Shivapurana 7.2.27: saptaviṃśo'dhyāyaḥ | agnikāryavarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 7.2.27
- Language
- Sanskrit
Contents
- 7.2.27.75 — 4 parts
saptaviṃśo'dhyāyaḥ | agnikāryavarṇanam
7.2.27.1
upamanyuruvāca |
athāgnikāryaṃ vakṣyāmi kuṇḍe vā sthaṇḍile'pi vā |
vedyāṃ vā hyāyase pātre mṛṇmaye vā nave śubhe ||
7.2.27.2
ādhāyāgniṃ vidhānena saṃskṛtya ca tataḥ param |
tatrārādhya mahādevaṃ homakarmasamācaret ||
7.2.27.3
kuṇḍaṃ dvihastamānaṃ vā hastamātramathāpi vā |
vṛttaṃ vā caturasraṃ vā kuryādvediṃ ca maṇḍalam ||
7.2.27.4
kuṇḍaṃ vistāravannimnaṃ tanmadhye'ṣṭadalāmbujam |
caturaṅgulamutsedhaṃ tasya dvyaṅgulameva vā ||
7.2.27.5
vitastidviguṇonnatyā nābhimantaḥ pracakṣate |
madhye ca madhyamāṅgulyā madhyamottamaparvaṇoḥ ||
7.2.27.6
aṅgulaiḥ kathyate sadbhiścaturviṃśatibhiḥ karaḥ |
mekhalānāṃ trayaṃ vāpi dvayamekamathāpi vā ||
7.2.27.7
yathāśobhaṃ prakurvīta ślakṣṇamiṣṭaṃ mṛdā sthiram |
aśvatthapatravadyoniṃ gajādharavadeva vā ||
7.2.27.8
jhamekhalāmadhyataḥ kuryāt paścime dakṣiṇe'pi vā |
śobhanāmagrataḥ kiñcinnimnāmunmīlikāṃ śanaiḥ ||
7.2.27.9
agreṇa kuṇḍābhimukhīṃ kiñcidutsṛjya mekhalām |
notsedhaniyamo vedyāḥ sā mārdī vātha saikatī ||
7.2.27.10
maṇḍalaṃ gośakṛttoyairmānaṃ pātrasya noditam |
kuṇḍaṃ ca mṛṇmayaṃ vedimālimped gomayāmbunā ||
7.2.27.11
prakṣālya tāpayetpātraṃ prokṣayedanyadambhasā |
svasūtroktaprakāreṇa kuṇḍādau vilikhettataḥ ||
7.2.27.12
samprokṣya kalpayeddarbhaiḥ puṣpairvā vahniviṣṭaram |
arcanārthaṃ ca homārthaṃ sarvadravyāṇi sādhayet ||
7.2.27.13
prakṣālya kṣālanīyāni prokṣaṇyā prokṣya śodhayet |
maṇijaṃ kāṣṭhajaṃ vātha śrotriyāgārasambhavam ||
7.2.27.14
anyaṃ vābhyarhitaṃ vahniṃ tataḥ sādhāramānayet |
triḥpradakṣiṇamāvṛtya kuṇḍāderupari kramāt ||
7.2.27.15
bahnibījaṃ samuccārya tvādadhītāgnimāsane |
yonimārgeṇa vā tadvadātmanaḥ sammukhena vā ||
7.2.27.16
yonipradeśagaḥ sarvaṃ kuṇḍaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ |
svanābhyantaḥsthitaṃ vahniṃ tadrandhnādvisphuliṅgavat ||
7.2.27.17
nirgamya pāvake bāhye līnaṃ bimbākṛtiṃ smaret |
ājyasaṃskāraparyantamanvādhānapuraḥsaram ||
7.2.27.18
svasūtroktakramātkuryāt mūlamantreṇa mantravit |
śivamūrtiṃ samabhyarcya tato dakṣiṇapārśvataḥ ||
7.2.27.19
nyasya mantraṃ ghṛte mudrāṃ darśayeddhenusaṃjñitām |
sruksruvau taijasau grāhyau na kāṃsyāyasasaisakau ||
7.2.27.20
yajñadārumayau vāpi smārtau vā śilpasammatau |
parṇe vā brahmavṛkṣāderacchidre madhya utthite ||
7.2.27.21
sammṛjya darbhaistau vahnau santāpya prokṣayetpunaḥ |
pariṣicya svasūtroktakrameṇa śivapūrvakaiḥ ||
7.2.27.22
juhuyādaṣṭabhirbījairagnisaṃskārasiddhaye |
bhruṃ stuṃ bruṃ śruṃ krameṇaiva puṃ ḍruṃ druṃ ityataḥ param ||
7.2.27.23
bījāni sapta saptānāṃ jihvānāmanupūrvaśaḥ |
triśikhā madhyamā jihvā bahurūpasamāhvayā ||
7.2.27.24
tasyāḥ śikhā dakṣiṇato jvalantī vāmataḥ parā |
hiraṇyā prāgudagjihvā kanakā pūrvataḥ sthitā ||
7.2.27.25
raktāgneyī nairṛtī ca kṛṣṇānyā suprabhā matā |
atiriktā marujjihvā svanāmānuguṇaprabhā ||
7.2.27.26
svabījānantaraṃ vācyā svāhāntañca yathākramam |
jihvāmantraistu hutvājyaṃ jihvāstvaikaikaśaḥ kramāt ||
7.2.27.27
raṃ vahnayeti svāheti madhye hutvāhutitrayam |
sarpiṣā vā samidbhirvā pariṣecanamācaret ||
7.2.27.28
evaṃ kṛte śivāgniḥ syātsmarettatra śivāsanam |
tatrāvāhya yajeddevamardhanārīśvaraṃ śivam |
dīpāntaṃ pariṣicyātha samiddhomaṃ samācaret ||
7.2.27.29
tāḥ pālāśyaḥ parā vāpi yajñiyā dvādaśāṅgulāḥ |
avakrā na svayaṃ śuṣkāḥ satvaco nirvraṇāḥ samāḥ ||
7.2.27.30
daśāṅgulā vā vihitāḥ kaniṣṭhāṅgulisammitāḥ |
prādeśamātrā vālābhe hotavyāḥ sakalā api ||
7.2.27.31
dūrvāpatrasamākārāṃ caturaṅgulamāyatām |
dadyādājyāhutiṃ paścādannamakṣapramāṇataḥ ||
7.2.27.32
lājāṃstathā sarṣapāṃśca yavāṃścaiva tilāṃstathā |
sarpiṣāktāni bhakṣyāṇi lehyacoṣyāṇi sambhave ||
7.2.27.33
daśaivāhutayastatra pañca vā tritayaṃ ca vā |
hotavyāḥ śaktito dadyādekamevātha vāhutim ||
7.2.27.34
sruveṇājyaṃ samityādyāsrucā śeṣātkareṇa vā |
tatra divyena hotavyaṃ tīrthenārṣeṇa vā tathā ||
7.2.27.35
dravyeṇaikena vālābhe juhuyāt śraddhayā punaḥ |
prāyaścittāya juhuyānmantrayitvāhutitrayam ||
7.2.27.36
tato homāvaśiṣṭena ghṛtenāpūrya vai srucam |
nidhāya puṣpaṃ tasyāgre sruveṇādhomukhena tām ||
7.2.27.37
sadarbhena samācchādya mūlenāñjalinotthitaḥ |
vauṣaḍantena juhuyāddhārāṃ tu yavasammitām ||
7.2.27.38
itthaṃ pūrṇāhutiṃ kṛtvā pariṣiñcecca pūrvavat |
tata udvāsya deveśaṃ gopayettu hutāśanam ||
7.2.27.39
tamapyudvāsya vā nābhau yajetsandhāya nityaśaḥ |
athavā vahnimānīya śivaśāstroktavartmanā ||
7.2.27.40
vāgīśīgarbhasambhūtaṃ saṃskṛtya vidhivadyajet |
anvādhānaṃ punaḥ kṛtvā paridhīn paridhāya ca ||
7.2.27.41
pātrāṇi dvandvarūpeṇa nikṣipyeṣṭvā śivaṃ tataḥ |
saṃśodhya prokṣaṇīpātraṃ prokṣya tāni tadambhasā ||
7.2.27.42
praṇītāpātramaiśānyāṃ vinyasyāpūritaṃ jalaiḥ |
ājyasaṃskāraparyantaṃ kṛtvā saṃśodhya sraksruvau ||
7.2.27.43
garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tataḥ |
kṛtvā pṛthak pṛthagghutvā jātamagniṃ vicintayet ||
7.2.27.44
tripādaṃ saptahastaṃ ca catuḥśṛṅgaṃ dviśīrṣakam |
madhupiṅgaṃ trinayanaṃ sakapardenduśekharam ||
7.2.27.45
raktaṃ raktāmbarālepaṃ mālyabhūṣanabhūṣitam |
sarvalakṣaṇasampannaṃ sopavītaṃ trimekhalam ||
7.2.27.46
śaktimantaṃ sruksruvau ca dadhānaṃ dakṣiṇe kare |
tomaraṃ tālavṛntaṃ ca ghṛtapātraṃ tathetaraiḥ ||
7.2.27.47
jātaṃ dhyātvaivamākāraṃ jātakarma samācaret |
nālāpanayanaṃ kṛtvā tataḥ saṃśodhya sūtakam ||
7.2.27.48
śivāgnirucināmāsya kṛtvāhutipuraḥsaram |
pitrorvisarjanaṃ kṛtvā caulopanayanādikam ||
7.2.27.49
āptoryāmāvasānāntaṃ kṛtvā saṃskāramasya tu |
ājyadhārādihomaṃ ca kṛtvā sviṣṭakṛtaṃ tataḥ ||
7.2.27.50
ramityanena bījena pariṣiñcettataḥ param |
brahmaviṣṇuśiveśānāṃ lokeśānāṃ tathaiva ca ||
7.2.27.51
tadastrāṇāṃ ca paritaḥ kṛtvā pūjāṃ yathākramam |
dhūpadīpādisiddhyarthaṃ vahnimuddhṛtya kṛtyavit ||
7.2.27.52
sādhayitvājyapūrvāṇi dravyāṇi punareva ca |
kalpayitvāsanaṃ vahnau tatrāvāhya yathāpurā ||
7.2.27.53
sampūjya devaṃ devīṃ ca tataḥ pūrṇāntamācaret |
athavā svāśramoktaṃ tu vahnikarma śivārpaṇam ||
7.2.27.54
buddhvā śivāśramī kuryānna ca tatrāparo vidhiḥ |
śivāgnerbhasma saṅgrāhyamagnihotrodbhavaṃ tu vā ||
7.2.27.55
vaivāhāgnibhavaṃ vāpi pakvaṃ śuci sugandhi ca |
kapilāyāḥ śakṛcchastaṃ gṛhītaṃ gagane patat ||
7.2.27.56
na klinnaṃ nātikaṭhinaṃ na durgandhaṃ na śoṣitam |
uparyadhaḥ parityajya gṛhṇīyātpatitaṃ yadi ||
7.2.27.57
piṇḍīkṛtya śivāgnyādau tatkṣipenmūlamantrataḥ |
apakvamatipakvaṃ ca santyajya bhasitaṃ sitam ||
7.2.27.58
ādāya vā samāloḍya bhasmādhāre viniḥkṣipet |
taijasaṃ dāravaṃ vāpi mṛṇmayaṃ śailameva ca ||
7.2.27.59
anyadvā śobhanaṃ śuddhaṃ bhasmādhāraṃ prakalpayet |
same deśe śubhe śuddhe dhanavadbhasma niḥkṣipet ||
7.2.27.60
prasthito bhasma gṛhṇīyāt svayaṃ cānucaro'pi vā |
na cāyuktakare dadyānnaivāśucitale kṣipet |
na saṃspṛśecca nīcāṅgairnopekṣeta na laṅghayet ||
7.2.27.61
tasmādbhasitamādāya viniyuñjīta mantrataḥ |
kāleṣūkteṣu nānyatra nāyogyebhyaḥ pradāpayet ||
7.2.27.62
bhasmasaṅgrahaṇaṃ kuryāddeve'nudvāsite sati |
udvāsane kṛte yasmāccaṇḍabhasma prajāyate ||
7.2.27.63
agnikārye kṛte paścāt śivaśāstroktamārgataḥ |
svasūtroktaprakārādvā balikarma samācaret ||
7.2.27.64
atha vidyāsanaṃ nyasya supralipte tu maṇḍale |
vidyākośaṃ pratiṣṭhāpya yajetpuṣpādibhiḥ kramāt ||
7.2.27.65
vidyāyāḥ purataḥ kṛtvā gurorapi ca maṇḍalam |
tatrāsanavaraṃ kṛtvā puṣpādyairgurumarcayet ||
7.2.27.66
tato'nupūjayet pūjyān bhojayecca bubhukṣitān |
tataḥ svayaṃ ca bhuñjīta śuddhamannaṃ yathāsukham ||
7.2.27.67
niveditaṃ ca vā deve taccheṣaṃ cātmaśuddhaye |
śraddadhāno na lobhena na caṇḍāya samarpitam ||
7.2.27.68
gandhamālyādi yaccānyattatrāpyeṣa samo vidhiḥ |
na tu tatra śivo'smīti buddhiṃ kuryādvicakṣaṇaḥ ||
7.2.27.69
bhuktvācamya śivaṃ dhyātvā hṛdaye mūlamuccaret |
kālaśeṣaṃ nayedyogyaiḥ śivaśāstrakathādibhiḥ ||
7.2.27.70
rātrau vyatīte pūrvāṃśe kṛtvā pūjāṃ manoharām |
śivayoḥ śayanaṃ tvekaṃ kalpayedatiśobhanam ||
7.2.27.71
bhakṣyabhojyāmbarālepapuṣpamālādikaṃ tathā |
manasā karmaṇā vāpi kṛtvā sarvaṃ manoharam ||
7.2.27.72
tato devasya devyāśca pādamūle śuciḥ svapet |
gṛhastho bhāryayā sārddhaṃ tadanye'pi tu kevalāḥ ||
7.2.27.73
pratyūṣasamayaṃ buddhvā mantramādyamudīrayet |
praṇamya manasā devaṃ sāmbaṃ sagaṇamavyayam ||
7.2.27.74
deśakālocitaṃ kṛtvā śaucādyamapi śaktitaḥ |
śaṅkhādininadairdivyairdevaṃ devīṃ ca bodhayet ||
7.2.27.75
tatastatsamayonnidraiḥ puṣpairatisugandhibhiḥ |
nirvartya śivayoḥ pūjāṃ prārabheta puroditam ||
7.2.27.75.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe agnikāryavarṇanaṃ nāma saptaviṃśo'dhyāyaḥ ||
7.2.27.75.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
7.2.27.75.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
7.2.27.75.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (6)
- Tārābhaktisudhārṇava — Sanskrit
- Puraścaryārṇava — Sanskrit
- Devībhāgavatapurāṇa — Sanskrit
- Kulamuktikallolinī — Sanskrit
- Prāṇatoṣiṇī — Rāmatoṣaṇa Śarman 1796, Sanskrit
- Śivārcanacandrikā (Appayya Dīkṣita) — Appayya Dīkṣita, Sanskrit