Shivapurana 6.19: ekonaviṃśo'dhyāyaḥ | yogapaṭṭavidhivarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 6.19
- Language
- Sanskrit
Contents
- 6.19.21 — 1 part
ekonaviṃśo'dhyāyaḥ | yogapaṭṭavidhivarṇanam
6.19.1
subrahmaṇya uvāca |
atha mahāvākyāni prajñānaṃ brahma ||
6.19.2
ahaṃ brahmāsmi ||
6.19.3
tattvamasi ||
6.19.4
ayāmātmā brahma ||
6.19.5
īśā vāsyamidaṃ sarvaṃ ||
6.19.6
prāṇo'smi ||
6.19.7
prajñānātmā ||
6.19.8
yadeveha tadamutra yadamutra tadanviha ||
6.19.9
anyadeva tadviditādatho aviditādadhi ||
6.19.10
eṣa na ātmāntaryāmyamṛtaḥ ||
6.19.11
sa yaścāyaṃ puruṣe yaścāsāvāditye sa ekaḥ ||
6.19.12
ahamasmi paraṃ brahma parāparaparātparam ||
6.19.13
vedaśāstragurutvāttu svayamānandalakṣaṇam ||
6.19.14
sarvabhūtasthitaṃ brahma tadevāhaṃ na saṃśayaḥ ||
6.19.15
tattvasya prāṇo'hamasmi pṛthivyāḥ prāṇo'hamasmi ||
6.19.16
apāṃ ca prāṇo'hamasmi tejasaśca prāṇo'hamasmi ||
6.19.17
vāyośca prāṇo'hamasmi ākāśasya prāṇo'hamasmi ||
6.19.18
triguṇasya prāṇo'hamasmi ||
6.19.19
sarvo'haṃ sarvātmako'haṃ saṃsārī yadbhūtaṃ yacca bhavyaṃ yadvartamānaṃ sarvātmakatvādadvitīyo'ham ||
6.19.20
sarvaṃ khalvidaṃ brahma ||
6.19.21
sarvo'haṃ vimukto'ham ||
6.19.21.p1.1
yo'sau so'haṃ haṃsaḥ so'hamasmi |
ityevaṃ sarvatra sadā dhyāyediti | atha mahāvākyānāmarthamāha |
prajñānaṃ brahmavākyārthaḥ pūrvameva prabodhitaḥ |
ahampadasyārthabhūtaḥ śaktyātmā parameśvaraḥ | 1|
6.19.21.p1.2
akāraḥ sarvavarṇāgryaḥ prakāśaḥ paramaḥ śivaḥ |
hakāro vyomarūpaḥ syācchaktyātmā samprakīrtitaḥ | 2|
6.19.21.p1.3
śivaśaktyostu saṃyogādānandaḥ satatoditaḥ |
brahmeti śivaśaktyostu sarvātmatvamiti sphuṭam | 3|
6.19.21.p1.4
pūrvamevopadiṣṭaṃ tatso'hamasmīti bhāvayet |
tattvamityatra taditi tacchabdārthaḥ prabodhitaḥ | 4|
6.19.21.p1.5
anyathā so'hamityatra viparītārthabhāvanā |
ahaṃśabdastu puruṣastaditi syānnapuṃsakam |
evamanyo'nyavairudhyādanvayo na bhavettayoḥ | 5|
6.19.21.p1.6
strīpuṃrūpasya jagataḥ kāraṇaṃ cānyathā bhavet |
sa tattvamasi ityevamupadeśārthabhāvanā | 6|
6.19.21.p1.7
ayamātmeti vākye ca puṃrūpaṃ padayugmakam |
īśena rakṣaṇīyatvādīśāvāsyamidaṃ jagat | 7|
6.19.21.p1.8
prajñānātmā yadeveha tadamutreti cintayet |
yaḥ sa eveti vidvadbhiḥ siddhāntibhirihocyate | 8|
6.19.21.p1.9
uparisthitavākye ca yo'mutra sa iha sthitaḥ |
iti pūrvavadevārthaḥ puruṣo viduṣāṃ mataḥ | 9|
6.19.21.p1.6.19.10
anyadeva tadviditādatho aviditādapi |
asminvākye phalasyāpi vaiparītyavibhāvanā | 6.19.10|
6.19.21.p1.11
yathā syāttadvadevātra vakṣyāmi śrūyatāṃ mune |
ayathāviditāśabdo pūrvavadviditāditi | 11|
6.19.21.p1.12
pravṛttaḥ syāttadviditāttathaivāviditātparam |
anyadeva hi saṃsiddhyai na bhavediti niścitam | 12|
6.19.21.p1.13
eṣa ta ātmāntaryāmī yo'mṛtaśca śivaḥ svayam |
yaścāyaṃ puruṣe śambhuryaścāditye vyavasthitaḥ | 13|
6.19.21.p1.14
sa cā'sau seti pārthakyaṃ naikaṃ sarvaṃ sa īritaḥ |
sopādhidvayamasyārtha upacārāttathocyate | 14|
6.19.21.p1.15
taṃ śambhunāthaṃ śrutayo vadanti hi hiraṇmayam |
hiraṇyabāhava iti sarvāṅgasyopalakṣalam | 15|
6.19.21.p1.16
anyathā tatpatitvaṃ tu na bhavediti yatnataḥ |
ya eṣo'ntariti śambhuśchāndogye śrūyate śivaḥ | 16|
6.19.21.p1.17
hiraṇyaśmaśruvāṃstadvaddhiraṇyamayakeśavān |
nakhamārabhya keśāntaṃ sarvatrāpi hiraṇmayaḥ | 17|
6.19.21.p1.18
ahamasmi paraṃ brahma parāparaparātparam |
iti vākyasya tātparyaṃ vadāmi śrūyatāmidam | 18|
6.19.21.p1.19
ahampadasyārthabhūtaḥ śaktyātmā śiva īritaḥ |
sa evāsmīti vākyārtha yojanā bhavati dhruvam | 19|
6.19.21.p1.6.19.20
sarvotkṛṣṭaśca sarvātmā parabrahma sa īritaḥ |
paraścāthāparaśceti parātparamiti tridhā | 6.19.20|
6.19.21.p1.21
rudro brahmā ca viṣṇuśca proktāḥ śrutyaiva nānyathā |
tebhyaśca paramo devaḥ paraśabdena bodhitaḥ | 21|
6.19.21.p1.22
vedaśāstragurūṇāṃ ca vākyābhyāsavaśācchiśoḥ |
pūrṇānandamayaḥ śambhuḥ prādurbhūto bhaveddhṛdi | 22|
6.19.21.p1.23
sarvabhūtasthitaḥ śambhuḥ sa evāhaṃ na saṃśayaḥ |
tattvajātasya sarvasya prāṇo'smyahamahaṃ śivaḥ | 23|
6.19.21.p1.24
ityuktvā punarapyāha śivastattvatrayasya ca |
prāṇo'smītyatra pṛthvyādiguṇāntagrahaṇānmune | 24|
6.19.21.p1.25
ātmatattvāni sarvāṇi gṛhītānīti bhāvaya |
punaśca sarvagrahaṇaṃ vidyātattve śivātmanoḥ | 25|
6.19.21.p1.26
tattvayoścāsmyahaṃ prāṇāḥ sarvaḥ sarvātmako hyaham |
jīvasya cāntaryāmitvājjīvo'haṃ tasya sarvadā | 26|
6.19.21.p1.27
yadbhūtaṃ yacca bhavyaṃ yadbhaviṣyatsarvameva ca |
manmayatvādahaṃ sarvaḥ sarvo vai rudra ityapi | 27|
6.19.21.p1.28
śrutirāha mune sā hi sākṣācchivamukhodgatā |
sarvātmā paramairebhirguṇairnityasamanvayāt | 28|
6.19.21.p1.29
svasmātparātmavirahādadvitīyo'hameva hi |
sarvaṃ khalvidaṃ brahmeti vākyārthaḥ pūrvamīritaḥ | 29|
6.19.21.p1.6.19.30
pūrṇo'haṃ bhāvarūpatvānnityamukto'hameva hi |
paśavo matprasādena muktā madbhāvamāśritāḥ | 6.19.30|
6.19.21.p1.31
yo'sau sarvātmakaḥ śambhuḥ so'haṃ haṃsa śivo'smyaham |
iti vai sarvavākyārtho vāmadeva śivoditaḥ | 31|
6.19.21.p1.32
itīśaśrutivākyābhvāmupadiṣṭārthamādarāt |
sākṣācchivaikyadaṃ puṃsāṃ śiśorgururupādiśet | 32|
6.19.21.p1.33
ādāya śaṅkhaṃ sādhāramastramantreṇa bhasmanā |
śodhya tatpurataḥ sthāpya caturasre samarcite | 33|
6.19.21.p1.34
omityabhyarcya gandhādyairastraṃ vastropaśobhitam |
vāsitaṃ jalamāpūrya sampūjyomiti mantrataḥ | 34|
6.19.21.p1.35
saptadhaivābhimantryātha praṇavena punaśca tam |
yastvantaraṃ kiñcidapi kurute so'tibhītibhāk | 35|
6.19.21.p1.36
ityāha śrutisattattvaṃ dṛḍhātmā gatabhīrbhava |
ityābhāṣya svayaṃ śiṣyaṃ devaṃ dhyāyan samarcayet | 36|
6.19.21.p1.37
śiṣyāsanaṃ samprapūjya ṣaḍutthāpanamārgataḥ |
śivāsanaṃ ca saṅkalpya śivamūrtiṃ prakalpayet | 37|
6.19.21.p1.38
pañca brahmāṇi vinyasya śiraḥ pādāvasānakam |
muṇḍavaktrakalābhedaiḥ praṇavasya kalā api | 38|
6.19.21.p1.39
aṣṭatriṃśanmantrarūpāḥ śiṣyadehe'tha mastake |
samāvāhya śivaṃ mudrāḥ sthāpanīyāḥ pradarśayet | 39|
6.19.21.p1.6.19.40
tataścāṅgāni vinyasya sarvajñānītyanukramāt |
kalpayedupacārāṃśca ṣoḍaśāsanapūrvakām | 6.19.40|
6.19.21.p1.41
pāyasānnaṃ ca naivedyaṃ samarpyomagnijāyayā |
gaṇḍūṣācamanārghyādi dhūpadīpādikaṃ kramāt | 41|
6.19.21.p1.42
nāmāṣṭakena sampūjya brāhmaṇairvedapāragaiḥ |
japed brahmavidāpnoti bhṛgurvai vāruṇistataḥ | 42|
6.19.21.p1.43
yo devānāmupakramya yaḥ paraḥ sa maheśvaraḥ |
ityantaṃ tasya purataḥ kahlārādivinirmitām | 43|
6.19.21.p1.44
ādāya mālāmutthāya śrīvirūpākṣanirmite |
śāstre pañcāsyake rūpe siddhiskandhaṃ japecchanaiḥ | 44|
6.19.21.p1.45
khyātiḥ pūrṇo'hamityantaṃ sānukūlena cetasā |
deśikastasya śiṣyasya kaṇṭhadeśe samarpayet | 45|
6.19.21.p1.46
tilakaṃ candanenātha sarvāṅgālepanaṃ punaḥ |
svasampradāyānuguṇaṃ kārayecca yathāvidhi | 46|
6.19.21.p1.47
tataśca deśikaḥ prītyā nāma śrīpādasaṃjñitam |
chatraṃ ca pādukāṃ dadyād dūrvākalpavikalpanam | 47|
6.19.21.p1.48
vyākhyātṛtvaṃ ca karmādi gurvāsanaparigraham |
anugṛhya gurustasmai śiṣyāya śivarūpiṇe | 48|
6.19.21.p1.49
śivo'hamasmīti sadā samādhistho bhaveti tam |
samprocyātha svayaṃ tasmai namaskāraṃ samācaret | 49|
6.19.21.p1.6.19.50
sampradāyānuguṇyena namaskuryustathāpare |
śiṣyastadā samutthāya namaskuryād guruṃ tathā |
gurorapi guruṃ tasya śiṣyāṃśca svagurorapi | 6.19.50|
6.19.21.p1.51
evaṃ kṛtanamaskāraṃ śiṣyaṃ dadyād guruḥ svayam |
suśīlaṃ yatavācaṃ taṃ vinayāvanataṃ sthitam | 51|
6.19.21.p1.52
adya prabhṛti lokānāmanugrahaparo bhava |
parīkṣya vatsaraṃ śiṣyamaṅgīkuru vidhānataḥ | 52|
6.19.21.p1.53
rāgādidoṣānsantyajya śivadhyānaparo bhava |
satsampradāyasaṃsiddhaiḥ saṅgaṃ kuru na cetaraiḥ | 53|
6.19.21.p1.54
anabhyarcya śivaṃ jātu mā bhuṅkṣvāprāṇa saṅkṣayam |
gurubhaktiṃ samāsthāya sukhī bhava sukhī bhava | 54|
6.19.21.p1.55
iti kramād guruvaro dayālurjñānasāgaraḥ |
sānukūlena cittena samaṃ śiṣyaṃ samācaret | 55|
6.19.21.p1.56
tava snehānmayāyaṃ vai vāmadeva munīśvara |
yogapaṭṭaprakāraste prokto guhyataro'pi hi | 56|
6.19.21.p1.57
ityuktvā ṣaṇmukhastasmai kṣaurasnānavidhikramam |
vaktumārabhate prītyā yatīnāṃ kṛpayā śubham | 57|
6.19.21.p1.6.19_2
iti śrīśivamahāpurāṇe ṣaṣṭhyāṃ kailāsasaṃhitāyāṃ yogapaṭṭavidhivarṇanaṃ nāmaikonaviṃśo'dhyāyaḥ | 6.19|
6.19.21.p1.p59
6.20 | śrīgaṇeśāya namaḥ | | śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ | | śrīśivamahāpurāṇam | | oṃ namaḥ śivāya |
ṣaṣṭhī kailāsasaṃhitā
Linked texts (2)
- Kailāsasaṃhitā — Sanatkumāra, Sanskrit
- Kailasasamhita (print) — Sanskrit