Shivapurana 6.3: tṛtīyo'dhyāyaḥ | saṃnyāsapaddhativarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 6.3
- Language
- Sanskrit
Contents
- 6.3.70 — 6 parts
tṛtīyo'dhyāyaḥ | saṃnyāsapaddhativarṇanam
6.3.1
īśvara uvāca |
śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi |
tasya śravaṇamātreṇa jīvaḥ sākṣācchivo bhavet ||
6.3.2
praṇavārthaparijñānameva jñānaṃ madātmakam |
bījaṃ tatsarvavidyānāṃ mantraṃ praṇavanāmakam ||
6.3.3
atisūkṣmaṃ mahārthaṃ ca jñeyaṃ tadvaṭabījavat |
vedādi vedasāraṃ ca madrūpaṃ ca viśeṣataḥ ||
6.3.4
devo guṇatrayātītaḥ sarvajñaḥ sarvakṛtprabhuḥ |
omityekākṣare mantre sthito'haṃ sarvagaḥ śivaḥ ||
6.3.5
yadasti vastu tatsarvaṃ guṇaprādhānyayogataḥ |
samastaṃ vyastamapi ca praṇavārthaṃ pracakṣate ||
6.3.6
sarvārthasādhakaṃ tasmādekaṃ brahmaitadakṣaram |
tenomiti jagatkṛsnaṃ kurute prathamaṃ śivaḥ ||
6.3.7
śivo vā praṇavo hyeṣa praṇavo vā śivaḥ smṛtaḥ |
vācyavācakayorbhedo nātyantaṃ vidyate yataḥ ||
6.3.8
tasmādekākṣaraṃ devaṃ māṃ ca brahmarṣayo viduḥ |
vācyavācakayoraikyaṃ manyamānā vipaścitaḥ ||
6.3.9
atastadeva jānīyātpraṇavaṃ sarvakāraṇam |
nirvikārī mumukṣurmāṃ nirguṇaṃ parameśvaram ||
6.3.10
enameva hi deveśi sarvamantraśiromaṇim |
kāśyāmahaṃ pradāsyāmi jīvānāṃ muktihetave ||
6.3.11
tatrādau sampravakṣyāmi praṇavoddhāramambike |
yasya vijñānamātreṇa siddhiśca paramā bhavet ||
6.3.12
nivṛttimuddharetpūrvamindhanaṃ ca tataḥ param |
kālaṃ samuddharetpaścāddaṇḍamīśvarameva ca ||
6.3.13
varṇapañcakarūpo'yamevaṃ praṇava uddhṛtaḥ |
trimātrabindunādātmā muktido japatāṃ sadā ||
6.3.14
brahmādisthāvarāntānāṃ sarveṣāṃ prāṇināṃ khalu |
prāṇaḥ praṇava evāyaṃ tasmātpraṇava īritaḥ ||
6.3.15
ādyaṃ varṇamakāraṃ ca ukāramuttare tataḥ |
makāraṃ madhyataścaiva nādāntaṃ tasya comiti ||
6.3.16
jalavadvarṇamādyaṃ tu dakṣiṇe cottare tathā |
madhye makāraṃ śucivadoṅkāre munisattama ||
6.3.17
akāraścāpyukāro'yaṃ makāraśca trayaṃ kramāt |
tisro mātrāḥ samākhyātā ardhamātrā tataḥ param ||
6.3.18
ardhamātrā maheśāni bindunādasvarūpiṇī |
varṇanīyā na vai cāddhā jñeyā jñānibhireva sā ||
6.3.19
īśānaḥ sarvavidyānāmityadyāḥ śrutayaḥ priye |
matta eva bhavantīti vedāḥ satyaṃ vadanti hi ||
6.3.20
tasmād vedādirevāhaṃ praṇavo mama vācakaḥ |
vācakatvānmamaiṣo'pi vedādiriti kathyate ||
6.3.21
akārastu mahad bījaṃ rajaḥ sraṣṭā caturmukhaḥ |
ukāraḥ prakṛtiryoniḥ sattvaṃ pālayitā hariḥ ||
6.3.22
makāraḥ puruṣo bījī tamaḥ saṃhārako haraḥ |
bindurmaheśvaro devastirobhāva udāhṛtaḥ ||
6.3.23
nādaḥ sadāśivaḥ proktaḥ sarvānugrahakārakaḥ |
nādamūrddhani sañcintyaḥ parātparataraḥ śivaḥ ||
6.3.24
sa sarvajñaḥ sarvakarttā sarveśo nirmalo'vyayaḥ |
anirdeśyaḥ parabrahma sākṣātsadasataḥ paraḥ ||
6.3.25
akārādiṣu varṇeṣu vyāpakaṃ cottarottaram |
vyāpyaṃ tvadhastanaṃ varṇamevaṃ sarvatra bhāvayet ||
6.3.26
sadyādīśānaparyantānyakārādiṣu pañcasu |
sthitāni pañca brahmāṇi tāni manmūrttayaḥ kramāt ||
6.3.27
aṣṭau kalāḥ samākhyātā akāre sadyajāḥ śive |
ukāre vāmarūpiṇyastrayodaśa samīritāḥ ||
6.3.28
aṣṭāvaghorarūpiṇyo makāre saṃsthitāḥ kalāḥ |
bindau catasraḥ sambhūtāḥ kalāḥ puruṣagocarāḥ ||
6.3.29
nāde pañca samākhyātāḥ kalā īśānasambhavāḥ |
ṣaḍvidhaikyānusandhānātprapañcātmakatocyate ||
6.3.30
mantro yantraṃ devatā ca prapañco gurureva ca |
śiṣyaśca ṣaṭpadārthānāmeṣāmarthaṃ śṛṇu priye ||
6.3.31
pañcavarṇasamaṣṭiḥ syānmantraḥ pūrvamudāhṛtaḥ |
sa eva yantratāṃ prāpto vakṣye tanmaṇḍalakramam ||
6.3.32
yantraṃ tu devatārūpaṃ devatā viśvarūpiṇī |
viśvarūpo guruḥ proktaḥ śiṣyo guruvapuḥ smṛtaḥ ||
6.3.33
omitīdaṃ sarvamiti sarvaṃ brahmeti ca śruteḥ |
vācyavācakasambandho'pyayamevārtha īritaḥ ||
6.3.34
ādhāro maṇipūraśca hṛdayaṃ tu tataḥ param |
viśuddhirājñā ca tataḥ śaktiḥ śāntiriti kramāt ||
6.3.35
sthānānyetāni deveśi śāntyatītaṃ parātparam |
adhikārī bhavedyasya vairāgyaṃ jāyate dṛḍham ||
6.3.36
viṣayaḥ syāmahaṃ devi jīvabrahmaikyabhāvanāt |
sambandhaṃ śṛṇu deveśi viṣayaḥ samyagīritaḥ ||
6.3.37
jīvātmano mayā sārdhamaikyasya praṇavasya ca |
vācyavācakabhāvo'tra saṃvandhaḥ samudīritaḥ ||
6.3.38
vratādinirataḥ śāntastapasvī vijitendriyaḥ |
śaucācārasamāyukto bhūdevo vedaniṣṭhitaḥ ||
6.3.39
viṣayeṣu viraktaḥ sannaihikāmuṣmikeṣu ca |
devānāṃ brāhmaṇānāṃ ca sadbhaktaśca śivavratī ||
6.3.40
sarvaśāstrārthatattvajñaṃ vedāntajñānapāragam |
ācāryamupasaṅgamya yatiṃ matimatāṃ varam ||
6.3.41
dīrghadaṇḍapraṇāmādyaistoṣayedyatnataḥ sudhīḥ |
śāntyādiguṇasaṃyuktaḥ śiṣyaḥ sauśīlyavānvaraḥ ||
6.3.42
yo guruḥ sa śivaḥ prokto yaḥ śivaḥ sa guruḥ smṛtaḥ |
iti niścitya manasā svavicāraṃ nivedayet ||
6.3.43
labdhānujñastu guruṇā dvādaśāhaṃ payovratī |
samudratīre nadyāṃ ca parvate vā śivālaye ||
6.3.44
śuklapakṣe tu pañcamyāmekādaśyāṃ tathāpi vā |
prātaḥ snātvā tu śuddhātmā kṛtanityakriyaḥ sudhīḥ ||
6.3.45
gurumāhūya vidhinā nāndīśrāddhaṃ vidhāya ca |
kṣauraṃ ca kārayitvātha kakṣopasthavivarjitam ||
6.3.46
keśaśmaśrunakhānāṃ vai snātvā niyatamānasaḥ |
saktuṃ prāśyātha sāyāhne snātvā sandhyāmupāsya ca ||
6.3.47
sāyamaupāsanaṃ kṛtvā guruṇā sahito dvijaḥ |
śāstroktadakṣiṇāṃ dattvā śivāya gururūpiṇe ||
6.3.48
homadravyāṇi sampādya svasūtroktavidhānataḥ |
agnimādhāya vidhivallaukikādivibhedataḥ ||
6.3.49
āhitāgnistu yaḥ kuryātprājāpatyeṣṭināhite |
śraute vaiśvānare samyak sarvavedasadakṣiṇam ||
6.3.50
athāgnimātmanyāropya brāhmaṇaḥ pravrajed gṛhāt |
śrapayitvā caruṃ tasminsamidannājyabhedataḥ ||
6.3.51
pauruṣeṇaiva sūktena hutvā pratyṛcamātmavān |
hutvā ca sauviṣṭakṛtīṃ svasūtroktavidhānataḥ ||
6.3.52
hutvopariṣṭāttantraṃ ca tenāgneruttare budhaḥ |
sthitvāsane japenmaunī cailājinakuśottare |
yāvad brāhmamuhūrttaṃ tu gāyatrīṃ dṛḍhamānasaḥ ||
6.3.53
tataḥ snātvā yathāpūrvaṃ śrapayitvā caruṃ tataḥ |
pauruṣaṃ sūktamārabhya virajāntaṃ huned budhaḥ ||
6.3.54
vāmadevamatenāpi śaunakādimatena vā |
tatra mukhyaṃ vāmadevyaṃ garbhayukto yato muniḥ ||
6.3.55
homaśeṣaṃ samāpyātha prātaraupāsanaṃ hunet |
tato'gnimātmanyāropya prātaḥ sandhyamupāsya ca ||
6.3.56
savitaryudite paścātsāvitrīṃ prāviśetkramāt |
eṣaṇānāṃ trayaṃ tyaktvā preṣamuccārya ca kramāt ||
6.3.57
śikhopavīte santyajya kaṭisūtrādikaṃ tataḥ |
visṛjya prāṅmukho gaccheduttarāśāmukho'pi vā ||
6.3.58
gṛhṇīyāddaṇḍakaupīnādyucitaṃ lokavartane |
viraktaścena gṛhṇīyāllokavṛttivicāraṇe ||
6.3.59
guroḥ samīpaṃ gatvātha daṇḍavatpraṇamettrayam |
samutthāya tatastiṣṭhed gurupādasamīpataḥ ||
6.3.60
tato guruḥ samādāya virajānalajaṃ sitam |
bhasma tenaiva taṃ śiṣyaṃ samuddhūtya yathāvidhi ||
6.3.61
agnirityādibhirmantraistripuṇḍraṃ dhārayettataḥ |
hṛtpaṅkaje samāsīnaṃ māṃ tvayā saha cintayet ||
6.3.62
hastaṃ nidhāya śirasi śiṣyasya prītamānasaḥ |
ṛṣyādisahitaṃ tasya dakṣakarṇe samuccaret ||
6.3.63
praṇavaṃ triḥprakāraṃ tu tatastasyārthamādiśet |
ṣaḍvidhārthaṃ parijñānasahitaṃ gurusattamaḥ ||
6.3.64
dviṣaṭprakāraṃ sa guruṃ praṇamya bhuvi daṇḍavat |
tadadhīno bhavennityaṃ vedāntaṃ samyagabhyaset ||
6.3.65
māmeva cintayennityaṃ paramātmānamātmani |
viśuddhe nirvikāre vai brahmasākṣiṇamavyayam ||
6.3.66
śamādidharmanirato vedāntajñānapāragaḥ |
atrādhikārī sa prokto yatirvigatamatsaraḥ ||
6.3.67
hṛtpuṇḍarīkaṃ virajaṃ viśokaṃ viśadaṃ param |
aṣṭapatraṃ keśarāḍhyaṃ karṇikopari śobhitam ||
6.3.68
ādhāraśaktimārabhya tritatvāntamayaṃ padam |
vicintya madhyatastasya daharaṃ vyoma bhāvayet ||
6.3.69
omityekākṣaraṃ brahma vyāharanmāṃ tvayā saha |
cintayenmadhyatastasya nityamudyuktamānasaḥ ||
6.3.70
evaṃvidhopāsakasya mallokagatimeva ca |
matto vijñānamāsādya matsāyujyaphalaṃ priye ||
6.3.70.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe ṣaṣṭhyāṃ kailāsasaṃhitāyāṃ saṃnyāsapaddhativarṇanaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ ||
6.3.70.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
6.3.70.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
6.3.70.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
6.3.70.p5
oṃ namaḥ śivāya ||
6.3.70.p6
ṣaṣṭhī kailāsasaṃhitā
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
Linked texts (2)
- Kailāsasaṃhitā — Sanatkumāra, Sanskrit
- Kailasasamhita (print) — Sanskrit