Shivapurana 1.13
Śivapurāṇa (complete text) 1.13
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.13.85 — 1 part
1.13.1
ṛṣaya ūcuḥ
sadācāraṃ śrāvayāśu yena lokāñjayedbudhaḥ
dharmādharmamayānbrūhi svarganārakadāṃstathā
1.13.2
sūta uvāca
sadācārayuto vidvānbrāhmaṇo nāma nāmataḥ
vedācārayuto vipro hyetairekaikavāndvijaḥ
1.13.3
alpācārolpavedaśca kṣatriyo rājasevakaḥ
kiṃcidācāravānvaiśyaḥ kṛṣivāṇijyakṛttayā
1.13.4
śūdrabrāhmaṇa ityuktaḥ svayameva hi karṣakaḥ
asūyāluḥ paradrohī caṃḍāladvija ucyate
1.13.5
pṛthivīpālako rājā itarekṣatriyā matāḥ
dhānyādikrayavānvaiśya itaro vaṇigucyate
1.13.6
brahmakṣatriyavaiśyānāṃ śuśrūṣuḥ śūdra ucyate
karṣako vṛṣalo jñeya itare caiva dasyavaḥ
1.13.7
sarvo hyuṣaḥprācīmukhaścintayeddevapūrvakān
dharmānarthāṃśca tatkleśānāyaṃ ca vyayameva ca
1.13.8
āyurdveṣaśca maraṇaṃ pāpaṃ bhāgyaṃ tathaiva ca
vyādhiḥ puṣṭistathā śaktiḥ prātarutthānadikphalam
1.13.9
niśāṃtyāyāmoṣā jñeyā yāmārdhaṃ saṃdhirucyate
tatkāle tu samutthāya viṇmūtre visṛjeddvijaḥ
1.13.10
gṛhāddūraṃ tato gatvā bāhyataḥ pravṛtastathā
udaṇmukhaḥ samāviśya pratibaṃdhe'nyadiṇmukhaḥ
1.13.11
jalāgnibrāhmaṇādīnāṃ devānāṃ nābhimukhyataḥ
liṃgaṃ pidhāya vāmena mukhamanyena pāṇinā
1.13.12
malamutsṛjya cotthāya na paśyeccaiva tanmalam
uddhṛtena jalenaiva śaucaṃ kuryājjalādbahiḥ
1.13.13
athavā devapitrārṣatīrthāvataraṇaṃ vinā
sapta vā paṃca vā trīnvā gudaṃ saṃśodhayenmṛdā
1.13.14
liṃge karkoṭamātraṃ tu gude prasṛtiriṣyate
tata utthāya paddhastaśaucaṃ gaṇḍūṣamaṣṭakam
1.13.15
yena kena ca patreṇa kāṣṭhena ca jalādbahiḥ
kāryaṃ saṃtyajya tarjjanīṃ daṃtadhāvanamīritam
1.13.16
jaladevānnamaskṛtya maṃtreṇa snānamācaret
aśaktaḥ kaṃṭhadaghnaṃ vā kaṭidaghnamathāpi vā
1.13.17
ājānu jalamāviśya maṃtrasnānaṃ samācaret
devādīṃstarpayedvidvāṃstatra tīrthajalena ca
1.13.18
dhautavastraṃ samādāya paṃcakacchena dhārayet
uttarīyaṃ ca kiṃ caiva dhāryaṃ sarveṣu karmasu
1.13.19
nadyāditīrthasnāne tu snānavastraṃ na śodhayet
vāpīkūpagṛhādau tu snānādūrdhvaṃ nayedbudhaḥ
1.13.20
śilādārvādike vāpi jale vāpi sthalepi vā
saṃśodhya pīḍayedvastraṃ pitṛ-ṇāṃ tṛptaye dvijāḥ
1.13.21
jābālakoktamaṃtreṇa bhasmanā ca tripuṃḍrakam
anyathā cejjale pāta itastannarakamṛcchati
1.13.22
āpohiṣṭheti śirasi prokṣayetpāpaśāṃtaye
yasyeti maṃtraṃ pāde tu saṃdhiprokṣaṇamucyate
1.13.23
pāde mūrdhni hṛdi caiva mūrdhni hṛtpāda eva ca
hṛtpādamūrdhni saṃprokṣya maṃtrasnānaṃ vidurbudhāḥ
1.13.24
īṣatsparśe ca dauḥ svāsthye rājarāṣṭrabhaye'pi ca
atyāgatikāle ca maṃtrasnānaṃ samācaret
1.13.25
prātaḥ sūryānuvākena sāyamagnyanuvākataḥ
apaḥ pītvā tathāmadhye punaḥ prokṣaṇamācaret
1.13.26
gāyatryā japamaṃtrāṃte trirūrdhvaṃ prāgvinikṣipet
maṃtreṇa saha caikaṃ vai madhye'rghyaṃ tu raverdvijā
1.13.27
atha jāte ca sāyāhne bhuvi paścimadiṇmukhaḥ
uddhṛtya dadyātprātastu madhyāhneṃgulibhistathā
1.13.28
aṃgulīnāṃ ca raṃdhreṇa laṃbaṃ paśyeddivākaram
ātmapradakṣiṇaṃ kṛtvā śuddhācamanamācaret
1.13.29
sāyaṃ muhūrtādarvāktu kṛtā saṃdhyā vṛthā bhavet
akālātkāla ityukto dine'tīte yathākramam
1.13.30
divā'tīte ca gāyatrīṃ śataṃ nitye kramājjapet
ādarśāhātparā'tīte gāyatrīṃ lakṣamabhyaset
1.13.31
māsātīte tu nitye hi punaścopanayaṃ caret
īśo gaurīguho viṣṇurbrahmā ceṃdraśca vai yamaḥ
1.13.32
evaṃ rūpāṃśca vai devāṃstarpayedarthasiddhaye
brahmārpaṇaṃ tataḥ kṛtvā śuddhācamanamācaret
1.13.33
tīrthadakṣiṇataḥ śaste maṭhe maṃtrālaye budhaḥ
tatra devālaye vāpi gṛhe vā niyatasthale
1.13.34
sarvāndevānnamaskṛtya sthirabuddhiḥ sthirāsanaḥ
praṇavaṃ pūrvamabhyasya gāyatrīmabhyasettataḥ
1.13.35
jīvabrahmaikyaviṣayaṃ buddhvā praṇavamabhyaset
trailokyasṛṣṭikarttāraṃ sthitikartāramacyutam
1.13.36
saṃhartāraṃ tathā rudraṃ svaprakāśamupāsmahe
jñānakarmeṃdriyāṇāṃ ca manovṛttīrdhiyastathā
1.13.37
bhogamokṣaprade dharme jñāne ca prerayetsadā
itthamarthaṃ dhiyādhyāyanbrahmaprāpnoti niścayaḥ
1.13.38
kevalaṃ vā japennityaṃ brāhmaṇyasya ca pūrtaye
sahasramabhyasennityaṃ prātarbrāhmaṇapuṃgavaḥ
1.13.39
anyeṣāṃ ca yathā śaktimadhyāhne ca śataṃ japet
sāyaṃ dvidaśakaṃ jñeyaṃ śikhāṣṭakasamanvitam
1.13.40
mūlādhāraṃ samārabhya dvādaśāṃtasthitāṃstathā
vidyeśabrahmaviṣṇvīśajīvātmaparameśvarān
1.13.41
brahmabuddhyā tadaikyaṃ ca sohaṃ bhāvanayā japet
tāneva brahmaraṃdhrādau kāyādbāhye ca bhāvayet
1.13.42
mahattattvaṃ samārabhya śarīraṃ tu sahasrakam
ekaikasmājjapādekamatikramya śanaiḥ śanaiḥ
1.13.43
parasminyojayejjīvaṃ japatattvamudāhṛtam
śatadvidaśakaṃ dehaṃ śikhāṣṭakasamanvitam
1.13.44
maṃtrāṇāṃ japa evaṃ hi japamādikramādviduḥ
sahasraṃ brāhmadaṃ vidyācchatamaiṃdrapradaṃ viduḥ
1.13.45
itarattvātmarakṣārthaṃ brahmayoniṣu jāyate
divākaramupasthāya nityamitthaṃ samācaret
1.13.46
lakṣadvādaśayuktastu pūrṇabrāhmaṇa īritaḥ
gāyatryā lakṣahīnaṃ tu vedakāryena yojayet
1.13.47
āsaptatestu niyamaṃ paścātpravrājanaṃ caret
prātardvādaśasāhasraṃ pravrājīpraṇavaṃ japet
1.13.48
dine dine tvatikrāṃte nityamevaṃ kramājjapet
māsādau kramaśo'tīte sārdhalakṣajapena hi
1.13.49
ata ūrdhvamatikrāṃte punaḥ praiṣaṃ samācaret
evaṃ kṛtvā doṣaśāṃtiranyathā rauravaṃ vrajet
1.13.50
dharmārthayostato yatnaṃ kuryātkāmī na cetaraḥ
brāhmaṇo muktikāmaḥ syādbrahmajñānaṃ sadābhyaset
1.13.51
dharmādartho'rthato bhogo bhogādvairāgyasaṃbhavaḥ
dharmārjitārthabhogena vairāgyamupajāyate
1.13.52
viparītārthabhogena rāga eva prajāyate
dharmaśca dvividhaḥ prokto dravyadehadvayena ca
1.13.53
dravyamijyādirūpaṃ syāttīrthasnānādi daihikam
dhanena dhanamāpnoti tapasā divyarūpatām
1.13.54
niṣkāmaḥ śuddhimāpnoti śuddhyā jñānaṃ na saṃśayaḥ
kṛtādau hi tapaḥśloghyaṃ dravyadharmaḥ kalau yuge
1.13.55
kṛtedhyānājjñānasiddhistretāyāṃ tapasā tathā
dvāpare yajanājjñānaṃ pratimāpūjayā kalau
1.13.56
yādṛśaṃ puṇyaṃ pāpaṃ vā tādṛśaṃ phalameva hi
dravyadehāṃgabhedena nyūnavṛddhikṣayādikam
1.13.57
adharmo hiṃsikārūpo dharmastu sukharūpakaḥ
adharmādduḥkhamāpnoti dharmādvai sukhamedhate
1.13.58
vidyādurvṛttito duḥkhaṃ sukhaṃ vidyātsuvṛttitaḥ
dharmārjanamataḥ kuryādbhogamokṣaprasiddhaye
1.13.59
sakuṭuṃbasya viprasya caturjanayutasya ca
śatavarṣasya vṛttiṃ tu dadyāttadbrahmalokadam
1.13.60
cāṃdrāyaṇasahasraṃ tu brahmalokapradaṃ viduḥ
sahasrasya kuṭuṃbasya pratiṣṭhāṃ kṣatriyaścaret
1.13.61
iedralokapradaṃ vidyādayutaṃ brahmalokadam
yāṃ devatāṃ puraskṛtya dānamācarate naraḥ
1.13.62
tattallokamavāpnoti iti vedavido viduḥ
arthahīnaḥ sadā kuryāttapasā mārjanaṃ tathā
1.13.63
tīrthācca tapasā prāpyaṃ sukhamakṣayyamaśnute
arthārjanamatho vakṣye nyāyataḥ susamāhitaḥ
1.13.64
kṛtātpratigrahāccaiva yājanācca viśuddhitaḥ
adainyādanatikleśādbrāhmaṇo dhanamarjayet
1.13.65
kṣatriyo bāhuvīryeṇa kṛṣigorakṣaṇādviśaḥ
nyāyārjitasya vittasya dānātsiddhiṃ samaśnute
1.13.66
jñānasiddhyā mokṣasiddhiḥ sarveṣāṃ gurvanugrahāt
mokṣātsvarūpasiddhiḥ syātparānandaṃ samaśnute
1.13.67
satsaṃgātsarvametadvai narāṇāṃ jāyate dvijāḥ
dhanadhānyādikaṃ sarvaṃ deyaṃ vai gṛhamedhinā
1.13.68
yadyatkāle vastujātaṃ phalaṃ vā dhānyameva ca
tattatsarvaṃ brāhmaṇebhyo deyaṃ vai hitamicchatā
1.13.69
jalaṃ caiva sadā deyamannaṃ kṣudvyādhiśāṃtaye
kṣetraṃ dhānyaṃ tathā''mānnamannamevaṃ caturvidham
1.13.70
yāvatkālaṃ yadannaṃ vai bhuktvā śravaṇamedhate
tāvatkṛtasya puṇyasya tvardhaṃ dāturna saṃśayaḥ
1.13.71
grahītāhigṛhītasya dānādvai tapasā tathā
pāpasaṃśodhanaṃ kuryādanyathā rauravaṃ vrajet
1.13.72
ātmavittaṃ tridhā kuryāddharmavṛddhyātmabhogataḥ
nityaṃ naimittakaṃ kāmyaṃ karma kuryāttu dharmataḥ
1.13.73
vittasya vardhanaṃ kuryādvṛddhyaṃśena hi sādhakaḥ
hitena mitame dhyena bhogaṃ bhogāṃśataścaret
1.13.74
kṛṣyarjite daśāṃśaṃ hi deyaṃ pāpasya śuddhaye
śeṣeṇa kuryāddharmādi anyathā rauravaṃ vrajet
1.13.75
athavā pāpabuddhiḥ syātkṣayaṃ vā satyameṣyati
vṛddhivāṇijyake deyaṣṣaḍeśo hi vicakṣaṇaiḥ
1.13.76
śuddhapratigrahe deyaścaturthāṃśo dvijottamaiḥ
akasmādutthite'rthe hi deyamardhaṃ dvijottamaiḥ
1.13.77
asatpratigrahasarvaṃ durdānaṃ sāgare kṣipet
āhūya dānaṃ kartavyamātmabhogasamṛddhaye
1.13.78
pṛṣṭaṃ sarvaṃ sadā deyamātmaśaktyanusārataḥ 78b
janmāṃtare ṛṇī hi syādadatte pṛṣṭavastuni
1.13.79
pareṣāṃ ca tathā doṣaṃ na praśaṃsedvicakṣaṇaḥ
viśeṣeṇa tathā brahmañchrutaṃ dṛṣṭaṃ ca no vadet
1.13.80
na vadetsarvajaṃtūnāṃ hṛdi roṣakaraṃ budhaḥ
saṃdhyayoragnikāryaṃ ca kuryādaiśvaryasiddhaye
1.13.81
aśaktastvekakāle vā sūryāgnī ca yathāvidhi
taṃḍulaṃ dhānyamājyaṃ vā phalaṃ kaṃdaṃ havistathā
1.13.82
sthālīpākaṃ tathā kuryādyathānyāyaṃ yathāvidhi
pradhānahomamātraṃ vā havyābhāve samācaret
1.13.83
nityasaṃdhānamityuktaṃ tamajasraṃ vidurbudhāḥ
athavā japamātraṃ vā sūryavaṃdanameva ca
1.13.84
evamātmārthinaḥ kuryurarthārthī ca yathāvidhi
brahmayajñaratā nityaṃ devapūjāratāstathā
1.13.85
agnipūjāparā nityaṃ gurupūjāratāstathā
brāhmaṇānāṃ tṛptikarāḥ sarve svargasya bhāginaḥ
1.13.85.p1
iti śrīśivamahāpurāṇe vidyeśvarasaṃhitāyāṃ trayodaśo'dhyāyaḥ
Other recensions (2)
- Śivapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
Linked texts (2)
- Revākhaṇḍa (Vāyupurāṇa) — Sanskrit
- Narasiṃhapurāṇa — Sanskrit