Shivapurana 7.1.10: daśamo'dhyāyaḥ | brahmāṇḍasthitivarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 7.1.10
- Language
- Sanskrit
Contents
- 7.1.10.48 — 4 parts
daśamo'dhyāyaḥ | brahmāṇḍasthitivarṇanam
7.1.10.1
vāyuruvāca |
puruṣādhiṣṭhitātpūrvamavyaktādīśvarājñayā |
buddhyādayo viśeṣāntā vikārāścābhavan kramāt ||
7.1.10.2
tatastebhyo vikārebhyo rudro viṣṇuḥ pitāmahaḥ |
kāraṇatvena sarveṣāṃ trayo devāḥ prajajñire ||
7.1.10.3
sarvato bhuvanavyāptiśaktimavyāhatāṃ kvacit |
jñānamapratimaṃ śaśvadaiśvaryaṃ cāṇimādikam ||
7.1.10.4
sṛṣṭisthitilayākhyeṣu karmasu triṣu hetutām |
prabhutvena sahaiteṣāṃ prasīdati maheśvaraḥ ||
7.1.10.5
kalpāntare punasteṣāmasparddhābuddhimohinām |
sargarakṣālayācāraṃ pratyekaṃ pradadau ca saḥ ||
7.1.10.6
ete parasparotpannā dhārayanti parasparam |
paraspareṇa varddhante parasparamanuvratāḥ ||
7.1.10.7
kvacidbrahmā kvacidviṣṇuḥ kvacid rudraḥ praśasyate |
nānena teṣāmādhikyamaiśvaryaṃ cātiricyate ||
7.1.10.8
mūrkhā nindanti tānvāgbhiḥ saṃrambhābhiniveśinaḥ |
yātudhānā bhavantyeva piśācāśca na saṃśayaḥ ||
7.1.10.9
devo guṇatrayātītaścaturvyūho maheśvaraḥ |
sakalaḥ sakalādhāraḥ śakterutpattikāraṇam ||
7.1.10.10
so'yamātmā trayasyāsya prakṛteḥ puruṣasya ca |
līlākṛtajagatsṛṣṭirīśvaratve vyavasthitaḥ ||
7.1.10.11
yaḥ sarvasmātparo nityo niṣkalaḥ parameśvaraḥ |
sa eva ca tadādhārastadātmā tadadhiṣṭhitaḥ ||
7.1.10.12
tasmānmaheśvaraścaiva prakṛtiḥ puruṣastathā |
sadāśivo bhavo viṣṇurbrahmā sarvaṃ śivātmakam ||
7.1.10.13
pradhānātprathamaṃ jajñe buddhiḥ khyātirmatirmahān |
mahattattvasya saṅkṣobhādahaṅkārastridhā'bhavat ||
7.1.10.14
ahaṅkāraśca bhūtāni tanmātrāṇīndriyāṇi ca |
vaikārikādahaṅkārātsattvodriktāttu sāttvikaḥ ||
7.1.10.15
vaikārikaḥ sa sargastu yugapatsampravartate |
buddhīndriyāṇi pañcaiva pañcakarmendriyāṇi ca ||
7.1.10.16
ekādaśaṃ manastatra svaguṇenobhayātmakam |
tamoyuktādahaṅkārādbhūtatanmātrasambhavaḥ ||
7.1.10.17
bhūtānāmādibhūtatvād bhūtādiḥ kathyate tu saḥ |
bhūtādeḥ śabdamātraṃ syāttatra cākāśasambhavaḥ ||
7.1.10.18
ākāśātsparśa utpannaḥ sparśādvāyusamudbhavaḥ |
vāyo rūpaṃ tatastejastejaso rasasambhavaḥ ||
7.1.10.19
rasādāpaḥ samutpannāstābhyo gandhasamudbhavaḥ |
gandhācca pṛthivī jātā bhūtebhyo'nyaccarācaram ||
7.1.10.20
puruṣādhiṣṭhitatvācca avyaktānugraheṇa ca |
mahadādiviśeṣāntā hyaṇḍamutpādayanti te ||
7.1.10.21
tatra kāryaṃ ca karaṇaṃ saṃsiddhaṃ brahmaṇo yadā |
tadaṇḍe supravṛddho'bhūt kṣetrajño brahmasaṃjñitaḥ ||
7.1.10.22
sa vai śarīrī prathamaḥ sa vai puruṣa ucyate |
ādikartā sa bhūtānāṃ brahmāgre samavartata ||
7.1.10.23
tasyeśvarasyāpratimā jñānavairāgyalakṣaṇā |
dharmaiśvaryakarī buddhirbrāhmī yajñe'bhimāninaḥ ||
7.1.10.24
avyaktājjāyate tasya manasā yadyadīpsitam |
vaśīkṛtatvāttraiguṇyātsāpekṣatvātsvabhāvataḥ ||
7.1.10.25
tridhā vibhajya cātmānaṃ trailokye sampravarttate |
sṛjate grasate caiva vīkṣate ca tribhiḥ svayam ||
7.1.10.26
caturmukhastu brahmatve kālatve cāntakaḥ smṛtaḥ |
sahasramūrddhā puruṣastisro'vasthāssvayambhuvaḥ ||
7.1.10.27
sattvaṃ rajaśca brahmatve ca kālatve ca tamo rajaḥ |
viṣṇutve kevalaṃ sattvaṃ guṇavṛddhistridhā vibhoḥ ||
7.1.10.28
brahmatve sṛjate lokān kālatve saṅkṣipatyapi |
puruṣatve'tyudāsīnaḥ karma ca trividhaṃ vibhoḥ ||
7.1.10.29
evaṃ tridhā vibhinnatvād brahmā triguṇa ucyate |
caturddhā pravibhaktatvāccāturvyūhaḥ prakīrtitaḥ ||
7.1.10.30
āditvādādidevo'sāvajātatvādajaḥ smṛtaḥ |
pāti yasmātprajāḥ sarvāḥ prajāpatiriti smṛtaḥ ||
7.1.10.31
hiraṇmayastu yo merustasyolbaṃ sumahātmanaḥ |
garbhodakaṃ samudrāśca jarāyuścā'pi parvatāḥ ||
7.1.10.32
tasminnaṇḍe tvime lokā antarviśvamidaṃ jagat |
candrādityau sanakṣatrau sagrahau saha vāyunā ||
7.1.10.33
adbhirdaśaguṇābhistu bāhyato'ṇḍaṃ samāvṛtam |
āpo daśaguṇenaiva tejasā bahirāvṛtāḥ ||
7.1.10.34
tejo daśaguṇenaiva vāyunā bahirāvṛtam |
ākāśenāvṛto vāyuḥ khaṃ ca bhūtādinā''vṛtam ||
7.1.10.35
bhūtādirmahatā tadvadavyaktenāvṛto mahān |
etairāvaraṇairaṇḍaṃ saptabhirbahirāvṛtam ||
7.1.10.36
etadāvṛtya cānyo'nyamaṣṭau prakṛtayaḥ sthitāḥ |
sṛṣṭipālanavidhvaṃsakarmakartryo dvijottamāḥ ||
7.1.10.37
evaṃ parasparotpannā dhārayanti parasparam |
ādhārādheyabhāvena vikārāstu vikāriṣu ||
7.1.10.38
kūrmo'ṅgāni yathā pūrvaṃ prasāryya viniyacchati |
vikārāṃśca tathā'vyaktaṃ sṛṣṭvā bhūyo niyacchati ||
7.1.10.39
avyaktaprabhavaṃ sarvamānulomyena jāyate |
prāpte pralayakāle tu prātilomye'nulīyate ||
7.1.10.40
guṇāḥ kālavaśādeva bhavanti viṣamāḥ samāḥ |
guṇasāmye layo jñeyo vaiṣamye sṛṣṭirucyate ||
7.1.10.41
tadidaṃ brahmaṇo yoniretadaṇḍaṃ ghanaṃ mahat |
brahmaṇaḥ kṣetramuddiṣṭaṃ brahmā kṣetrajña ucyate ||
7.1.10.42
itīdṛśānāmaṇḍānāṃ koṭyo jñeyāḥ sahasraśaḥ |
sarvagatvātpradhānasya tiryyagūrdhvamadhaḥ sthitāḥ ||
7.1.10.43
tatra tatra caturvaktrā brahmāṇo harayo bhavāḥ |
sṛṣṭā pradhānena tathā labdhvā śambhostu sannidhim ||
7.1.10.44
maheśvaraḥ parovyaktādaṇḍamavyaktasambhavam |
aṇḍājjajñe vibhurbrahmā lokāstena kṛtāstvime ||
7.1.10.45
abuddhipūrvaḥ kathito mayaiṣaḥ pradhānasargaḥ prathamaḥ pravṛttaḥ |
ātyantikaśca pralayo'ntakāle līlākṛtaḥ kevalamīśvarasya ||
7.1.10.46
yattatsmṛtaṃ kāraṇamaprameyaṃ brahma pradhānaṃ prakṛteḥ prasūtiḥ |
anādimadhyāntamanantavīryaṃ śuklaṃ suraktaṃ puruṣeṇa yuktam ||
7.1.10.47
utpādakatvādrajaso'tirekā llokasya santānavivṛddhihetūn |
aṣṭau vikārānapi cādikāle sṛṣṭvā samaśnāti tathāntakāle ||
7.1.10.48
prakṛtyavasthāpitakāraṇānāṃ yā ca sthitiryā ca punaḥ pravṛttiḥ |
tatsarvamaprākṛtavaibhavasya saṅkalpamātreṇa maheśvarasya ||
7.1.10.48.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe brahmāṇḍasthitivarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ ||
7.1.10.48.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
7.1.10.48.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
7.1.10.48.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Laukikanyāyasaṃgraha — Raghunātha Varman 1825, Sanskrit