Shivapurana 6.9: navamo'dhyāyaḥ | praṇavārthapaddhativarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 6.9
- Language
- Sanskrit
Contents
- 6.9.58 — 6 parts
navamo'dhyāyaḥ | praṇavārthapaddhativarṇanam
6.9.1
īśvara uvāca |
śivo maheśvaraścaiva rudro viṣṇuḥ pitāmahaḥ |
saṃsāravaidyaḥ sarvajñaḥ paramātmeti mukhyataḥ ||
6.9.2
nāmāṣṭakamidaṃ nityaṃ śivasya pratipādakam |
ādyantapañcakaṃ tatra śāntyatītādyanukramāt ||
6.9.3
saṃjñā sadāśivādīnāṃ pañcopādhiparigrahāt |
upādhivinivṛttau tu yathāsvaṃ vinivartate ||
6.9.4
padameva hi taṃ nityamanityāḥ padinaḥ smṛtāḥ |
padānāṃ parivṛttiḥ syānmucyante padino yataḥ ||
6.9.5
parivṛttyantare tvevaṃ bhūyastasyāpyupādhinā |
ātmāntarābhidhānaṃ syātyādādyaṃ nāmapañcakam ||
6.9.6
anyattu tritayaṃ nāmnāmupādānādibhedataḥ |
trividhopādhiracanācchiva eva tu vartate ||
6.9.7
anādimalasaṃśleṣaprāgabhāvātsvabhāvataḥ |
atyantapariśuddhātmetyato'yaṃ śiva ucyate ||
6.9.8
athavāśeṣakalyāṇaguṇaikaghana īśvaraḥ |
śiva ityucyate sadbhiḥ śivatattvārthavedibhiḥ ||
6.9.9
trayoviṃśatitatvebhyaḥ parā prakṛtirucyate |
prakṛtestu paraṃ prāhuḥ puruṣaṃ pañcaviṃśakam ||
6.9.10
yadvedādau svaraṃ prāhurvācyavācakabhāvataḥ |
vedaikavedyaṃ yāthātmyādvedānte ca pratiṣṭhitam ||
6.9.11
sa eva prakṛtau līno bhoktā yaḥ prakṛteryataḥ |
tasya prakṛtilīnasya yaḥ paraḥ sa maheśvaraḥ ||
6.9.12
tadadhīnapravṛttittvātprakṛteḥ puruṣasya ca |
athavā triguṇaṃ tattvaṃ māyeyamidamavyayam ||
6.9.13
māyāṃ tu prakṛtiṃ vidyānmāyinaṃ tu maheśvaram |
māyāvimocako'nanto maheśvarasamanvayāt ||
6.9.14
rudduḥkhaṃ duḥkhaheturvā tad drāvayati yaḥ prabhuḥ |
rudra ityucyate tasmācchivaḥ paramakāraṇam ||
6.9.15
śivatattvādibhūmyantaṃ śarīrādi ghaṭādi ca |
vyāpyādhitiṣṭhati śivastamādviṣṇurudāhṛtaḥ ||
6.9.16
jagataḥ pitṛbhūtānāṃ śivo mūrtyātmanāmapi |
pitṛbhāvena sarveṣāṃ pitāmaha udīritaḥ ||
6.9.17
nidānajño yathā vaidyo rogasya vinivartakaḥ |
upāyairbheṣajaistadvallayabhogādhikārakaḥ ||
6.9.18
saṃsārasyeśvaro nityaṃ sthūlasya vinivartakaḥ |
saṃsāravaidya ityuktaḥ sarvatattvārthavedibhiḥ ||
6.9.19
daśārddhajñānasiddhyarthamindriyeṣu ca satsvapi |
trikālabhāvino bhāvānsthūlānsūkṣmānaśeṣataḥ ||
6.9.20
aṇavo naiva jānanti māyārṇavamalāvṛtāḥ |
asatsvapi ca sarveṣu siddhasarvārthavediṣu ||
6.9.21
yadyathāvasthitaṃ vastu tattathaiva sadāśivaḥ |
ayatnenaiva jānāti tasmātsarvajña ucyate ||
6.9.22
sarvātmā paramairebhirguṇairnityasamanvayāt |
svasmātparātmavirahātparamātmā śivaḥ svayam ||
6.9.23
iti stutvā mahādevaṃ praṇavātmānamavyayam |
arghyaṃ pādyaṃ puro dattvā paścādīśānamastake ||
6.9.24
punarabhyarcya deveśaṃ praṇavena samāhitaḥ |
hastena baddhāñjalinā pūjāpuṣpaṃ pragṛhya ca ||
6.9.25
unmanyantaṃ śivaṃ nītvā vāmanāsāpuṭādhvanā |
devīmudvāsya ca tato dakṣanāsāpuṭādhvanā ||
6.9.26
śiva evāhamasmīti tadaikyamanubhūya ca |
sarvāvaraṇadevāṃśca punarudvāsayed hṛdi ||
6.9.27
vidyāpūjāṃ guroḥpūjāṃ kṛtvā paścādyathākramam |
śaṅkhārghapātramantrāṃśca hṛdaye vinyasetkramāt ||
6.9.28
nirmālyaṃ ca samarpyātha caṇḍīśāyeśagocare |
punaśca saṃyataprāṇa ṛṣyādikamathoccaret ||
6.9.29
kailāsaprastaro nāma maṇḍalaṃ paribhāṣitam |
arcayennityamevaitatpakṣe vā māsi māsi vā ||
6.9.30
ṣaṇmāse vatsare vāpi cāturmāsyādiparvaṇi |
avaśyaṃ ca samabhyarcennityaṃ malliṅgamāstikaḥ ||
6.9.31
tasminkrame mahādevi viśeṣaḥ ko'pi kathyate |
upadeśadine liṅgaṃ pūjitaṃ guruṇā saha ||
6.9.32
gṛhṇīyādarcayiṣyāmi śivamāprāṇasaṅkṣayam |
evaṃ trivāramuccārya śapathaṃ gurusannidhau ||
6.9.33
tataḥ samarcayennityaṃ pūrvoktavidhinā priye |
arghaṃ samarpayelliṅgamūrddhanyarghyodakena ca ||
6.9.34
praṇavena samabhyarcya dhūpadīpau samarpayet |
aiśānyāṃ caṇḍamārādhya nirmālyaṃ ca nivedayet ||
6.9.35
prakṣālya liṅgaṃ vedīṃ ca vastrapūtairjalaistataḥ |
niḥkṣipya puṣpaṃ śirasi liṅgasya praṇavena tu ||
6.9.36
ādhāraśaktimārabhya śuddhavidyāsanāvadhi |
vibhāvya sarvaṃ manasā sthāpayetparameśvaram ||
6.9.37
pañcagavyādibhirdravyairyathāvibhavasambhṛtaiḥ |
kevalairvā jalaiḥ śuddhaiḥ surabhidravyavāsitaiḥ ||
6.9.38
pāvamānena rudreṇa nīlena tvaritena ca |
ṛgbhiśca sāmabhirvāpi brahmabhiścaiva pañcabhiḥ ||
6.9.39
snāpayeddevadeveśaṃ praṇavena śivena ca |
viśeṣārghyodakenāpi praṇavenābhiṣecayet ||
6.9.40
viśodhya vāsasā puṣpaṃ liṅgamūrdhani vinyaset |
pīṭhe liṅgaṃ samāropya sūryādyarcāṃ samācaret ||
6.9.41
ādhāraśaktyanantau dvau pīṭhādhastātsamarcayet |
siṃhāsanaṃ tadūrdhvaṃ tu samabhyarcya yathākramam ||
6.9.42
athordhvacchadanampīṭhapāde skandaṃ samarcayet |
liṅge mūrtiṃ samākalpya māṃ tvayā saha pūjayet ||
6.9.43
samyag bhaktyā vidhānena yatirmaddhyānatatparaḥ |
evaṃ mayā te kathitamatiguhyamidaṃ priye ||
6.9.44
gopanīyaṃ prayatnena na deyaṃ yasya kasyacit |
mama bhaktāya dātavyaṃ yataye vītarāgiṇe ||
6.9.45
gurubhaktāya śāntāya madarthe yogabhāgine |
mamājñāmatilaṅghyaitadyo dadāti vimūḍhadhīḥ ||
6.9.46
sa nārakī mama drohī bhaviṣyati na saṃśayaḥ |
madbhaktadānāddeveśi matpriyaśca bhaved dhruvam |
iha bhuktvākhilānbhogānmatsānnidhyamavāpnuyāt ||
6.9.47
vyāsa uvāca |
etacchrutvā mahādevī mahādevena bhāṣitam |
stutvā tu vividhaiḥ stotrairdevaṃ vedārthagarbhitaiḥ ||
6.9.48
śrīmatpādābjayoḥ patyuḥ praṇāmaṃ parameśvarī |
atiprahṛṣṭahṛdayā mumoda munisattamāḥ ||
6.9.49
atiguhyamidaṃ viprāḥ praṇavārthaprakāśakam |
śivajñānaparaṃ hyetadbhavatāmārtināśanam ||
6.9.50
sūta uvāca |
ityuktvā muniśārdūlaḥ pārāśaryo mahātapāḥ |
pūjitaḥ parayā bhaktyā munibhirvedavādibhiḥ ||
6.9.51
kailāsādrimanusmṛtya yayau tasmāttapovanāt |
te'pi prahṛṣṭahṛdayāḥ satrānte parameśvaram ||
6.9.52
sampūjya parayā bhaktyā somaṃ somārdhaśekharam |
yamādiyoganiratāḥ śivadhyānaparābhavan ||
6.9.53
guhāya kathitaṃ hyetaddevyā tenāpi nandine |
sanatkumāramunaye provāca bhagavān hi saḥ ||
6.9.54
tasmāllabdhaṃ madguruṇā vyāsenāmitatejasā |
tasmāllabdhamidaṃ puṇyaṃ mayāpi munipuṅgavāḥ ||
6.9.55
mayā vaḥ śrāvitaṃ hyetad guhyād guhyataraṃ param |
jñātvā śivapriyānbhaktyā bhavato giriśapriyam ||
6.9.56
bhavadbhirapi dātavyametad guhyaṃ śivapriyam |
yatibhyaḥ śāntacittebhyo bhaktebhyaḥ śivapādayoḥ ||
6.9.57
etaduktvā mahābhāgaḥ sūtaḥ paurāṇikottamaḥ |
tīrthayātrāprasaṅgena cacāra pṛthivīmimām ||
6.9.58
etadrahasyaṃ paramaṃ labdhvā sūtānmunīśvarāḥ |
kāśyāmeva samāsīnā muktāḥ śivapadaṃ yayuḥ ||
6.9.58.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe ṣaṣṭhyāṃ kailāsasaṃhitāyāṃ praṇavārthapaddhativarṇanaṃ nāma navamo'dhyāyaḥ ||
6.9.58.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
6.9.58.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
6.9.58.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
6.9.58.p5
oṃ namaḥ śivāya ||
6.9.58.p6
ṣaṣṭhī kailāsasaṃhitā
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
Linked texts (5)
- Prāṇatoṣiṇī — Rāmatoṣaṇa Śarman 1796, Sanskrit
- Tattvaprakāśa — Bhoja, Sanskrit
- Kailāsasaṃhitā — Sanatkumāra, Sanskrit
- Kailasasamhita (print) — Sanskrit
- Śikhariṇīmālā — Appayadīkṣita, Sanskrit