Shivapurana 7.2.15: pañcadaśo'dhyāyaḥ | dīkṣāvidhāne gurumāhātmyavarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 7.2.15
- Language
- Sanskrit
Contents
- 7.2.15.74 — 4 parts
pañcadaśo'dhyāyaḥ | dīkṣāvidhāne gurumāhātmyavarṇanam
7.2.15.1
śrīkṛṣṇa uvāca |
bhagavanmantramāhātmyaṃ bhavatā kathitaṃ prabho |
tatprayogavidhānaṃ ca sākṣācchrutisamaṃ yathā ||
7.2.15.2
idānīṃ śrotumicchāmi śivasaṃskāramuttamam |
mantrasaṅgrahaṇe kiñcitsūcitaṃ na tu vismṛtam ||
7.2.15.3
upamanyuruvāca |
hanta te kathayiṣyāmi sarvapāpaviśodhanam |
saṃskāraṃ paramaṃ puṇyaṃ śivena patibhāṣitam ||
7.2.15.4
samyak kṛtādhikāraḥ syātpūjādiṣu naro yataḥ |
saṃskāraḥ kathyate tena ṣaḍadhvapariśodhanam ||
7.2.15.5
dīyate yena vijñānaṃ kṣīyate pāśabandhanam |
tasmātsaṃskāra evāyaṃ dīkṣetyapi ca kathyate ||
7.2.15.6
śāmbhavī caiva śāktī ca māntrī caiva śivāgame |
dīkṣopadiśyate tredhā śivena paramātmanā ||
7.2.15.7
gurorālokamātreṇa sparśātsambhāṣaṇādapi |
sadyaḥ saṃjñā bhavejjantoḥ pāśopakṣayakāriṇī ||
7.2.15.8
sā dīkṣā śāmbhavī proktā sā punarbhidyate dvidhā |
tīvrā tīvratarā ceti pāśopakṣayabhedataḥ ||
7.2.15.9
yayā syānnirvṛtiḥ sadyaḥ saiva tīvratarā matā |
tīvrā tu jīvato'tyantaṃ puṃsaḥ pāpaviśodhikā ||
7.2.15.10
śāktī jñānavatī dīkṣā śiṣyadehaṃ praviśya tu |
guruṇā yogamārgeṇa kriyate jñānacakṣuṣā ||
7.2.15.11
māntrī kriyāvatī dīkṣā kuṇḍamaṇḍalapūrvikā |
mandamandataroddeśātkartavyā guruṇā bahiḥ ||
7.2.15.12
śaktipātānusāreṇa śiṣyo'nugrahamarhati |
śaivadharmānusārasya tanmūlatvātsamāsataḥ ||
7.2.15.13
yatra śaktirna patitā tatra śuddhirna jāyate |
na vidyā na śivācāro na muktirna ca siddhayaḥ ||
7.2.15.14
tasmāt liṅgāni saṃvīkṣya śaktipātasya bhūyasaḥ |
jñānena kriyayā vātha guruḥ śiṣyaṃ viśodhayet ||
7.2.15.15
yo'nyathā kurute mohāt sa vinaśyati durmatiḥ |
tasmātsarvaprakāreṇa guruḥ śiṣyaṃ parīkṣayet ||
7.2.15.16
lakṣaṇaṃ śaktipātasya prabodhānandasambhavaḥ |
sā yasmātparamā śaktiḥ prabodhānandarūpiṇī ||
7.2.15.17
ānandabodhayorliṅgamantaḥkaraṇavikriyāḥ |
yathā syātkamparomāñcasvaranetrāṅgavikriyāḥ ||
7.2.15.18
śiṣyo'pi lakṣaṇairebhiḥ kuryādguruparīkṣaṇam |
tatsamparkaiḥ śivārcādau saṅgatairvātha tadgataiḥ ||
7.2.15.19
śiṣyastu śikṣaṇīyatvādgurorgauravakāraṇāt |
tasmāt sarvaprayatnena gurorgauravamācaret ||
7.2.15.20
yo guruḥ sa śivaḥ prokto yaḥ śivaḥ sa guruḥ smṛtaḥ |
gururvā śiva evātha vidyākāreṇa saṃsthitaḥ ||
7.2.15.21
yathā śivastathā vidyā yathā vidyā tathā guruḥ |
śivavidyā gurūṇāṃ ca pūjayā sadṛśaṃ phalam ||
7.2.15.22
sarvadevātmakaścāsau sarvamantramayo guruḥ |
tasmātsarvaprayatnena yasyājñāṃ śirasā vahet ||
7.2.15.23
śreyo'rthī yadi gurvājñāṃ manasāpi na laṅghayet |
gurvājñāpālako yasmāt jñānasampattimaśnute ||
7.2.15.24
gacchaṃstiṣṭhan svapan bhuñjannānyatkarma samācaret |
samakṣaṃ yadi kurvīta sarvaṃ cānujñayā guroḥ ||
7.2.15.25
gurorgṛhe samakṣaṃ vā na yatheṣṭāsano bhavet |
gururdevo yataḥ sākṣāttadgṛhaṃ devamandiram ||
7.2.15.26
pāpināṃ ca yathā saṅgāttatpāpātpatito bhavet |
yatheha vahnisamparkāt malaṃ tyajati kāñcanam |
tathaiva gurusamparkāt pāpaṃ tyajati mānavaḥ ||
7.2.15.27
yathā vahnisamīpastho ghṛtakumbho vilīyate tathā pāpaṃ vilīyeta hyācāryasya samīpataḥ ||
7.2.15.28
yathā prajvalito vahniḥ śuṣkamārdraṃ ca nirdahet |
tathāyamapi santuṣṭo guruḥ pāpaṃ kṣaṇāddahet ||
7.2.15.29
manasā karmaṇā vācā guroḥ krodhaṃ na kārayet ||
7.2.15.30
tasya krodhena dahyante hyāyuḥ śrījñānasatkriyāḥ |
tatkrodhakāriṇo ye syusteṣāṃ yajñāśca niṣphalāḥ ||
7.2.15.31
yamaśca niyamāścaiva nātra kāryā vicāraṇā |
gurorviruddhaṃ yadvākyaṃ na vadejjātucinnaraḥ ||
7.2.15.32
vadedyadi mahāmohādrauravaṃ narakaṃ vrajet |
manasā karmaṇā vācā gurumuddiśya yatnataḥ ||
7.2.15.33
śreyo'rthī cennaro dhīmānna mithyācāramācaret |
gurorhitaṃ priyaṃ kuryādādiṣṭo vā na vā sadā ||
7.2.15.34
asamakṣaṃ samakṣaṃ vā tasya kāryaṃ samācaret |
itthamācāravānbhakto nityamudyuktamānasaḥ ||
7.2.15.35
gurupriyakaraḥ śiṣyaḥ śaivadharmāṃstato'rhati |
guruścedguṇavān prājñaḥ paramānandabhāsakaḥ ||
7.2.15.36
tattvavicchivasaṃsakto muktido na tu cāparaḥ |
saṃvitsañjananaṃ tattvaṃ paramānandasambhavam ||
7.2.15.37
tattattvaṃ viditaṃ yena sa evānandadarśakaḥ |
na punarnāmamātreṇa saṃvidārahitastu yaḥ ||
7.2.15.38
anyo'nyaṃ tārayennaukā kiṃ śilā tārayecchilām |
etasya nāmamātreṇa muktirvai nāmamātrikā ||
7.2.15.39
yaiḥ punarviditaṃ tattvaṃ te muktā mocayantyapi |
tattvahīne kuto bodhaḥ kuto hyātmaparigrahaḥ ||
7.2.15.40
parigrahavinirmuktaḥ paśurityabhidhīyate |
paśubhiḥ preritaścāpi paśutvaṃ nātivartate ||
7.2.15.41
tasmāttattvavideveha mukto mocaka iṣyate |
sarvalakṣaṇasaṃyuktaḥ sarvaśāstravidapyayam ||
7.2.15.42
sarvopāyavidhijño'pi tattvahīnastu niṣphalaḥ |
yasyānubhavaparyantā buddhistattve pravartate ||
7.2.15.43
tasyāvalokanādyaiśca parānando'bhijāyate |
tasmādyasyaiva samparkātprabodhānandasambhavaḥ ||
7.2.15.44
guruṃ tameva vṛṇuyānnāparaṃ matimānnaraḥ |
sa śiṣyairvinayācāracaturairucito guruḥ ||
7.2.15.45
yāvadvijñāyate tāvatsevanīyo mumukṣubhiḥ |
jñāte tasminsthirā bhaktiryāvattattvaṃ samāśrayet ||
7.2.15.46
na tu tattvaṃ tyajejjātu nopekṣeta kathañcana |
yatrānandaḥ prabodho vā nālpamapyupalabhyate ||
7.2.15.47
vatsarādapi śiṣyeṇa so'nyaṃ gurumupāśrayet |
gurumanyaṃ prapanne'pi nāvamanyeta paurvikam |
gurorbhrātṝṃstathā putrān bodhakān prerakānapi ||
7.2.15.48
tatrādāvupasaṅgamya brāhmaṇaṃ vedapāragam |
gurumārādhayetprājñaṃ śubhagaṃ priyadarśanam ||
7.2.15.49
sarvābhayapradātāraṃ karuṇākrāntamānasam |
toṣayettaṃ prayatnena manasā karmaṇā girā ||
7.2.15.50
tāvadārādhayecchiṣyaḥ prasanno'sau bhavedyathā |
tasmin prasanne śiṣyasya sadyaḥ pāpakṣayo bhavet ||
7.2.15.51
tasmāddhanāni ratnāni kṣetrāṇi ca gṛhāṇi ca |
bhūṣaṇāni ca vāsāṃsi yānaśayyāsanāni ca ||
7.2.15.52
etāni gurave dadyādbhaktyā vittānusārataḥ |
vittaśāṭhyaṃ na kurvīta yadīcchetparamāṃ gatim ||
7.2.15.53
sa eva janako mātā bhartā bandhurdhanaṃ sukham |
sakhā mitraṃ ca yattasmātsarvaṃ tasmai nivedayet ||
7.2.15.54
nivedya paścātsvātmānaṃ sānvayaṃ saparigraham |
samarpya sodakaṃ tasmai nityaṃ tadvaśago bhavet ||
7.2.15.55
yadā śivāya svātmānaṃ dattavān deśikātmane |
tadā śaivo bhaveddehī na tato'sti punarbhavaḥ ||
7.2.15.56
guruśca svāśritaṃ śiṣyaṃ varṣamekaṃ parīkṣayet |
brāhmaṇaṃ kṣatriyaṃ vaiśyaṃ dvivarṣaṃ ca trivarṣakam ||
7.2.15.57
prāṇadravyapradānādyairādeśaiśca samāsamaiḥ |
uttamāṃścādhame kṛtvā nīcānuttamakarmaṇi ||
7.2.15.58
ākruṣṭāstāḍitā vāpi ye viṣādaṃ na yāntyapi |
te yogyāḥ saṃyatāḥ śuddhāḥ śivasaṃskārakarmaṇi ||
7.2.15.59
ahiṃsakā dayāvanto nityamudyuktacetasaḥ |
amānino buddhimantaḥ tyaktasparddhāḥ priyaṃvadāḥ ||
7.2.15.60
ṛjavo mṛdavaḥ svacchā vinītāḥ sthiracetasaḥ |
śaucācārasamāyuktāḥ śivabhaktā dvijātayaḥ ||
7.2.15.61
evaṃ vṛttasamopetā vāṅmanaḥkāyakarmabhiḥ |
śodhyā bodhyā yathānyāyamiti śāstreṣu niścayaḥ ||
7.2.15.62
nādhikāraḥ svato nāryāḥ śivasaṃskārakarmaṇi |
niyogādbharturastyeva bhaktiyuktā yadīśvare ||
7.2.15.63
tathaiva bhartṛhīnāyā putrāderabhyanujñayā |
adhikāro bhavatyeva kanyāyāḥ piturājñayā |
śūdrāṇāṃ martyajātīnāṃ patitānāṃ viśeṣataḥ ||
7.2.15.64
tathā saṅkarajātīnāṃ nādhvaśuddhirvidhīyate |
tai'pyakṛtrimabhāvāścecchive paramakāraṇe ||
7.2.15.65
pādodakapradānādyaiḥ kuryuḥ pāpaviśodhanam |
atrānulomajātā ye yuktā eva dvijātiṣu ||
7.2.15.66
teṣāmadhvaviśuddhyādi kuryānmātṛkulocitam |
yā tu kanyā svapitrādyaiḥ śivadharme niyojitā ||
7.2.15.67
sā bhaktāya pradātavyā nāparāya virodhine |
dattā cetpratikūlāya pramādādbodhayetpatim ||
7.2.15.68
aśaktā taṃ parityajya manasā dharmamācaret |
yathā munivaraṃ tyaktvā patimatriṃ pativratā ||
7.2.15.69
kṛtakṛtyābhavatpūrvaṃ tapasārādhya śaṅkaram |
yathā nārāyaṇaṃ devaṃ tapasārādhya pāṇḍavāḥ ||
7.2.15.70
patatīm̐llabdhavatī dharme gurubhirna niyojitā |
asvātantryakṛto doṣo nehāsti paramārthataḥ ||
7.2.15.71
śivadharme niyuktāyāḥ śivaśāsanagauravāt |
bahunātra kimuktena yo'pi ko'pi śivāśrayaḥ ||
7.2.15.72
saṃskāryo gurvadhīnaścetsaṃskriyā na prabhidyate |
gurorālokanādeva sparśātsambhāṣaṇādapi ||
7.2.15.73
yasya sañjāyate prajñā tasya nāsti parājayaḥ |
manasā yastu saṃskāraḥ kriyate yogavartmanā ||
7.2.15.74
sa neha kathito guhyo guruvaktraikagocaraḥ |
kriyāvān yastu saṃskāraḥ kuṇḍamaṇḍapapūrvakaḥ |
sa vakṣyate samāsena tasya śakyo na vistaraḥ ||
7.2.15.74.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe dīkṣāvidhāne gurumāhātmyavarṇanaṃ nāma pañcadaśo'dhyāyaḥ ||
7.2.15.74.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
7.2.15.74.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
7.2.15.74.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (5)
- Kriyāsāraḥ — Sanskrit
- Dīkṣādarśa — Sanskrit
- Prāṇatoṣiṇī — Rāmatoṣaṇa Śarman 1796, Sanskrit
- Kulārṇavatantra — Sanskrit
- Viraktotpattikriyālakṣaṇa — Sanskrit