Shivapurana 7.1.1: prathamo'dhyāyaḥ | vidyāvatārakathanam
Śivapurāṇa (complete text) 7.1.1
- Language
- Sanskrit
Contents
- 7.1.1.68 — 4 parts
prathamo'dhyāyaḥ | vidyāvatārakathanam
7.1.1.1
vyāsa uvāca |
namaḥ śivāya somāya sagaṇāya sasūnave |
pradhānapuruṣeśāya sargasthityantahetave ||
7.1.1.2
śaktirapratimā yasya hyaiśvaryaṃ cāpi sarvagam |
svāmitvaṃ ca vibhutvaṃ ca svabhāvaṃ sampracakṣate ||
7.1.1.3
tamajaṃ viśvakarmāṇaṃ śāśvataṃ śivamavyayam |
mahādevaṃ mahātmānaṃ vrajāmi śaraṇaṃ śivam ||
7.1.1.4
dharmakṣetre mahātīrthe gaṅgākālindisaṅgame |
prayāge naimiṣāraṇye brahmalokasya vartmani ||
7.1.1.5
munayaḥ śaṃsitātmānaḥ satyavrataparāyaṇāḥ |
mahaujaso mahābhāgā mahāsatraṃ vitenire ||
7.1.1.6
tatra satraṃ samākarṇya teṣāmakliṣṭakarmaṇām |
sākṣātsatyavatīsūnorvedavyāsasya dhīmataḥ ||
7.1.1.7
śiṣyo mahātmā medhāvī triṣu lokeṣu viśrutaḥ |
pañcāvayavayuktasya vākyasya guṇadoṣavit ||
7.1.1.8
uttarottaravaktā ca bruvato'pi bṛhaspateḥ |
madhuraśravaṇānāṃ ca manojñapadaparvaṇām ||
7.1.1.9
kathānāṃ nipuṇo vaktā kālavinnayavitkaviḥ |
ājagāma sa taṃ deśaṃ sūtaḥ paurāṇikottamaḥ ||
7.1.1.10
taṃ dṛṣṭvā sūtamāyāntaṃ munayo hṛṣṭamānasāḥ |
tasmai sāma ca pūjāṃ ca yathāvatpratyapādayan ||
7.1.1.11
pratigṛhya sa tāṃ pūjāṃ munibhiḥ pratipāditām |
uddiṣṭamāsanaṃ bheje niyukto yuktamātmanaḥ ||
7.1.1.12
tatastatsaṅgamādeva munīnāṃ bhāvitātmanām |
sotkaṇṭhamabhavaccittaṃ śrotuṃ paurāṇikīṃ kathām ||
7.1.1.13
tadā tamanukūlābhirvāgbhiḥ pūjya maharṣayaḥ |
atīvābhimukhaṃ kṛtvā vacanaṃ cedamabruvan ||
7.1.1.14
ṛṣaya ūcuḥ |
romaharṣaṇa sarvajña bhavānno bhāgyagauravāt |
samprāpto'dya mahābhāga śaivarāja mahāmate ||
7.1.1.15
purāṇavidyāmakhilāṃ vyāsātpratyakṣamīyivān |
tasmādāścaryabhūtānāṃ kathānāṃ tvaṃ hi bhājanam ||
7.1.1.16
ratnānāmurusārāṇāṃ ratnākara ivārṇavaḥ |
yacca bhūtaṃ yacca bhavyaṃ yaccānyadvastu vartate ||
7.1.1.17
na tavāviditaṃ kiñcit triṣu lokeṣu vidyate |
tvamadṛṣṭavaśādasmaddarśanārthamihāgataḥ |
akurvankimapi śreyo na vṛthā gantumarhasi ||
7.1.1.18
tasmācchrāvyataraṃ puṇyaṃ satkathājñānasaṃhitam |
vedāntasārasarvasvaṃ purāṇaṃ śrāvayāśu naḥ ||
7.1.1.19
evamabhyarthitaḥ sūto munibhirvedavādibhiḥ |
ślakṣṇāṃ ca nyāyasaṃyuktāṃ pratyuvāca śubhāṃ giram ||
7.1.1.20
sūta uvāca |
pūjito'nugṛhītaśca bhavadbhiriti coditaḥ |
kasmātsamyaṅ na vibrūyāṃ purāṇamṛṣipūjitam ||
7.1.1.21
abhivandya mahādevaṃ devīṃ skandaṃ vināyakam |
nandinaṃ ca tathā vyāsaṃ sākṣātsatyavatīsutam ||
7.1.1.22
vakṣyāmi paramaṃ puṇyaṃ purāṇaṃ vedasammitam |
śivajñānārṇavaṃ sākṣād bhuktimuktiphalapradam ||
7.1.1.23
śabdārthanyāyasaṃyuktairāgamārthairvibhūṣitam |
śvetakalpaprasaṅgena vāyunā kathitaṃ purā ||
7.1.1.24
vidyāsthānāni sarvāṇi purāṇānukramaṃ tathā |
tatpurāṇasya cotpattiṃ bruvato me nibodhata ||
7.1.1.25
aṅgāni vedāścatvāro mīmāṃsā nyāyavistaraḥ |
purāṇaṃ dharmaśāstraṃ ca vidyāścaitāścaturdaśa ||
7.1.1.26
āyurvedo dhanurvedo gāndharvaścetyanukramāt |
arthaśāstraṃ paraṃ tasmādvidyā hyaṣṭādaśa smṛtāḥ ||
7.1.1.27
aṣṭādaśānāṃ vidyānāmetāsāṃ bhinnavartmanām |
ādikarttā kaviḥ sākṣācchūlapāṇiriti śrutiḥ ||
7.1.1.28
sa hi sarvajagannāthaḥ sisṛkṣurakhilaṃ jagat |
brahmāṇaṃ vidadhe sākṣātputramagre sanātanam ||
7.1.1.29
tasmai prathamaputrāya brahmaṇe viśvayonaye |
vidyāścemā dadau pūrvaṃ viśvasṛṣṭyarthamīśvaraḥ ||
7.1.1.30
pālanāya hariṃ devaṃ rakṣāśaktiṃ dadau tataḥ |
madhyamaṃ tanayaṃ viṣṇuṃ pātāraṃ brahmaṇo'pi hi ||
7.1.1.31
labdhavidyena vidhinā prajāsṛṣṭiṃ vitanvatā |
prathamaṃ sarvaśāstrāṇāṃ purāṇaṃ brahmaṇā smṛtam ||
7.1.1.32
anantaraṃ tu vaktrebhyo vedāstasya vinirgatāḥ |
pravṛttiḥ sarvaśāstrāṇāṃ tanmukhādabhavattataḥ ||
7.1.1.33
yadāsya vistaraṃ śaktā nādhigantuṃ prajā bhuvi |
tadā vidyāsamāsārthaṃ viśveśvaraniyogataḥ ||
7.1.1.34
dvāparānteṣu viśvātmā viṣṇurviśvambharaḥ prabhuḥ |
vyāsanāmnā caratyasminnavatīrya mahītale ||
7.1.1.35
evaṃ vyastāśca vedāśca dvāpare dvāpare dvijāḥ |
nirmitāni purāṇāni anyāni ca tataḥ param ||
7.1.1.36
sa punardvāpare cāsminkṛṣṇadvaipāyanākhyayā |
araṇyāmiva havyāśī satyavatyāmajāyata ||
7.1.1.37
saṅkṣipya sa punarvedāṃścaturddhā kṛtavānmuniḥ |
saṅkṣiptān sa punardedān cakre'ṣṭādaśadhā muniḥ |
vyastavedatayā loke vedavyāsa iti śrutaḥ ||
7.1.1.38
purāṇānāṃ ca saṅkṣiptaṃ caturlakṣapramāṇataḥ |
adyāpi devaloke tacchatakoṭipravistaram ||
7.1.1.39
yo vidyāccaturo vedān sāṅgopaniṣado dvijaḥ |
na cetpurāṇaṃ saṃvidyānnaiva sa syādvicakṣaṇaḥ ||
7.1.1.40
itihāsapurāṇābhyāṃ vedaṃ samupabṛṃhayet |
bibhetyalpaśrutādvedo māmayaṃ prahariṣyati ||
7.1.1.41
sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca |
vaṃśānucaritaṃ caiva purāṇaṃ pañcalakṣaṇam ||
7.1.1.42
daśadhā cāṣṭadhā caitatpurāṇamupadiśyate |
bṛhatsūkṣmaprabhedena munibhistattvavittamaiḥ ||
7.1.1.43
brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavaṃ ca śaivaṃ bhāgavataṃ tathā |
bhaviṣyaṃ nāradīyaṃ ca mārkaṇḍeyamataḥ param ||
7.1.1.44
āgneyaṃ brahmavaivartaṃ laiṅgaṃ vārāhameva ca |
skāndaṃ ca vāmanaṃ caiva kaurmaṃ mātsyaṃ ca gāruḍam ||
7.1.1.45
brahmāṇḍaṃ ceti puṇyo'yaṃ purāṇānāmanukramaḥ |
tatra śaivaṃ turīyaṃ yacchārvaṃ sarvārthasādhakam ||
7.1.1.46
grantho lakṣapramāṇaṃ tadvyastaṃ dvādaśasaṃhitam |
nirmitaṃ tacchivenaiva tatra dharmaḥ pratiṣṭhitaḥ ||
7.1.1.47
taduktenaiva dharmeṇa śaivāstraivarṇikā narāḥ |
tasmādvimuktimanvicchan śivameva samāśrayet ||
7.1.1.48
tamāśrityaiva devānāmapi muktirna cānyathā ||
7.1.1.49
yadidaṃ śaivamākhyātaṃ purāṇaṃ vedasammitam |
tasya bhedānsamāsena bruvato me nibodhata ||
7.1.1.50
vidyeśvaraṃ tathā raudraṃ vaināyakamanuttamam |
aumaṃ mātṛpurāṇaṃ ca rudraikādaśakaṃ tathā ||
7.1.1.51
kailāsaṃ śatarudraṃ ca koṭirudrākhyameva ca |
sahasrakoṭirudrākhyaṃ vāyavīyaṃ tataḥ param ||
7.1.1.52
dharmasaṃjñaṃ purāṇaṃ cetyevaṃ dvādaśa saṃhitāḥ |
vidyeśaṃ daśasāhasramuditaṃ granthasaṅkhyayā ||
7.1.1.53
raudraṃ vaināyakaṃ caumaṃ mātṛkākhyaṃ tataḥ param |
pratyekamaṣṭasāhasraṃ trayodaśasahasrakam ||
7.1.1.54
raudrakādaśakākhyaṃ yat kailāsaṃ ṣaṭsahasrakam |
śatarudraṃ trisāhasraṃ koṭirudraṃ tataḥ param ||
7.1.1.55
sahasrairnavabhiryuktaṃ sarvārthajñānasaṃyutam |
sahasrakoṭirudrākhyamekādaśasahasrakam ||
7.1.1.56
catussahasrasaṅkhyeyaṃ vāyavīyamanuttamam |
dharmasaṃjñaṃ purāṇaṃ yattad dvādaśasahasrakam ||
7.1.1.57
tadevaṃ lakṣamuddiṣṭaṃ śaivaṃ śākhāvibhedataḥ |
purāṇaṃ vedasāraṃ tad bhuktimuktiphalapradam ||
7.1.1.58
vyāsena tattu saṅkṣiptaṃ caturviṃśatsahasrakam |
śaivaṃ tatra purāṇaṃ vai caturthaṃ saptasaṃhitam ||
7.1.1.59
vidyeśvarākhyā tatrādyā dvitīyā rudrasaṃhitā |
tṛtīyā śatarudrākhyā koṭirudrā caturthikā ||
7.1.1.60
pañcamī kathitā comā ṣaṣṭhī kailāsasaṃhitā |
saptamī vāyavīyākhyā saptaivaṃ saṃhitā iha ||
7.1.1.61
vidyeśvaraṃ dvisāhasraṃ raudraṃ pañcaśatāyutam |
triṃśattathā dvisāhasraṃ sārddhaikaśatamīritam ||
7.1.1.62
śatarudraṃ tathā koṭirudraṃ vyomayugādhikam |
dvisāhasraṃ ca dviśataṃ tathaumaṃ bhūsahasrakam ||
7.1.1.63
catvāriṃśatsāṣṭaśataṃ kailāsaṃ bhūsahasrakam |
catvāriṃśacca dviśataṃ vāyavīyamataḥ param ||
7.1.1.64
catussāhasrasaṅkhyākamevaṃ saṅkhyāvibhedataḥ |
śrutaṃ paramapuṇyaṃ tu purāṇaṃ śivasaṃjñakam ||
7.1.1.65
catuḥsahasrakaṃ yattu vāyavīyamudīritam |
tadidaṃ varttayiṣyāmi bhāgadvayasamanvitam ||
7.1.1.66
nāvedaviduṣe vācyamidaṃ śāstramanuttamam |
na caivāśraddadhānāya nāpurāṇavide tathā ||
7.1.1.67
parīkṣitāya śiṣyāya dhārmikāyānasūyave |
pradeyaṃ śivabhaktāya śivadharmānusāriṇe ||
7.1.1.68
purāṇasaṃhitā yasya prasādānmayi vartate |
namo bhagavate tasmai vyāsāyāmitatejase ||
7.1.1.68.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe vidyāvatārakathanaṃ nāma prathamo'dhyāyaḥ ||
7.1.1.68.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
7.1.1.68.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
7.1.1.68.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (5)
- Sarvamatasaṅgraha — Sanskrit
- Śrītattvanidhi — Sanskrit
- Pañcarātravyākhyā — Reṇuka, Sanskrit
- Tattvanidhi — Kṛṣṇadevarāya, Sanskrit
- Ācārabhūṣaṇa — Tryambaka rāma oka 1794, Sanskrit