Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 7.1.29: ekonatriṃśo'dhyāyaḥ | vāgarthātmakatattvavarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 7.1.29

Language
Sanskrit

Contents

ekonatriṃśo'dhyāyaḥ | vāgarthātmakatattvavarṇanam

7.1.29.1

vāyuruvāca |
nivedayāmi jagato vāgarthātmyaṃ kṛtaṃ yathā |
ṣaḍadhvavedanaṃ samyak samāsānna tu vistarāt ||

7.1.29.2

nāsti kaścidaśabdārtho nāpi śabdo nirarthakaḥ |
tato hi samaye śabdaḥ sarvaḥ sarvārthabodhakaḥ ||

7.1.29.3

prakṛteḥ pariṇāmo'yaṃ dvidhā śabdārthabhāvanā |
tāmāhuḥ prākṛtīṃ mūrtiṃ śivayoḥ paramātmanoḥ ||

7.1.29.4

śabdātmikā vibhūtiryā sā tridhā kathyate budhaiḥ |
sthūlā sūkṣmā parā ceti sthūlā yā śrutigocarā ||

7.1.29.5

sūkṣmā cintāmayī proktā cintayā rahitā parā |
yā śaktiḥ sā parā śaktiḥ śivatattvasamāśrayā ||

7.1.29.6

jñānaśaktisamāyogādicchopodbalikā tathā |
sarvaśaktisamaṣṭyātmā śaktitattvasamākhyayā ||

7.1.29.7

samastakāryajātasya mūlaprakṛtitāṃ gatā |
saiva kuṇḍalinī māyā śuddhādhvaparamā satī ||

7.1.29.8

sā vibhāgasvarūpaiva ṣaḍadhvātmā vijṛmbhate |
tatra śabdāstrayo'dhvānastrayaścārthāḥ samīritāḥ ||

7.1.29.9

sarveṣāmapi vai puṃsāṃ naijaśuddhyanurūpataḥ |
layabhogādhikārāḥ syuḥ sarvatattvavibhāgataḥ ||

7.1.29.10

kalābhistāni tattvāni vyāptānyeva yathātatham |
parasyāḥ prakṛterādau pañcadhā pariṇāmataḥ ||

7.1.29.11

kalāśca tā nivṛttyādyāḥ paryyāptā iti niścayaḥ |
mantrādhvā ca padādhvā ca varṇādhvā ceti śabdataḥ ||

7.1.29.12

bhuvanādhvā ca tattvādhvā kalādhvā cārthataḥ kramāt |
atrānyo'nyaṃ ca sarveṣāṃ vyāpyavyāpakatocyate ||

7.1.29.13

mantrāḥ sarve padairvyāptā vākyabhāvātpadāni ca |
varṇairvarṇasamūhaṃ hi padamāhurvipaścitaḥ ||

7.1.29.14

varṇāstu bhuvanairvyāptāsteṣāṃ teṣūpalambhanāt |
bhuvanānyapi tattvaughairutpattyāntarbahiṣkramāt ||

7.1.29.15

vyāptāni kāraṇaistattvairārabdhatvādanekaśaḥ |
antarādutthitānīha bhuvanāni tu kānicit ||

7.1.29.16

paurāṇikāni cānyāni vijñeyāni śivāgame |
sāṅkhyayogaprasiddhāni tattvānyapi ca kānicit ||

7.1.29.17

śivaśāstraprasiddhāni tato'nyānyapi kṛtsnaśaḥ |
kalābhistāni tattvāni vyāptānyeva yathātatham ||

7.1.29.18

parasyāḥ prakṛterādau pañcadhā pariṇāmataḥ |
kalāśca tā nivṛttyādyā vyāptāḥ pañca yathottaram ||

7.1.29.19

vyāpikātaḥ parāśaktiravibhaktā ṣaḍadhvanām |
paraprakṛtibhāvasya tatsattvācchivatattvataḥ ||

7.1.29.20

śaktyādi ca pṛthivyantaṃ śivatattvasamudbhavam |
vyāptamekena tenaiva mṛdā kumbhādikaṃ yathā ||

7.1.29.21

śaivaṃ tatparamaṃ dhāma yatprāpyaṃ ṣaḍbhiradhvabhiḥ |
vyāpikā'vyāpikā śaktiḥ pañcatattvaviśodhanāt ||

7.1.29.22

nivṛttyā rudraparyantaṃ sthitiraṇḍasya śodhyate |
pratiṣṭhayā tadūrdhvaṃ tu yāvadavyaktagocaram ||

7.1.29.23

tadūrdhvaṃ vidyayā madhye yāvadviśveśvarāvadhi |
śāntyā tadūrdhvammadhvānte viśuddhiḥ śāntyatītayā ||

7.1.29.24

yāmāhuḥ paramaṃ vyoma paraprakṛtiyogataḥ |
etāni pañcatattvāni yairvyāptamakhilaṃ jagat ||

7.1.29.25

atraiva sarvamevedaṃ draṣṭavyaṃ khalu sādhakaiḥ |
adhvavyāptimavijñāya śuddhiṃ yaḥ kartumicchati ||

7.1.29.26

sa vipralambhakaḥ śuddhernālaṃ prāpayituṃ phalam |
vṛthā pariśramastasya nirayāyaiva kevalam ||

7.1.29.27

śaktipātasamāyogādṛte tattvāni tattvataḥ |
tadvyāptistadvivṛddhiśca jñātumevaṃ na śakyate ||

7.1.29.28

śaktirājñā parā śaivī cidrūpā parameśvarī |
śivo'dhitiṣṭhatyakhilaṃ yayā kāraṇabhūtayā ||

7.1.29.29

nātmano naiva māyaiṣā na vikāro vicārataḥ |
na bandho nāpi muktiśca bandhamuktividhāyinī ||

7.1.29.30

sarvaiśvaryaparākāṣṭhā śivasyāvyabhicāriṇī |
samānadharmiṇī tasya taistairbhāvairviśeṣataḥ ||

7.1.29.31

sa tayaiva gṛhī sāpi tenaiva gṛhiṇī sadā |
tayorapatyaṃ yatkāryaṃ paraprakṛtijaṃ jagat ||

7.1.29.32

sa kartā kāraṇaṃ seti tayorbhedo vyavasthitaḥ |
eka eva śivaḥ sākṣād dvidhā'sau samavasthitaḥ ||

7.1.29.33

strīpuṃsabhāvena tayorbheda ityapi kecana |
apare tu parā śaktiḥ śivasya samavāyinī ||

7.1.29.34

prabheva bhānościdrūpā bhinnaiveti vyavasthitaḥ |
tasmācchivaḥ paro hetustasyājñā parameśvarī ||

7.1.29.35

tayaiva preritā śaivī mūlaprakṛtiravyayā |
mahāmāyā ca māyā ca prakṛtistriguṇeti ca ||

7.1.29.36

trividhā kāryabhedena sā prasūte ṣaḍadhvanaḥ |
sa vāgarthamayaścādhvā ṣaḍvidho nikhilaṃ jagat ||

7.1.29.37

asyaiva vistaraṃ prāhuḥ śāstrajātamaśeṣataḥ ||

7.1.29.37.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe vāgarthātmakatattvavarṇanaṃ nāmaikonatriṃśo'dhyāyaḥ ||

7.1.29.37.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

7.1.29.37.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

7.1.29.37.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

Other recensions (1)