Shivapurana 3.10
Śivapurāṇa (complete text) 3.10
- Language
- Sanskrit
3.10.1
brahmājī ne kahā-prācīna meṃ prayāgarāja meṃ ekatra hue muniyoṃ dvārā eka mahān yajña huā
3.10.2
usameṃ siddha, paramarṣi, devarṣi, sanakādi, prajāpati, brahmajñānī tathā devagaṇa ekatra hue
3.10.3
maiṃ bhī saparivāra vahām̐ gayā mere sātha nigamāgama bhī sākāra rūpa meṃ vahām̐ pahum̐ce
3.10.4
vahām̐ utsava ke sahita vaha vicitra samāja huā aura aneka śāstroṃ kā jñāna tathā bāda upasthita huā
3.10.5
usī avasara para pārvatīpati bhī apane gaṇoṃ sahita trailokya ke hita sādhanārtha vahām̐ āye
3.10.6
śivajī ko dekhate hī saba siddhoṃ, devatāoṃ ṛṣiyoṃ aura muniyoṃ ne unheṃ apanā prabhu mānate hue praṇāma kiyā aura maiṃ bhakti pūrvaka unakī stuti karane lagā
3.10.7
usa samaya śivajī kī ājñā se sabhī apane-apane sthāna para baiṭha gaye aura unake darśana karake apane-apane bhāgya kī sarāhanā karane lage
3.10.8
tasminnavasare dakṣaḥ prajāpapatiḥ prabhuḥ āgamattatra suprītaḥ succasvī yadṛcchayā
3.10.6-2
māṃ praṇamya sa dakṣo hi nyuṣṭastatra madājñayā brahmāṇḍādhipatirmānya mānī tatvabasirmukhaḥ
3.10.10
stutibhiḥ praṇipātaiśya dakṣaḥ sarvaiḥ surarṣibhiḥ pūjito varatejasvī karau vaddhvā vinamrakai
3.10.11
nānāvihārakṛnnāthaḥ svataṃtraḥ paramotikṛt nānamattaṃ tadā dakṣaṃ svāsanastho maheśvaraḥ
3.10.12
dṛṣṭvā'nataṃ haraṃ tatra sa me putro'prasannadhīḥ akupyatsahasā rudre tadā dakṣaḥ prajāpatiḥ
3.10.13
krūradṛṣṭyā mahāgarvo dṛṣṭvā rudraṃ mahāprabhum sarvānsaṃśrāvayannuccairavocajjñānavarjitaḥ
3.10.8-2
ete hi sarve ca surāsurā bhṛśaṃ namaṃti māṃ vipravarāstatharṣayaḥ kathaṃ hyasau dujanavanmahāmanā tvabhūttu yaḥ pretapiśācasaṃvṛtaḥ usī samaya prajāpatiyoṃ ke bhī pati atyanta tejasvī dakṣa vahām̐ prasannatā pūrvaka āye
3.10.6-3
brahmāṇḍa ke adhipati hone ke abhimāna bhara hue dakṣa ne kevala mujhe praṇāma kiyā aura merī ājñā se vahām̐ baiṭha gaye
3.10.10-2
usa samaya sabhī devatāoṃ aura ṛṣiyoṃ ne una atyanta tejasvī dakṣa kā stuti aura praṇāmoṃ se satkāra kiyā tathā vinamratāpūrvaka karabaddha prārthanā kī
3.10.11-2
parantu aneka prakāra kī līlāoṃ se yukta parama svatantra śaṃkara apane āsana para baiṭhe rahe, unhoṃne dakṣa ko praṇāma nahīṃ kiyā
3.10.12-2
śivajī ko praṇāma na karatā dekhakara merā putra dakṣa atyanta ruṣṭa huā aura śivajī para krodha karane lagā
3.10.13-2
aura atyanta ahaṃkārapūrvaka usane krūra dṛṣṭi se śivajī ko dekhā tathā usako sunāte hue jñānarahita vākya kahe
3.10.14
dakṣa ne kahā - yaha sura, asura, vipra ṛṣi saba mujhe dekhakara praṇāma karate haiṃ, parantu preta-piśācoṃ se ghirā huā, atyanta abhimānī yaha durjana ke samāna kaise baiṭhā rahā ?
3.10.16
śmaśānavāsī nirapatrapo hyayaṃ kathaṃ praṇāmaṃ na karoti me'dhunā luptakriyo bhūtapiśācasevito matto'vidho nītividūṣakaḥ sadā pākhaṇḍino durjanapāpaśīlā dṛṣṭvā dvijaṃ proddhataniṃdakāśca vadhvā saktāsaktaratipravīṇastasmādamuṃ śaptumahaṃ pravṛttaḥ
3.10.18
ityevamuktvā sa mahākhalastadā ruṣānvito rudramidaṃ hya vocat śṛṇvatvatī vipravarāstathā surā vadhyaṃ hi me cārhatha kartumetam rudro hyaya yajñavahiṣkṛto me varṇeṣvatīto'ya vivarṇarūpaḥ devairna bhāga labhatāṃ sahaiva śmaśānavāsī kulajanmahīnaḥ
3.10.19
iti dakṣoktamākarṇya bhṛgvādyā bahavo janāḥ agarhayan duṣṭasatvaṃ rudra natvā'marai bahavo janāḥ
3.10.20
nandī niśamya tadvākyaṃ lolākṣo'tiruṣānvitaḥ abravītvaritaṃ dakṣaṃ śāpaṃ dātumanā gaṇa
3.10.15
isa smaśānasevī, nirlajja, kriyāhīna bhūta piśācoṃ se sevita, nīti hī ham̐sī ur̤āne vāle ne mujhe praṇāma kyoṃ nahīṃ kiyā
3.10.243
isa pākhaṇḍī, durjana, vipra nindaka ko sadaiva patnī meṃ āsakta rahane ke dakṣa aura śiva kā virodha
3.10.16-2
kāraṇa śāpa dene ko udyata huā hūm̐
3.10.17
brahmājī ne kahā ki itanā kahakara duṣṭa prajāpati ne krodhapūrvaka rudra ke prati kahā-he vipro, devatāo ! saba suno, yaha vadha ke yogya hai
3.10.18-2
maiṃ ise yajña se bāhara karatā hūm̐ varṇoṃ se bhī bāhara, vivarṇa rūpa, yaha āja se devatāoṃ meṃ yajña bhāga prāpta na karegā, kyoṃki yaha śmaśāna meṃ rahane vālā aura kula-janma se hīna hai
3.10.16-3
brahmājī bole ki bhṛgu ādi aneka ṛṣi dakṣa ke vacana sunakara rudra ko devatāoṃ ke samāna jānakara nindā karane lage
3.10.20-2
parantu nandī ke netra lāla ho gae aura usane dakṣa ko śāpa dete hue kahā
3.10.21
re re śaṭha mahāmūḍha dakṣa duṣṭamate tvayā yajña bāhyo hi me svāmī maheśo hi kṛtāḥ katham
3.10.22
yasya smaraṇamātreṇa bhavaṃti saphalā makhāḥ tīrthāni ca pavitrāṇi so'yaṃ śapto haraḥ katham
3.10.23
vṛthā te brahmacāpalyācchapto'yaṃ dakṣaṃ durmate vṛthopahasitaścaivāduṣṭo rudro mahāprabhuḥ
3.10.24
yenedaṃ pālyate viśvaṃ sṛṣṭamaṃte vināśinam śapto'yaṃ sa kathaṃ rudro maheśo brāhmaṇādhama
3.10.25
evaṃ nirbhatsitastena nandinā hi prajāpatiḥ nandinaṃ ca śaśāpātha pakṣo roṣasamanvitaḥ
3.10.26
yūyaṃ sarve rudragaṇā vedabāhyā bhavaṃtu vai vedamārgaparityaktāsthā tyaktā maharṣibhiḥ
3.10.27
pākhaḍavādaniratāḥ śiṣṭācārabahiṣkṛtāḥ madirāpānaniratā jaṭābhasmāsthidhāriṇaḥ
3.10.28
iti śaptāstathā tena dakṣeṇa śivakiṃkarā tacchru tvātiruṣāviṣṭo'bhavannandī śivapriyaḥ
3.10.21-2
nandīśvara ne kahā-are mahāmūr̤ha dakṣa ! tūne mere svāmī maheśvara ko yajña se kisa kāraṇa nikāla diyā hai ?
3.10.22-2
jinake smaraṇa karane se hī yajña saphala hote haiṃ aura tīrtha bhī pavitra ho jāte haiṃ, una bhagavān śaṃkara ko tūne śāpa kaise diyā ?
3.10.23-2
he kubuddhi vāle dakṣa ! tūne capalatā se śaṃkara ko vyartha hī śāpa diyā hai | tūne ina sarala hṛdaya vāle mahāprabhu kī vyartha hī ham̐sī ur̤āī hai
3.10.24-2
jo isa saṃsāra ko pālana karate aura anta meṃ vināśa karate haiṃ, usa rudra ko tūne kaise śāpa diyā hai
3.10.25-2
isa prakāra nandīśvara dvārā prajāpati kī bhartsanā kiye jāne para dakṣa krodha meṃ bhara gayā aura usane nandī ko bhī śāpa diyā
3.10.26-2
dakṣa ne kahā-tuma sabhī rudragaṇa veda se bāhara hoṃge tathā maharṣiyoṃ dvārā bhī tumhārā tyāga kiyā jāyagā
3.10.27-2
tuma pākhaṇḍī, aśiṣṭa, madirā pīne vāle tathā jaṭā, bhasma aura asthiyoṃ ke dhāraṇa karane vāle hoṃge
3.10.28-2
brahmājī ne kahā ki dakṣa ne jaba isa prakāra śivagaṇoṃ ko śāpa diyā taba use sunakara nandī atyanta krodhita hue
3.10.26-3
pratyuvāca drutaṃ dakṣaṃ garvitaṃ taṃ mahākhalam śilādatanayo nandī tejasvī śivavallabhaḥ
3.10.30
re dakṣa śaṭha durbuddhe vṛthaiva śivakiṃkarāḥ śaptāste brahmacāpalyācchivatatvamajānatā
3.10.31
bhṛgvādyairduṣṭacittaiśca mūḍhaḥ sa upahāsitā mahāprabhumaheśāno brāhmaṇatvādahaṃmate
3.10.32
ye rudravimukhāścātra brāhmaṇāstvādṛśāḥ khalāḥ rudratejaḥ prabhāvatvātteṣāṃ śāpaṃ dadāmyaham
3.10.33
vedavādaratā yūyaṃ vedatatvabahirmukhāḥ bhavaṃtu satataṃ viprā nānyadastīti vādinaḥ
3.10.34
kāmātmānaḥ svargaparāḥ krodhalobhamadānvitāḥ bhavaṃtu samataṃ viprā bhikṣukā nirapatrapāḥ
3.10.35
vedamārgaṃ puraskṛtyā brāhmaṇāḥ śūdrayājinaḥ daridrā vai bhaviṣyati pratigraharatāḥ sadā
3.10.30-2
usa ahaṃkārī duṣṭa dakṣa se usa śilādasuta nandī ne śīghratā se kahā ki are durbuddhi vāle dakṣa ! tū śiva-tatva se ajñāna hai | tūne brahma-capalatā se śivagaṇoṃ ko vyartha hī śāpa diyā
3.10.245
tūne duṣṭa mana vāle bhṛgu ādi se upahāsa karāyā aura brāhmaṇatva ahaṃkāra meṃ dakṣa aura śiva kā virodha
3.10.31-2
bhara kara mahāprabhu śaṃkara kā nirādara kiyā
3.10.32-2
tere samāna rudra se vimukha duṣṭa brāhmaṇoṃ ko maiṃ rudra ke teja prabhāva se śāpa detā hūm̐
3.10.33-2
tuma veda-vāda parāyaṇa hokara bhī veda tattva kā jñāna na pā sakoge | 'kucha nahīṃ hai' aisā hī nirantara kahane vāle hoṃge
3.10.34-2
tuma kāmanā se hī anuṣṭhāna karoge svarga kī icchā vāle, lobha, mada, krodha se yukta, nirlajja tathā bhikṣā mām̐gane vāle hoṃge
3.10.35-2
veda-mārga kī duhāī dekara kuyajña karāoge aura kudāna lene vāle daridrī hoge
3.10.36
asatpratigrahāścaiva sarve nirayagāminaḥ bhaviṣyaṃti sadā dakṣa kecidvai brahmarākṣasāḥ
3.10.37
yaśśivaṃ surasāmānyamuddiśya parameśvaram druhyatyajau duṣṭamatistatvato vimukho bhavet
3.10.38
kūṭadharmeṣu geheṣu sadā grāmyasukecchayā karmataṃtraṃ vitanutā vedavādaṃ ca śāśvatam
3.10.39
vinaṣṭānadakamukho vismṛtātmagatiḥ paśuḥ bhraṣṭakarmānayarato dakṣo bastamukho'cirāt
3.10.40
śaptāste kopinā tatra naṃdinā brāhmaṇā yadā hāhākāro mahānāsīcchapto dakṣeṇa ceśvaraḥ
3.10.41
tadākarṇyāhamatyaṃtamaniṃdaṃ muhurmuhuḥ bhṛgvādonapi viprāṃśca vedasṛṭ śivatatvavit
3.10.42
īśvaro'pi vacaḥ śrutvā naṃdinaḥ prahasanniva uvāca madhuraṃ vākyaṃ bodhayaṃsta sadāśivaḥ
3.10.36-2
tuma satya rahita pratigraha grahaṇa karane ke kāraṇa narakagāmī hoge aura inameṃ bhī koī-koī to brahma rākṣasa banegā
3.10.37-2
jina bhagavān śaṃkara ko tuma sāmānya devatā samajhate ho, unase droha karane vālā duṣṭa buddhi tathā tatva se vimukha hogā
3.10.38-2
śaṃkara-drohī kūṭa-dharma meṃ rata rahakara ghara meṃ par̤e raheṃge aura grāmya sukha kī kāmanā kareṃge tathā karmatantra meṃ lagakara veda para vivāda karate raheṃge
3.10.36-3
inake ānanda kā nāśa hogā, apanī gati kā jñāna vismṛta ho jāne se paśu rūpa hoṃge karmanīti se vimukha hone vāle isa dakṣa kā mukha bakare ke samāna ho jāyagā
3.10.40-2
jisa samaya krodhapūrvaka nandīśvara ne brāhmaṇoṃ ko aura dakṣa ko śāpa diyā, usa samaya sarvatra mahān hāhākāra maca gayā
3.10.41-2
yaha sunakara maiṃne dakṣa tathā bhṛgu ādi brāhmaṇoṃ kī isalie nindā kī ki unhoṃne veda aura śivaratna kā jñāna hote hue bhī aisā kiyā
3.10.42-2
nandī ke ina vacanoṃ ko sunakara śaṃkara ham̐se aura use samajhāte hue kahane lage
3.10.43
śṛṇu naṃdin mahāprājña na kartuṃ krodhamarhasi vṛthā śaptaṃ brahmakulaṃ matvā śaptaṃ ca māṃ bhramāt
3.10.44
vedo maṃtrākṣaramayaḥ sākṣātsūktamayo bhṛśam sūkte pratiṣṭhito hyātmā sarveṣāmapi dehinām
3.10.45
tasmādātmavido nityaṃ tvaṃ mā śapa ruṣānvitaḥ śapyā na vedāḥ kenāpi durddhiyā'pi kadācana
3.10.46
ahaṃ śapto na cedānīṃ tatvato boddhamarhasi śānto bhava mahādhīman sanakādivibodhakaḥ
3.10.47
yajño'haṃ yajñakarmāhaṃ yajñāṃgāni ca sarvaśaḥ yajñātmā yajñanirato yajñavāhyo'hameva vai
3.10.48
ko'yaṃ kastvamime ke hi sarvo'hamapi tatvataḥ iti buddhayā hi vimṛśa vṛthā śaptāstvayā dvijāḥ
3.10.49
tatvajñānena nirhṛtya prapaṃcaracano bhava buddhaḥsvastho mahābuddhe nandin krodhādivarjitaḥ
3.10.43-2
śaṃkara ne kahā-he nandī ! he mahāprājña ! tumako krodha karanā ucita nahīṃ hai | tumane bhrama se mujhe śāpa detā huā dekhakara brahmakula ko vyartha hī śāpa de ḍālā
3.10.44-2
veda mantrākṣara yukta haiṃ tathā sūkta meṃ sabhī dehadhāriyoṃ kī ātmā pratiṣṭhita hai
3.10.45-2
isalie ātmajñānī hokara tuma krodhavaśa śāpa mata do, veda kabhī kisī durbuddhi se bhī śāpa ke yogya nahīṃ hai
3.10.46-2
tuma tatjñāna se yaha samajha sakate ho ki maiṃ kabhī śāpita nahīṃ ho sakatā | he buddhivanta ! tumane sanakādi ko jñāna diyā thā, tuma śānta hoo
3.10.247
yajña, yajña ke karma, yajña ke aṅga, yajña kī ātmā dakṣa aura śiva kā virodha
3.10.47-2
yajña meṃ rata, yajña se bāhara sabhī meṃ maiṃ vyāpta hūm̐
3.10.48-2
tuma saba kauna ho ? tatva se vicāra kara dekho to maiṃ hī hūm̐ aura aisā vicāra karane se jñāta hogā ki brāhmaṇoṃ ko śāpa vyartha hī diyā gayā
3.10.46-3
isa prapaṃca ko yatvajñāna se jānakara śānta hoo | krodha ko tyāga kara svastha hoo aura sampūrṇa rahasya ko samajhoṃ
3.10.50
evaṃ sa bodhitastena śambhunā nandikeśvaraḥ vivekaparamo bhūtvā śāṃto'bhūtkrodhavarjitaḥ
3.10.51
śivopi taṃ prabodhyāśu svagaṇa prāṇavallabham sagaṇaḥ sa yayau tasmātsvasthānaṃ pramudānvitaḥ
3.10.52
dakṣo'pi sa ruṣā''viṣṭastairdvijaiḥ parivāritaḥ svasthānaṃ ca yayau citte śivadrohaparāyaṇaḥ
3.10.53
rudraṃ tadānīṃ pariśapyamānaṃ saṃsmṛtya dakṣaḥ papayā ruṣā'nvitaḥ śraddhāṃ vihāyaiva sa mūḍhabuddhirnindāparo'bhūcchivapūjakānām
3.10.54
ityakto dakṣadurbuddhiḥ śaṃbhunā paramātmanā parāṃ buddhiṣarṇā tasya śṛṇu tāta vadāmyaham
3.10.50-2
brahmājī ne kahā-jaba bhagavān śaṃkara ne isa prakāra nandīśvara ko samajhāyā taba unheṃ parama bodha huā aura krodha ko chor̤akara ve śānta hue
3.10.51-2
isa prakāra apane priya gaṇa ko samajhā kara śivajī gaṇoṃ sahita usa sthāna se cale gaye
3.10.52-2
tathā dakṣa bhī mana meṃ śiva ke prati dro hadhāraṇa kie brāhmaṇoṃ sahita krodhapūrvaka apane sthāna ko gaye
3.10.53-2
isa prakāra śaṃkara ko śāpa dekara atyanta krodha meṃ bhare hue dakṣa ne mūrkhatā vaśa śivapūjakoṃ kī nindā karanā prārambha kiyā
3.10.54-2
durbuddhi dakṣa kī śaṃkara ke prati dhṛṣṭatā kā varṇana kiyā gayā, aba śaṃkara ke dvārā jo pratikriyā huī use dhyānapūrva suno
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit