Shiva Purana 2.6: Viṣṇūtpattivarṇanaḥ
Śivapurāṇa (complete text) 2.6
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.6.59 — 1 part
Viṣṇūtpattivarṇanaḥ
2.6.1
brahmovāca
bho brahmansādhu pṛṣṭo'haṃtvayā vibudhasattama
lokopakāriṇā nityaṃ lokānāṃ hitakāmyayā
2.6.2
yacchrutvā sarvalokānāṃ sarvapāpakṣayo bhavet
tadahaṃ te pravakṣyāmi śivatattvamanāmayam
2.6.3
śivatattvaṃ mayā naiva viṣṇunāpi yathārthataḥ
jñātañca paramaṃ rūpamadbhutaṃ ca pareṇa na
2.6.4
mahāpralayakāle ca naṣṭe sthāvarajaṃgame
āsīttamomayaṃ sarvamanarkagrahatārakam
2.6.5
acandramanahorātramanagnyanilabhūjalam
apradhānaṃ viyacchūnyamanyatejo vivarjitam
2.6.6
adṛṣṭatvādirahitaṃ śabdasparśasamujjhitam
avyaktagaṃdharūpaṃ ca rasatyaktamadiṅmukham
2.6.7
itthaṃ satyaṃ dhatamase sūcībhedye niraṃtare
tatsadbrahmeti yacchrutvā sadekaṃ pratipadyate
2.6.8
itīdṛśaṃ yadā nāsīdyattatsadasadātmakam
yoginoṃtarhitākāśe yatpaśyaṃti niraṃtaram
2.6.9
amanogocaramvācāṃ viṣayanna kadācana
anāmarūpavarṇaṃ ca na ca sthūlaṃ na yatkṛśam
2.6.10
ahrasvadīrghamalaghugurutvaparivarjitam
na yatropacayaḥ kaścittathā nāpacayo'pi ca
2.6.11
abhidhatte sa cakitaṃ yadastīti śrutiḥ punaḥ
satyaṃ jñānamanaṃtaṃ ca parānaṃdamparammahaḥ
2.6.12
aprameyamanādhāramavikāramanākṛti
nirguṇaṃ yogigamyañca sarvavyāpyekakārakam
2.6.13
nirvikalpaṃ nirāraṃbhaṃ nirmāyaṃ nirupadravam
advitīyamanādyantamavikāśaṃ cidātmakam
2.6.14
yasyetthaṃ saṃvikalpaṃte saṃjñāsaṃjñoktitaḥ sma vai
kiyatā caiva kālena dvitīyecchā'bhavatkila
2.6.15
amūrtena svamūrtiśca tenākalpi svalīlayā
sarveśvaryaguṇopetā sarvajñānamayī śubhā
2.6.16
sarvagā sarvarūpā ca sarvadṛksarvakāriṇī
sarvaikavaṃdyā sarvādyā sarvadā sarvasaṃskṛtiḥ
2.6.17
parikalyeti tāṃ mūrtimaiśvarīṃ śuddharūpiṇīm
advitīyamanādyaṃtaṃ sarvābhāsaṃ cidātmakam
aṃtardadhe parākhyaṃ yadbrahma sarvagamavyayam
2.6.18
amūrte yatparākhyaṃ vai tasya mūrtissadāśivaḥ
arvācīnāḥ parācīnā īśvaraṃ taṃ jagurbudhāḥ
2.6.19
śaktistadaikalenāpi svairaṃ viharatā tanuḥ
svavigrahātsvayaṃ sṛṣṭā svaśarīrānapāyinī
2.6.20
pradhānaṃ prakṛti tāṃ ca māyāṃ guṇavatīṃ parām
buddhitattvasya jananīmāhurvikṛtivarjitām
2.6.21
sā śaktirambikā proktā prakṛtissakaleśvarī
tridevajananī nityā mūlakāraṇamityuta
2.6.22
asyā aṣṭau bhujāścāsanvicitravadanā śubhā
rākācandrasahasrasya vadane bhāśca nityaśaḥ
2.6.23
nānābharaṇasaṃyuktā nānāgatisamanvitā
nānāyudhadharā devī phullapaṃkajalocanā
2.6.24
aciṃtyatejasā yuktā sarvayonissamudyatā
ekākinī yadā māyā saṃyogāccāpyanekikā
2.6.25
paraḥ pumānīśvarassa śivaśśaṃbhuranīśvaraḥ
śīrṣe mandākinīdhārī bhālacandrastrilocanaḥ
2.6.26
paṃcavaktraḥ prasannātmā daśabāhustriśūladhṛk
karpūragaurasusito bhasmoddhūlitavigrahaḥ
2.6.27
yugapacca tayā śaktyā sākaṃ kālasvarūpiṇā
śivalokābhidhaṃ kṣetraṃ nirmitaṃ tena brahmaṇā
2.6.28
tadeva kāśiketyetatprocyate kṣetramuttamam
paraṃ nirvāṇasaṃkhyānaṃ sarvopari virājitam
2.6.29
tābhyāṃ ca ramāṇābhyāṃ ca tasminkṣetre manorame
paramānaṃ darūpābhyāṃ paramānandarūpiṇī
2.6.30
mune pralayakālepi na tatkṣetraṃ kadācana
vimuktaṃ hi śivābhyāṃ yadavimuktaṃ tato viduḥ
2.6.31
asyānandavanaṃ nāma purākāri pinākinā
kṣetrasyānaṃdahetutvādavimuktamanaṃtaram
2.6.32
athānandavane tasmiñcchivayo ramamāṇayoḥ
icchetyabhūtsurarṣe hi sṛjyaḥ kopyaparaḥ kila
2.6.33
yasminyasya mahābhāramāvāṃ svasvairacāriṇau
nirvāṇadhāraṇaṃ kurvaḥ kevalaṃ kāśiśāyinau
2.6.34
saeva sarvaṃ kurutāṃ sa eva paripātu ca
sa eva saṃvṛṇotvaṃ te madanugrahatassadā
2.6.35
cetassamudramākuṃcya ciṃtākallolalolitam
sattvaratnaṃ tamogrāhaṃ rajovidrumavallitam
2.6.36
yasya prasādāttiṣṭhāvassukhamānaṃdakānane
parikṣiptamanovṛttau bahiściṃtāture sukham
2.6.37
saṃpradhāryyeti sa vibhustayā śaktyā pareśvaraḥ
savye vyāpārayāṃcakre daśameṃ'gesudhāsavam
2.6.38
tataḥ pumānāvirāsīdekastrailokyasuṃdaraḥ
śāṃtassattvaguṇodriktogāṃbhīryyāmitasāgaraḥ
2.6.39
tathā ca kṣamayā yuktomune'labdhopamo'bhavat
indranīladyutiḥ śrīmānpuṇḍarīkottamekṣaṇaḥ
2.6.40
suvarṇakṛtibhṛcchreṣṭhadukūlayugalāvṛtaḥ
lasatpracaṃḍadordaṇḍayugalohyaparā jitaḥ
2.6.41
tatassapuruṣa śśaṃbhuṃ praṇamya parameśvaram
nāmāni kuru me svāminvada karma jagāviti
2.6.42
tacchrutvā vacanamprāha śaṃkaraḥ prahasanprabhuḥ
puruṣaṃ taṃ maheśātto vācā meghagabhīrayā
2.6.43
śiva uvāca
viṣṇvitivyāpakatvātte nāma khyātaṃ bhaviṣyati
bahūnyanyāni nāmāni bhaktasaukhyakarāṇi ha
2.6.44
tapaḥ kuru dṛḍho bhūtvā paramaṃ kāryasādhanam
ityuktvā śvāsamārgeṇa dadau ca nigamaṃ tataḥ
2.6.45
tato'cyutaśśivaṃ natvā cakāra vipulaṃ tapaḥ
aṃtarddhānaṃ gataśśaktyā salokaḥ parameśvaraḥ
2.6.46
divyaṃ dvādaśa sāhasraṃ varṣaṃ taptvāpi cācyutaḥ
na prāpa svābhilaṣitaṃ sarvadaṃ śaṃbhudarśanam
2.6.47
tattatsaṃśayamāpannaściṃtitaṃ hṛdi sādaram
mayādya kiṃ prakarttavyamiti viṣṇuśśivaṃ smaran
2.6.48
etasminnaṃtare vāṇī samutpannā śivācchubhā
tapaḥ punaḥ prakarttavyaṃ saṃśayasyāpanuttaye
2.6.49
tatastena ca tacchrutvā tapastapta sudāruṇam
bahukālaṃ tadā brahmadhyānamārgapareṇa hi
2.6.50
tatassa puruṣo viṣṇuḥ prabuddhoḥ dhyānamārgataḥ
suprīto vismayaṃ prāptaḥ kiṃ yattava mahā iti
2.6.51
pariśramavatastasya viṣṇoḥ svāṅgebhya eva ca
jaladhārā hi saṃyātā vividhāśśivamāyayā
2.6.52
abhivyāptaṃ ca sakalaṃ śūnyaṃ yattanmahāmune
brahmarūpaṃ jalamabhūtsparśanātpāpanāśanam
2.6.53
tadā śrāṃtaśca puruṣo viṣṇustasmiñjale svayam
suṣvāpa parama prīto bahukālaṃ vimohitaḥ
2.6.54
nārāyaṇeti nāmāpi tasyasīcchrutisaṃmatam
nānyatkiṃcittadā hyāsītprākṛtaṃ puruṣaṃ vinā
2.6.55
etasminnantare kāle tattvānyāsanmahātmanaḥ
tatprakāraṃ śṛṇu prājña gadato me mahāmate
2.6.56
prakṛteśca mahānāsīnmahataśca guṇāstrayaḥ
ahaṃkārastato jātastrividho guṇabhedataḥ
2.6.57
tanmātrāśca tato jātaḥ pañcabhūtāni vai tatāḥ
tadaiva tānīndriyāṇi jñānakarmamayāni ca
2.6.58
tattvānāmiti saṃkhyānamuktaṃ te ṛṣisattama
jaḍātmakañca tatsarvaṃ prakṛteḥ puruṣaṃ vinā
2.6.59
tattadaikīkṛtaṃ tattvaṃ caturviṃśatisaṃkhyakam
śivecchayā gṛhītvā sa suṣvāpa brahmarūpake
2.6.59.p1
iti śrīśivamahāpurāṇe dvitīyāyāṃ rudrasaṃhitāyāṃ sṛṣṭivyākhyāne prathamakhaṃḍe viṣṇūtpattivarṇano nāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ