Shivapurana 6.12: dvādaśo'dhyāyaḥ | saṃnyāsavidhivarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 6.12
- Language
- Sanskrit
Contents
dvādaśo'dhyāyaḥ | saṃnyāsavidhivarṇanam
6.12.1
śrībrahmaṇya uvāca |
sādhusādhu mahābhāga vāmadeva munīśvara |
tvamatīva śive bhaktaḥ śivajñānavatāṃ varaḥ ||
6.12.2
tvayā tvaviditaṃ kiñcinnāsti lokeṣu kutracit |
tathāpi tava vakṣyāmi lokānugrahakāriṇaḥ ||
6.12.3
loke'sminpaśavaḥ sarve nānāśāstravimohitāḥ |
vañcitāḥ parameśasya māyayātivicitrayā ||
6.12.4
na jānati paraṃ sākṣātpraṇavārthaṃ maheśvaram |
saguṇaṃ nirguṇaṃ brahma tridevajanakaṃ param ||
6.12.5
dakṣiṇaṃ bāhumuddhṛtya śapathaṃ prabravīmi te |
satyaṃ satyaṃ punaḥ satyaṃ satyaṃ satyaṃ punaḥ punaḥ ||
6.12.6
praṇavārthaḥ śivaḥ sākṣātprādhānyena prakīrtitaḥ |
śrutiṣu smṛtiśāstreṣu purāṇeṣvāgameṣu ca ||
6.12.7
yato vāco nivartante aprāpya manasā saha |
ānandaṃ yasya vai vidvānna bibheti kutaścana ||
6.12.8
yasmājjagadidaṃ sarvaṃ vidhiviṣṇvindrapūrvakam |
saha bhūtendriyagrāmaiḥ prathamaṃ samprasūyate ||
6.12.9
na samprasūyate yo vai kutaścana kadācana |
yasminna bhāsate vidyunna ca sūryo na candramāḥ ||
6.12.6.12.10
yasya bhāsā vibhātīdaṃ jagatsarvaṃ samantataḥ |
sarvaiśvaryeṇa sampanno nāmnā sarveśvaraḥ svayam ||
6.12.11
yo vai mumukṣubhirdhyeyaḥ śambhurākāśamadhyagaḥ |
sarvavyāpī prakāśātmā bhāsarūpo hi cinmayaḥ ||
6.12.12
yasya puṃsaḥ parā śaktirbhāvagamyā manoharā |
nirguṇā svaguṇaireva nigūḍhā niṣkalā śivā ||
6.12.13
tadīyaṃ trividhaṃ rūpaṃ sthūlaṃ sūkṣmaṃ paraṃ tataḥ |
dhyeyaṃ mumukṣubhirnityaṃ kramato yogibhirmune ||
6.12.14
niṣkalaḥ sarvadevānāmādidevaḥ sanātanaḥ |
jñānakriyāsvabhāvo yaḥ paramātmeti gīyate ||
6.12.15
tasya devādhidevasya mūrttiḥ sākṣātsadāśivaḥ |
pañcamantratanurdevaḥ kalāpañcakavigrahaḥ ||
6.12.16
śuddhasphaṭikasaṅkāśaḥ prasannaḥ śītaladyutiḥ |
pañcavaktro daśabhujastripañcanayanaḥ prabhuḥ ||
6.12.17
īśānamukuṭopetaḥ puruṣāsyaḥ purātanaḥ |
aghorahṛdayo vāmadevaguhyapradeśavān ||
6.12.18
sadyapādaśca tanmūrttiḥ sākṣātsakalaniṣkalaḥ |
sarvvajñatvādiṣaṭśaktiṣaḍaṅgīkṛtavigrahaḥ ||
6.12.19
śabdādiśaktisphuritahṛtpaṅkajavirājitaḥ |
svaśaktyā vāmabhāge tu manonmanyā vibhūṣitaḥ ||
6.12.6.12.20
mantrādiṣaḍvidhārthānāmarthopanyāsamārgataḥ | sā - mā samaṣṭivyaṣṭibhāvārthaṃ vakṣyāmi praṇavātmakam ||
6.12.21
upadeśakramo hyādau vaktavyaḥ śrūyatāmayam |
cāturvvarṇyaṃ hi lokesminprasiddhammānuṣe mune ||
6.12.22
traivarṇikānāmevātra śrutyācārasamanvayaḥ |
śuśrūṣāmātrasārā hi śūdrāḥ śrutibahiṣkṛtāḥ ||
6.12.23
traivarṇikānāṃ sarveṣāṃ svasvāśramaratātmanām |
śrutismṛtyudito dharmo'nuṣṭheyo nāparaḥ kvacit ||
6.12.24
śrutismṛtyuditaṃ karma kurvansiddhimavāpsyati |
ityuktaṃ parameśena vedamārgapradarśinā ||
6.12.25
varṇāśramācārapuṇyairabhyarcya parameśvaram |
tatsāyujyaṃ gatāḥ sarve bahavo munisattamāḥ ||
6.12.26
brahmacaryeṇa munayo devā yajñakriyādhvanā |
pitaraḥ prajayā tṛptā iti hi śrutirabravīt ||
6.12.27
evaṃ ṛṇatrayānmukto vānaprasthāśramaṃ gataḥ |
śītoṣṇasukhaduḥkhādisahiṣṇurvijitendriyaḥ ||
6.12.28
tapasvī vijitāhāro yamādyaṃ yogamabhyaset |
yathā dṛḍhatarā buddhiravicālyā bhavettathā ||
6.12.29
evaṃ krameṇa śuddhātmā sarvakarmmāṇi vinyaset |
saṃnyasya sarvakarmmāṇi jñānapūjāparo bhavet ||
6.12.6.12.30
sā hi sākṣācchivaikyena jīvanmuktiphalapradā |
sarvottamā hi vijñeyā nirvikārā yatātmanām ||
6.12.31
tatprakāramahaṃ vakṣye lokānugrahakāmyayā |
tava stehānmahāprājña sāvadhānatayā śṛṇu ||
6.12.32
sarvaśāstrārthatattvajñaṃ vedāntajñānapāragam |
ācāryamupagacchetsa yatirmatimatāṃ varam ||
6.12.33
tatsamīpamupavrajya yathāvidhi vicakṣaṇaḥ |
dīrghadaṇḍapraṇāmādyaistoṣayedyatnataḥ sudhīḥ ||
6.12.34
yo guruḥ sa śivaḥ prokto yaḥ śivaḥ sa guruḥ smṛtaḥ |
iti niścitya manasā svavicāraṃ nivedayet ||
6.12.35
labdhānujñastu guruṇā dvādaśāhaṃ payovratī |
śuklapakṣe caturthyāṃ vā daśamyāṃ vā vidhānataḥ ||
6.12.36
prātaḥ snātvā viśuddhātmā kṛtanityakriyaḥ sudhīḥ |
gurumāhūya vidhinā nāndīśrāddhaṃ samārabhet ||
6.12.37
viśvedevāḥ satyavasusaṃjñāvantaḥ prakīrtitāḥ |
devaśrāddhe brahmaviṣṇumaheśāḥ kathitāstrayaḥ ||
6.12.38
ṛṣiśrāddhe tu samproktā devakṣetramanuṣyajāḥ |
devaśrāddhe tu vasurudrādityāḥ samprakīrtitāḥ ||
6.12.39
catvāro mānuṣaśrāddhe sanakādyā munīśvarāḥ |
bhūtaśrāddhe pañca mahābhūtāni ca tataḥ param ||
6.12.6.12.40
cakṣurādīndriyagrāmo bhūtagrāmaścaturvidhaḥ |
pitṛśrāddhe pitā tasya pitā tasya pitā trayaḥ ||
6.12.41
mātṛśrāddhe mātṛpitāmahyau ca prapitāmahī |
ātmaśrāddhe tu catvāra ātmā pitṛpitāmahau ||
6.12.42
prapitāmahanāmā ca sapatnīkāḥ prakīrtitāḥ |
mātāmahātmakaśrāddhe trayo mātāmahādayaḥ ||
6.12.43
pratiśrāddhaṃ brāhmaṇānāṃ yugmaṃ kṛtvopakalpitān |
āhūya pādau prakṣālya svayamācamya yatnataḥ ||
6.12.44
samastasampatsamavāptihetavaḥ, samutthitāpatkuladhūmaketavaḥ |
apārasaṃsārasamudrasetavaḥ, punantu māṃ brāhmaṇapādareṇavaḥ ||
6.12.45
āpaddhanadhvāntasahasrabhānavaḥ, samīhitārthārpaṇakāmadhenavaḥ |
samastatīrthāmbupavitramūrttayo, rakṣantu māṃ brāhmaṇapādapāṃsavaḥ ||
6.12.46
iti japtvā namaskṛtya sāṣṭāṅgaṃ bhuvi daṇḍavat |
sthitvā tu prāṅmukhaḥ śambhoḥ pādābjayugalaṃ smaran ||
6.12.47
sapavitrakaraḥ śuddha upavītī dṛḍhāsanaḥ |
prāṇāyāmatrayaṃ kuryācchrutvā tithyādikaṃ punaḥ ||
6.12.48
matsaṃnyāsāṅgabhūtaṃ yadviśvedevādikaṃ tathā |
śrāddhamaṣṭavidhaṃ mātāmahāntaṃ pārvaṇena vai ||
6.12.49
vidhānena kariṣyāmi yuṣmadājñāpuraḥsaram |
evaṃ vidhāya saṅkalpaṃ darbhānuttaratastyajet ||
6.12.6.12.50
upaspṛśyāpa utthāya varaṇakramamārabhet |
pavitrapāṇiḥ saṃspṛśya pāṇī brāhmaṇayorvadet ||
6.12.51
viśvedevārtha ityādi bhavadbhyāṃ kṣaṇa ityapi ||
6.12.52
prasādanīya ityantaṃ sarvatraivaṃ vidhikramaḥ |
evaṃ samāpya varaṇaṃ maṇḍalāni prakalpayet ||
6.12.53
udagārabhya daśa ca kṛtvābhyarcanamakṣataiḥ |
teṣu krameṇa saṃsthāpya brāhmaṇān pādayoḥ punaḥ ||
6.12.54
viśvedevādināmāni sasaṃvabodhanamuccaret |
idaṃ vaḥ pādyamiti sakuśapuṣpākṣatodakaiḥ ||
6.12.55
pādyaṃ dattvā svayamapi kṣālitāṅghrirudaṅmukhaḥ |
ācamya yugmaklṛptāṃstānāsaneṣūpaveśya ca ||
6.12.56
viśvedevasvarūpasya brāhmaṇasyedamāsanam |
iti darbhāsanaṃ dattvā darbhapāṇiḥ svayaṃ sthitaḥ ||
6.12.57
asminnāndīmukhaśrāddhe viśvedevārtha ityapi |
bhavadbhyāṃ kṣaṇa ityuktvā kriyatāmiti saṃvadet ||
6.12.58
prāpnutāmiti samprocya bhavantāviti saṃvadet |
vadetāṃ prāpnuyāveti tau ca brāhmaṇapuṅgavau ||
6.12.59
sampūrṇamastu saṅkalpasiddhirastviti tān prati |
bhavanto'nugṛhṇantviti prārthayed dvijapuṅgavān ||
6.12.6.12.60
tataḥ śuddhakadalyādipātreṣu kṣāliteṣu ca |
annādibhojyadravyāṇi dattvā darbhaiḥ pṛthak pṛthak ||
6.12.61
paristīrya svayaṃ tatra pariṣicyodakena ca |
hastābhyāmavalambyātha pātraṃ pratyekamādarāt ||
6.12.62
pṛthivī te pātramityādi kṛtvā tatra vyavasthitān |
devādīṃśca caturthyantānanūdyākṣatasaṃyutān ||
6.12.63
udaggṛhītvā svāheti devārthe'nnaṃ yajetpunaḥ |
na mameti vadedante sarvatrāyaṃ vidhikramaḥ ||
6.12.64
yatpādapadmasmaraṇādyasya nāmajapādapi |
nyūnaṃ karma bhavetpūrṇaṃ taṃ vande sāmbamīśvaram ||
6.12.65
iti japtvā tato brūyānmayā kṛtamidaṃ punaḥ |
nāndīmukhaśrāddhamiti yathoktaṃ ca vadettataḥ ||
6.12.66
astviti brūteti ca tānprasādya dvijapuṅgavān |
visṛjya svakarasthodaṃ praṇamya bhuvi daṇḍavat ||
6.12.67
utthāya ca tato brūyādamṛtaṃ bhavatu dvijān |
prārthayecca paraṃ prītyā kṛtāñjalirudāradhīḥ ||
6.12.68
śrīrudraṃ camakaṃ sūktaṃ pauruṣaṃ ca yathāvidhi |
citte sadāśivaṃ dhyātvā japed brahmāṇi pañca ca ||
6.12.69
bhojanānte rudrasūktaṃ kṣamāpaya dvijān punaḥ |
tanmantreṇa tato dadyāduttarāpośaṇaṃ puraḥ ||
6.12.6.12.70
prakṣālitāṅghrirācamya piṇḍasthānaṃ vrajettataḥ |
āsīnaḥ prāṅmukho maunī prāṇāyāmatrayaṃ caret ||
6.12.71
nāndīmukhoktaśrāddhāṅgaṃ kariṣye piṇḍadānakam |
iti saṅkalpya dakṣādi samārabhyodakāntikam ||
6.12.72
nava rekhāḥ samālikhya prāgagrāndvādaśa kramāt |
saṃstīrya darbhāndakṣādidevādisthānapañcakam ||
6.12.73
tūṣṇīṃ dadyātsākṣatodaṃ triṣu sthāneṣu ca kramāt |
sthāneṣvanyeṣu mātṛṣu mārjjayantāstataḥ param ||
6.12.74
atreti pitaraḥ paścātsākṣatodaṃ samarcya ca |
dadyāttataḥ krameṇaiva devādisthānapañcake ||
6.12.75
tattaddevādināmāni caturthyantānyudīrya ca |
piṇḍatrayaṃ tato dadyātpratyekaṃ sthānapañcake ||
6.12.76
svagṛhyoktena mārgeṇa dadyātpiṇḍānpṛthakpṛthak |
dadyādidaṃ sākṣataṃ ca pitṛsādguṇyahetave ||
6.12.77
dhyāyetsadāśivaṃ devaṃ hṛdayāmbhojamadhyataḥ |
tatpādapadmasmaraṇāditi ślokaṃ paṭhan punaḥ ||
6.12.78
namaskṛtya brāhmaṇebhyo dakṣiṇāṃ ca svaśaktitaḥ |
dattvā kṣamāpaya ca tān visṛjya ca tataḥ kramāt ||
6.12.79
piṇḍānutsṛjya gogrāsaṃ dadyānno cejjale kṣipet |
puṇyāhavācanaṃ kṛtvā bhuñjīta svajanaiḥ saha ||
6.12.6.12.80
anyedyuḥ prātarutthāya kṛtanityakriyaḥ sudhīḥ |
upoṣya kṣaurakarmādi kakṣopasthavivarjitam ||
6.12.81
keśaśmaśrunakhāneva karmāvadhi visṛjya ca |
samāṣṭikeśānvidhivatkārayitvā vidhānataḥ ||
6.12.82
snātvā dhautapaṭaḥ śuddho dvirācamyātha vāgyataḥ |
bhasma sandhārya vidhinā kṛtvā puṇyāhavācanam ||
6.12.83
tena samprokṣya samprāpya śuddhadehasvabhāvataḥ |
homadravyārthamācāryadakṣiṇārthaṃ vihāya ca ||
6.12.84
dravyajātaṃ maheśāya dvijebhyaśca viśeṣataḥ |
bhaktebhyaśca pradāyātha śivāya gururūpiṇe ||
6.12.85
vastrādi dakṣiṇāṃ dattvā praṇamya bhuvi daṇḍavat |
dorakaupīnavasanaṃ daṇḍādyaṃ kṣālitaṃ bhuvi ||
6.12.86
ādāya homadravyāṇi samidhādīni ca kramāt |
samudratīre nadyāṃ vā parvate vā śivālaye ||
6.12.87
araṇye cāpī goṣṭhe vā vicārya sthānamuttamam |
sthitvācamya tataḥ pūrvaṃ kṛtvā mānasamañjarīm ||
6.12.88
brāhmamoṅkārasahitaṃ namo brahmaṇa ityapi |
japitvā tristato brūyādagnimīle purohitam ||
6.12.89
atha mahāvratamiti agnirvai devanāmataḥ |
tathaitasya samāmnāyamiṣe tvorjjetvā veti tat ||
6.12.6.12.90
agna āyāhi vītaye śanno devīrabhiṣṭaye |
paścātprocya mayarasatajabhanalagaiḥ saha ||
6.12.91
sammitaṃ ca tataḥ pañcasaṃvatsaramayaṃ tataḥ |
samāmnāyaḥ samāmnātaḥ atha śikṣāṃ vadetpunaḥ |
pravakṣyāmītyudīryātha vṛddhirādaicca saṃvadet ||
6.12.92
athāto dharmajijñāsetyuccārya punarañjasā |
athāto brahmajijñāsā vedādīnapi sañjapet ||
6.12.93
brahmāṇamindraṃ sūryaṃ ca somaṃ caiva prajāpatim |
ātmānamantarātmānaṃ jñānātmānamataḥ param ||
6.12.94
paramātmānamapi ca praṇavādyaṃ namontakam |
caturthyantaṃ japitvā'tha saktumuṣṭiṃ pragṛhya ca ||
6.12.95
prāśyātha praṇavenaiva dvirācamyātha saṃspṛśet |
nābhiṃ mantrānvakṣyamāṇaṃ praṇavādyānnamo'ntakān ||
6.12.96
ātmānamantarātmānaṃ jñānātmānaṃ puraṃ punaḥ |
ātmānaṃ ca samuccārya prajāpatimataḥ param ||
6.12.97
svāhāntānprajapetpaścātpayodadhighṛtaṃ pṛthak |
trivāraṃ praṇavenaiva prāśyācamya dvidhā punaḥ ||
6.12.98
prāgāsya upaviśyātha dṛḍhacittaḥ sthirāsanaḥ |
yathoktavidhinā samyakprāṇāyāmatrayaṃ caret ||
6.12.98.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe ṣaṣṭhyāṃ kailāsasaṃhitāyāṃ saṃnyāsavidhivarṇanaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ ||
6.12.98.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
6.12.98.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
6.12.98.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
Linked texts (9)
- Kailāsasaṃhitā — Sanatkumāra, Sanskrit
- Kailasasamhita (print) — Sanskrit
- Yatidharmanirṇaya — Paramānanda Tīrthasvāmin, Sanskrit
- Sannyāsadharmadarpaṇa — Paramānanda Tīrthasvāmin, Sanskrit
- Hālāsyakhaṇḍa — Sanskrit
- Hālāsyairmāhātmya — Sanskrit
- Hālāsyamāhātmya — Sanskrit
- Hālālasyamāhātmya — Sanskrit
- Bhagavantabhāskara — Nīlakaṇṭha Dīkṣita 1625, Sanskrit