Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 7.1.12: dvādaśo'dhyāyaḥ | sṛṣṭivarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 7.1.12

Language
Sanskrit

Contents

dvādaśo'dhyāyaḥ | sṛṣṭivarṇanam

7.1.12.1

vāyuruvāca |
sargaṃ cintayatastasya tadā vai buddhipūrvakam |
pradhyānakāle mohastu prādurbhūtastamomayaḥ ||

7.1.12.2

tamomoho mahāmohastāmisraścāndhasaṃjñitaḥ |
avidyā pañcamī caiṣā prādurbhūtā mahātmanaḥ ||

7.1.12.3

pañcadhā'vasthitaḥ sargo dhyāyatastvabhimāninaḥ |
sarvatastamasātīva bījakumbhavadāvṛtaḥ ||

7.1.12.4

bahirantaścāprakāśaḥ stabdho niḥsaṃjña eva ca |
tasmātteṣāṃ vṛtā buddhirmukhāni karaṇāni ca ||

7.1.12.5

tasmātte saṃvṛtātmāno nagā mukhyāḥ prakīrtitāḥ |
taṃ dṛṣṭvāsādhakaṃ brahmā prathamaṃ sargamīdṛśam ||

7.1.12.6

aprasannamanā bhūtvā dvitīyaṃ so'bhyamanyata |
tasyābhidhāyataḥ sargaṃ tiryyaksroto'bhyavarttata ||

7.1.12.7

antaḥprakāśāstiryyañca āvṛtāśca bahiḥ punaḥ |
paśvātmānastato jātā utpathagrāhiṇaśca te ||

7.1.12.8

tamapyasādhakaṃ jñātvā sargamanyamamanyata |
tadordhvasrotaso vṛtto devasargastu sāttvikaḥ ||

7.1.12.9

te sukhaprītibahulā bahirantaśca nāvṛtāḥ |
prakāśā bahirantaśca svabhāvādeva saṃjñitāḥ ||

7.1.12.10

tato'bhidhyāyato'vyaktādarvāksrotastu sādhakaḥ |
manuṣyanāmā sañjātaḥ sargo duḥkhasamutkaṭaḥ ||

7.1.12.11

prakāśā bahirantaste tamodriktā rajo'dhikāḥ |
pañcamo'nugrahaḥ sargaścaturdhā saṃvyavasthitaḥ ||

7.1.12.12

viparyyeṇa śaktyā ca tuṣṭyā siddhyā tathaiva ca |
te'parigrāhiṇaḥ sarve saṃvibhāgaratāḥ punaḥ ||

7.1.12.13

khādanāścāpyaśīlāśca bhūtādyāḥ parikīrtitāḥ |
prathamo mahataḥ sargo brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ ||

7.1.12.14

tanmātrāṇāṃ dvitīyastu bhūtasargaḥ sa ucyate |
vaikārikastṛtīyastu sarga aindriyakaḥ smṛtaḥ ||

7.1.12.15

ityeṣa prakṛteḥ sargaḥ sambhṛto'buddhipūrvakaḥ |
mukhyasargaścaturthastu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ ||

7.1.12.16

tiryyaksrotastu yaḥ proktastiryagyoniḥ sa pañcamaḥ |
tadūrdhvasrotasaḥ ṣaṣṭho devasargastu sa smṛtaḥ ||

7.1.12.17

tato'rvāk srotasāṃ sargaḥ saptamaḥ sa tu mānuṣaḥ |
aṣṭamo'nugrahaḥ sargaḥ kaumāro navamaḥ smṛtaḥ ||

7.1.12.18

prākṛtāśca trayaḥ pūrve sargāste'buddhipūrvakāḥ |
buddhipūrvaṃ pravarttante mukhyādyāḥ pañca vaikṛtāḥ ||

7.1.12.19

agre sasarja vai brahmā mānasānātmanaḥ samān |
sanandaṃ sanakaṃ caiva vidvāṃsañca sanātanam ||

7.1.12.20

ṛbhuṃ sanatkumāraṃ ca pūrvameva prajāpatiḥ |
sarve te yogino jñeyā vītarāgā vimatsarāḥ ||

7.1.12.21

īśvarāsaktamanaso na cakruḥ sṛṣṭaye matim |
teṣu sṛṣṭyanapekṣeṣu gateṣu sanakādiṣu ||

7.1.12.22

sraṣṭukāmaḥ punarbrahmā tatāpa paramaṃ tapaḥ |
tasyaivaṃ tapyamānasya na kiñcitsamavarttata ||

7.1.12.23

tato dīrgheṇa kālena duḥkhātkrodho vyajāyata |
krodhāviṣṭasya netrābhyāṃ prāpatannaśrubindavaḥ ||

7.1.12.24

tatastebhyo'śrubindubhyo bhūtāḥ pretāstadābhavan |
sarvāṃstānaśrujāndṛṣṭvā brahmātmānamanindata ||

7.1.12.25

tasya tīvrā'bhavanmūrchā krodhāmarṣasamudbhavā |
mūrcchitastu jahau prāṇānkrodhāviṣṭaḥ prajāpatiḥ ||

7.1.12.26

tataḥ prāṇeśvaro rudro bhagavānnīlalohitaḥ |
prasādamatulaṃ karttuṃ prādurāsītprabhormukhāt ||

7.1.12.27

daśadhā caikadhā cakre svātmānaṃ prabhurīśvaraḥ |
te tenoktā mahātmāno daśadhā caikadhā kṛtāḥ ||

7.1.12.28

yūyaṃ sṛṣṭā mayā vatsā lokānugrahakāraṇāt |
tasmātsarvasya lokasya sthāpanāya hitāya ca ||

7.1.12.29

prajāsantānahetośca prayatadhvamatandritāḥ |
evamuktāśca rurudurdudruvuśca samantataḥ ||

7.1.12.30

rodanād drāvaṇāccaiva te rudrā nāmataḥ smṛtāḥ |
yerudrāste khalu prāṇā ye prāṇāste mahātmakāḥ ||

7.1.12.31

tato mṛtasya devasya brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ |
ghṛṇī dadau punaḥ prāṇān brahmaputro maheśvaraḥ ||

7.1.12.32

prahṛṣṭavadano rudraḥ prāṇapratyāgamādvibhoḥ |
abhyabhāṣata viśveśo brahmāṇaṃ paramaṃ vacaḥ ||

7.1.12.33

mā bhairmābhairmahābhāga viriñce jagatāṃ guro |
mayā te prāṇitāḥ prāṇāḥ sukhamuttiṣṭha suvrata ||

7.1.12.34

svapnānubhūtamiva tacchrutvā vākyaṃ manoharam |
haraṃ nirīkṣya śanakairnetraiḥ phullāmbujaprabhaiḥ ||

7.1.12.35

tathā pratyāgataprāṇaḥ snigdhagambhīrayā girā |
uvāca vacanaṃ brahmā tamuddiśya kṛtāñjaliḥ ||

7.1.12.36

tvaṃ hi darśanamātreṇa cānandayasi me manaḥ |
ko bhavān viśvamūrtyā vā sthita ekādaśātmakaḥ ||

7.1.12.37

tasya tadvacanaṃ śrutvā vyājahāra maheśvaraḥ |
spṛśan karābhyāṃ brahmāṇaṃ susukhābhyāṃ sureśvaraḥ ||

7.1.12.38

māṃ viddhi paramātmānaṃ tava putratvamāgatam |
ete caikādaśa rudrāstvāṃ surakṣitumāgatāḥ ||

7.1.12.39

tasmāttīvrāmimāṃ mūrcchāṃ vidhūya madanugrahāt |
prabuddhasva yathāpūrvaṃ prajā vai sraṣṭumarhasi ||

7.1.12.40

evaṃ bhagavatā prokto brahmā prītamanā hyabhūt |
nāmāṣṭakena viśvātmā tuṣṭāva parameśvaram ||

7.1.12.41

brahmovāca |
namaste bhagavan rudra bhāskarāmitatejase |
namo bhavāya devāya rasāyāmbumayātmane |
śarvāya kṣitirūpāya sadāsurabhaye namaḥ ||

7.1.12.42

īśāya vasave tubhyaṃ namaḥ sparśamayātmane |
paśūnāṃ pataye caiva pāvakāyātitejase |
bhīmāya vyomarūpāya śabdamātrāya te namaḥ ||

7.1.12.43

ugrāyograsvarūpāya yajamānātmane namaḥ |
mahāśivāya somāya namo'stvamṛtamūrtaye ||

7.1.12.44

evaṃ stutvā mahādevaṃ brahmā lokapitāmahaḥ |
prārthayāmāsa viśveśaṃ girā praṇatipūrvayā ||

7.1.12.45

bhagavan bhūtabhavyeśa mama putra maheśvara |
sṛṣṭihetostvamutpanno mamāṅge'naṅganāśana ||

7.1.12.46

tasmānmahati kārye'smin vyāpṛtasya jagatprabho |
sahāyaṃ kuru sarvatra sraṣṭumarhasi suprajāḥ ||

7.1.12.47

tenaivaṃ prārthito devo rudrastripuramardanaḥ |
bāḍhamityeva tāṃ vāṇīṃ pratijagrāha śaṅkaraḥ ||

7.1.12.48

tataḥ sa bhagavān brahmā hṛṣṭaṃ tamabhinandya ca |
sraṣṭuṃ tenābhyanujñātastathānyāścāsṛjatprajāḥ ||

7.1.12.49

marīcibhṛgvaṅgirasaḥ pulastyaṃ pulahaṃ kratum |
dakṣamatriṃ vasiṣṭhaṃ ca so'sṛjanmanasaiva ca |
purastādasṛjad brahmā dharmaṃ saṅkalpameva ca ||

7.1.12.50

ityete brahmaṇaḥ putrā dvādaśādau prakīrtitāḥ |
saha rudreṇa sambhūtāḥ purāṇā gṛhamedhinaḥ ||

7.1.12.51

teṣāṃ dvādaśa vaṃśāḥ syurdivyā devagaṇānvitāḥ |
prajāvantaḥ kriyāvanto maharṣibhiralaṅkṛtāḥ ||

7.1.12.52

atha devāsurān pitṛn manuṣyāṃśca catuṣṭayam |
saha rudreṇa sisṛkṣurambhasyetāni vai vidhiḥ ||

7.1.12.53

sa sṛṣṭyarthaṃ samādhāya brahmātmānamayūyujat |
mukhādajanayaddevān pitṝṃścaivopapakṣataḥ ||

7.1.12.54

jaghanādasurān sarvān prajanādapi mānuṣān |
avaskare kṣudhāviṣṭā rākṣasāstasya jajñire ||

7.1.12.55

putrāstamorajaḥprāyā balinaste niśācarāḥ |
sarpā yakṣāstathā bhūtā gandharvāḥ samprajajñire ||

7.1.12.56

vayāṃsi pakṣataḥ sṛṣṭāḥ pakṣiṇo vakṣaso'sṛjat |
mukhato'jāṃstathā pārśvāduragāṃśca vinirmame ||

7.1.12.57

padbhyāṃ cāśvānsamātaṅgān śarabhān gavayān mṛgān |
uṣṭrānaśvatarāṃścaiva nyaṅkūnanyāśca jātayaḥ ||

7.1.12.58

auṣadhyaḥ phalamūlāni romabhyastasya jajñire |
gāyatrīṃ ca ṛcaṃ caiva trivṛtsāma rathantaram ||

7.1.12.59

agniṣṭomaṃ ca yajñānāṃ nirmame prathamānmukhāt |
yajūṃṣi traiṣṭubhaṃ chandaḥ stomaṃ pañcadaśaṃ tathā ||

7.1.12.60

bṛhatsāma tathokthaṃ ca dakṣiṇādasṛjanmukhāt |
sāmāni jagatīchandaḥ stomaṃ saptadaśaṃ tathā ||

7.1.12.61

vairūpyamatirātraṃ ca paścimādasṛjan mukhāt |
ekaviṃśamatharvāṇamāptoryāmāṇameva ca ||

7.1.12.62

anuṣṭubhaṃ sa vairājamuttarādasṛjanmukhāt |
uccāvacāni bhūtāni gātrebhyastasya jajñire ||

7.1.12.63

yakṣāḥ piśācā gandharvāstathaivāpsarasāṃ gaṇāḥ |
narakinnararakṣāṃsi vayaḥpaśumṛgoragāḥ ||

7.1.12.64

avyayaṃ caiva yadidaṃ jagat sthāvarajaṅgamam |
teṣāṃ vai yāni karmāṇi prāksṛṣṭāni prapedire ||

7.1.12.65

tānyeva te prapadyante sṛjyamānāḥ punaḥ punaḥ |
hiṃsrāhiṃsre mṛdu krūre dharmādharmāvṛtānṛte ||

7.1.12.66

tadbhāvitāḥ prapadyante tasmāttattasya rocate |
mahābhūteṣu nānātvamindriyārtheṣu muktiṣu ||

7.1.12.67

viniyogaṃ ca bhūtānāṃ dhātaiva vyadadhatsvayam |
nāmarūpaṃ ca bhūtānāṃ prākṛtānāṃ prapañcanam ||

7.1.12.68

vedaśabdebhya evādau nirmame'sau pitāmahaḥ |
ārṣāṇi caiva nāmāni yāśca vedeṣu vṛttayaḥ ||

7.1.12.69

śarvaryyante prasūtānāṃ tānyevaibhyo dadāvajaḥ |
yathartāvṛtuliṅgāni nānārūpāṇi paryyaye ||

7.1.12.70

dṛśyante tāni tānyeva tathā bhāvā yugādiṣu |
ityeṣa karaṇodbhūto lokasargaḥ svayambhuvaḥ ||

7.1.12.71

mahadādyo viśeṣānto vikāraḥ prakṛteḥ svayam |
candrasūryaprabhājuṣṭo grahanakṣatramaṇḍitaḥ ||

7.1.12.72

nadībhiśca samudraiśca parvataiśca sa maṇḍitaḥ |
paraiśca vividhai ramyaiḥ sphītairjanapadaistathā ||

7.1.12.73

tasmin brahmavane'vyakto brahmā carati sarvavit |
avyaktabījaprabhava īśvarānugrahe sthitaḥ ||

7.1.12.74

buddhiskandhamahāśākha indriyāntarakoṭaraḥ |
mahābhūtapramāṇaśca viśeṣāmalapallavaḥ ||

7.1.12.75

dharmādharmasupuṣpāḍhyaḥ sukhaduḥkhaphalodayaḥ |
ājīvyaḥ sarvabhūtānāṃ brahmavṛkṣaḥ sanātanaḥ ||

7.1.12.76

dyāṃ mūrddhānaṃ tasya viprā vadanti khaṃ vai nābhiṃ candrasūryau ca netre |
diśaḥ śrotre caraṇau ca kṣitiṃ ca so'cintyātmā sarvabhūtapraṇetā ||

7.1.12.77

vaktrāttasya brāhmaṇāḥ samprasūtāḥ tadvakṣasaḥ kṣatriyāḥ pūrvabhāgāt |
vaiśyā urubhyāṃ tasya padbhyāṃ ca śūdrāḥ sarve varṇā gātrataḥ samprasūtāḥ ||

7.1.12.77.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe sṛṣṭivarṇanaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ ||

7.1.12.77.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

7.1.12.77.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

7.1.12.77.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

Other recensions (1)

Linked texts (1)