Pramāṇa · Search · About · API

Shivapurana 7.2.27: saptaviṃśo'dhyāyaḥ | agnikāryavarṇanam

Śivapurāṇa (complete text) 7.2.27

Language
Sanskrit

Contents

saptaviṃśo'dhyāyaḥ | agnikāryavarṇanam

7.2.27.1

upamanyuruvāca |
athāgnikāryaṃ vakṣyāmi kuṇḍe vā sthaṇḍile'pi vā |
vedyāṃ vā hyāyase pātre mṛṇmaye vā nave śubhe ||

7.2.27.2

ādhāyāgniṃ vidhānena saṃskṛtya ca tataḥ param |
tatrārādhya mahādevaṃ homakarmasamācaret ||

7.2.27.3

kuṇḍaṃ dvihastamānaṃ vā hastamātramathāpi vā |
vṛttaṃ vā caturasraṃ vā kuryādvediṃ ca maṇḍalam ||

7.2.27.4

kuṇḍaṃ vistāravannimnaṃ tanmadhye'ṣṭadalāmbujam |
caturaṅgulamutsedhaṃ tasya dvyaṅgulameva vā ||

7.2.27.5

vitastidviguṇonnatyā nābhimantaḥ pracakṣate |
madhye ca madhyamāṅgulyā madhyamottamaparvaṇoḥ ||

7.2.27.6

aṅgulaiḥ kathyate sadbhiścaturviṃśatibhiḥ karaḥ |
mekhalānāṃ trayaṃ vāpi dvayamekamathāpi vā ||

7.2.27.7

yathāśobhaṃ prakurvīta ślakṣṇamiṣṭaṃ mṛdā sthiram |
aśvatthapatravadyoniṃ gajādharavadeva vā ||

7.2.27.8

jhamekhalāmadhyataḥ kuryāt paścime dakṣiṇe'pi vā |
śobhanāmagrataḥ kiñcinnimnāmunmīlikāṃ śanaiḥ ||

7.2.27.9

agreṇa kuṇḍābhimukhīṃ kiñcidutsṛjya mekhalām |
notsedhaniyamo vedyāḥ sā mārdī vātha saikatī ||

7.2.27.10

maṇḍalaṃ gośakṛttoyairmānaṃ pātrasya noditam |
kuṇḍaṃ ca mṛṇmayaṃ vedimālimped gomayāmbunā ||

7.2.27.11

prakṣālya tāpayetpātraṃ prokṣayedanyadambhasā |
svasūtroktaprakāreṇa kuṇḍādau vilikhettataḥ ||

7.2.27.12

samprokṣya kalpayeddarbhaiḥ puṣpairvā vahniviṣṭaram |
arcanārthaṃ ca homārthaṃ sarvadravyāṇi sādhayet ||

7.2.27.13

prakṣālya kṣālanīyāni prokṣaṇyā prokṣya śodhayet |
maṇijaṃ kāṣṭhajaṃ vātha śrotriyāgārasambhavam ||

7.2.27.14

anyaṃ vābhyarhitaṃ vahniṃ tataḥ sādhāramānayet |
triḥpradakṣiṇamāvṛtya kuṇḍāderupari kramāt ||

7.2.27.15

bahnibījaṃ samuccārya tvādadhītāgnimāsane |
yonimārgeṇa vā tadvadātmanaḥ sammukhena vā ||

7.2.27.16

yonipradeśagaḥ sarvaṃ kuṇḍaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ |
svanābhyantaḥsthitaṃ vahniṃ tadrandhnādvisphuliṅgavat ||

7.2.27.17

nirgamya pāvake bāhye līnaṃ bimbākṛtiṃ smaret |
ājyasaṃskāraparyantamanvādhānapuraḥsaram ||

7.2.27.18

svasūtroktakramātkuryāt mūlamantreṇa mantravit |
śivamūrtiṃ samabhyarcya tato dakṣiṇapārśvataḥ ||

7.2.27.19

nyasya mantraṃ ghṛte mudrāṃ darśayeddhenusaṃjñitām |
sruksruvau taijasau grāhyau na kāṃsyāyasasaisakau ||

7.2.27.20

yajñadārumayau vāpi smārtau vā śilpasammatau |
parṇe vā brahmavṛkṣāderacchidre madhya utthite ||

7.2.27.21

sammṛjya darbhaistau vahnau santāpya prokṣayetpunaḥ |
pariṣicya svasūtroktakrameṇa śivapūrvakaiḥ ||

7.2.27.22

juhuyādaṣṭabhirbījairagnisaṃskārasiddhaye |
bhruṃ stuṃ bruṃ śruṃ krameṇaiva puṃ ḍruṃ druṃ ityataḥ param ||

7.2.27.23

bījāni sapta saptānāṃ jihvānāmanupūrvaśaḥ |
triśikhā madhyamā jihvā bahurūpasamāhvayā ||

7.2.27.24

tasyāḥ śikhā dakṣiṇato jvalantī vāmataḥ parā |
hiraṇyā prāgudagjihvā kanakā pūrvataḥ sthitā ||

7.2.27.25

raktāgneyī nairṛtī ca kṛṣṇānyā suprabhā matā |
atiriktā marujjihvā svanāmānuguṇaprabhā ||

7.2.27.26

svabījānantaraṃ vācyā svāhāntañca yathākramam |
jihvāmantraistu hutvājyaṃ jihvāstvaikaikaśaḥ kramāt ||

7.2.27.27

raṃ vahnayeti svāheti madhye hutvāhutitrayam |
sarpiṣā vā samidbhirvā pariṣecanamācaret ||

7.2.27.28

evaṃ kṛte śivāgniḥ syātsmarettatra śivāsanam |
tatrāvāhya yajeddevamardhanārīśvaraṃ śivam |
dīpāntaṃ pariṣicyātha samiddhomaṃ samācaret ||

7.2.27.29

tāḥ pālāśyaḥ parā vāpi yajñiyā dvādaśāṅgulāḥ |
avakrā na svayaṃ śuṣkāḥ satvaco nirvraṇāḥ samāḥ ||

7.2.27.30

daśāṅgulā vā vihitāḥ kaniṣṭhāṅgulisammitāḥ |
prādeśamātrā vālābhe hotavyāḥ sakalā api ||

7.2.27.31

dūrvāpatrasamākārāṃ caturaṅgulamāyatām |
dadyādājyāhutiṃ paścādannamakṣapramāṇataḥ ||

7.2.27.32

lājāṃstathā sarṣapāṃśca yavāṃścaiva tilāṃstathā |
sarpiṣāktāni bhakṣyāṇi lehyacoṣyāṇi sambhave ||

7.2.27.33

daśaivāhutayastatra pañca vā tritayaṃ ca vā |
hotavyāḥ śaktito dadyādekamevātha vāhutim ||

7.2.27.34

sruveṇājyaṃ samityādyāsrucā śeṣātkareṇa vā |
tatra divyena hotavyaṃ tīrthenārṣeṇa vā tathā ||

7.2.27.35

dravyeṇaikena vālābhe juhuyāt śraddhayā punaḥ |
prāyaścittāya juhuyānmantrayitvāhutitrayam ||

7.2.27.36

tato homāvaśiṣṭena ghṛtenāpūrya vai srucam |
nidhāya puṣpaṃ tasyāgre sruveṇādhomukhena tām ||

7.2.27.37

sadarbhena samācchādya mūlenāñjalinotthitaḥ |
vauṣaḍantena juhuyāddhārāṃ tu yavasammitām ||

7.2.27.38

itthaṃ pūrṇāhutiṃ kṛtvā pariṣiñcecca pūrvavat |
tata udvāsya deveśaṃ gopayettu hutāśanam ||

7.2.27.39

tamapyudvāsya vā nābhau yajetsandhāya nityaśaḥ |
athavā vahnimānīya śivaśāstroktavartmanā ||

7.2.27.40

vāgīśīgarbhasambhūtaṃ saṃskṛtya vidhivadyajet |
anvādhānaṃ punaḥ kṛtvā paridhīn paridhāya ca ||

7.2.27.41

pātrāṇi dvandvarūpeṇa nikṣipyeṣṭvā śivaṃ tataḥ |
saṃśodhya prokṣaṇīpātraṃ prokṣya tāni tadambhasā ||

7.2.27.42

praṇītāpātramaiśānyāṃ vinyasyāpūritaṃ jalaiḥ |
ājyasaṃskāraparyantaṃ kṛtvā saṃśodhya sraksruvau ||

7.2.27.43

garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tataḥ |
kṛtvā pṛthak pṛthagghutvā jātamagniṃ vicintayet ||

7.2.27.44

tripādaṃ saptahastaṃ ca catuḥśṛṅgaṃ dviśīrṣakam |
madhupiṅgaṃ trinayanaṃ sakapardenduśekharam ||

7.2.27.45

raktaṃ raktāmbarālepaṃ mālyabhūṣanabhūṣitam |
sarvalakṣaṇasampannaṃ sopavītaṃ trimekhalam ||

7.2.27.46

śaktimantaṃ sruksruvau ca dadhānaṃ dakṣiṇe kare |
tomaraṃ tālavṛntaṃ ca ghṛtapātraṃ tathetaraiḥ ||

7.2.27.47

jātaṃ dhyātvaivamākāraṃ jātakarma samācaret |
nālāpanayanaṃ kṛtvā tataḥ saṃśodhya sūtakam ||

7.2.27.48

śivāgnirucināmāsya kṛtvāhutipuraḥsaram |
pitrorvisarjanaṃ kṛtvā caulopanayanādikam ||

7.2.27.49

āptoryāmāvasānāntaṃ kṛtvā saṃskāramasya tu |
ājyadhārādihomaṃ ca kṛtvā sviṣṭakṛtaṃ tataḥ ||

7.2.27.50

ramityanena bījena pariṣiñcettataḥ param |
brahmaviṣṇuśiveśānāṃ lokeśānāṃ tathaiva ca ||

7.2.27.51

tadastrāṇāṃ ca paritaḥ kṛtvā pūjāṃ yathākramam |
dhūpadīpādisiddhyarthaṃ vahnimuddhṛtya kṛtyavit ||

7.2.27.52

sādhayitvājyapūrvāṇi dravyāṇi punareva ca |
kalpayitvāsanaṃ vahnau tatrāvāhya yathāpurā ||

7.2.27.53

sampūjya devaṃ devīṃ ca tataḥ pūrṇāntamācaret |
athavā svāśramoktaṃ tu vahnikarma śivārpaṇam ||

7.2.27.54

buddhvā śivāśramī kuryānna ca tatrāparo vidhiḥ |
śivāgnerbhasma saṅgrāhyamagnihotrodbhavaṃ tu vā ||

7.2.27.55

vaivāhāgnibhavaṃ vāpi pakvaṃ śuci sugandhi ca |
kapilāyāḥ śakṛcchastaṃ gṛhītaṃ gagane patat ||

7.2.27.56

na klinnaṃ nātikaṭhinaṃ na durgandhaṃ na śoṣitam |
uparyadhaḥ parityajya gṛhṇīyātpatitaṃ yadi ||

7.2.27.57

piṇḍīkṛtya śivāgnyādau tatkṣipenmūlamantrataḥ |
apakvamatipakvaṃ ca santyajya bhasitaṃ sitam ||

7.2.27.58

ādāya vā samāloḍya bhasmādhāre viniḥkṣipet |
taijasaṃ dāravaṃ vāpi mṛṇmayaṃ śailameva ca ||

7.2.27.59

anyadvā śobhanaṃ śuddhaṃ bhasmādhāraṃ prakalpayet |
same deśe śubhe śuddhe dhanavadbhasma niḥkṣipet ||

7.2.27.60

prasthito bhasma gṛhṇīyāt svayaṃ cānucaro'pi vā |
na cāyuktakare dadyānnaivāśucitale kṣipet |
na saṃspṛśecca nīcāṅgairnopekṣeta na laṅghayet ||

7.2.27.61

tasmādbhasitamādāya viniyuñjīta mantrataḥ |
kāleṣūkteṣu nānyatra nāyogyebhyaḥ pradāpayet ||

7.2.27.62

bhasmasaṅgrahaṇaṃ kuryāddeve'nudvāsite sati |
udvāsane kṛte yasmāccaṇḍabhasma prajāyate ||

7.2.27.63

agnikārye kṛte paścāt śivaśāstroktamārgataḥ |
svasūtroktaprakārādvā balikarma samācaret ||

7.2.27.64

atha vidyāsanaṃ nyasya supralipte tu maṇḍale |
vidyākośaṃ pratiṣṭhāpya yajetpuṣpādibhiḥ kramāt ||

7.2.27.65

vidyāyāḥ purataḥ kṛtvā gurorapi ca maṇḍalam |
tatrāsanavaraṃ kṛtvā puṣpādyairgurumarcayet ||

7.2.27.66

tato'nupūjayet pūjyān bhojayecca bubhukṣitān |
tataḥ svayaṃ ca bhuñjīta śuddhamannaṃ yathāsukham ||

7.2.27.67

niveditaṃ ca vā deve taccheṣaṃ cātmaśuddhaye |
śraddadhāno na lobhena na caṇḍāya samarpitam ||

7.2.27.68

gandhamālyādi yaccānyattatrāpyeṣa samo vidhiḥ |
na tu tatra śivo'smīti buddhiṃ kuryādvicakṣaṇaḥ ||

7.2.27.69

bhuktvācamya śivaṃ dhyātvā hṛdaye mūlamuccaret |
kālaśeṣaṃ nayedyogyaiḥ śivaśāstrakathādibhiḥ ||

7.2.27.70

rātrau vyatīte pūrvāṃśe kṛtvā pūjāṃ manoharām |
śivayoḥ śayanaṃ tvekaṃ kalpayedatiśobhanam ||

7.2.27.71

bhakṣyabhojyāmbarālepapuṣpamālādikaṃ tathā |
manasā karmaṇā vāpi kṛtvā sarvaṃ manoharam ||

7.2.27.72

tato devasya devyāśca pādamūle śuciḥ svapet |
gṛhastho bhāryayā sārddhaṃ tadanye'pi tu kevalāḥ ||

7.2.27.73

pratyūṣasamayaṃ buddhvā mantramādyamudīrayet |
praṇamya manasā devaṃ sāmbaṃ sagaṇamavyayam ||

7.2.27.74

deśakālocitaṃ kṛtvā śaucādyamapi śaktitaḥ |
śaṅkhādininadairdivyairdevaṃ devīṃ ca bodhayet ||

7.2.27.75

tatastatsamayonnidraiḥ puṣpairatisugandhibhiḥ |
nirvartya śivayoḥ pūjāṃ prārabheta puroditam ||

7.2.27.75.c1

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe agnikāryavarṇanaṃ nāma saptaviṃśo'dhyāyaḥ ||

7.2.27.75.p2

śrīgaṇeśāya namaḥ ||

7.2.27.75.p3

śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||

7.2.27.75.p4

śrīśivamahāpurāṇam ||

Other recensions (1)

Linked texts (6)