Shivapurana 7.2.22: dvāviṃśo'dhyāyaḥ | śivaśāstroktanityanaimittikakarmavarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 7.2.22
- Language
- Sanskrit
Contents
- 7.2.22.61 — 4 parts
dvāviṃśo'dhyāyaḥ | śivaśāstroktanityanaimittikakarmavarṇanam
7.2.22.1
upamanyuruvāca |
nyāsastu trividhaḥ proktaḥ sthityutpattilayakramāt |
sthitirnyāso gṛhasthānāmutpattirbrahmacāriṇām ||
7.2.22.2
yatīnāṃ saṃhṛtinyāso vanasthānāṃ tathaiva ca |
sa eva bhartṛhīnāyāḥ kuṭumbinyāḥ sthitirbhavet ||
7.2.22.3
kanyāyāḥ punarutpattiṃ vakṣye nyāsasya lakṣaṇam |
aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntaṃ sthitinyāsa udāhṛtaḥ ||
7.2.22.4
dakṣiṇāṅguṣṭhamārabhya vāmāṅguṣṭhāntameva ca |
utpattinyāsa ākhyāto viparītastu saṃhṛtiḥ ||
7.2.22.5
sabindukānnakārādīn varṇān nyasyedanukramāt |
aṅgulīṣu śivaṃ nyasyet talayorapyanāmayoḥ ||
7.2.22.6
astranyāsaṃ tataḥ kṛtvā daśadikṣvastramantrataḥ |
nivṛttyādikalāḥ pañca pañcabhūtasvarūpiṇīḥ ||
7.2.22.7
pañcabhūtādhipaiḥ sārddhaṃ tattaccihnasamanvitāḥ |
hṛtkaṇṭhatālubhrūmadhyabrahmarandhrasamāśrayāḥ ||
7.2.22.8
tattadbījena saṅgranthīṃstattadbījeṣu bhāvayet |
tāsāṃ viśodhanārthāya vidyāṃ pañcākṣarīṃ japet ||
7.2.22.9
niruddhvā prāṇavāyuṃ ca guṇasaṅkhyānusārataḥ |
bhūtagranthiṃ tataḥ chindyādastreṇaivāstramudrayā ||
7.2.22.10
nāḍyāḥ suṣumṇayātmānaṃ preritaṃ prāṇavāyunā |
nirgataṃ brahmarandhreṇa yojayet śivatejasā ||
7.2.22.11
viśoṣya vāyunā paścāddehaṃ kālāgninā dahet |
tataścoparibhāvena kalāḥ saṃhṛtya vāyunā ||
7.2.22.12
dehaṃ saṃhṛtya vai dagdhaṃ kalāḥ spṛṣṭvā sahādhipam |
plāvayitvāmṛtairdehaṃ yathāsthānaṃ niveśayet ||
7.2.22.13
atha saṃhṛtya vai dagdhaḥ kalāsargaṃ vinaiva tu |
amṛtaplāvanaṃ kuryād bhasmībhūtasya vai tataḥ ||
7.2.22.14
tato vidyāmaye tasmin dehe dīpaśikhākṛtim |
śivānnirgatamātmānaṃ brahmarandhreṇa yojayet ||
7.2.22.15
dehasyāntaḥ praviṣṭaṃ taṃ dhyātvā hṛdayapaṅkaje |
punaścāmṛtavarṣeṇa siñced vidyāmayaṃ vapuḥ ||
7.2.22.16
tataḥ kuryāt karanyāsaṃ karaśodhanapūrvakam |
dehanyāsaṃ tataḥ paścānmahatyā mudrayā caret ||
7.2.22.17
aṅganyāsaṃ tataḥ kṛtvā śivoktena tu vartmanā |
varṇanyāsaṃ tataḥ kuryāddhastapādādisandhiṣu ||
7.2.22.18
ṣaḍaṅgāni tato nyasya jātiṣaṭkayutāni ca |
digbandhamācaretpaścādāgneyādi yathākramam ||
7.2.22.19
yadvā mūrddhādipañcāṅgaṃ nyāsameva samācaret |
tathā ṣaḍaṅganyāsaṃ ca bhūtaśuddhyādikaṃ vinā ||
7.2.22.20
evaṃ samāsarūpeṇa kṛtvā dehātmaśodhanam |
śivabhāvamupāgamya pūjayetparameśvaram ||
7.2.22.21
atha yasyāstyavasaro nāsti vā mativibhramaḥ |
sa vistīrṇena kalpena nyāsakarma samācaret ||
7.2.22.22
tatrādyo mātṛkānyāso brahmanyāsastataḥ paraḥ |
tṛtīyaḥ praṇavanyāso haṃsanyāsastaduttaraḥ ||
7.2.22.23
pañcamaḥ kathyate sadbhirnyāsaḥ pañcākṣarātmakaḥ |
eteṣvekamanekaṃ vā kuryāt pūjādikarmasu ||
7.2.22.24
akāraṃ mūrdhni vinyasya ākāraṃ ca lalāṭake |
iṃ īṃ ca netrayostadvat uṃ ūṃ śravaṇayostathā ||
7.2.22.25
ṛṃ ṝṃ kapolayoścaiva ḷṃ ḹṃ nāsāpuṭadvaye |
emaimmoṣṭhadvayoromauṃ dantapaṅktidvayoḥ kramāt ||
7.2.22.26
aṃ jihvāyāmatho tālunyaḥ prayojyo yathākramam |
kavargaṃ dakṣiṇe haste nyasetpañcasu sandhiṣu ||
7.2.22.27
cavargaṃ ca tathā vāmahastasandhiṣu vinyaset |
ṭavargaṃ ca tavargaṃ ca pādayorubhayorapi ||
7.2.22.28
paphau tu pārśvayoḥ pṛṣṭhe nābhau cāpi babhau tataḥ |
nyasenmakāraṃ hṛdaye tvagādiṣu yathākramam ||
7.2.22.29
yakārādisakārāntān nyasetsaptasu dhātuṣu |
haṅkāraṃ hṛdayasyāntaḥ kṣakāraṃ bhrūyugāntare ||
7.2.22.30
evaṃ varṇān pravinyasya pañcāśat rudravartmanā |
aṅgavaktrakalābhedāt pañca brahmāṇi vinyaset ||
7.2.22.31
karanyāsādyamapi taiḥ kṛtvā vātha na vā kramāt |
śirovadanahṛdguhyapādeṣvetāni kalpayet ||
7.2.22.32
tataścordhvādivaktrāṇi paścimāntāni kalpayet |
īśānasya kalāḥ pañca pañcasveteṣu ca kramāt ||
7.2.22.33
tataścaturṣu vaktreṣu puruṣasya kalā api |
catasraḥ praṇidhātavyāḥ pūrvādikramayogataḥ ||
7.2.22.34
hṛtkaṇṭhāṃseṣu nābhau ca kukṣau pṛṣṭhe ca vakṣasi |
aghorasya kalāścāṣṭau pādayorapi hastayoḥ ||
7.2.22.35
paścāt trayodaśakalāḥ pāyumeḍhrorujānuṣu |
jaṅghāsphikkaṭipārśveṣu vāmadevasya bhāvayet ||
7.2.22.36
sadyasyā'pi kalāścāṣṭau pādayorapi hastayoḥ |
ghrāṇe śirasi bāhvośca kalpayetkalpavittamaḥ |
aṣṭatriṃśatkalānyāsamevaṃ kṛtvānupūrvaśaḥ ||
7.2.22.37
paścāt praṇavaviddhīmān praṇavanyāsamācaret |
bāhudvaye kūrparayostathā ca maṇibandhayoḥ ||
7.2.22.38
pārśvodarorujaṅgheṣu pādayoḥ pṛṣṭhatastathā |
itthaṃ praṇavavinyāsaṃ kṛtvā nyāsavicakṣaṇaḥ ||
7.2.22.39
haṃsanyāsaṃ prakurvīta śivaśāstre yathoditam |
bījaṃ vibhajya haṃsasya netrayorghrāṇayorapi ||
7.2.22.40
vibhajya bāhunetrāsyalalāṭe karṇayorapi |
kakṣayoḥ skandhayoścaiva pārśvayoḥ stanayostathā ||
7.2.22.41
kaṭyāṃ pāṇyorgulphayośca yadvā pañcāṅgavartmanā |
haṃsanyāsamimaṃ kṛtvā nyaset pañcākṣarīṃ tataḥ ||
7.2.22.42
yathā pūrvoktamārgeṇa śivatvaṃ yena jāyate |
nāśivaḥ śivamabhyasyennāśivaḥ śivamarcayet |
nāśivastu śivaṃ dhyāyennāśivaḥ prāpnuyāt śivam ||
7.2.22.43
tasmāt śaivīṃ tanuṃ kṛtvā tyaktvā ca paśubhāvanām |
śivo'hamiti sañcintya śaivaṃ karma samācaret ||
7.2.22.44
karmayajñastapoyajño japayajñastaduttaraḥ |
dhyānayajño jñānayajñaḥ pañca yajñāḥ prakīrtitāḥ ||
7.2.22.45
karmayajñaratāḥ kecittapoyajñaratāḥ pare |
japayajñaratāścānye dhyānayajñaratāstathā ||
7.2.22.46
jñānayajñaratāścānye viśiṣṭāścottarottaram |
karmayajño dvidhā proktaḥ kāmākāmavibhedataḥ ||
7.2.22.47
kāmān kāmī tato bhuktvā kāmāsaktaḥ punarbhavet |
akāmo rudrabhavane bhogān bhuktvā tataścyutaḥ ||
7.2.22.48
tapoyajñarato bhūtvā jāyate nātra saṃśayaḥ |
tapasvī ca punastasmin bhogān bhuktvā tataścyutaḥ ||
7.2.22.49
japadhyānarato bhūtvā jāyate bhuvi mānavaḥ |
japadhyānarato martyastadvaiśiṣṭyavaśādiha ||
7.2.22.50
jñānaṃ labdhvācirādeva śivasāyujyamāpnuyāt |
tasmānmukto śivājñaptaḥ karmayajño'pi dehinām ||
7.2.22.51
akāmaḥ kāmasaṃyukto bandhāyaiva bhaviṣyati |
tasmātpañcasu yajñeṣu dhyānajñānaparo bhavet ||
7.2.22.52
dhyānaṃ jñānaṃ ca yasyāsti tīrṇastena bhavārṇavaḥ |
hiṃsādidoṣanirmukto viśuddhaścittasādhanaḥ ||
7.2.22.53
dhyānayajñaḥ parastasmādapavargaphalapradaḥ |
bahiḥ karmikarā yadvannātīva phalabhāginaḥ ||
7.2.22.54
dṛṣṭvā narendrabhavane tadvadatrāpi karmiṇaḥ |
dhyānināṃ hi vapuḥ sūkṣmaṃ bhavetpratyakṣamaiśvaram ||
7.2.22.55
yatheha karmiṇāṃ sthūlaṃ mṛtkāṣṭhādyaiḥ prakalpitam |
dhyānayajñaratāstasmāddevānpāṣāṇamṛṇmayān ||
7.2.22.56
nātyantaṃ pratipadyante śivayāthātmyavedanāt |
ātmasthaṃ yaḥ śivaṃ tyaktvā bahirabhyarcayennaraḥ ||
7.2.22.57
hastasthaṃ phalamutsṛjya lihetkūrparamātmanaḥ |
jñānāddhyānaṃ bhaveddhyānājjñānaṃ bhūyaḥ pravartate ||
7.2.22.58
tadubhābhyāṃ bhavenmuktistasmāddhyānarato bhavet |
dvādaśānte tathā mūrdhni lalāṭe bhrūyugāntare ||
7.2.22.59
nāsāgre vā tathāsye vā kandhare hṛdaye tathā |
nābhau vā śāśvatasthāne śraddhāviddhena cetasā ||
7.2.22.60
bahiryāgopacāreṇa devaṃ devīṃ ca pūjayet |
athavā pūjayennityaṃ liṅge vā kṛtake'pi vā ||
7.2.22.61
vahnau vā sthaṇḍile vātha bhaktyā vittānusārataḥ |
athavāntarbahiścaiva pūjayetparameśvaram |
antaryāgarataḥ pūjāṃ bahiḥ kurvīta vā na vā ||
7.2.22.61.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śivaśāstroktanityanaimittikakarmavarṇanaṃ nāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ ||
7.2.22.61.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
7.2.22.61.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
7.2.22.61.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (4)
- Candrajñānāgama — Sanskrit
- Sūkṣmāgama (complete text) — Sanskrit
- Śivatattvaratnākara — Basappa Nāyaka 1684, Sanskrit
- Śivattvaratnākara — Basava, Sanskrit