Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 6.3: tṛtīyo'dhyāyaḥ | saṃnyāsapaddhativarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 6.3

Language
Sanskrit

Contents

tṛtīyo'dhyāyaḥ | saṃnyāsapaddhativarṇanam

6.3.1

īśvara uvāca |
śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi |
tasya śravaṇamātreṇa jīvaḥ sākṣācchivo bhavet ||

6.3.2

praṇavārthaparijñānameva jñānaṃ madātmakam |
bījaṃ tatsarvavidyānāṃ mantraṃ praṇavanāmakam ||

6.3.3

atisūkṣmaṃ mahārthaṃ ca jñeyaṃ tadvaṭabījavat |
vedādi vedasāraṃ ca madrūpaṃ ca viśeṣataḥ ||

6.3.4

devo guṇatrayātītaḥ sarvajñaḥ sarvakṛtprabhuḥ |
omityekākṣare mantre sthito'haṃ sarvagaḥ śivaḥ ||

6.3.5

yadasti vastu tatsarvaṃ guṇaprādhānyayogataḥ |
samastaṃ vyastamapi ca praṇavārthaṃ pracakṣate ||

6.3.6

sarvārthasādhakaṃ tasmādekaṃ brahmaitadakṣaram |
tenomiti jagatkṛsnaṃ kurute prathamaṃ śivaḥ ||

6.3.7

śivo vā praṇavo hyeṣa praṇavo vā śivaḥ smṛtaḥ |
vācyavācakayorbhedo nātyantaṃ vidyate yataḥ ||

6.3.8

tasmādekākṣaraṃ devaṃ māṃ ca brahmarṣayo viduḥ |
vācyavācakayoraikyaṃ manyamānā vipaścitaḥ ||

6.3.9

atastadeva jānīyātpraṇavaṃ sarvakāraṇam |
nirvikārī mumukṣurmāṃ nirguṇaṃ parameśvaram ||

6.3.10

enameva hi deveśi sarvamantraśiromaṇim |
kāśyāmahaṃ pradāsyāmi jīvānāṃ muktihetave ||

6.3.11

tatrādau sampravakṣyāmi praṇavoddhāramambike |
yasya vijñānamātreṇa siddhiśca paramā bhavet ||

6.3.12

nivṛttimuddharetpūrvamindhanaṃ ca tataḥ param |
kālaṃ samuddharetpaścāddaṇḍamīśvarameva ca ||

6.3.13

varṇapañcakarūpo'yamevaṃ praṇava uddhṛtaḥ |
trimātrabindunādātmā muktido japatāṃ sadā ||

6.3.14

brahmādisthāvarāntānāṃ sarveṣāṃ prāṇināṃ khalu |
prāṇaḥ praṇava evāyaṃ tasmātpraṇava īritaḥ ||

6.3.15

ādyaṃ varṇamakāraṃ ca ukāramuttare tataḥ |
makāraṃ madhyataścaiva nādāntaṃ tasya comiti ||

6.3.16

jalavadvarṇamādyaṃ tu dakṣiṇe cottare tathā |
madhye makāraṃ śucivadoṅkāre munisattama ||

6.3.17

akāraścāpyukāro'yaṃ makāraśca trayaṃ kramāt |
tisro mātrāḥ samākhyātā ardhamātrā tataḥ param ||

6.3.18

ardhamātrā maheśāni bindunādasvarūpiṇī |
varṇanīyā na vai cāddhā jñeyā jñānibhireva sā ||

6.3.19

īśānaḥ sarvavidyānāmityadyāḥ śrutayaḥ priye |
matta eva bhavantīti vedāḥ satyaṃ vadanti hi ||

6.3.20

tasmād vedādirevāhaṃ praṇavo mama vācakaḥ |
vācakatvānmamaiṣo'pi vedādiriti kathyate ||

6.3.21

akārastu mahad bījaṃ rajaḥ sraṣṭā caturmukhaḥ |
ukāraḥ prakṛtiryoniḥ sattvaṃ pālayitā hariḥ ||

6.3.22

makāraḥ puruṣo bījī tamaḥ saṃhārako haraḥ |
bindurmaheśvaro devastirobhāva udāhṛtaḥ ||

6.3.23

nādaḥ sadāśivaḥ proktaḥ sarvānugrahakārakaḥ |
nādamūrddhani sañcintyaḥ parātparataraḥ śivaḥ ||

6.3.24

sa sarvajñaḥ sarvakarttā sarveśo nirmalo'vyayaḥ |
anirdeśyaḥ parabrahma sākṣātsadasataḥ paraḥ ||

6.3.25

akārādiṣu varṇeṣu vyāpakaṃ cottarottaram |
vyāpyaṃ tvadhastanaṃ varṇamevaṃ sarvatra bhāvayet ||

6.3.26

sadyādīśānaparyantānyakārādiṣu pañcasu |
sthitāni pañca brahmāṇi tāni manmūrttayaḥ kramāt ||

6.3.27

aṣṭau kalāḥ samākhyātā akāre sadyajāḥ śive |
ukāre vāmarūpiṇyastrayodaśa samīritāḥ ||

6.3.28

aṣṭāvaghorarūpiṇyo makāre saṃsthitāḥ kalāḥ |
bindau catasraḥ sambhūtāḥ kalāḥ puruṣagocarāḥ ||

6.3.29

nāde pañca samākhyātāḥ kalā īśānasambhavāḥ |
ṣaḍvidhaikyānusandhānātprapañcātmakatocyate ||

6.3.30

mantro yantraṃ devatā ca prapañco gurureva ca |
śiṣyaśca ṣaṭpadārthānāmeṣāmarthaṃ śṛṇu priye ||

6.3.31

pañcavarṇasamaṣṭiḥ syānmantraḥ pūrvamudāhṛtaḥ |
sa eva yantratāṃ prāpto vakṣye tanmaṇḍalakramam ||

6.3.32

yantraṃ tu devatārūpaṃ devatā viśvarūpiṇī |
viśvarūpo guruḥ proktaḥ śiṣyo guruvapuḥ smṛtaḥ ||

6.3.33

omitīdaṃ sarvamiti sarvaṃ brahmeti ca śruteḥ |
vācyavācakasambandho'pyayamevārtha īritaḥ ||

6.3.34

ādhāro maṇipūraśca hṛdayaṃ tu tataḥ param |
viśuddhirājñā ca tataḥ śaktiḥ śāntiriti kramāt ||

6.3.35

sthānānyetāni deveśi śāntyatītaṃ parātparam |
adhikārī bhavedyasya vairāgyaṃ jāyate dṛḍham ||

6.3.36

viṣayaḥ syāmahaṃ devi jīvabrahmaikyabhāvanāt |
sambandhaṃ śṛṇu deveśi viṣayaḥ samyagīritaḥ ||

6.3.37

jīvātmano mayā sārdhamaikyasya praṇavasya ca |
vācyavācakabhāvo'tra saṃvandhaḥ samudīritaḥ ||

6.3.38

vratādinirataḥ śāntastapasvī vijitendriyaḥ |
śaucācārasamāyukto bhūdevo vedaniṣṭhitaḥ ||

6.3.39

viṣayeṣu viraktaḥ sannaihikāmuṣmikeṣu ca |
devānāṃ brāhmaṇānāṃ ca sadbhaktaśca śivavratī ||

6.3.40

sarvaśāstrārthatattvajñaṃ vedāntajñānapāragam |
ācāryamupasaṅgamya yatiṃ matimatāṃ varam ||

6.3.41

dīrghadaṇḍapraṇāmādyaistoṣayedyatnataḥ sudhīḥ |
śāntyādiguṇasaṃyuktaḥ śiṣyaḥ sauśīlyavānvaraḥ ||

6.3.42

yo guruḥ sa śivaḥ prokto yaḥ śivaḥ sa guruḥ smṛtaḥ |
iti niścitya manasā svavicāraṃ nivedayet ||

6.3.43

labdhānujñastu guruṇā dvādaśāhaṃ payovratī |
samudratīre nadyāṃ ca parvate vā śivālaye ||

6.3.44

śuklapakṣe tu pañcamyāmekādaśyāṃ tathāpi vā |
prātaḥ snātvā tu śuddhātmā kṛtanityakriyaḥ sudhīḥ ||

6.3.45

gurumāhūya vidhinā nāndīśrāddhaṃ vidhāya ca |
kṣauraṃ ca kārayitvātha kakṣopasthavivarjitam ||

6.3.46

keśaśmaśrunakhānāṃ vai snātvā niyatamānasaḥ |
saktuṃ prāśyātha sāyāhne snātvā sandhyāmupāsya ca ||

6.3.47

sāyamaupāsanaṃ kṛtvā guruṇā sahito dvijaḥ |
śāstroktadakṣiṇāṃ dattvā śivāya gururūpiṇe ||

6.3.48

homadravyāṇi sampādya svasūtroktavidhānataḥ |
agnimādhāya vidhivallaukikādivibhedataḥ ||

6.3.49

āhitāgnistu yaḥ kuryātprājāpatyeṣṭināhite |
śraute vaiśvānare samyak sarvavedasadakṣiṇam ||

6.3.50

athāgnimātmanyāropya brāhmaṇaḥ pravrajed gṛhāt |
śrapayitvā caruṃ tasminsamidannājyabhedataḥ ||

6.3.51

pauruṣeṇaiva sūktena hutvā pratyṛcamātmavān |
hutvā ca sauviṣṭakṛtīṃ svasūtroktavidhānataḥ ||

6.3.52

hutvopariṣṭāttantraṃ ca tenāgneruttare budhaḥ |
sthitvāsane japenmaunī cailājinakuśottare |
yāvad brāhmamuhūrttaṃ tu gāyatrīṃ dṛḍhamānasaḥ ||

6.3.53

tataḥ snātvā yathāpūrvaṃ śrapayitvā caruṃ tataḥ |
pauruṣaṃ sūktamārabhya virajāntaṃ huned budhaḥ ||

6.3.54

vāmadevamatenāpi śaunakādimatena vā |
tatra mukhyaṃ vāmadevyaṃ garbhayukto yato muniḥ ||

6.3.55

homaśeṣaṃ samāpyātha prātaraupāsanaṃ hunet |
tato'gnimātmanyāropya prātaḥ sandhyamupāsya ca ||

6.3.56

savitaryudite paścātsāvitrīṃ prāviśetkramāt |
eṣaṇānāṃ trayaṃ tyaktvā preṣamuccārya ca kramāt ||

6.3.57

śikhopavīte santyajya kaṭisūtrādikaṃ tataḥ |
visṛjya prāṅmukho gaccheduttarāśāmukho'pi vā ||

6.3.58

gṛhṇīyāddaṇḍakaupīnādyucitaṃ lokavartane |
viraktaścena gṛhṇīyāllokavṛttivicāraṇe ||

6.3.59

guroḥ samīpaṃ gatvātha daṇḍavatpraṇamettrayam |
samutthāya tatastiṣṭhed gurupādasamīpataḥ ||

6.3.60

tato guruḥ samādāya virajānalajaṃ sitam |
bhasma tenaiva taṃ śiṣyaṃ samuddhūtya yathāvidhi ||

6.3.61

agnirityādibhirmantraistripuṇḍraṃ dhārayettataḥ |
hṛtpaṅkaje samāsīnaṃ māṃ tvayā saha cintayet ||

6.3.62

hastaṃ nidhāya śirasi śiṣyasya prītamānasaḥ |
ṛṣyādisahitaṃ tasya dakṣakarṇe samuccaret ||

6.3.63

praṇavaṃ triḥprakāraṃ tu tatastasyārthamādiśet |
ṣaḍvidhārthaṃ parijñānasahitaṃ gurusattamaḥ ||

6.3.64

dviṣaṭprakāraṃ sa guruṃ praṇamya bhuvi daṇḍavat |
tadadhīno bhavennityaṃ vedāntaṃ samyagabhyaset ||

6.3.65

māmeva cintayennityaṃ paramātmānamātmani |
viśuddhe nirvikāre vai brahmasākṣiṇamavyayam ||

6.3.66

śamādidharmanirato vedāntajñānapāragaḥ |
atrādhikārī sa prokto yatirvigatamatsaraḥ ||

6.3.67

hṛtpuṇḍarīkaṃ virajaṃ viśokaṃ viśadaṃ param |
aṣṭapatraṃ keśarāḍhyaṃ karṇikopari śobhitam ||

6.3.68

ādhāraśaktimārabhya tritatvāntamayaṃ padam |
vicintya madhyatastasya daharaṃ vyoma bhāvayet ||

6.3.69

omityekākṣaraṃ brahma vyāharanmāṃ tvayā saha |
cintayenmadhyatastasya nityamudyuktamānasaḥ ||

6.3.70

evaṃvidhopāsakasya mallokagatimeva ca |
matto vijñānamāsādya matsāyujyaphalaṃ priye ||

6.3.70.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe ṣaṣṭhyāṃ kailāsasaṃhitāyāṃ saṃnyāsapaddhativarṇanaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ ||

6.3.70.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

6.3.70.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

6.3.70.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

6.3.70.p5

oṃ namaḥ śivāya ||

6.3.70.p6

ṣaṣṭhī kailāsasaṃhitā

Other recensions (1)

Linked texts (2)