Shivapurana 7.2.38: aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ | yogagatau vighnotpattivarṇanam
Śivapurāṇa (complete text) 7.2.38
- Language
- Sanskrit
Contents
- 7.2.38.78 — 4 parts
aṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ | yogagatau vighnotpattivarṇanam
7.2.38.1
upamanyuruvāca |
ālasyaṃ vyādhayastīvrāḥ pramādaḥ sthānasaṃśayaḥ |
anavasthitacittatvamaśraddhā bhrāntidarśanam ||
7.2.38.2
duḥkhāni daurmanasyaṃ ca viṣayeṣu ca lolatā |
daśaite yuñjatāṃ puṃsāmantarāyāḥ prakīrtitāḥ ||
7.2.38.3
ālasyamalasattvaṃ tu yogināṃ dehacetasoḥ |
dhātuvaiṣamyajā doṣā vyādhayaḥ karmadoṣajāḥ ||
7.2.38.4
pramādo nāma yogasya sādhanā nāma bhāvanā |
idaṃ vetyubhayākrāntaṃ vijñānaṃ sthānasaṃśayaḥ ||
7.2.38.5
apratiṣṭhā hi manasastvanavasthitirucyate |
aśraddhā bhāvarahitā vṛttirvai yogavartmani ||
7.2.38.6
viparyastā matiryā sā bhrāntirityabhidhīyate |
duḥkhamajñānajaṃ puṃsāṃ cittasyādhyātmikaṃ viduḥ ||
7.2.38.7
ādhibhautikamaṅgotthaṃ yacca duḥkhaṃ purā kṛtaiḥ |
ādhidaivikamākhyātamaśanyastraviṣādikam ||
7.2.38.8
icchāvighātajaṃ kṣobhaṃ daurmanasyaṃ pracakṣate |
viṣayeṣu vicitreṣu vibhramastatra lolatā ||
7.2.38.9
śānteṣveteṣu vighneṣu yogāsaktasya yoginaḥ |
upasargāḥ pravartante divyāste siddhisūcakāḥ ||
7.2.38.10
pratibhā śravaṇaṃ vārtā darśanāsvādavedanāḥ |
upasargāḥ ṣaḍityete vyaye yogasya siddhayaḥ ||
7.2.38.11
sūkṣme vyavahite'tīte viprakṛṣṭe tvanāgate |
pratibhā kathyate yo'rthe pratibhāso yathātatham ||
7.2.38.12
śravaṇaṃ sarvaśabdānāṃ śravaṇe cāprayatnataḥ |
vārttā vārttāsu vijñānaṃ sarveṣāmeva dehinām ||
7.2.38.13
darśanaṃ nāma divyānāṃ darśanaṃ cāprayatnataḥ |
tathāsvādaśca divyeṣu raseṣvāsvāda ucyate ||
7.2.38.14
sparśanādhigamastadvad vedanā nāma viśrutā |
gandhādīnāṃ ca divyānāmābrahmabhuvanādhipāḥ ||
7.2.38.15
santiṣṭhante ca ratnāni prayacchanti bahūni ca |
svacchandamadhurā vāṇī vividhā syātpravartate ||
7.2.38.16
rasāyanāni sarvāṇi divyāścauṣadhayastathā |
sidhyanti praṇipatyainaṃ diśanti surayoṣitaḥ ||
7.2.38.17
yogasiddhyaikadeśe'pi dṛṣṭe mokṣe bhavenmatiḥ |
dṛṣṭametanmayā yadvat tadvanmokṣo bhavediti ||
7.2.38.18
kṛśatā sthūlatā bālyaṃ vārddhakyaṃ caiva yauvanam |
nānājātisvarūpaṃ ca caturṇāṃ dehadhāraṇam ||
7.2.38.19
pārthivāṃśaṃ vinā nityaṃ surabhirgandhasaṅgrahaḥ |
evamaṣṭaguṇaṃ prāhuḥ paiśācaṃ pārthivaṃ padam ||
7.2.38.20
jale nivasanaṃ caiva bhūmyāmevaṃ vinirgamaḥ |
icchecchaktaḥ svayaṃ pātuṃ samudramapi nāturaḥ ||
7.2.38.21
yatrecchati jagatyasmiṃstatraiva jaladarśanam |
vinā kumbhādikaṃ pāṇau jalasañcayadhāraṇam ||
7.2.38.22
yadvastu virasañcāpi bhoktumicchati tatkṣaṇāt |
rasādikaṃ bhaveccānyat trayāṇāṃ dehadhāraṇam ||
7.2.38.23
nirvraṇatvaṃ śarīrasya pārthivaiśca samanvitam |
tadidaṃ ṣoḍaśaguṇamāpyamaiśvaryamadbhutam ||
7.2.38.24
śarīrādagninirmāṇaṃ tattāpabhayavarjjanam |
śaktirjagadidaṃ dagdhuṃ yadīcchedaprayatnataḥ ||
7.2.38.25
sthāpanaṃ vānalasyā'psu pāṇau pāvakadhāraṇam |
dagdhe sarge yathāpūrvaṃ mukhe cānnādipācanam |
dvābhyāṃ dehavinirmāṇamāpyaiśvaryasamanvitam ||
7.2.38.26
etaccaturviṃśatidhā taijasaṃ paricakṣate |
manojavatvaṃ bhūtānāṃ kṣaṇādantaḥ praveśanam ||
7.2.38.27
parvatādimahābhāradhāraṇaṃ cāprayatnataḥ |
gurutvaṃ ca laghutvaṃ ca pāṇāvaniladhāraṇam ||
7.2.38.28
aṅgulyagranipātādyairbhūmerapi ca kampanam |
ekena dehaniṣpattiryuktaṃ bhogaiśca tejasaiḥ ||
7.2.38.29
dvātriṃśadguṇamaiśvaryaṃ mārutaṃ kavayo viduḥ |
chāyāhīnaviniṣpattirindriyāṇāmadarśanam ||
7.2.38.30
khecaratvaṃ yathākāmamindriyārthasamanvayaḥ |
ākāśalaṅghanaṃ caiva svadehe tanniveśanam ||
7.2.38.31
ākāśapiṇḍīkaraṇamaśarīratvameva ca |
anilaiśvaryasaṃyuktaṃ catvāriṃśadguṇaṃ mahat ||
7.2.38.32
aindramaiśvaryamākhyātamāmbaraṃ tatpracakṣate |
yathākāmopalabdhiśca yathākāmavinirgamaḥ ||
7.2.38.33
sarvasyābhibhavaścaiva sarvaguhyārthadarśanam |
karmānurūpanirmāṇaṃ vaśitvaṃ priyadarśanam ||
7.2.38.34
saṃsāradarśanaṃ caiva bhogairaindraiḥ samanvitam |
etaccāndramasaiśvaryaṃ mānasaṃ guṇato'dhikam ||
7.2.38.35
chedanaṃ tāḍanaṃ caiva bandhanaṃ mocanaṃ tathā |
grahaṇaṃ sarvabhūtānāṃ saṃsāravaśavartinām ||
7.2.38.36
prasādaścāpi sarveṣāṃ mṛtyukālajayastathā |
ābhimānikamaiśvaryaṃ prājāpatyaṃ pracakṣate ||
7.2.38.37
etaccāndramasairbhogaiḥ ṣaṭpañcāśadguṇaṃ mahat |
sargaḥ saṅkalpamātreṇa trāṇaṃ saṃharaṇaṃ tathā ||
7.2.38.38
svādhikāraśca sarveṣāṃ bhūtacittapravartanam |
asādṛśyaṃ ca sarvasya nirmāṇaṃ jagataḥ pṛthak ||
7.2.38.39
śubhāśubhasya karaṇaṃ prājāpatyaiśca saṃyutam |
catuḥṣaṣṭiguṇaṃ brāhmamaiśvaryaṃ ca pracakṣate ||
7.2.38.40
bauddhādasmātparaṃ gauṇamaiśvaryaṃ prākṛtaṃ viduḥ |
vaiṣṇavaṃ tatsamākhyātaṃ tasyaiva bhuvanasthitiḥ |
brahmaṇā tatpadaṃ sarvaṃ vaktumanyairna śakyate ||
7.2.38.41
tatpauruṣaṃ ca gauṇaṃ ca gāṇeśaṃ padamaiśvaram |
viṣṇunā tatpadaṃ kiñcijjñātumanyairna śakyate ||
7.2.38.42
vijñānasiddhayaścaiva sarvā evaupasargikāḥ |
niroddhavyāḥ prayatnena vairāgyeṇa pareṇa tu ||
7.2.38.43
pratibhāseṣvaśuddheṣu guṇeṣvāsaktacetasaḥ |
na sidhyetparamaiśvaryamabhayaṃ sārvakāmikam ||
7.2.38.44
tasmādguṇāṃśca bhogāṃśca devāsuramahībhṛtām |
tṛṇavadyastyajettasya yogasiddhiḥ parā bhavet ||
7.2.38.45
athavānugrahecchāyāṃ jagato vicarenmuniḥ |
yathākāmaṃ guṇānbhogānbhuktvā muktiṃ prayāsyati ||
7.2.38.46
atha prayogaṃ yogasya vakṣye śṛṇu samāhitaḥ |
śubhe kāle śubhe deśe śivakṣetrādike punaḥ |
vijane janturahite niḥśabde bādhavarjite ||
7.2.38.47
supralipte sthale saumye gandhadhūpādivāsite |
muktapuṣpasamākīrṇe vitānādivicitrite ||
7.2.38.48
kuśapuṣpasamittoyaphalamūlasamanvite |
nāgnyabhyāśe jalābhyāśe śuṣkaparṇacaye'pi vā ||
7.2.38.49
na daṃśamaśakākīrṇe sarpaśvāpadasaṅkule |
na ca duṣṭamṛgākīrṇe na bhaye durjanāvṛte ||
7.2.38.50
śmaśāne caityavalmīke jīrṇāgāre catuṣpathe |
nadīnadasamudrāṇāṃ tīre rathyāntare'pi vā ||
7.2.38.51
na jīrṇodyānagoṣṭhādau nāniṣṭe na ca nindite |
nājīrṇāmlarasodgāre na ca viṇmūtradūṣite ||
7.2.38.52
na cchardyāmātisāre vā nātibhuktau śramānvite |
na cāticintākulito na cātikṣutpipāsitaḥ ||
7.2.38.53
nāpi svagurukarmādau prasakto yogamācaret |
yuktāhāravihāraśca yuktaceṣṭaśca karmasu ||
7.2.38.54
yuktanidrāprabodhaśca sarvāyāsavivarjitaḥ |
āsanaṃ mṛdulaṃ ramyaṃ vipulaṃ susamaṃ śuci ||
7.2.38.55
padmakasvastikādīnāmabhyasedāsaneṣu ca |
abhivandya svagurvantānabhivādyānanukramāt ||
7.2.38.56
ṛjugrīvaśirovakṣā nātiṣṭhecchliṣṭalocanaḥ |
kiñcidunnāmitaśirā dantairdantānna saṃspṛśet ||
7.2.38.57
dantāgrasaṃsthitāṃ jihvāmacalāṃ sanniveśya ca |
pārṣṇibhyāṃ vṛṣaṇau rakṣaṃstathā prajananaṃ punaḥ ||
7.2.38.58
ūrvorupari saṃsthāpya bāhū tiryagayatnataḥ |
dakṣiṇaṃ karapṛṣṭhaṃ tu nyasya vāmatalopari ||
7.2.38.59
unnāmya śanakaiḥ pṛṣṭhamuro viṣṭabhya cāgrataḥ |
samprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan ||
7.2.38.60
sambhṛtaprāṇasañcāraḥ pāṣāṇa iva niścalaḥ |
svadehāyatanasyāntarvicintya śivamambayā ||
7.2.38.61
hṛtpadmapīṭhikāmadhye dhyānayajñena pūjayet |
mūle nāsāgrato nābhau kaṇṭhe vā tālurandhrayoḥ ||
7.2.38.62
bhrūmadhye dvāradeśe vā lalāṭe mūrdhni vā smaret |
parikalpya yathānyāyaṃ śivayoḥ paramāsanam ||
7.2.38.63
tatra sāvaraṇaṃ vāpi nirāvaraṇameva vā |
dvidale ṣoḍaśāre vā dvādaśāre yathāvidhi ||
7.2.38.64
daśāre vā ṣaḍasre vā caturasre śivaṃ smaret |
bhruvorantarataḥ padmaṃ dvidalaṃ taḍidujjvalam ||
7.2.38.65
bhrūmadhyasthāravindasya kramādvai dakṣiṇottare |
vidyutsamānavarṇe ca parṇe varṇāvasānake ||
7.2.38.66
ṣoḍaśārasya patrāṇi svarāḥ ṣoḍaśa tāni vai |
pūrvādīni kramādetatpadmaṃ kandasya mūlataḥ ||
7.2.38.67
kakārādiṭhakārāntā varṇāḥ parṇānyanukramāt |
bhānuvarṇasya padmasya dhyeyaṃ tadhṛdayāntare ||
7.2.38.68
varṇāḥ parṇāni pakṣasya nābherupari pṛṣṭhataḥ |
gokṣīradhavalasyoktā ḍādiphāntā yathākramam |
adho dalasyāmbujasya etasya ca dalāni ṣaṭ ||
7.2.38.69
vidhūmāṅgāravarṇasya varṇā vādyāśca lāntimāḥ |
mūlādhārāravindasya hemābhasya yathākramam |
vakārādisakārāntā varṇāḥ parṇamayāḥ sthitāḥ ||
7.2.38.70
eteṣvathāravindeṣu yatraivābhirataṃ manaḥ |
tatraiva devaṃ devīṃ ca cintayeddhīrayā dhiyā ||
7.2.38.71
aṅguṣṭhamātramamalaṃ dīpyamānaṃ samantataḥ |
śuddhadīpaśikhākāraṃ svaśaktyā pūrṇamaṇḍitam ||
7.2.38.72
indurekhāsamākāraṃ tārārūpamathāpi vā |
nīvāraśūkasadṛśaṃ bisasutrābhameva vā ||
7.2.38.73
kadambagolakākāraṃ tuṣārakaṇikopamam |
kṣityāditattvavijayaṃ dhyātā yadyapi vāñchati ||
7.2.38.74
tattattattvādhipāmeva mūrtiṃ sthūlāṃ vicintayet |
sadāśivāntā brahmādyā bhavādyāścāṣṭamūrtayaḥ ||
7.2.38.75
śivasya mūrtayaḥ sthūlāḥ śivaśāstre viniścitāḥ |
ghorā miśrāḥ praśāntāśca mūrtayastā munīśvaraiḥ ||
7.2.38.76
phalābhilāṣarahitaiścintyāścintāviśāradaiḥ |
ghorāśceccintitāḥ kuryuḥ pāparogaparikṣayam ||
7.2.38.77
cireṇa miśre saumye tu na sadyo na cirādapi |
saumye muktirviśeṣeṇa śāntiḥ prajñā prasidhyati ||
7.2.38.78
sidhyanti siddhayaścātra kramaśo nātra saṃśayaḥ ||
7.2.38.78.c1
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe yogagatau vighnotpattivarṇanaṃ nāmāṣṭatriṃśo'dhyāyaḥ ||
7.2.38.78.p2
śrīgaṇeśāya namaḥ ||
7.2.38.78.p3
śrīgaurīśaṅkarābhyāṃ namaḥ ||
7.2.38.78.p4
śrīśivamahāpurāṇam ||
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Śivadharmottara (another edition) — Sanskrit