Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 7.2.15: pañcadaśo'dhyāyaḥ | dīkṣāvidhāne gurumāhātmyavarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 7.2.15

Language
Sanskrit

Contents

pañcadaśo'dhyāyaḥ | dīkṣāvidhāne gurumāhātmyavarṇanam

7.2.15.1

śrīkṛṣṇa uvāca |
bhagavanmantramāhātmyaṃ bhavatā kathitaṃ prabho |
tatprayogavidhānaṃ ca sākṣācchrutisamaṃ yathā ||

7.2.15.2

idānīṃ śrotumicchāmi śivasaṃskāramuttamam |
mantrasaṅgrahaṇe kiñcitsūcitaṃ na tu vismṛtam ||

7.2.15.3

upamanyuruvāca |
hanta te kathayiṣyāmi sarvapāpaviśodhanam |
saṃskāraṃ paramaṃ puṇyaṃ śivena patibhāṣitam ||

7.2.15.4

samyak kṛtādhikāraḥ syātpūjādiṣu naro yataḥ |
saṃskāraḥ kathyate tena ṣaḍadhvapariśodhanam ||

7.2.15.5

dīyate yena vijñānaṃ kṣīyate pāśabandhanam |
tasmātsaṃskāra evāyaṃ dīkṣetyapi ca kathyate ||

7.2.15.6

śāmbhavī caiva śāktī ca māntrī caiva śivāgame |
dīkṣopadiśyate tredhā śivena paramātmanā ||

7.2.15.7

gurorālokamātreṇa sparśātsambhāṣaṇādapi |
sadyaḥ saṃjñā bhavejjantoḥ pāśopakṣayakāriṇī ||

7.2.15.8

sā dīkṣā śāmbhavī proktā sā punarbhidyate dvidhā |
tīvrā tīvratarā ceti pāśopakṣayabhedataḥ ||

7.2.15.9

yayā syānnirvṛtiḥ sadyaḥ saiva tīvratarā matā |
tīvrā tu jīvato'tyantaṃ puṃsaḥ pāpaviśodhikā ||

7.2.15.10

śāktī jñānavatī dīkṣā śiṣyadehaṃ praviśya tu |
guruṇā yogamārgeṇa kriyate jñānacakṣuṣā ||

7.2.15.11

māntrī kriyāvatī dīkṣā kuṇḍamaṇḍalapūrvikā |
mandamandataroddeśātkartavyā guruṇā bahiḥ ||

7.2.15.12

śaktipātānusāreṇa śiṣyo'nugrahamarhati |
śaivadharmānusārasya tanmūlatvātsamāsataḥ ||

7.2.15.13

yatra śaktirna patitā tatra śuddhirna jāyate |
na vidyā na śivācāro na muktirna ca siddhayaḥ ||

7.2.15.14

tasmāt liṅgāni saṃvīkṣya śaktipātasya bhūyasaḥ |
jñānena kriyayā vātha guruḥ śiṣyaṃ viśodhayet ||

7.2.15.15

yo'nyathā kurute mohāt sa vinaśyati durmatiḥ |
tasmātsarvaprakāreṇa guruḥ śiṣyaṃ parīkṣayet ||

7.2.15.16

lakṣaṇaṃ śaktipātasya prabodhānandasambhavaḥ |
sā yasmātparamā śaktiḥ prabodhānandarūpiṇī ||

7.2.15.17

ānandabodhayorliṅgamantaḥkaraṇavikriyāḥ |
yathā syātkamparomāñcasvaranetrāṅgavikriyāḥ ||

7.2.15.18

śiṣyo'pi lakṣaṇairebhiḥ kuryādguruparīkṣaṇam |
tatsamparkaiḥ śivārcādau saṅgatairvātha tadgataiḥ ||

7.2.15.19

śiṣyastu śikṣaṇīyatvādgurorgauravakāraṇāt |
tasmāt sarvaprayatnena gurorgauravamācaret ||

7.2.15.20

yo guruḥ sa śivaḥ prokto yaḥ śivaḥ sa guruḥ smṛtaḥ |
gururvā śiva evātha vidyākāreṇa saṃsthitaḥ ||

7.2.15.21

yathā śivastathā vidyā yathā vidyā tathā guruḥ |
śivavidyā gurūṇāṃ ca pūjayā sadṛśaṃ phalam ||

7.2.15.22

sarvadevātmakaścāsau sarvamantramayo guruḥ |
tasmātsarvaprayatnena yasyājñāṃ śirasā vahet ||

7.2.15.23

śreyo'rthī yadi gurvājñāṃ manasāpi na laṅghayet |
gurvājñāpālako yasmāt jñānasampattimaśnute ||

7.2.15.24

gacchaṃstiṣṭhan svapan bhuñjannānyatkarma samācaret |
samakṣaṃ yadi kurvīta sarvaṃ cānujñayā guroḥ ||

7.2.15.25

gurorgṛhe samakṣaṃ vā na yatheṣṭāsano bhavet |
gururdevo yataḥ sākṣāttadgṛhaṃ devamandiram ||

7.2.15.26

pāpināṃ ca yathā saṅgāttatpāpātpatito bhavet |
yatheha vahnisamparkāt malaṃ tyajati kāñcanam |
tathaiva gurusamparkāt pāpaṃ tyajati mānavaḥ ||

7.2.15.27

yathā vahnisamīpastho ghṛtakumbho vilīyate tathā pāpaṃ vilīyeta hyācāryasya samīpataḥ ||

7.2.15.28

yathā prajvalito vahniḥ śuṣkamārdraṃ ca nirdahet |
tathāyamapi santuṣṭo guruḥ pāpaṃ kṣaṇāddahet ||

7.2.15.29

manasā karmaṇā vācā guroḥ krodhaṃ na kārayet ||

7.2.15.30

tasya krodhena dahyante hyāyuḥ śrījñānasatkriyāḥ |
tatkrodhakāriṇo ye syusteṣāṃ yajñāśca niṣphalāḥ ||

7.2.15.31

yamaśca niyamāścaiva nātra kāryā vicāraṇā |
gurorviruddhaṃ yadvākyaṃ na vadejjātucinnaraḥ ||

7.2.15.32

vadedyadi mahāmohādrauravaṃ narakaṃ vrajet |
manasā karmaṇā vācā gurumuddiśya yatnataḥ ||

7.2.15.33

śreyo'rthī cennaro dhīmānna mithyācāramācaret |
gurorhitaṃ priyaṃ kuryādādiṣṭo vā na vā sadā ||

7.2.15.34

asamakṣaṃ samakṣaṃ vā tasya kāryaṃ samācaret |
itthamācāravānbhakto nityamudyuktamānasaḥ ||

7.2.15.35

gurupriyakaraḥ śiṣyaḥ śaivadharmāṃstato'rhati |
guruścedguṇavān prājñaḥ paramānandabhāsakaḥ ||

7.2.15.36

tattvavicchivasaṃsakto muktido na tu cāparaḥ |
saṃvitsañjananaṃ tattvaṃ paramānandasambhavam ||

7.2.15.37

tattattvaṃ viditaṃ yena sa evānandadarśakaḥ |
na punarnāmamātreṇa saṃvidārahitastu yaḥ ||

7.2.15.38

anyo'nyaṃ tārayennaukā kiṃ śilā tārayecchilām |
etasya nāmamātreṇa muktirvai nāmamātrikā ||

7.2.15.39

yaiḥ punarviditaṃ tattvaṃ te muktā mocayantyapi |
tattvahīne kuto bodhaḥ kuto hyātmaparigrahaḥ ||

7.2.15.40

parigrahavinirmuktaḥ paśurityabhidhīyate |
paśubhiḥ preritaścāpi paśutvaṃ nātivartate ||

7.2.15.41

tasmāttattvavideveha mukto mocaka iṣyate |
sarvalakṣaṇasaṃyuktaḥ sarvaśāstravidapyayam ||

7.2.15.42

sarvopāyavidhijño'pi tattvahīnastu niṣphalaḥ |
yasyānubhavaparyantā buddhistattve pravartate ||

7.2.15.43

tasyāvalokanādyaiśca parānando'bhijāyate |
tasmādyasyaiva samparkātprabodhānandasambhavaḥ ||

7.2.15.44

guruṃ tameva vṛṇuyānnāparaṃ matimānnaraḥ |
sa śiṣyairvinayācāracaturairucito guruḥ ||

7.2.15.45

yāvadvijñāyate tāvatsevanīyo mumukṣubhiḥ |
jñāte tasminsthirā bhaktiryāvattattvaṃ samāśrayet ||

7.2.15.46

na tu tattvaṃ tyajejjātu nopekṣeta kathañcana |
yatrānandaḥ prabodho vā nālpamapyupalabhyate ||

7.2.15.47

vatsarādapi śiṣyeṇa so'nyaṃ gurumupāśrayet |
gurumanyaṃ prapanne'pi nāvamanyeta paurvikam |
gurorbhrātṝṃstathā putrān bodhakān prerakānapi ||

7.2.15.48

tatrādāvupasaṅgamya brāhmaṇaṃ vedapāragam |
gurumārādhayetprājñaṃ śubhagaṃ priyadarśanam ||

7.2.15.49

sarvābhayapradātāraṃ karuṇākrāntamānasam |
toṣayettaṃ prayatnena manasā karmaṇā girā ||

7.2.15.50

tāvadārādhayecchiṣyaḥ prasanno'sau bhavedyathā |
tasmin prasanne śiṣyasya sadyaḥ pāpakṣayo bhavet ||

7.2.15.51

tasmāddhanāni ratnāni kṣetrāṇi ca gṛhāṇi ca |
bhūṣaṇāni ca vāsāṃsi yānaśayyāsanāni ca ||

7.2.15.52

etāni gurave dadyādbhaktyā vittānusārataḥ |
vittaśāṭhyaṃ na kurvīta yadīcchetparamāṃ gatim ||

7.2.15.53

sa eva janako mātā bhartā bandhurdhanaṃ sukham |
sakhā mitraṃ ca yattasmātsarvaṃ tasmai nivedayet ||

7.2.15.54

nivedya paścātsvātmānaṃ sānvayaṃ saparigraham |
samarpya sodakaṃ tasmai nityaṃ tadvaśago bhavet ||

7.2.15.55

yadā śivāya svātmānaṃ dattavān deśikātmane |
tadā śaivo bhaveddehī na tato'sti punarbhavaḥ ||

7.2.15.56

guruśca svāśritaṃ śiṣyaṃ varṣamekaṃ parīkṣayet |
brāhmaṇaṃ kṣatriyaṃ vaiśyaṃ dvivarṣaṃ ca trivarṣakam ||

7.2.15.57

prāṇadravyapradānādyairādeśaiśca samāsamaiḥ |
uttamāṃścādhame kṛtvā nīcānuttamakarmaṇi ||

7.2.15.58

ākruṣṭāstāḍitā vāpi ye viṣādaṃ na yāntyapi |
te yogyāḥ saṃyatāḥ śuddhāḥ śivasaṃskārakarmaṇi ||

7.2.15.59

ahiṃsakā dayāvanto nityamudyuktacetasaḥ |
amānino buddhimantaḥ tyaktasparddhāḥ priyaṃvadāḥ ||

7.2.15.60

ṛjavo mṛdavaḥ svacchā vinītāḥ sthiracetasaḥ |
śaucācārasamāyuktāḥ śivabhaktā dvijātayaḥ ||

7.2.15.61

evaṃ vṛttasamopetā vāṅmanaḥkāyakarmabhiḥ |
śodhyā bodhyā yathānyāyamiti śāstreṣu niścayaḥ ||

7.2.15.62

nādhikāraḥ svato nāryāḥ śivasaṃskārakarmaṇi |
niyogādbharturastyeva bhaktiyuktā yadīśvare ||

7.2.15.63

tathaiva bhartṛhīnāyā putrāderabhyanujñayā |
adhikāro bhavatyeva kanyāyāḥ piturājñayā |
śūdrāṇāṃ martyajātīnāṃ patitānāṃ viśeṣataḥ ||

7.2.15.64

tathā saṅkarajātīnāṃ nādhvaśuddhirvidhīyate |
tai'pyakṛtrimabhāvāścecchive paramakāraṇe ||

7.2.15.65

pādodakapradānādyaiḥ kuryuḥ pāpaviśodhanam |
atrānulomajātā ye yuktā eva dvijātiṣu ||

7.2.15.66

teṣāmadhvaviśuddhyādi kuryānmātṛkulocitam |
yā tu kanyā svapitrādyaiḥ śivadharme niyojitā ||

7.2.15.67

sā bhaktāya pradātavyā nāparāya virodhine |
dattā cetpratikūlāya pramādādbodhayetpatim ||

7.2.15.68

aśaktā taṃ parityajya manasā dharmamācaret |
yathā munivaraṃ tyaktvā patimatriṃ pativratā ||

7.2.15.69

kṛtakṛtyābhavatpūrvaṃ tapasārādhya śaṅkaram |
yathā nārāyaṇaṃ devaṃ tapasārādhya pāṇḍavāḥ ||

7.2.15.70

patatīm̐llabdhavatī dharme gurubhirna niyojitā |
asvātantryakṛto doṣo nehāsti paramārthataḥ ||

7.2.15.71

śivadharme niyuktāyāḥ śivaśāsanagauravāt |
bahunātra kimuktena yo'pi ko'pi śivāśrayaḥ ||

7.2.15.72

saṃskāryo gurvadhīnaścetsaṃskriyā na prabhidyate |
gurorālokanādeva sparśātsambhāṣaṇādapi ||

7.2.15.73

yasya sañjāyate prajñā tasya nāsti parājayaḥ |
manasā yastu saṃskāraḥ kriyate yogavartmanā ||

7.2.15.74

sa neha kathito guhyo guruvaktraikagocaraḥ |
kriyāvān yastu saṃskāraḥ kuṇḍamaṇḍapapūrvakaḥ |
sa vakṣyate samāsena tasya śakyo na vistaraḥ ||

7.2.15.74.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe dīkṣāvidhāne gurumāhātmyavarṇanaṃ nāma pañcadaśo'dhyāyaḥ ||

7.2.15.74.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

7.2.15.74.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

7.2.15.74.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

Other recensions (1)

Linked texts (5)