Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 7.1.10: daśamo'dhyāyaḥ | brahmāṇḍasthitivarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 7.1.10

Language
Sanskrit

Contents

daśamo'dhyāyaḥ | brahmāṇḍasthitivarṇanam

7.1.10.1

vāyuruvāca |
puruṣādhiṣṭhitātpūrvamavyaktādīśvarājñayā |
buddhyādayo viśeṣāntā vikārāścābhavan kramāt ||

7.1.10.2

tatastebhyo vikārebhyo rudro viṣṇuḥ pitāmahaḥ |
kāraṇatvena sarveṣāṃ trayo devāḥ prajajñire ||

7.1.10.3

sarvato bhuvanavyāptiśaktimavyāhatāṃ kvacit |
jñānamapratimaṃ śaśvadaiśvaryaṃ cāṇimādikam ||

7.1.10.4

sṛṣṭisthitilayākhyeṣu karmasu triṣu hetutām |
prabhutvena sahaiteṣāṃ prasīdati maheśvaraḥ ||

7.1.10.5

kalpāntare punasteṣāmasparddhābuddhimohinām |
sargarakṣālayācāraṃ pratyekaṃ pradadau ca saḥ ||

7.1.10.6

ete parasparotpannā dhārayanti parasparam |
paraspareṇa varddhante parasparamanuvratāḥ ||

7.1.10.7

kvacidbrahmā kvacidviṣṇuḥ kvacid rudraḥ praśasyate |
nānena teṣāmādhikyamaiśvaryaṃ cātiricyate ||

7.1.10.8

mūrkhā nindanti tānvāgbhiḥ saṃrambhābhiniveśinaḥ |
yātudhānā bhavantyeva piśācāśca na saṃśayaḥ ||

7.1.10.9

devo guṇatrayātītaścaturvyūho maheśvaraḥ |
sakalaḥ sakalādhāraḥ śakterutpattikāraṇam ||

7.1.10.10

so'yamātmā trayasyāsya prakṛteḥ puruṣasya ca |
līlākṛtajagatsṛṣṭirīśvaratve vyavasthitaḥ ||

7.1.10.11

yaḥ sarvasmātparo nityo niṣkalaḥ parameśvaraḥ |
sa eva ca tadādhārastadātmā tadadhiṣṭhitaḥ ||

7.1.10.12

tasmānmaheśvaraścaiva prakṛtiḥ puruṣastathā |
sadāśivo bhavo viṣṇurbrahmā sarvaṃ śivātmakam ||

7.1.10.13

pradhānātprathamaṃ jajñe buddhiḥ khyātirmatirmahān |
mahattattvasya saṅkṣobhādahaṅkārastridhā'bhavat ||

7.1.10.14

ahaṅkāraśca bhūtāni tanmātrāṇīndriyāṇi ca |
vaikārikādahaṅkārātsattvodriktāttu sāttvikaḥ ||

7.1.10.15

vaikārikaḥ sa sargastu yugapatsampravartate |
buddhīndriyāṇi pañcaiva pañcakarmendriyāṇi ca ||

7.1.10.16

ekādaśaṃ manastatra svaguṇenobhayātmakam |
tamoyuktādahaṅkārādbhūtatanmātrasambhavaḥ ||

7.1.10.17

bhūtānāmādibhūtatvād bhūtādiḥ kathyate tu saḥ |
bhūtādeḥ śabdamātraṃ syāttatra cākāśasambhavaḥ ||

7.1.10.18

ākāśātsparśa utpannaḥ sparśādvāyusamudbhavaḥ |
vāyo rūpaṃ tatastejastejaso rasasambhavaḥ ||

7.1.10.19

rasādāpaḥ samutpannāstābhyo gandhasamudbhavaḥ |
gandhācca pṛthivī jātā bhūtebhyo'nyaccarācaram ||

7.1.10.20

puruṣādhiṣṭhitatvācca avyaktānugraheṇa ca |
mahadādiviśeṣāntā hyaṇḍamutpādayanti te ||

7.1.10.21

tatra kāryaṃ ca karaṇaṃ saṃsiddhaṃ brahmaṇo yadā |
tadaṇḍe supravṛddho'bhūt kṣetrajño brahmasaṃjñitaḥ ||

7.1.10.22

sa vai śarīrī prathamaḥ sa vai puruṣa ucyate |
ādikartā sa bhūtānāṃ brahmāgre samavartata ||

7.1.10.23

tasyeśvarasyāpratimā jñānavairāgyalakṣaṇā |
dharmaiśvaryakarī buddhirbrāhmī yajñe'bhimāninaḥ ||

7.1.10.24

avyaktājjāyate tasya manasā yadyadīpsitam |
vaśīkṛtatvāttraiguṇyātsāpekṣatvātsvabhāvataḥ ||

7.1.10.25

tridhā vibhajya cātmānaṃ trailokye sampravarttate |
sṛjate grasate caiva vīkṣate ca tribhiḥ svayam ||

7.1.10.26

caturmukhastu brahmatve kālatve cāntakaḥ smṛtaḥ |
sahasramūrddhā puruṣastisro'vasthāssvayambhuvaḥ ||

7.1.10.27

sattvaṃ rajaśca brahmatve ca kālatve ca tamo rajaḥ |
viṣṇutve kevalaṃ sattvaṃ guṇavṛddhistridhā vibhoḥ ||

7.1.10.28

brahmatve sṛjate lokān kālatve saṅkṣipatyapi |
puruṣatve'tyudāsīnaḥ karma ca trividhaṃ vibhoḥ ||

7.1.10.29

evaṃ tridhā vibhinnatvād brahmā triguṇa ucyate |
caturddhā pravibhaktatvāccāturvyūhaḥ prakīrtitaḥ ||

7.1.10.30

āditvādādidevo'sāvajātatvādajaḥ smṛtaḥ |
pāti yasmātprajāḥ sarvāḥ prajāpatiriti smṛtaḥ ||

7.1.10.31

hiraṇmayastu yo merustasyolbaṃ sumahātmanaḥ |
garbhodakaṃ samudrāśca jarāyuścā'pi parvatāḥ ||

7.1.10.32

tasminnaṇḍe tvime lokā antarviśvamidaṃ jagat |
candrādityau sanakṣatrau sagrahau saha vāyunā ||

7.1.10.33

adbhirdaśaguṇābhistu bāhyato'ṇḍaṃ samāvṛtam |
āpo daśaguṇenaiva tejasā bahirāvṛtāḥ ||

7.1.10.34

tejo daśaguṇenaiva vāyunā bahirāvṛtam |
ākāśenāvṛto vāyuḥ khaṃ ca bhūtādinā''vṛtam ||

7.1.10.35

bhūtādirmahatā tadvadavyaktenāvṛto mahān |
etairāvaraṇairaṇḍaṃ saptabhirbahirāvṛtam ||

7.1.10.36

etadāvṛtya cānyo'nyamaṣṭau prakṛtayaḥ sthitāḥ |
sṛṣṭipālanavidhvaṃsakarmakartryo dvijottamāḥ ||

7.1.10.37

evaṃ parasparotpannā dhārayanti parasparam |
ādhārādheyabhāvena vikārāstu vikāriṣu ||

7.1.10.38

kūrmo'ṅgāni yathā pūrvaṃ prasāryya viniyacchati |
vikārāṃśca tathā'vyaktaṃ sṛṣṭvā bhūyo niyacchati ||

7.1.10.39

avyaktaprabhavaṃ sarvamānulomyena jāyate |
prāpte pralayakāle tu prātilomye'nulīyate ||

7.1.10.40

guṇāḥ kālavaśādeva bhavanti viṣamāḥ samāḥ |
guṇasāmye layo jñeyo vaiṣamye sṛṣṭirucyate ||

7.1.10.41

tadidaṃ brahmaṇo yoniretadaṇḍaṃ ghanaṃ mahat |
brahmaṇaḥ kṣetramuddiṣṭaṃ brahmā kṣetrajña ucyate ||

7.1.10.42

itīdṛśānāmaṇḍānāṃ koṭyo jñeyāḥ sahasraśaḥ |
sarvagatvātpradhānasya tiryyagūrdhvamadhaḥ sthitāḥ ||

7.1.10.43

tatra tatra caturvaktrā brahmāṇo harayo bhavāḥ |
sṛṣṭā pradhānena tathā labdhvā śambhostu sannidhim ||

7.1.10.44

maheśvaraḥ parovyaktādaṇḍamavyaktasambhavam |
aṇḍājjajñe vibhurbrahmā lokāstena kṛtāstvime ||

7.1.10.45

abuddhipūrvaḥ kathito mayaiṣaḥ pradhānasargaḥ prathamaḥ pravṛttaḥ |
ātyantikaśca pralayo'ntakāle līlākṛtaḥ kevalamīśvarasya ||

7.1.10.46

yattatsmṛtaṃ kāraṇamaprameyaṃ brahma pradhānaṃ prakṛteḥ prasūtiḥ |
anādimadhyāntamanantavīryaṃ śuklaṃ suraktaṃ puruṣeṇa yuktam ||

7.1.10.47

utpādakatvādrajaso'tirekā llokasya santānavivṛddhihetūn |
aṣṭau vikārānapi cādikāle sṛṣṭvā samaśnāti tathāntakāle ||

7.1.10.48

prakṛtyavasthāpitakāraṇānāṃ yā ca sthitiryā ca punaḥ pravṛttiḥ |
tatsarvamaprākṛtavaibhavasya saṅkalpamātreṇa maheśvarasya ||

7.1.10.48.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe brahmāṇḍasthitivarṇanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ ||

7.1.10.48.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

7.1.10.48.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

7.1.10.48.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

Other recensions (1)

Linked texts (1)