Shivapurana 7.2.16: ṣoḍaśo'dhyāyaḥ | śiṣyasaṃskāravarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 7.2.16
- Language
- Sanskrit
Contents
- 7.2.16.78 — 4 parts
- 7.2.16.35_2 — 4 parts
ṣoḍaśo'dhyāyaḥ | śiṣyasaṃskāravarṇanam
7.2.16.1
upamanyuruvāca |
puṇye'hani śucau deśe bahudoṣavivarjite |
deśikaḥ prathamaṃ kuryātsaṃskāraṃ samayāhvayam ||
7.2.16.2
parīkṣya bhūmiṃ vidhivad gandhavarṇarasādibhiḥ |
śilpiśāstroktamārgeṇa maṇḍapaṃ tatra kalpayet ||
7.2.16.3
kṛtvā vediṃ ca tanmadhye kuṇḍāni parikalpayet |
aṣṭadikṣu tathā dikṣu tatraiśānyāṃ punaḥ kramāt ||
7.2.16.4
pradhānakuṇḍaṃ kurvīta yadvā paścimabhāgataḥ |
pradhānamekamevātha kṛtvā śobhāṃ prakalpayet ||
7.2.16.5
vitānadhvajamālābhirvividhābhiranekaśaḥ |
vedimadhye tataḥ kuryānmaṇḍalaṃ śubhalakṣaṇam ||
7.2.16.6
raktahemādibhiścūrṇairīśvarāvāhanocitam |
sindūraśālinīvāracūrṇairevātha nirdhanaḥ ||
7.2.16.7
ekahastaṃ dvihastaṃ vā sitaṃ vā raktameva vā |
ekahastasya padmasya karṇikāṣṭāṅgulā matā ||
7.2.16.8
kesarāṇi tadardhāni śeṣaṃ cāṣṭadalādikam |
dvihastasya tu padmasya dviguṇaṃ karṇikādikam ||
7.2.16.9
kṛtvā śobhopaśobhāḍhya maiśānyāṃ tasya kalpayet |
ekahastaṃ tadarddhaṃ vā punarvedyāṃ tu maṇḍalam ||
7.2.16.10
vrīhitandulasiddhārthatilapuṣpakuśāstṛte |
tatra lakṣaṇasaṃyuktaṃ śivakumbhaṃ prasādhayet ||
7.2.16.11
sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi tāmrajaṃ mṛnmayaṃ tu vā |
gandhapuṣpākṣatākīrṇaṃ kuśadūrvāṅkurācitam ||
7.2.16.12
sitasūtrāvṛtaṃ kaṇṭhe navavastrayugāvṛtam |
śuddhāmbupūrṇamutkūrcaṃ sadravyaṃ sapidhānakam ||
7.2.16.13
bhṛṅgāraṃ vardhanīṃ cāpi śaṅkhaṃ ca cakrameva vā |
vinā sūtrādikaṃ sarvaṃ padmapatramathāpi vā ||
7.2.16.14
tasyāsanāravindasya kalpayeduttare dale |
agrataścandanāmbhobhirastrarājasya vardhanīm ||
7.2.16.15
maṇḍalasya tataḥ prācyāṃ mantrakumbhe ca pūrvavat |
kṛtvā vidhivadīśasya mahāpūjāṃ samācaret ||
7.2.16.16
athārṇavasya tīre vā nadyāṃ goṣṭhe'pi vā girau |
devāgare gṛhe vāpi deśe'nyasminmanohare ||
7.2.16.17
kṛtvā pūrvoditaṃ sarvaṃ vinā vā maṇḍapādikam |
maṇḍalaṃ pūrvavatkṛtvā sthaṇḍilaṃ ca vibhāvasoḥ ||
7.2.16.18
praviśya pūjābhavanaṃ prahṛṣṭavadano guruḥ |
sarvamaṅgalasaṃyuktaḥ samācaritanaityakaḥ ||
7.2.16.19
mahāpūjāṃ maheśasya kṛtvā maṇḍalamadhyataḥ |
śivakumbhe tathā bhūyaḥ śivamāvāhya pūjayet ||
7.2.16.20
paścimābhimukhaṃ dhyātvā yajñarakṣakamīśvaram |
arcayedastravarddhanyāmastramīśasya dakṣiṇe ||
7.2.16.21
mantrakumbhe ca vinyasya mantraṃ mantraviśāradaḥ |
kṛtvā mudrādikaṃ sarvaṃ mantrayāgaṃ samācaret ||
7.2.16.22
tataḥ śivānale homaṃ kuryāddeśikasattamaḥ |
pradhānakuṇḍe parito juhuyuścāpare dvijāḥ ||
7.2.16.23
ācāryātpādamarddhaṃ vā homasteṣāṃ vidhīyate |
pradhānakuṇḍa evātha juhuyāddeśikottamaḥ ||
7.2.16.24
svādhyāyamapare kuryuḥ stotraṃ maṅgalavācanam |
japaṃ ca vidhivaccānye śivabhaktiparāyaṇāḥ ||
7.2.16.25
nṛtyaṃ gītaṃ ca vādyaṃ ca maṅgalānyaparāṇi ca |
pūjanaṃ ca sadasyānāṃ kṛtvā samyagvidhānataḥ ||
7.2.16.26
puṇyāhaṃ kārayitvātha punaḥ sampūjya śaṅkaram |
prārthayeddeśiko devaṃ śiṣyānugrahakāmyayā ||
7.2.16.27
prasīda devadeveśa dehamāviśya māmakam |
vimocayainaṃ viśveśa ghṛṇayā ca ghṛṇānidhe ||
7.2.16.28
atha caivaṃ karomīti labdhānujñastu deśikaḥ |
ānīyopoṣitaṃ śiṣyaṃ haviṣyāśinameva vā ||
7.2.16.29
ekāśanaṃ vā virataṃ snātaṃ prātaḥkṛtakriyam |
japantaṃ praṇavaṃ devaṃ dhyāyantaṃ kṛtamaṅgalam ||
7.2.16.30
dvārasya paścimasyāgramaṇḍale dakṣiṇasya vā |
darbhāsane samāsīnaṃ vidhāyodaṅmukhaṃ śiśum ||
7.2.16.31
svayaṃ prāgvadanastiṣṭhannūrdhvakāyaṃ kṛtāñjalim |
samprokṣya prokṣaṇītoyairmūrddhanyastreṇa mudrayā ||
7.2.16.32
puṣpakṣepeṇa santāḍya badhnīyāllocanaṃ guruḥ |
dukūlārddhena vastreṇa mantritena navena ca ||
7.2.16.33
tataḥ praveśayecchiṣyaṃ gururdvāreṇa maṇḍalam |
so'pi teneritaḥ śambhorācaret triḥpradakṣiṇam ||
7.2.16.34
tataḥ suvarṇasammiśraṃ dattvā puṣpāñjaliṃ prabhoḥ |
prāṅmukhaścodaṅmukho vā praṇameddaṇḍavatkṣitau ||
7.2.16.35
tataḥ samprokṣya mūlena śirasyastreṇa pūrvavat |
santāḍya deśikastasya mocayennetrabandhanam ||
7.2.16.36
sa dṛṣṭvā maṇḍalaṃ bhūyaḥ praṇametsāñjaliḥ prabhum |
athāsīnaṃ śivācāryo maṇḍalasya tu dakṣiṇe ||
7.2.16.37
upaveśyātmanaḥ savye śiṣyaṃ darbhāsane guruḥ |
ārādhya ca mahādevaṃ śivahastaṃ pravinyaset ||
7.2.16.38
śivatejomayaṃ pāṇiṃ śivamantramudīrayet |
śivābhimānasampanno nyasecchiṣyasya mastake ||
7.2.16.39
sarvāṅgālambanaṃ caiva kuryāttenaiva deśikaḥ |
śiṣyo'pi praṇamedbhūmau deśikākṛtimīśvaram ||
7.2.16.40
tataḥ śivānale devaṃ samabhyarcya yathāvidhi |
hutāhutitrayaṃ śiṣyamupaveśya yathā purā ||
7.2.16.41
darbhāgraiḥ saṃspṛśaṃstaṃ ca vidyayātmānamāviśet |
namaskṛtya mahādevaṃ nāḍīsandhānamācaret ||
7.2.16.42
śivaśāstroktamārgeṇa kṛtvā prāṇasya nirgamam |
śiṣyadehapraveśaṃ ca smṛtvā mantrāṃstu tarpayet ||
7.2.16.43
santarpaṇāya mūlasya tenaivāhutayo daśa |
deyāstisrastathāṅgānāmaṅgaireva yathākramam ||
7.2.16.44
tataḥ pūrṇāhutiṃ dattvā prāyaścittāya deśikaḥ |
punardaśāhutīḥ kuryānmūlamantreṇa mantravit ||
7.2.16.45
punaḥ sampūjya deveśaṃ samyagācamya deśikaḥ |
hutvā caiva yathānyāyaṃ svajātyā vaiśyamuddharet ||
7.2.16.46
tasyaivaṃ janayetkṣātramuddhāraṃ ca tataḥ punaḥ |
kṛtvā tathaiva vipratvaṃ janayedasya deśikaḥ ||
7.2.16.47
rājanyaṃ caivamuddhṛtya kṛtvā vipraṃ punastayoḥ |
rudratvaṃ janayedvipre rudranāmaiva sādhayet ||
7.2.16.48
prokṣaṇaṃ tāḍanaṃ kṛtvā śiśoḥ svātmānamātmani |
śivātmakamanusmṛtya sphurantaṃ visphuliṅgavat ||
7.2.16.49
nāḍyā yathoktayā vāyuṃ recayenmantrato guruḥ |
nirgamya praviśennāḍyāṃ śiṣyasya hṛdayaṃ tathā ||
7.2.16.50
praviśya tasya caitanyaṃ nīlabindunibhaṃ smaran |
svatejasāpāstamalaṃ jvalantamanucintayet ||
7.2.16.51
tamādāya tayā nāḍyā mantrī saṃhāramudrayā |
na pūrakeṇa niveśyainamekībhāvārthamātmanaḥ ||
7.2.16.52
kumbhakena tathā nāḍyā recakena yathā purā |
tasmādādāya śiṣyasya hṛdaye taṃ niveśayet ||
7.2.16.53
tamālabhya śivāllabdhaṃ tasmai dattvopavītakam |
hutvā''hutitrayaṃ paścāddadyātpūrṇāhutiṃ tataḥ ||
7.2.16.54
devasya dakṣiṇe śiṣyamupaveśya varāsane |
kuśapuṣpaparistīrṇe baddhāñjalirudaṅmukham ||
7.2.16.55
svastikāsanamārūḍhaṃ vidhāya prāṅmukhaḥ svayam |
varāsanasthito mantrairmahāmaṅgalaniḥsvanaiḥ ||
7.2.16.56
samādāya ghaṭaṃ pūrṇaṃ pūrṇameva prasādhitam |
dhyāyamānaḥ śivaṃ śiṣyamabhiṣiñceta deśikaḥ ||
7.2.16.57
athāpanudya snānāmbu paridhāya sitāmbaram |
ācānto'laṅkṛtaḥ śiṣyaḥ prāñjalirmaṇḍapaṃ vrajet ||
7.2.16.58
upaveśya yathāpūrvaṃ taṃ gururdarbhaviṣṭare |
sampūjya maṇḍale devaṃ karanyāsaṃ samācaret ||
7.2.16.59
tatastu bhasmanā devaṃ dhyāyenmanasi deśikaḥ |
samālabheta pāṇibhyāṃ śiśuṃ śivamudīrayet ||
7.2.16.60
atha tasya śivācāryo dahanaplāvanādikam |
sakalīkaraṇaṃ kṛtvā mātṛkānyāsavartmanā ||
7.2.16.61
tataḥ śivāsanaṃ dhyātvā śiṣyamūrddhani deśikaḥ |
tatrāvāhya yathānyāyamarcayenmanasā śivam ||
7.2.16.62
prārthayetprāñjalirdevaṃ nityamatra sthito bhava |
iti vijñāpya taṃ śambhostejasā bhāsuraṃ smaret ||
7.2.16.63
sampūjyātha śivaṃ śaivīmājñāṃ prāpya śivātmikām |
karṇe śiṣyasya śanakaiḥ śivamantramudīrayet ||
7.2.16.64
sa tu baddhāñjaliḥ śrutvā mantraṃ tadgatamānasaḥ |
śanaistaṃ vyāharecchiṣyaḥ śivācāryasya śāsanāt ||
7.2.16.65
tataḥ śāktaṃ ca sandiśya mantraṃ mantravicakṣaṇaḥ |
uccārayitvā ca sukhaṃ tasmai maṅgalamādiśet ||
7.2.16.66
tataḥ samāsānmantrārthaṃ vācyavācakayogataḥ |
samādiśyeśvaraṃ rūpaṃ yogamāsanamādiśet ||
7.2.16.67
atha gurvājñayā śiṣyaḥ śivāgnigurusannidhau |
bhaktyaivamabhisandhāya dīkṣāvākyamudīrayet ||
7.2.16.68
varaṃ prāṇaparityāgaśchedanaṃ śiraso'pi vā |
na tvanabhyarcya bhuñjīya bhagavantaṃ trilocanam ||
7.2.16.69
sa eva dadyānniyato yāvanmohaviparyayaḥ |
tāvadārādhayeddevaṃ tanniṣṭhastatparāyaṇaḥ ||
7.2.16.70
tataḥ sa samayo nāma bhaviṣyati śivāśrame |
labdhādhikāro gurvājñāpālakastadvaśo bhavet ||
7.2.16.71
ataḥ paraṃ nyastakaro bhasmādāya svahastataḥ |
dadyācchiṣyāya mūlena rudrākṣaṃ cābhimantritam ||
7.2.16.72
pratimā vāpi devasya gūḍhadehamathāpi vā |
pūjāhomajapadhyānasādhanāni ca sambhave ||
7.2.16.73
so'pi śiṣyaḥ śivācāryāllabdhāni bahumānataḥ |
ādadītājñayā tasya deśikasya na cānyathā ||
7.2.16.74
ācāryādāptamakhilaṃ śirasyādhāya bhaktitaḥ |
rakṣayetpūjayecchambhuṃ maṭhe vā gṛha eva vā ||
7.2.16.75
ataḥ paraṃ śivācāramādiśedasya deśikaḥ |
bhaktiśraddhānusāreṇa prajñāyāścānusārataḥ ||
7.2.16.76
yaduktaṃ yatsamājñātaṃ yaccaivānyatprakīrtitam |
śivācāryeṇa samaye tatsarvaṃ śirasā vahet ||
7.2.16.77
śivāgamasya grahaṇaṃ vācanaṃ śravaṇaṃ tathā |
deśikadeśataḥ kuryānna svecchāto na cānyataḥ ||
7.2.16.78
iti saṅkṣepataḥ proktaḥ saṃskāraḥ samayāhvayaḥ |
sākṣācchivapuraprāptau nṛṇāṃ paramasādhanam ||
7.2.16.78.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śiṣyasaṃskāravarṇanaṃ nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ ||
7.2.16.78.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
7.2.16.78.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
7.2.16.78.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (3)
- Merutantra — Gommaṭa, Sanskrit
- Dīkṣādarśa — Sanskrit
- Makuṭāgama (another edition) — Sanskrit