Shivapurana 7.1.12: dvādaśo'dhyāyaḥ | sṛṣṭivarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 7.1.12
- Language
- Sanskrit
Contents
- 7.1.12.77 — 4 parts
dvādaśo'dhyāyaḥ | sṛṣṭivarṇanam
7.1.12.1
vāyuruvāca |
sargaṃ cintayatastasya tadā vai buddhipūrvakam |
pradhyānakāle mohastu prādurbhūtastamomayaḥ ||
7.1.12.2
tamomoho mahāmohastāmisraścāndhasaṃjñitaḥ |
avidyā pañcamī caiṣā prādurbhūtā mahātmanaḥ ||
7.1.12.3
pañcadhā'vasthitaḥ sargo dhyāyatastvabhimāninaḥ |
sarvatastamasātīva bījakumbhavadāvṛtaḥ ||
7.1.12.4
bahirantaścāprakāśaḥ stabdho niḥsaṃjña eva ca |
tasmātteṣāṃ vṛtā buddhirmukhāni karaṇāni ca ||
7.1.12.5
tasmātte saṃvṛtātmāno nagā mukhyāḥ prakīrtitāḥ |
taṃ dṛṣṭvāsādhakaṃ brahmā prathamaṃ sargamīdṛśam ||
7.1.12.6
aprasannamanā bhūtvā dvitīyaṃ so'bhyamanyata |
tasyābhidhāyataḥ sargaṃ tiryyaksroto'bhyavarttata ||
7.1.12.7
antaḥprakāśāstiryyañca āvṛtāśca bahiḥ punaḥ |
paśvātmānastato jātā utpathagrāhiṇaśca te ||
7.1.12.8
tamapyasādhakaṃ jñātvā sargamanyamamanyata |
tadordhvasrotaso vṛtto devasargastu sāttvikaḥ ||
7.1.12.9
te sukhaprītibahulā bahirantaśca nāvṛtāḥ |
prakāśā bahirantaśca svabhāvādeva saṃjñitāḥ ||
7.1.12.10
tato'bhidhyāyato'vyaktādarvāksrotastu sādhakaḥ |
manuṣyanāmā sañjātaḥ sargo duḥkhasamutkaṭaḥ ||
7.1.12.11
prakāśā bahirantaste tamodriktā rajo'dhikāḥ |
pañcamo'nugrahaḥ sargaścaturdhā saṃvyavasthitaḥ ||
7.1.12.12
viparyyeṇa śaktyā ca tuṣṭyā siddhyā tathaiva ca |
te'parigrāhiṇaḥ sarve saṃvibhāgaratāḥ punaḥ ||
7.1.12.13
khādanāścāpyaśīlāśca bhūtādyāḥ parikīrtitāḥ |
prathamo mahataḥ sargo brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ ||
7.1.12.14
tanmātrāṇāṃ dvitīyastu bhūtasargaḥ sa ucyate |
vaikārikastṛtīyastu sarga aindriyakaḥ smṛtaḥ ||
7.1.12.15
ityeṣa prakṛteḥ sargaḥ sambhṛto'buddhipūrvakaḥ |
mukhyasargaścaturthastu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ ||
7.1.12.16
tiryyaksrotastu yaḥ proktastiryagyoniḥ sa pañcamaḥ |
tadūrdhvasrotasaḥ ṣaṣṭho devasargastu sa smṛtaḥ ||
7.1.12.17
tato'rvāk srotasāṃ sargaḥ saptamaḥ sa tu mānuṣaḥ |
aṣṭamo'nugrahaḥ sargaḥ kaumāro navamaḥ smṛtaḥ ||
7.1.12.18
prākṛtāśca trayaḥ pūrve sargāste'buddhipūrvakāḥ |
buddhipūrvaṃ pravarttante mukhyādyāḥ pañca vaikṛtāḥ ||
7.1.12.19
agre sasarja vai brahmā mānasānātmanaḥ samān |
sanandaṃ sanakaṃ caiva vidvāṃsañca sanātanam ||
7.1.12.20
ṛbhuṃ sanatkumāraṃ ca pūrvameva prajāpatiḥ |
sarve te yogino jñeyā vītarāgā vimatsarāḥ ||
7.1.12.21
īśvarāsaktamanaso na cakruḥ sṛṣṭaye matim |
teṣu sṛṣṭyanapekṣeṣu gateṣu sanakādiṣu ||
7.1.12.22
sraṣṭukāmaḥ punarbrahmā tatāpa paramaṃ tapaḥ |
tasyaivaṃ tapyamānasya na kiñcitsamavarttata ||
7.1.12.23
tato dīrgheṇa kālena duḥkhātkrodho vyajāyata |
krodhāviṣṭasya netrābhyāṃ prāpatannaśrubindavaḥ ||
7.1.12.24
tatastebhyo'śrubindubhyo bhūtāḥ pretāstadābhavan |
sarvāṃstānaśrujāndṛṣṭvā brahmātmānamanindata ||
7.1.12.25
tasya tīvrā'bhavanmūrchā krodhāmarṣasamudbhavā |
mūrcchitastu jahau prāṇānkrodhāviṣṭaḥ prajāpatiḥ ||
7.1.12.26
tataḥ prāṇeśvaro rudro bhagavānnīlalohitaḥ |
prasādamatulaṃ karttuṃ prādurāsītprabhormukhāt ||
7.1.12.27
daśadhā caikadhā cakre svātmānaṃ prabhurīśvaraḥ |
te tenoktā mahātmāno daśadhā caikadhā kṛtāḥ ||
7.1.12.28
yūyaṃ sṛṣṭā mayā vatsā lokānugrahakāraṇāt |
tasmātsarvasya lokasya sthāpanāya hitāya ca ||
7.1.12.29
prajāsantānahetośca prayatadhvamatandritāḥ |
evamuktāśca rurudurdudruvuśca samantataḥ ||
7.1.12.30
rodanād drāvaṇāccaiva te rudrā nāmataḥ smṛtāḥ |
yerudrāste khalu prāṇā ye prāṇāste mahātmakāḥ ||
7.1.12.31
tato mṛtasya devasya brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ |
ghṛṇī dadau punaḥ prāṇān brahmaputro maheśvaraḥ ||
7.1.12.32
prahṛṣṭavadano rudraḥ prāṇapratyāgamādvibhoḥ |
abhyabhāṣata viśveśo brahmāṇaṃ paramaṃ vacaḥ ||
7.1.12.33
mā bhairmābhairmahābhāga viriñce jagatāṃ guro |
mayā te prāṇitāḥ prāṇāḥ sukhamuttiṣṭha suvrata ||
7.1.12.34
svapnānubhūtamiva tacchrutvā vākyaṃ manoharam |
haraṃ nirīkṣya śanakairnetraiḥ phullāmbujaprabhaiḥ ||
7.1.12.35
tathā pratyāgataprāṇaḥ snigdhagambhīrayā girā |
uvāca vacanaṃ brahmā tamuddiśya kṛtāñjaliḥ ||
7.1.12.36
tvaṃ hi darśanamātreṇa cānandayasi me manaḥ |
ko bhavān viśvamūrtyā vā sthita ekādaśātmakaḥ ||
7.1.12.37
tasya tadvacanaṃ śrutvā vyājahāra maheśvaraḥ |
spṛśan karābhyāṃ brahmāṇaṃ susukhābhyāṃ sureśvaraḥ ||
7.1.12.38
māṃ viddhi paramātmānaṃ tava putratvamāgatam |
ete caikādaśa rudrāstvāṃ surakṣitumāgatāḥ ||
7.1.12.39
tasmāttīvrāmimāṃ mūrcchāṃ vidhūya madanugrahāt |
prabuddhasva yathāpūrvaṃ prajā vai sraṣṭumarhasi ||
7.1.12.40
evaṃ bhagavatā prokto brahmā prītamanā hyabhūt |
nāmāṣṭakena viśvātmā tuṣṭāva parameśvaram ||
7.1.12.41
brahmovāca |
namaste bhagavan rudra bhāskarāmitatejase |
namo bhavāya devāya rasāyāmbumayātmane |
śarvāya kṣitirūpāya sadāsurabhaye namaḥ ||
7.1.12.42
īśāya vasave tubhyaṃ namaḥ sparśamayātmane |
paśūnāṃ pataye caiva pāvakāyātitejase |
bhīmāya vyomarūpāya śabdamātrāya te namaḥ ||
7.1.12.43
ugrāyograsvarūpāya yajamānātmane namaḥ |
mahāśivāya somāya namo'stvamṛtamūrtaye ||
7.1.12.44
evaṃ stutvā mahādevaṃ brahmā lokapitāmahaḥ |
prārthayāmāsa viśveśaṃ girā praṇatipūrvayā ||
7.1.12.45
bhagavan bhūtabhavyeśa mama putra maheśvara |
sṛṣṭihetostvamutpanno mamāṅge'naṅganāśana ||
7.1.12.46
tasmānmahati kārye'smin vyāpṛtasya jagatprabho |
sahāyaṃ kuru sarvatra sraṣṭumarhasi suprajāḥ ||
7.1.12.47
tenaivaṃ prārthito devo rudrastripuramardanaḥ |
bāḍhamityeva tāṃ vāṇīṃ pratijagrāha śaṅkaraḥ ||
7.1.12.48
tataḥ sa bhagavān brahmā hṛṣṭaṃ tamabhinandya ca |
sraṣṭuṃ tenābhyanujñātastathānyāścāsṛjatprajāḥ ||
7.1.12.49
marīcibhṛgvaṅgirasaḥ pulastyaṃ pulahaṃ kratum |
dakṣamatriṃ vasiṣṭhaṃ ca so'sṛjanmanasaiva ca |
purastādasṛjad brahmā dharmaṃ saṅkalpameva ca ||
7.1.12.50
ityete brahmaṇaḥ putrā dvādaśādau prakīrtitāḥ |
saha rudreṇa sambhūtāḥ purāṇā gṛhamedhinaḥ ||
7.1.12.51
teṣāṃ dvādaśa vaṃśāḥ syurdivyā devagaṇānvitāḥ |
prajāvantaḥ kriyāvanto maharṣibhiralaṅkṛtāḥ ||
7.1.12.52
atha devāsurān pitṛn manuṣyāṃśca catuṣṭayam |
saha rudreṇa sisṛkṣurambhasyetāni vai vidhiḥ ||
7.1.12.53
sa sṛṣṭyarthaṃ samādhāya brahmātmānamayūyujat |
mukhādajanayaddevān pitṝṃścaivopapakṣataḥ ||
7.1.12.54
jaghanādasurān sarvān prajanādapi mānuṣān |
avaskare kṣudhāviṣṭā rākṣasāstasya jajñire ||
7.1.12.55
putrāstamorajaḥprāyā balinaste niśācarāḥ |
sarpā yakṣāstathā bhūtā gandharvāḥ samprajajñire ||
7.1.12.56
vayāṃsi pakṣataḥ sṛṣṭāḥ pakṣiṇo vakṣaso'sṛjat |
mukhato'jāṃstathā pārśvāduragāṃśca vinirmame ||
7.1.12.57
padbhyāṃ cāśvānsamātaṅgān śarabhān gavayān mṛgān |
uṣṭrānaśvatarāṃścaiva nyaṅkūnanyāśca jātayaḥ ||
7.1.12.58
auṣadhyaḥ phalamūlāni romabhyastasya jajñire |
gāyatrīṃ ca ṛcaṃ caiva trivṛtsāma rathantaram ||
7.1.12.59
agniṣṭomaṃ ca yajñānāṃ nirmame prathamānmukhāt |
yajūṃṣi traiṣṭubhaṃ chandaḥ stomaṃ pañcadaśaṃ tathā ||
7.1.12.60
bṛhatsāma tathokthaṃ ca dakṣiṇādasṛjanmukhāt |
sāmāni jagatīchandaḥ stomaṃ saptadaśaṃ tathā ||
7.1.12.61
vairūpyamatirātraṃ ca paścimādasṛjan mukhāt |
ekaviṃśamatharvāṇamāptoryāmāṇameva ca ||
7.1.12.62
anuṣṭubhaṃ sa vairājamuttarādasṛjanmukhāt |
uccāvacāni bhūtāni gātrebhyastasya jajñire ||
7.1.12.63
yakṣāḥ piśācā gandharvāstathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ |
narakinnararakṣāṃsi vayaḥpaśumṛgoragāḥ ||
7.1.12.64
avyayaṃ caiva yadidaṃ jagat sthāvarajaṅgamam |
teṣāṃ vai yāni karmāṇi prāksṛṣṭāni prapedire ||
7.1.12.65
tānyeva te prapadyante sṛjyamānāḥ punaḥ punaḥ |
hiṃsrāhiṃsre mṛdu krūre dharmādharmāvṛtānṛte ||
7.1.12.66
tadbhāvitāḥ prapadyante tasmāttattasya rocate |
mahābhūteṣu nānātvamindriyārtheṣu muktiṣu ||
7.1.12.67
viniyogaṃ ca bhūtānāṃ dhātaiva vyadadhatsvayam |
nāmarūpaṃ ca bhūtānāṃ prākṛtānāṃ prapañcanam ||
7.1.12.68
vedaśabdebhya evādau nirmame'sau pitāmahaḥ |
ārṣāṇi caiva nāmāni yāśca vedeṣu vṛttayaḥ ||
7.1.12.69
śarvaryyante prasūtānāṃ tānyevaibhyo dadāvajaḥ |
yathartāvṛtuliṅgāni nānārūpāṇi paryyaye ||
7.1.12.70
dṛśyante tāni tānyeva tathā bhāvā yugādiṣu |
ityeṣa karaṇodbhūto lokasargaḥ svayambhuvaḥ ||
7.1.12.71
mahadādyo viśeṣānto vikāraḥ prakṛteḥ svayam |
candrasūryaprabhājuṣṭo grahanakṣatramaṇḍitaḥ ||
7.1.12.72
nadībhiśca samudraiśca parvataiśca sa maṇḍitaḥ |
paraiśca vividhai ramyaiḥ sphītairjanapadaistathā ||
7.1.12.73
tasmin brahmavane'vyakto brahmā carati sarvavit |
avyaktabījaprabhava īśvarānugrahe sthitaḥ ||
7.1.12.74
buddhiskandhamahāśākha indriyāntarakoṭaraḥ |
mahābhūtapramāṇaśca viśeṣāmalapallavaḥ ||
7.1.12.75
dharmādharmasupuṣpāḍhyaḥ sukhaduḥkhaphalodayaḥ |
ājīvyaḥ sarvabhūtānāṃ brahmavṛkṣaḥ sanātanaḥ ||
7.1.12.76
dyāṃ mūrddhānaṃ tasya viprā vadanti khaṃ vai nābhiṃ candrasūryau ca netre |
diśaḥ śrotre caraṇau ca kṣitiṃ ca so'cintyātmā sarvabhūtapraṇetā ||
7.1.12.77
vaktrāttasya brāhmaṇāḥ samprasūtāḥ tadvakṣasaḥ kṣatriyāḥ pūrvabhāgāt |
vaiśyā urubhyāṃ tasya padbhyāṃ ca śūdrāḥ sarve varṇā gātrataḥ samprasūtāḥ ||
7.1.12.77.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe sṛṣṭivarṇanaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ ||
7.1.12.77.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
7.1.12.77.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
7.1.12.77.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Vratodyāpanakaumudī (Śaṅkara) — Śaṅkara 1728, Sanskrit