṛdāthavā |
upalimpanti mārjanti te prayāsyantyumālayam ||
5.51.39
yairdevyā mandiraṃ ramyaṃ nirmāpitamanuttamam |
tatkulīnāñjanānmātā hyāśiṣaḥ samprayacchati ||
5.51.5.51.40
madīyāḥ śatavarṣāṇi jīvantu premabhājanāḥ |
nāpadāmayanānītthaṃ śrīmātā vaktyaharniśam ||
5.51.41
yena mūrtirmahādebyā umāyāḥ kāritā śubhā |
narāyutaṃ tatkulajaṃ maṇidvīpe mahīyate ||
5.51.42
sthāpayitvā mahāmāyāmūrtiṃ samyakprapūjya ca |
yaṃ yaṃ prārthayate kāmaṃ taṃ taṃ prāpnoti sādhakaḥ ||
5.51.43
yaḥ snāpayati śrīmātuḥ sthāpitāṃ mūrtimuttamām |
ghṛtena madhunāktena tatphalaṃ gaṇayettu kaḥ ||
5.51.44
candanāgurukarpūramāṃsīmustādiyugjalaiḥ |
ekavarṇagavāṃ kṣīraiḥ snāpayetparameśvarīm ||
5.51.45
dhūpenāṣṭādaśāṅgena dadyādāhutimuttamām |
nīrājanaṃ careddevyāḥ sājyakarpūravartibhiḥ ||
5.51.46
kṛṣṇāṣṭamyāṃ navamyāṃ vāmāyāṃ vā pañcadiktithau |
pūjayejjagatāṃ dhātrīṃ gandhapuṣpairviśeṣataḥ ||
5.51.47
sampaṭhañjananīsūktaṃ śrīsūktamathavā paṭhan |
devīsūktamatho vāpi mūlamantramathāpi vā ||
5.51.48
viṣṇukrāntāṃ ca tulasīṃ varjayitvākhilaṃ sumam |
devīprītikaraṃ jñeyaṃ kamalaṃ tu viśeṣataḥ ||
5.51.49
arpayetsvarṇapuṣpaṃ yo devyai rājatameva vā |
sa yāti paramaṃ dhāma siddhakoṭibhiranvitam ||
5.51.5.51.50
pūjanānte sadā kāryaṃ dāsairenaḥ kṣamāpanam |
prasīda parameśāni jagadānandadāyini ||
5.51.51
iti vākyaiḥ stuvanmantrī devībhaktiparāyaṇaḥ |
dhyāyetkaṇṭhīravārūḍhāṃ varadābhayapāṇikām ||
5.51.52
itthaṃ dhyātvā maheśānīṃ bhaktābhīṣṭaphalapradām |
nānāphalāni pakvāni naivedyatve prakalpayet ||
5.51.53
naivedyaṃ bhakṣayedyastu śambhuśakteḥ parātmanaḥ |
sa nirdhūyākhilaṃ paṅkaṃ nirmalo mānavo bhavet ||
5.51.54
caitraśuklatṛtīyāyāṃ yo bhavānīvrataṃ caret |
bhavabandhananirmuktaḥ prāpnuyātparamaṃ padam ||
5.51.55
asyāmeva tṛtīyāyāṃ kuryāddolotsavaṃ budhaḥ |
pūjayejjagatāṃ dhātrīmumāṃ śaṅkarasaṃyutām ||
5.51.56
kusumaiḥ kuṅkumairvastraiḥ karpūrāgurucandanaiḥ |
dhūpairddīpaiḥ sanaivedyaiḥ sraggandhairaparairapi ||
5.51.57
āndolayettato devīṃ mahāmāyāṃ maheśvarīm |
śrīgaurīṃ śivasaṃyuktāṃ sarvakalyāṇakāriṇīm ||
5.51.58
pratyabdaṃ kurute yo'syāṃ vratamāndolanaṃ tathā |
niyamena śivā tasmai sarvamiṣṭaṃ prayacchati ||
5.51.59
mādhavasya site pakṣe tṛtīyā yākṣayābhidhā |
tasyāṃ yo jagadambāyā vrataṃ kuryādatandritaḥ ||
5.51.5.51.60
mallikāmālatīcampājapābandhūkapaṅkajaiḥ |
kusumaiḥ pūjayedgaurīṃ śaṅkareṇa samanvitām ||
5.51.61
koṭijanmakṛtaṃ pāpaṃ manovākkāyasambhavam |
nirdhūya caturo vargānakṣayāniha so'śnute ||
5.51.62
jyeṣṭhe śuklatṛtīyāyāṃ vrataṃ kṛtvā maheśvarīm |
yo'rcayetparamaprītyā tasyāsādhyaṃ na kiñcana ||
5.51.63
āṣāḍhaśuklapakṣīyatṛtīyāyāṃ rathotsavama |
devyāḥ priyatamaṃ kuryādyathāvittānusārataḥ ||
5.51.64
rathaṃ pṛthvīṃ vijānīyādrathāṅge candrabhāskarau |
vedānaśvānvijānīyātsārathiṃ padmasambhavam ||
5.51.65
nānāmaṇigaṇākīrṇaṃ puṣpamālāvirājitam |
evaṃ rathaṃ kalpayitvā tasmin saṃsthāpayecchivām ||
5.51.66
lokasaṃrakṣaṇārthāya lokaṃ draṣṭuṃ parāmbikā |
rathamadhye saṃsthiteti bhāvayenmatimānnaraḥ ||
5.51.67
rathe pracalite mandaṃ jayaśabdamudīrayet |
pāhi devi janānasmānprapannāndīnavatsale ||
5.51.68
iti vākyaistoṣayecca nānāvāditraniḥsvanaiḥ |
sīmānte tu rathaṃ nītvā tatra sampūjayedrathe ||
5.51.69
nānāstotraistataḥ stutvāpyānayettāṃ svaveśmani |
praṇipātaśataṃ kṛtvā prārthayejjagadambikām ||
5.51.5.51.70
evaṃ yaḥ kurute vidvānpūjāvratarathotsavam |
iha bhuktvākhilānbhogānso'nte devīpadaṃ vrajet ||
5.51.71
śuklāyāṃ tu tṛtīyāyāmevaṃ śrāvaṇabhādrayoḥ |
yo vrataṃ kurute'mbāyāḥ pūjanaṃ ca yathāvidhi ||
5.51.72
modate putrapautrādyairdhanādyairiha santatam |
so'nte gacchedumālokaṃ sarvalokopari sthitam ||
5.51.73
āśvine dhavale pakṣe navarātravrataṃ caret |
yatkṛte sakalāḥ kāmāḥ siddhyantyeva na saṃśayaḥ ||
5.51.74
navarātravratasyāsya prabhāvaṃ vaktumīśvaraḥ |
caturāsyo na pañcāsyo na ṣaḍāsyo na ko'paraḥ ||
5.51.75
navarātravrataṃ kṛtvā bhūpālo virathātmajaḥ |
hṛtaṃ rājyaṃ nijaṃ lebhe suratho munisattamāḥ ||
5.51.76
dhruvasandhisuto dhīmānayodhyādhipatirnṛpaḥ |
sudarśano hṛtaṃ rājyaṃ prāpadasya prabhāvataḥ ||
5.51.77
vratarājamimaṃ kṛtvā samārādhya maheśvarīm |
saṃsārabandhanānmuktaḥ samādhirmuktibhāgabhūt ||
5.51.78
tṛtīyāyāṃ ca pañcamyāṃ saptamyāmaṣṭamītithau |
navamyāṃ vā caturdaśyāṃ yo devī pūjayennaraḥ ||
5.51.79
āśvinasya site pakṣe vrataṃ kṛtvā vidhānataḥ |
tasya sarvaṃ mano'bhīṣṭaṃ pūrayatyaniśaṃ śivā ||
5.51.5.51.80
yaḥ kārttikasya mārgasya pauṣasya tapasastathā |
tapasyasya site pakṣe tṛtīyāyāṃ vrataṃ caret ||
5.51.81
lohitaiḥ karavīrādyaiḥ puṣpairdhūpaiḥ sugandhitaiḥ |
pūjayenmaṅgalāṃ devīṃ sa sarvaṃ maṅgalaṃ labhet ||
5.51.82
saubhāgyāya sadā strībhiḥ kāryametanmahāvratam |
vidyādhanasutāptyarthaṃ vidheyaṃ puruṣairapi ||
5.51.83
umāmaheśvarādīni vratānyanyāni yānyapi |
devīpriyāṇi kāryāṇi svabhaktyaivaṃ mumukṣubhiḥ ||
5.51.84
saṃhiteyaṃ mahāpuṇyā śivabhaktivivardhinī |
nānākhyānasamāyuktā bhuktimuktipradā śivā ||
5.51.85
ya enāṃ śṛṇuyādbhaktyā śrāvayedvā samāhitaḥ |
paṭhedvā pāṭhayedvāpi sa yāti paramāṃ gatim ||
5.51.86
yasya gehe sthitā ceyaṃ likhitā lalitākṣaraiḥ |
sampūjitā ca vidhivatsarvānkāmānsa āpnuyāt ||
5.51.87
bhūtapretapiśācādiduṣṭebhyo na bhayaṃ kvacit |
putrapautrādisampattīrlabhatyeva na saṃśayaḥ ||
5.51.88
tasmādiyaṃ mahāpuṇyā ramyomāsaṃhitā sadā |
śrotavyā paṭhitavyā ca śivabhaktimabhīpsubhiḥ ||
5.51.88.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe pañcamyāmumāsaṃhitāyāṃ kriyāyoganirūpaṇaṃ nāmaikapañcāśattamo'dhyāyaḥ ||
5.51.88.c2
samāpteyaṃ pañcamyumāsaṃhitā ||
Linked texts (2)
- Viṣṇudharma — Sanskrit
- Ṣaṭsandarbha — Jīva Gosvāmin 1555, Sanskrit