Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 7.2.16: ṣoḍaśo'dhyāyaḥ | śiṣyasaṃskāravarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 7.2.16

Language
Sanskrit

Contents

ṣoḍaśo'dhyāyaḥ | śiṣyasaṃskāravarṇanam

7.2.16.1

upamanyuruvāca |
puṇye'hani śucau deśe bahudoṣavivarjite |
deśikaḥ prathamaṃ kuryātsaṃskāraṃ samayāhvayam ||

7.2.16.2

parīkṣya bhūmiṃ vidhivad gandhavarṇarasādibhiḥ |
śilpiśāstroktamārgeṇa maṇḍapaṃ tatra kalpayet ||

7.2.16.3

kṛtvā vediṃ ca tanmadhye kuṇḍāni parikalpayet |
aṣṭadikṣu tathā dikṣu tatraiśānyāṃ punaḥ kramāt ||

7.2.16.4

pradhānakuṇḍaṃ kurvīta yadvā paścimabhāgataḥ |
pradhānamekamevātha kṛtvā śobhāṃ prakalpayet ||

7.2.16.5

vitānadhvajamālābhirvividhābhiranekaśaḥ |
vedimadhye tataḥ kuryānmaṇḍalaṃ śubhalakṣaṇam ||

7.2.16.6

raktahemādibhiścūrṇairīśvarāvāhanocitam |
sindūraśālinīvāracūrṇairevātha nirdhanaḥ ||

7.2.16.7

ekahastaṃ dvihastaṃ vā sitaṃ vā raktameva vā |
ekahastasya padmasya karṇikāṣṭāṅgulā matā ||

7.2.16.8

kesarāṇi tadardhāni śeṣaṃ cāṣṭadalādikam |
dvihastasya tu padmasya dviguṇaṃ karṇikādikam ||

7.2.16.9

kṛtvā śobhopaśobhāḍhya maiśānyāṃ tasya kalpayet |
ekahastaṃ tadarddhaṃ vā punarvedyāṃ tu maṇḍalam ||

7.2.16.10

vrīhitandulasiddhārthatilapuṣpakuśāstṛte |
tatra lakṣaṇasaṃyuktaṃ śivakumbhaṃ prasādhayet ||

7.2.16.11

sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi tāmrajaṃ mṛnmayaṃ tu vā |
gandhapuṣpākṣatākīrṇaṃ kuśadūrvāṅkurācitam ||

7.2.16.12

sitasūtrāvṛtaṃ kaṇṭhe navavastrayugāvṛtam |
śuddhāmbupūrṇamutkūrcaṃ sadravyaṃ sapidhānakam ||

7.2.16.13

bhṛṅgāraṃ vardhanīṃ cāpi śaṅkhaṃ ca cakrameva vā |
vinā sūtrādikaṃ sarvaṃ padmapatramathāpi vā ||

7.2.16.14

tasyāsanāravindasya kalpayeduttare dale |
agrataścandanāmbhobhirastrarājasya vardhanīm ||

7.2.16.15

maṇḍalasya tataḥ prācyāṃ mantrakumbhe ca pūrvavat |
kṛtvā vidhivadīśasya mahāpūjāṃ samācaret ||

7.2.16.16

athārṇavasya tīre vā nadyāṃ goṣṭhe'pi vā girau |
devāgare gṛhe vāpi deśe'nyasminmanohare ||

7.2.16.17

kṛtvā pūrvoditaṃ sarvaṃ vinā vā maṇḍapādikam |
maṇḍalaṃ pūrvavatkṛtvā sthaṇḍilaṃ ca vibhāvasoḥ ||

7.2.16.18

praviśya pūjābhavanaṃ prahṛṣṭavadano guruḥ |
sarvamaṅgalasaṃyuktaḥ samācaritanaityakaḥ ||

7.2.16.19

mahāpūjāṃ maheśasya kṛtvā maṇḍalamadhyataḥ |
śivakumbhe tathā bhūyaḥ śivamāvāhya pūjayet ||

7.2.16.20

paścimābhimukhaṃ dhyātvā yajñarakṣakamīśvaram |
arcayedastravarddhanyāmastramīśasya dakṣiṇe ||

7.2.16.21

mantrakumbhe ca vinyasya mantraṃ mantraviśāradaḥ |
kṛtvā mudrādikaṃ sarvaṃ mantrayāgaṃ samācaret ||

7.2.16.22

tataḥ śivānale homaṃ kuryāddeśikasattamaḥ |
pradhānakuṇḍe parito juhuyuścāpare dvijāḥ ||

7.2.16.23

ācāryātpādamarddhaṃ vā homasteṣāṃ vidhīyate |
pradhānakuṇḍa evātha juhuyāddeśikottamaḥ ||

7.2.16.24

svādhyāyamapare kuryuḥ stotraṃ maṅgalavācanam |
japaṃ ca vidhivaccānye śivabhaktiparāyaṇāḥ ||

7.2.16.25

nṛtyaṃ gītaṃ ca vādyaṃ ca maṅgalānyaparāṇi ca |
pūjanaṃ ca sadasyānāṃ kṛtvā samyagvidhānataḥ ||

7.2.16.26

puṇyāhaṃ kārayitvātha punaḥ sampūjya śaṅkaram |
prārthayeddeśiko devaṃ śiṣyānugrahakāmyayā ||

7.2.16.27

prasīda devadeveśa dehamāviśya māmakam |
vimocayainaṃ viśveśa ghṛṇayā ca ghṛṇānidhe ||

7.2.16.28

atha caivaṃ karomīti labdhānujñastu deśikaḥ |
ānīyopoṣitaṃ śiṣyaṃ haviṣyāśinameva vā ||

7.2.16.29

ekāśanaṃ vā virataṃ snātaṃ prātaḥkṛtakriyam |
japantaṃ praṇavaṃ devaṃ dhyāyantaṃ kṛtamaṅgalam ||

7.2.16.30

dvārasya paścimasyāgramaṇḍale dakṣiṇasya vā |
darbhāsane samāsīnaṃ vidhāyodaṅmukhaṃ śiśum ||

7.2.16.31

svayaṃ prāgvadanastiṣṭhannūrdhvakāyaṃ kṛtāñjalim |
samprokṣya prokṣaṇītoyairmūrddhanyastreṇa mudrayā ||

7.2.16.32

puṣpakṣepeṇa santāḍya badhnīyāllocanaṃ guruḥ |
dukūlārddhena vastreṇa mantritena navena ca ||

7.2.16.33

tataḥ praveśayecchiṣyaṃ gururdvāreṇa maṇḍalam |
so'pi teneritaḥ śambhorācaret triḥpradakṣiṇam ||

7.2.16.34

tataḥ suvarṇasammiśraṃ dattvā puṣpāñjaliṃ prabhoḥ |
prāṅmukhaścodaṅmukho vā praṇameddaṇḍavatkṣitau ||

7.2.16.35

tataḥ samprokṣya mūlena śirasyastreṇa pūrvavat |
santāḍya deśikastasya mocayennetrabandhanam ||

7.2.16.36

sa dṛṣṭvā maṇḍalaṃ bhūyaḥ praṇametsāñjaliḥ prabhum |
athāsīnaṃ śivācāryo maṇḍalasya tu dakṣiṇe ||

7.2.16.37

upaveśyātmanaḥ savye śiṣyaṃ darbhāsane guruḥ |
ārādhya ca mahādevaṃ śivahastaṃ pravinyaset ||

7.2.16.38

śivatejomayaṃ pāṇiṃ śivamantramudīrayet |
śivābhimānasampanno nyasecchiṣyasya mastake ||

7.2.16.39

sarvāṅgālambanaṃ caiva kuryāttenaiva deśikaḥ |
śiṣyo'pi praṇamedbhūmau deśikākṛtimīśvaram ||

7.2.16.40

tataḥ śivānale devaṃ samabhyarcya yathāvidhi |
hutāhutitrayaṃ śiṣyamupaveśya yathā purā ||

7.2.16.41

darbhāgraiḥ saṃspṛśaṃstaṃ ca vidyayātmānamāviśet |
namaskṛtya mahādevaṃ nāḍīsandhānamācaret ||

7.2.16.42

śivaśāstroktamārgeṇa kṛtvā prāṇasya nirgamam |
śiṣyadehapraveśaṃ ca smṛtvā mantrāṃstu tarpayet ||

7.2.16.43

santarpaṇāya mūlasya tenaivāhutayo daśa |
deyāstisrastathāṅgānāmaṅgaireva yathākramam ||

7.2.16.44

tataḥ pūrṇāhutiṃ dattvā prāyaścittāya deśikaḥ |
punardaśāhutīḥ kuryānmūlamantreṇa mantravit ||

7.2.16.45

punaḥ sampūjya deveśaṃ samyagācamya deśikaḥ |
hutvā caiva yathānyāyaṃ svajātyā vaiśyamuddharet ||

7.2.16.46

tasyaivaṃ janayetkṣātramuddhāraṃ ca tataḥ punaḥ |
kṛtvā tathaiva vipratvaṃ janayedasya deśikaḥ ||

7.2.16.47

rājanyaṃ caivamuddhṛtya kṛtvā vipraṃ punastayoḥ |
rudratvaṃ janayedvipre rudranāmaiva sādhayet ||

7.2.16.48

prokṣaṇaṃ tāḍanaṃ kṛtvā śiśoḥ svātmānamātmani |
śivātmakamanusmṛtya sphurantaṃ visphuliṅgavat ||

7.2.16.49

nāḍyā yathoktayā vāyuṃ recayenmantrato guruḥ |
nirgamya praviśennāḍyāṃ śiṣyasya hṛdayaṃ tathā ||

7.2.16.50

praviśya tasya caitanyaṃ nīlabindunibhaṃ smaran |
svatejasāpāstamalaṃ jvalantamanucintayet ||

7.2.16.51

tamādāya tayā nāḍyā mantrī saṃhāramudrayā |
na pūrakeṇa niveśyainamekībhāvārthamātmanaḥ ||

7.2.16.52

kumbhakena tathā nāḍyā recakena yathā purā |
tasmādādāya śiṣyasya hṛdaye taṃ niveśayet ||

7.2.16.53

tamālabhya śivāllabdhaṃ tasmai dattvopavītakam |
hutvā''hutitrayaṃ paścāddadyātpūrṇāhutiṃ tataḥ ||

7.2.16.54

devasya dakṣiṇe śiṣyamupaveśya varāsane |
kuśapuṣpaparistīrṇe baddhāñjalirudaṅmukham ||

7.2.16.55

svastikāsanamārūḍhaṃ vidhāya prāṅmukhaḥ svayam |
varāsanasthito mantrairmahāmaṅgalaniḥsvanaiḥ ||

7.2.16.56

samādāya ghaṭaṃ pūrṇaṃ pūrṇameva prasādhitam |
dhyāyamānaḥ śivaṃ śiṣyamabhiṣiñceta deśikaḥ ||

7.2.16.57

athāpanudya snānāmbu paridhāya sitāmbaram |
ācānto'laṅkṛtaḥ śiṣyaḥ prāñjalirmaṇḍapaṃ vrajet ||

7.2.16.58

upaveśya yathāpūrvaṃ taṃ gururdarbhaviṣṭare |
sampūjya maṇḍale devaṃ karanyāsaṃ samācaret ||

7.2.16.59

tatastu bhasmanā devaṃ dhyāyenmanasi deśikaḥ |
samālabheta pāṇibhyāṃ śiśuṃ śivamudīrayet ||

7.2.16.60

atha tasya śivācāryo dahanaplāvanādikam |
sakalīkaraṇaṃ kṛtvā mātṛkānyāsavartmanā ||

7.2.16.61

tataḥ śivāsanaṃ dhyātvā śiṣyamūrddhani deśikaḥ |
tatrāvāhya yathānyāyamarcayenmanasā śivam ||

7.2.16.62

prārthayetprāñjalirdevaṃ nityamatra sthito bhava |
iti vijñāpya taṃ śambhostejasā bhāsuraṃ smaret ||

7.2.16.63

sampūjyātha śivaṃ śaivīmājñāṃ prāpya śivātmikām |
karṇe śiṣyasya śanakaiḥ śivamantramudīrayet ||

7.2.16.64

sa tu baddhāñjaliḥ śrutvā mantraṃ tadgatamānasaḥ |
śanaistaṃ vyāharecchiṣyaḥ śivācāryasya śāsanāt ||

7.2.16.65

tataḥ śāktaṃ ca sandiśya mantraṃ mantravicakṣaṇaḥ |
uccārayitvā ca sukhaṃ tasmai maṅgalamādiśet ||

7.2.16.66

tataḥ samāsānmantrārthaṃ vācyavācakayogataḥ |
samādiśyeśvaraṃ rūpaṃ yogamāsanamādiśet ||

7.2.16.67

atha gurvājñayā śiṣyaḥ śivāgnigurusannidhau |
bhaktyaivamabhisandhāya dīkṣāvākyamudīrayet ||

7.2.16.68

varaṃ prāṇaparityāgaśchedanaṃ śiraso'pi vā |
na tvanabhyarcya bhuñjīya bhagavantaṃ trilocanam ||

7.2.16.69

sa eva dadyānniyato yāvanmohaviparyayaḥ |
tāvadārādhayeddevaṃ tanniṣṭhastatparāyaṇaḥ ||

7.2.16.70

tataḥ sa samayo nāma bhaviṣyati śivāśrame |
labdhādhikāro gurvājñāpālakastadvaśo bhavet ||

7.2.16.71

ataḥ paraṃ nyastakaro bhasmādāya svahastataḥ |
dadyācchiṣyāya mūlena rudrākṣaṃ cābhimantritam ||

7.2.16.72

pratimā vāpi devasya gūḍhadehamathāpi vā |
pūjāhomajapadhyānasādhanāni ca sambhave ||

7.2.16.73

so'pi śiṣyaḥ śivācāryāllabdhāni bahumānataḥ |
ādadītājñayā tasya deśikasya na cānyathā ||

7.2.16.74

ācāryādāptamakhilaṃ śirasyādhāya bhaktitaḥ |
rakṣayetpūjayecchambhuṃ maṭhe vā gṛha eva vā ||

7.2.16.75

ataḥ paraṃ śivācāramādiśedasya deśikaḥ |
bhaktiśraddhānusāreṇa prajñāyāścānusārataḥ ||

7.2.16.76

yaduktaṃ yatsamājñātaṃ yaccaivānyatprakīrtitam |
śivācāryeṇa samaye tatsarvaṃ śirasā vahet ||

7.2.16.77

śivāgamasya grahaṇaṃ vācanaṃ śravaṇaṃ tathā |
deśikadeśataḥ kuryānna svecchāto na cānyataḥ ||

7.2.16.78

iti saṅkṣepataḥ proktaḥ saṃskāraḥ samayāhvayaḥ |
sākṣācchivapuraprāptau nṛṇāṃ paramasādhanam ||

7.2.16.78.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śiṣyasaṃskāravarṇanaṃ nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ ||

7.2.16.78.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

7.2.16.78.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

7.2.16.78.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

Other recensions (1)

Linked texts (3)