Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 6.12: dvādaśo'dhyāyaḥ | saṃnyāsavidhivarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 6.12

Language
Sanskrit

Contents

dvādaśo'dhyāyaḥ | saṃnyāsavidhivarṇanam

6.12.1

śrībrahmaṇya uvāca |
sādhusādhu mahābhāga vāmadeva munīśvara |
tvamatīva śive bhaktaḥ śivajñānavatāṃ varaḥ ||

6.12.2

tvayā tvaviditaṃ kiñcinnāsti lokeṣu kutracit |
tathāpi tava vakṣyāmi lokānugrahakāriṇaḥ ||

6.12.3

loke'sminpaśavaḥ sarve nānāśāstravimohitāḥ |
vañcitāḥ parameśasya māyayātivicitrayā ||

6.12.4

na jānati paraṃ sākṣātpraṇavārthaṃ maheśvaram |
saguṇaṃ nirguṇaṃ brahma tridevajanakaṃ param ||

6.12.5

dakṣiṇaṃ bāhumuddhṛtya śapathaṃ prabravīmi te |
satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ satyaṃ satyaṃ punaḥ punaḥ ||

6.12.6

praṇavārthaḥ śivaḥ sākṣātprādhānyena prakīrtitaḥ |
śrutiṣu smṛtiśāstreṣu purāṇeṣvāgameṣu ca ||

6.12.7

yato vāco nivartante aprāpya manasā saha |
ānandaṃ yasya vai vidvānna bibheti kutaścana ||

6.12.8

yasmājjagadidaṃ sarvaṃ vidhiviṣṇvindrapūrvakam |
saha bhūtendriyagrāmaiḥ prathamaṃ samprasūyate ||

6.12.9

na samprasūyate yo vai kutaścana kadācana |
yasminna bhāsate vidyunna ca sūryo na candramāḥ ||

6.12.6.12.10

yasya bhāsā vibhātīdaṃ jagatsarvaṃ samantataḥ |
sarvaiśvaryeṇa sampanno nāmnā sarveśvaraḥ svayam ||

6.12.11

yo vai mumukṣubhirdhyeyaḥ śambhurākāśamadhyagaḥ |
sarvavyāpī prakāśātmā bhāsarūpo hi cinmayaḥ ||

6.12.12

yasya puṃsaḥ parā śaktirbhāvagamyā manoharā |
nirguṇā svaguṇaireva nigūḍhā niṣkalā śivā ||

6.12.13

tadīyaṃ trividhaṃ rūpaṃ sthūlaṃ sūkṣmaṃ paraṃ tataḥ |
dhyeyaṃ mumukṣubhirnityaṃ kramato yogibhirmune ||

6.12.14

niṣkalaḥ sarvadevānāmādidevaḥ sanātanaḥ |
jñānakriyāsvabhāvo yaḥ paramātmeti gīyate ||

6.12.15

tasya devādhidevasya mūrttiḥ sākṣātsadāśivaḥ |
pañcamantratanurdevaḥ kalāpañcakavigrahaḥ ||

6.12.16

śuddhasphaṭikasaṅkāśaḥ prasannaḥ śītaladyutiḥ |
pañcavaktro daśabhujastripañcanayanaḥ prabhuḥ ||

6.12.17

īśānamukuṭopetaḥ puruṣāsyaḥ purātanaḥ |
aghorahṛdayo vāmadevaguhyapradeśavān ||

6.12.18

sadyapādaśca tanmūrttiḥ sākṣātsakalaniṣkalaḥ |
sarvvajñatvādiṣaṭśaktiṣaḍaṅgīkṛtavigrahaḥ ||

6.12.19

śabdādiśaktisphuritahṛtpaṅkajavirājitaḥ |
svaśaktyā vāmabhāge tu manonmanyā vibhūṣitaḥ ||

6.12.6.12.20

mantrādiṣaḍvidhārthānāmarthopanyāsamārgataḥ | sā - mā samaṣṭivyaṣṭibhāvārthaṃ vakṣyāmi praṇavātmakam ||

6.12.21

upadeśakramo hyādau vaktavyaḥ śrūyatāmayam |
cāturvvarṇyaṃ hi lokesminprasiddhammānuṣe mune ||

6.12.22

traivarṇikānāmevātra śrutyācārasamanvayaḥ |
śuśrūṣāmātrasārā hi śūdrāḥ śrutibahiṣkṛtāḥ ||

6.12.23

traivarṇikānāṃ sarveṣāṃ svasvāśramaratātmanām |
śrutismṛtyudito dharmo'nuṣṭheyo nāparaḥ kvacit ||

6.12.24

śrutismṛtyuditaṃ karma kurvansiddhimavāpsyati |
ityuktaṃ parameśena vedamārgapradarśinā ||

6.12.25

varṇāśramācārapuṇyairabhyarcya parameśvaram |
tatsāyujyaṃ gatāḥ sarve bahavo munisattamāḥ ||

6.12.26

brahmacaryeṇa munayo devā yajñakriyādhvanā |
pitaraḥ prajayā tṛptā iti hi śrutirabravīt ||

6.12.27

evaṃ ṛṇatrayānmukto vānaprasthāśramaṃ gataḥ |
śītoṣṇasukhaduḥkhādisahiṣṇurvijitendriyaḥ ||

6.12.28

tapasvī vijitāhāro yamādyaṃ yogamabhyaset |
yathā dṛḍhatarā buddhiravicālyā bhavettathā ||

6.12.29

evaṃ krameṇa śuddhātmā sarvakarmmāṇi vinyaset |
saṃnyasya sarvakarmmāṇi jñānapūjāparo bhavet ||

6.12.6.12.30

sā hi sākṣācchivaikyena jīvanmuktiphalapradā |
sarvottamā hi vijñeyā nirvikārā yatātmanām ||

6.12.31

tatprakāramahaṃ vakṣye lokānugrahakāmyayā |
tava stehānmahāprājña sāvadhānatayā śṛṇu ||

6.12.32

sarvaśāstrārthatattvajñaṃ vedāntajñānapāragam |
ācāryamupagacchetsa yatirmatimatāṃ varam ||

6.12.33

tatsamīpamupavrajya yathāvidhi vicakṣaṇaḥ |
dīrghadaṇḍapraṇāmādyaistoṣayedyatnataḥ sudhīḥ ||

6.12.34

yo guruḥ sa śivaḥ prokto yaḥ śivaḥ sa guruḥ smṛtaḥ |
iti niścitya manasā svavicāraṃ nivedayet ||

6.12.35

labdhānujñastu guruṇā dvādaśāhaṃ payovratī |
śuklapakṣe caturthyāṃ vā daśamyāṃ vā vidhānataḥ ||

6.12.36

prātaḥ snātvā viśuddhātmā kṛtanityakriyaḥ sudhīḥ |
gurumāhūya vidhinā nāndīśrāddhaṃ samārabhet ||

6.12.37

viśvedevāḥ satyavasusaṃjñāvantaḥ prakīrtitāḥ |
devaśrāddhe brahmaviṣṇumaheśāḥ kathitāstrayaḥ ||

6.12.38

ṛṣiśrāddhe tu samproktā devakṣetramanuṣyajāḥ |
devaśrāddhe tu vasurudrādityāḥ samprakīrtitāḥ ||

6.12.39

catvāro mānuṣaśrāddhe sanakādyā munīśvarāḥ |
bhūtaśrāddhe pañca mahābhūtāni ca tataḥ param ||

6.12.6.12.40

cakṣurādīndriyagrāmo bhūtagrāmaścaturvidhaḥ |
pitṛśrāddhe pitā tasya pitā tasya pitā trayaḥ ||

6.12.41

mātṛśrāddhe mātṛpitāmahyau ca prapitāmahī |
ātmaśrāddhe tu catvāra ātmā pitṛpitāmahau ||

6.12.42

prapitāmahanāmā ca sapatnīkāḥ prakīrtitāḥ |
mātāmahātmakaśrāddhe trayo mātāmahādayaḥ ||

6.12.43

pratiśrāddhaṃ brāhmaṇānāṃ yugmaṃ kṛtvopakalpitān |
āhūya pādau prakṣālya svayamācamya yatnataḥ ||

6.12.44

samastasampatsamavāptihetavaḥ, samutthitāpatkuladhūmaketavaḥ |
apārasaṃsārasamudrasetavaḥ, punantu māṃ brāhmaṇapādareṇavaḥ ||

6.12.45

āpaddhanadhvāntasahasrabhānavaḥ, samīhitārthārpaṇakāmadhenavaḥ |
samastatīrthāmbupavitramūrttayo, rakṣantu māṃ brāhmaṇapādapāṃsavaḥ ||

6.12.46

iti japtvā namaskṛtya sāṣṭāṅgaṃ bhuvi daṇḍavat |
sthitvā tu prāṅmukhaḥ śambhoḥ pādābjayugalaṃ smaran ||

6.12.47

sapavitrakaraḥ śuddha upavītī dṛḍhāsanaḥ |
prāṇāyāmatrayaṃ kuryācchrutvā tithyādikaṃ punaḥ ||

6.12.48

matsaṃnyāsāṅgabhūtaṃ yadviśvedevādikaṃ tathā |
śrāddhamaṣṭavidhaṃ mātāmahāntaṃ pārvaṇena vai ||

6.12.49

vidhānena kariṣyāmi yuṣmadājñāpuraḥsaram |
evaṃ vidhāya saṅkalpaṃ darbhānuttaratastyajet ||

6.12.6.12.50

upaspṛśyāpa utthāya varaṇakramamārabhet |
pavitrapāṇiḥ saṃspṛśya pāṇī brāhmaṇayorvadet ||

6.12.51

viśvedevārtha ityādi bhavadbhyāṃ kṣaṇa ityapi ||

6.12.52

prasādanīya ityantaṃ sarvatraivaṃ vidhikramaḥ |
evaṃ samāpya varaṇaṃ maṇḍalāni prakalpayet ||

6.12.53

udagārabhya daśa ca kṛtvābhyarcanamakṣataiḥ |
teṣu krameṇa saṃsthāpya brāhmaṇān pādayoḥ punaḥ ||

6.12.54

viśvedevādināmāni sasaṃvabodhanamuccaret |
idaṃ vaḥ pādyamiti sakuśapuṣpākṣatodakaiḥ ||

6.12.55

pādyaṃ dattvā svayamapi kṣālitāṅghrirudaṅmukhaḥ |
ācamya yugmaklṛptāṃstānāsaneṣūpaveśya ca ||

6.12.56

viśvedevasvarūpasya brāhmaṇasyedamāsanam |
iti darbhāsanaṃ dattvā darbhapāṇiḥ svayaṃ sthitaḥ ||

6.12.57

asminnāndīmukhaśrāddhe viśvedevārtha ityapi |
bhavadbhyāṃ kṣaṇa ityuktvā kriyatāmiti saṃvadet ||

6.12.58

prāpnutāmiti samprocya bhavantāviti saṃvadet |
vadetāṃ prāpnuyāveti tau ca brāhmaṇapuṅgavau ||

6.12.59

sampūrṇamastu saṅkalpasiddhirastviti tān prati |
bhavanto'nugṛhṇantviti prārthayed dvijapuṅgavān ||

6.12.6.12.60

tataḥ śuddhakadalyādipātreṣu kṣāliteṣu ca |
annādibhojyadravyāṇi dattvā darbhaiḥ pṛthak pṛthak ||

6.12.61

paristīrya svayaṃ tatra pariṣicyodakena ca |
hastābhyāmavalambyātha pātraṃ pratyekamādarāt ||

6.12.62

pṛthivī te pātramityādi kṛtvā tatra vyavasthitān |
devādīṃśca caturthyantānanūdyākṣatasaṃyutān ||

6.12.63

udaggṛhītvā svāheti devārthe'nnaṃ yajetpunaḥ |
na mameti vadedante sarvatrāyaṃ vidhikramaḥ ||

6.12.64

yatpādapadmasmaraṇādyasya nāmajapādapi |
nyūnaṃ karma bhavetpūrṇaṃ taṃ vande sāmbamīśvaram ||

6.12.65

iti japtvā tato brūyānmayā kṛtamidaṃ punaḥ |
nāndīmukhaśrāddhamiti yathoktaṃ ca vadettataḥ ||

6.12.66

astviti brūteti ca tānprasādya dvijapuṅgavān |
visṛjya svakarasthodaṃ praṇamya bhuvi daṇḍavat ||

6.12.67

utthāya ca tato brūyādamṛtaṃ bhavatu dvijān |
prārthayecca paraṃ prītyā kṛtāñjalirudāradhīḥ ||

6.12.68

śrīrudraṃ camakaṃ sūktaṃ pauruṣaṃ ca yathāvidhi |
citte sadāśivaṃ dhyātvā japed brahmāṇi pañca ca ||

6.12.69

bhojanānte rudrasūktaṃ kṣamāpaya dvijān punaḥ |
tanmantreṇa tato dadyāduttarāpośaṇaṃ puraḥ ||

6.12.6.12.70

prakṣālitāṅghrirācamya piṇḍasthānaṃ vrajettataḥ |
āsīnaḥ prāṅmukho maunī prāṇāyāmatrayaṃ caret ||

6.12.71

nāndīmukhoktaśrāddhāṅgaṃ kariṣye piṇḍadānakam |
iti saṅkalpya dakṣādi samārabhyodakāntikam ||

6.12.72

nava rekhāḥ samālikhya prāgagrāndvādaśa kramāt |
saṃstīrya darbhāndakṣādidevādisthānapañcakam ||

6.12.73

tūṣṇīṃ dadyātsākṣatodaṃ triṣu sthāneṣu ca kramāt |
sthāneṣvanyeṣu mātṛṣu mārjjayantāstataḥ param ||

6.12.74

atreti pitaraḥ paścātsākṣatodaṃ samarcya ca |
dadyāttataḥ krameṇaiva devādisthānapañcake ||

6.12.75

tattaddevādināmāni caturthyantānyudīrya ca |
piṇḍatrayaṃ tato dadyātpratyekaṃ sthānapañcake ||

6.12.76

svagṛhyoktena mārgeṇa dadyātpiṇḍānpṛthakpṛthak |
dadyādidaṃ sākṣataṃ ca pitṛsādguṇyahetave ||

6.12.77

dhyāyetsadāśivaṃ devaṃ hṛdayāmbhojamadhyataḥ |
tatpādapadmasmaraṇāditi ślokaṃ paṭhan punaḥ ||

6.12.78

namaskṛtya brāhmaṇebhyo dakṣiṇāṃ ca svaśaktitaḥ |
dattvā kṣamāpaya ca tān visṛjya ca tataḥ kramāt ||

6.12.79

piṇḍānutsṛjya gogrāsaṃ dadyānno cejjale kṣipet |
puṇyāhavācanaṃ kṛtvā bhuñjīta svajanaiḥ saha ||

6.12.6.12.80

anyedyuḥ prātarutthāya kṛtanityakriyaḥ sudhīḥ |
upoṣya kṣaurakarmādi kakṣopasthavivarjitam ||

6.12.81

keśaśmaśrunakhāneva karmāvadhi visṛjya ca |
samāṣṭikeśānvidhivatkārayitvā vidhānataḥ ||

6.12.82

snātvā dhautapaṭaḥ śuddho dvirācamyātha vāgyataḥ |
bhasma sandhārya vidhinā kṛtvā puṇyāhavācanam ||

6.12.83

tena samprokṣya samprāpya śuddhadehasvabhāvataḥ |
homadravyārthamācāryadakṣiṇārthaṃ vihāya ca ||

6.12.84

dravyajātaṃ maheśāya dvijebhyaśca viśeṣataḥ |
bhaktebhyaśca pradāyātha śivāya gururūpiṇe ||

6.12.85

vastrādi dakṣiṇāṃ dattvā praṇamya bhuvi daṇḍavat |
dorakaupīnavasanaṃ daṇḍādyaṃ kṣālitaṃ bhuvi ||

6.12.86

ādāya homadravyāṇi samidhādīni ca kramāt |
samudratīre nadyāṃ vā parvate vā śivālaye ||

6.12.87

araṇye cāpī goṣṭhe vā vicārya sthānamuttamam |
sthitvācamya tataḥ pūrvaṃ kṛtvā mānasamañjarīm ||

6.12.88

brāhmamoṅkārasahitaṃ namo brahmaṇa ityapi |
japitvā tristato brūyādagnimīle purohitam ||

6.12.89

atha mahāvratamiti agnirvai devanāmataḥ |
tathaitasya samāmnāyamiṣe tvorjjetvā veti tat ||

6.12.6.12.90

agna āyāhi vītaye śanno devīrabhiṣṭaye |
paścātprocya mayarasatajabhanalagaiḥ saha ||

6.12.91

sammitaṃ ca tataḥ pañcasaṃvatsaramayaṃ tataḥ |
samāmnāyaḥ samāmnātaḥ atha śikṣāṃ vadetpunaḥ |
pravakṣyāmītyudīryātha vṛddhirādaicca saṃvadet ||

6.12.92

athāto dharmajijñāsetyuccārya punarañjasā |
athāto brahmajijñāsā vedādīnapi sañjapet ||

6.12.93

brahmāṇamindraṃ sūryaṃ ca somaṃ caiva prajāpatim |
ātmānamantarātmānaṃ jñānātmānamataḥ param ||

6.12.94

paramātmānamapi ca praṇavādyaṃ namontakam |
caturthyantaṃ japitvā'tha saktumuṣṭiṃ pragṛhya ca ||

6.12.95

prāśyātha praṇavenaiva dvirācamyātha saṃspṛśet |
nābhiṃ mantrānvakṣyamāṇaṃ praṇavādyānnamo'ntakān ||

6.12.96

ātmānamantarātmānaṃ jñānātmānaṃ puraṃ punaḥ |
ātmānaṃ ca samuccārya prajāpatimataḥ param ||

6.12.97

svāhāntānprajapetpaścātpayodadhighṛtaṃ pṛthak |
trivāraṃ praṇavenaiva prāśyācamya dvidhā punaḥ ||

6.12.98

prāgāsya upaviśyātha dṛḍhacittaḥ sthirāsanaḥ |
yathoktavidhinā samyakprāṇāyāmatrayaṃ caret ||

6.12.98.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe ṣaṣṭhyāṃ kailāsasaṃhitāyāṃ saṃnyāsavidhivarṇanaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ ||

6.12.98.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

6.12.98.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

6.12.98.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

Other recensions (1)

Linked texts (9)