Shivapurana 3.16
Śivapurāṇa (complete text) 3.16
- Language
- Sanskrit
3.16.1
isa prakāra satī vahām̐ pahum̐ca gaī, jahām̐ atyanta prabhāvaśālī yajña ho rahā thā | devatā, daitya, muni aura indrādi vahām̐ kutūhala kara rahe the
3.16.2
usa samaya satī ne apane pitā ke sthāna ko aneka āścaryoṃ tathā devatā aura muniyoṃ se yukta dekhā
3.16.3
satī apane āsana se dvāra meṃ utara par̤ī aura kevala nandī ko sātha lekara yajña bhūmi meṃ pahum̐cī
3.16.4
satī ko āyī huī dekhakara usakī mātā aura bahinoṃ ne usakā svāgata kiyā
3.16.5
parantu dakṣa ne use dekhakara bhī ādara nahīṃ kiyā tathā śivamāyā meṃ mohita anya vyaktiyoṃ ne bhī ādara nahīṃ kiyā
3.16.6
taba satī ne atyanta āścarya se apane mātā-pitā ko praṇāma kiyā aura atyanta duḥkhī huī
3.16.7
satī ne usa yajña meṃ viṣṇu ādi saba devatāoṃ kā bhāga pṛthakpṛthak dekhā, parantu śiva kā bhāga na dekhakara atyanta krodhita huī
3.16.8
tadā dakṣa dahantīva ruṣā pūrṇā satī bhṛśam krūradṛṣṭyā vilokyaiva sarvānapyapamānitā
3.16.9
anāhūtastvayā kasmācchaṃbhuḥ paramaśobhanaḥ yena pūtamidaṃ viśvaṃ samagraṃ sacarācaram
3.16.10
yajño yajñavidāṃ śreṣṭho yajñāṃgo yajñadakṣiṇāḥ yajñakartā ca yaḥ śaṃbhustaṃ vinā ca kathaṃ makhaḥ
3.16.11
yasya smaraṇamātreṇa sarvaṃ pūtaṃ bhavatyaho vinā tena kṛtaṃ sarvamapavitraṃ bhaviṣyati
3.16.12
dravyamaṃtrādikaṃ sarvaṃ havya ca yanmayam śaṃbhunā hi vinā tena kathaṃ yajñaḥ pravartitaḥ
3.16.13
ki śivaṃ surasāmānyaṃ matvākārṣīranādaram bhraṣṭabuddhirbhavānadya jāto'si janakādhama
3.16.14
viṣṇu brahmādayo devā yaṃ saṃsevya maheśvaram prāptaḥ svapadavīṃ sarve taṃ na jānāsi re haram
3.16.8-2
atyanta krodha meṃ jaise dakṣa ko bhasma karanā cāhatī ho, atyanta apamāna anubhava karate hue usane kahā
3.16.6-2
ki jinakī kṛpā se yaha sampūrṇa carācara jagata pavitra ho jātā hai, una śiva ko tumane kyoṃ nahīṃ bulāyā ?
3.16.10-2
yajña svarūpa, yajña-jñātāoṃ meṃ śreṣṭha, yajña ke aṅga, yajña ke dakṣiṇāsvarūpa tathā yajña-kartā śaṃkara ke binā yajña kā sampādana kaisā ?
3.16.11-2
jinake smaraṇa mātra se hī saba kucha pavitra ho jātā hai, usake na hone para saba apavitra hī rahegā
3.16.12-2
sampūrṇa dravya, mantra tathā havyakavya unake binā nirarthaka hai taba isa yajña kī pravṛtti hī unake binā kisa prakāra huī ?
3.16.13-2
kyā tumane śivajī ko sāmānya devatā samajha kara unakā nirādara kiyā hai ? he pitā ! tuma adhama aura buddhibhraṣṭa ho
3.16.14-2
viṣṇu, brahmā ādi bhī jina śaṃkara kī sevā karake apanī padavī ko prāpta hue haiṃ tuma una maheśvara ko nahīṃ jānate ?
3.16.15
ete kathaṃ samāyātā viṣṇubrahmādayaḥ surāḥ tava yajñe vinā śaṃbhuṃ svaprabhuṃ munayastathā
3.16.16
ityuktvā parameśānī viṣṇavādīnsakalān prati pṛthakpṛthagavocatsā bhartsayaṃtī bhavātmikā
3.16.17
he viṣṇo tvaṃ mahādevaṃ kiṃ na jānāsi tattvataḥ saguṇaṃ niguṇaṃ cāpi śrutayo yaṃ vadaṃti ha
3.16.18
yadyapi tvāṃ karaṃ dattvā bahuvāraṃ maheśvaraḥ aśikṣayatpurā śālvapramukhākṛtibhirhare
3.16.16-2
tadapi jñānamāyātaṃ na te cetasi durmate bhāgārthī dakṣayajñe'smin śivaṃ svasvāminaṃ vinā
3.16.20
purā paṃcamukho bhūtvā garvito'si sadāśivam kṛtaścaturmukhastena vismṛto'si tadadbhutam
3.16.21
indra tvaṃ ki na jānāsi mahādevasya vikramam bhasmīkṛtaḥ pavisteni hareṇa krūrakarmaṇaḥ
3.16.263
dakṣa dvārā satī kā tiraskāra
3.16.15-2
yaha viṣṇu tathā brahmādi devatā apane svāmī śaṃkara ke binā yahāṃ kaise ā gaye ?
3.16.16-3
brahmājī bole ki saba devatāoṃ ke prati isa prakāra kahatī huī satī ne krodhapūrṇa mudrā meṃ dekhate hue kahā
3.16.17-2
satī ne kahā-he viṣṇu ! kyā āpa tattva se śivajī ko nahīṃ jānate | śrutiyām̐ unako guṇa-rahita batātī haiṃ
3.16.18-2
he viṣṇo ! yadyapi śivajī ne aneka bāra śālva ādi ke samaya hātha dekara tumheṃ śikṣā dī hai
3.16.16-4
he matihīna ! phira bhī tumako jñāna nahīṃ huā aura apane svāmī kā bhāga na dekhakara bhī apanā bhāga svīkāra kara liyā
3.16.20-2
he brahmā ! tuma pahile ahaṃkāra vaśa śivajī ke prati droha kiyā karate the | tumhāre pām̐ca mukha the parantu śivajī ne cāra kara ḍāle | ise kyā tuma bhūla gaye ?
3.16.21-2
he indra ! kyā tumheṃ śivajī kā parākrama jñāta nahīṃ hai | kaṭhinakarmā rudra ne tumhāre vajra taka ko bhasma kara ḍālā thā
3.16.22
he surāḥ kinna jānītha mahādevasya vikramam atre vasiṣṭa munayo yuṣmābhiḥ kiṃ kṛtaṃ tviha
3.16.23
bhikṣāṭanaṃ ca kṛtavān purā dārubane vibhuḥ śapto yadbhikṣuko rudro bhavadbhirmunibhistadā
3.16.24
śaptenāpi ca rudreṇa yatkṛtaṃ vismṛtaṃ katham talligenākhilaṃ dagdhaṃ bhuvanaṃ sacarācaram
3.16.25
sarve vedāśca saṃbhūtā sāṃgāḥ śāstrāṇi vāgyataḥ so'sau vedāṃtagaḥ śaṃbhuḥ kaiścijjñātuṃ na pāryate
3.16.26
sarve mūḍhāśca saṃjātā viṣṇubrahmādayaḥ surāḥ munayo'nye vinā śaṃbhumāgatā yadihādhvare
3.16.27
ityanerkāvidhāṃ vāṇīragadajjagadambikā kopānvitā satī tatra hṛdayena vidūyatā
3.16.22-2
he devagaṇa ! kyā tuma śaṃkara ke karma se anabhijña ho ? he atri ! he vasiṣṭha ! tumane yaha kyā kiyā ?
3.16.23-2
jaba ve dāruvana meṃ bhīkha mām̐gane gaye the, usa samaya tuma ṛṣiyoṃ ne una bhikhārī ke veśa vāle śivajī ko śāpa de diyā thā
3.16.24-2
una śāpita śiva ne jo kiyā use kyā tuma bhūla gaye ? usa śiva liṃga se carācara jagat bhasma hone lagā thā
3.16.25-2
usa samaya viṣṇu ādi sabhī devatā mūr̤ha ho gaye haiṃ jo śivajī ke binā isa yajña meṃ upasthita hue haiṃ
3.16.26-2
yahām̐ aṃgoṃ sahita vedaśāstra bhī mauna haiṃ, parantu vedānta se jānane ke yogya bhagavāna śiva ko jānane meṃ samartha koī bhī nahīṃ hai
3.16.27-2
brahmājī ne kahā ki satī ne aise vacana krodhapūrvaka kahe aura vaha dukhī hṛdaya se krodha meṃ khar̤ī rahī
3.16.28
viṣṇvādayo'khilā devā munayo ye ca tadvacaḥ maunī bhūtāstadākarṇya bhavavyākulamānasāḥ
3.16.29
atha dakṣaḥ samākarṇya svaputryāstādṛśaṃ vacaḥ vilokya krūradṛṣṭyā tāṃ satīṃ kruddho'bravīdvacaḥ
3.16.30
tava kiṃ bahunoktena kāryaṃ nāstīha sāṃpratam gaccha vā tiṣṭha vā bhadre kasmāttva hi samāgatā
3.16.31
amaṃgalastu te bhartā śivo'sau gamyate budhaiḥ akulīno vedabāhyo bhūtapretapiśācarāṭ
3.16.32
tasmānnā hvāyito rudro yajñārthaṃ sukuveṣabhṛt devarṣisaṃsadi mayā jñātvā putri vipaścitā
3.16.33
vidhinā preritaṃ na tvaṃ dattā maṃdena pāpinā rudrāyāviditārthāya coddhatāya durātmane
3.16.34
tasmātkopaṃ parityajya svasthā bhava śucismite yadyāgatāsi yajñe'smin bāya gṛhṇīṣva cātmanā
3.16.35
dakṣeṇokteti sā putrī satī trailokyapūjitā nindāyukataṃ svapitaraṃ dṛṣṭvā'sīdruṣitā bhṛśam
3.16.28-2
satī ke krodha pūrṇa vākyoṃ ko sunakara viṣṇu ādi sabhī devatā bhayabhīta mana mauna baiṭhe rahe
3.16.29-2
apanī putrī ke vaise vacana sunakara dakṣa ne use krūra-dṛṣṭi se dekhā aura krodhapūrvaka kahane lagā
3.16.265
dakṣa ne kahā-he bhadre ! tū adhika yaha saba kyā kaha rahī hai | terā yahām̐ koī prayojana nahīṃ hai, tū raha cāhe calī jā | tū yahām̐ kisaliye āī hai ? dakṣa dvārā satī kā tiraskāra
3.16.31-2
saba medhāvījana jānate haiṃ ki tumhāre pati śaṃkara amaṃgalamaya lakṣaṇa vāle, akulīna, veda se bahirmukha aura bhūta-piśācoṃ ke adhipati haiṃ
3.16.32-2
isīlie una kuveśa vāle śiva ko yahām̐ nahīṃ bulāyā | maiṃne buddhipūrvaka samajha liyā ki devatāoṃ aura ṛṣiyoṃ kī sabhā meṃ unakā kyā prayojana hai ?
3.16.33-2
mujha manda buddhi vāle ne brahmājī ke kahane se tujhe unako de diyā, maiṃ yaha nahīṃ jānatā thā ki rudra krodhī tathā durātmā hai
3.16.34-2
he putrī ! isalie tū krodha ko chor̤akara svastha ho aura isa yajña meṃ ā gaī to apanā bhāga grahaṇa kara
3.16.35-2
brahmājī ne kahā-dakṣa ke isa prakāra kahane para satī apane pitā ko nindāyakta dṛṣṭi se dekhate hue atyanta roṣa karane lagī
3.16.36
aciṃtayattadā se ta kathaṃ yāsyāmi śaṃkaram śaṃkaraṃ draṣṭukāmā'haṃ pṛṣṭā vakṣye kimuttaram
3.16.37
atha provāca pitaraṃ dakṣaṃ taṃ duṣṭamānasam niḥśvasaṃtī ruṣāviṣṭā sā satī trijagatprasūḥ
3.16.38
yo niṃdati mahādevaṃ nidyamānaṃ śṛṇoti vā tāvubhau narakaṃ yātau yāvaccandradivākarau
3.16.39
tasmāttyakṣyāmyaha dehaṃ pravekṣyāmi hutāśanam ki jīvitena me tāta śṛṇvaṃtyānādaraṃ prabhoḥ
3.16.40
yadi śaktaḥ svayaṃ śaṃbhornindakasya viśeṣataḥ chiṃdyāt prasahya rasanāṃ tadā śuddhayanna saṃśayaḥ
3.16.41
yadyaśakto janastatra nirayātsupidhāya vai karṇau dhīmān tataśśuddhaye dvadaṃtīdaṃ budhā varāḥ
3.16.42
ityamuktvā dharmanīti paścāttāpamavāpa sā asmaracchāṃkaraṃ vākyaṃ dūyamānena cetasā
3.16.36-2
satī vicāra karane lagī ki maiṃ śivajī ke pāsa kisa prakāra pahum̐cū ? isa samaya mujhe śivajī ke darśana kī kāmanā hai, parantu jaba ve mujhase yahām̐ kā hāla pūcheṃge to unheṃ kyā uttara dūm̐gī ?
3.16.37-2
tīnoṃ lokoṃ ko utpanna karane vālī satī krodha se bārambāra svāṃsa khīṃcatī huī apane duṣṭa-hṛdaya pitā dakṣa se kahane lagī
3.16.38-2
satī ne kahā— jo śivajī kī nindā karate yā unakī nindā sunate haiṃ, vaha niścaya hī naraka meṃ par̤ate haiṃ
3.16.36-3
isaliye maiṃ agni meṃ praviṣṭa hokara deha chor̤atī hūṃ | kyoṃki apane svāmī kī nindā sunakara maiṃ jīvita nahīṃ raha sakatī
3.16.40-2
yadi sāmarthya ho to nindā karane vāle kī jihvā ko kāṭa ḍāle tabhī doṣa chūṭatā hai, inameṃ sandeha nahīṃ hai
3.16.41-2
yadi sāmarthya na ho to apane kānoṃ para hātha rakhakara vahām̐ se dūra calā jāya, jñāniyoṃ kā yahī kahanā hai
3.16.42-2
brahmājī ne kahā ki isa prakāra nīti vacana kahakara satī atyanta dukhī mana se śivajī ko yāda karane lagī
3.16.43
tataḥ saṃkruddhya sā dakṣaṃ niḥśaṃkaṃ prāha tānapi sarvānviṣṇvādikāndevānmunīnapi satī dhruvam
3.16.44
tāta tva niṃdakaḥ śaṃbhoḥ paścāttāpaṃ gamiṣyasi iha bhuktvā mahāduḥkhamaṃte yāsyasi yātanām
3.16.45
yasya loke'priyo nāsti priyaścaiva parātmanaḥ tasminnavaire śarve'smin tvāṃ dināḥ kaḥ pratīpakaḥ
3.16.46
mahādviniṃdā nāścaryaṃ sarvadā'satsu serṣyakam mahadaṃghrirajodhvastatamaḥ su saiva śobhanā
3.16.47
śiveti dvayakṣaraṃ yasya nṛṇāṃ nāma gireritam sakṛtprasaṃgātsakalamaghamāśu nihaṃti tat
3.16.48
pavitraṃ kīrtitamalaṃ bhavān dveṣṭi śivetaraḥ alaṃghyaśāsanaṃ śaṃbhumaho saśvarveśvaraṃ khalaḥ
3.16.49
yatpādapadmaṃ mahatāṃ mano'lisuniṣevitam sarvārthadaṃ brahma rasaiḥ sarvārthibhirathādarāt
3.16.43-2
phira niḥśaṃka bhāva se viṣṇu ādi devatāoṃ aura muniyoṃ se krodhapūrvaka kahane lagī
3.16.44-2
satī ne kahā—tuma saba śivanindaka atyanta paścātāpa ko prāpta hoge | yahām̐ mahā duḥkha prāpta karate hue anta meṃ yamaloka ke kaṣṭa sahoge
3.16.267
jisakā viśva meṃ koī apriya nahīṃ dakṣa dvārā satī kā tiraskāra
3.16.45-2
saba hī unake priya haiṃ, una nivara śivajī se tumhāre sivāya anya kauna vaira karegā ?
3.16.46-2
isameṃ vismaya bhī kyā hai ? asat vyakti mahān puruṣoṃ kī nindā karate haiṃ parantu mahāpuruṣoṃ kī caraṇa-raja se ajñāna naṣṭa kara lene meṃ hī śobhā hai
3.16.47-2
jisane apanī vāṇī se 'śiva' ina do akṣaroṃ kā uccāraṇa kiyā, usake pāpa eka bāra ke uccāraṇa se hī naṣṭa ho gaye
3.16.48-2
bhagavān śiva kā śāsana laṃghana ke yogya nahīṃ hai parantu tuma amaṃgala svarūpa una pavitra prabhu se dveṣa karate ho
3.16.46-3
jinake pada-padmoṃ meṃ bar̤e-bar̤e santa puruṣoṃ kā mana ramā rahatā hai, jo brahmarasa ke dvārā sabhī kāmanā karane vāloṃ ko unake anusāra phala dete haiṃ
3.16.50
yadvarṣatyarthinaḥ śīghraṃ lokasya śiva ādarāt bhavān druhyati mūrkhatvāttasmai cāśeṣabaṃdhave
3.16.51
kiṃ vā śivākhyamaśivaṃ tvadanye na vidurbudhāḥ brahmādastaṃ munayaḥ sanakādyāstathā pare
3.16.52
avakīrya jaṭā bhūtaiḥ śmaśāne sa kapāladhṛk tanmālasabhasma vā jñātvā prītyāvasadurādhīḥ
3.16.53
ye mūrddhābhirdadhati taccaraṇotsṛṣṭamādarāt nirmālyaṃ munayo devāḥ sa śivaḥ parameśvaraḥ
3.16.54
pravṛttaṃ ca nivṛttaṃ ca dvividhaṃ karma coditam vede vivicya vṛttaṃ ca tadvicārya manīṣibhaḥ
3.16.55
virodhiyaugapadyaikakartṛke ca tathā dvayam parabrahmaṇi śaṃbhau tu karmacchaṃnti na kiṃcana
3.16.56
mā vaḥ padavyaḥ sma pitaḥ yā asmadāthitāḥsadā yajñaśālāsu vo dhūmravartmabhuktojjhitāḥ param
3.16.50-2
jo śivajī abhyarthiyoṃ para śīghra hī kāmanā kī vṛṣṭi karate haiṃ una lokabandhu śivajī se tuma śatrutā karate ho
3.16.51-2
una śiva ko tumhāde sivā koī anya 'aśiva' nahīṃ jānatā, brahmādi, sanakādi tathā anya muni kyā unheṃ nahīṃ jānate ?
3.16.52-2
ve bhūtagaṇoṃ ke sātha śmaśāna meṃ jaṭā kholakara kapāla dhāraṇa karate haiṃ | ve udāra buddhi vāle prema se mṛtaka kī asthiyoṃ kī mālā aura bhasma ko dhāraṇa karate haiṃ
3.16.53-2
unakī caraṇaraja ko ādara sahita śira para dhāraṇa karane vāle manuṣya pāpa rahita ho jāte haiṃ | jinake nirmālya kī kāmanā muni aura devatā karate haiṃ, vaha parameśvara śiva hī haiṃ
3.16.54-2
veda ke anusāra pravṛtti aura nivṛtti ke bheda se do prakāra ke karma haiṃ, buddhimānoṃ ko una para vicāra karanā cāhie
3.16.55-2
ekahī karttā meṃ ve donoṃ virodhī ho jāte haiṃ parantu śivajī ke lie kisī karmādā kī icchā nahīṃ hai
3.16.56-2
he pitā ! tumhārī yajñaśālā kā dhūmra apane mārga ko chor̤a de aura tumhāre pada kā vyaya na ho
3.16.57
no vyaktaliṃgaḥ satatamavadhūtasusevitaḥ abhimānamato na tvaṃ kuru tāta kubuddhidhṛk
3.16.58
kiṃ bahūktena vacasā duṣṭastvaṃ sarvathā kudhīḥ tvadudbhavema dehena na me kiṃcitprayojanam
3.16.56-3
tajjanma dhigyo mahatāṃ sarvathāvadyakṛtkhalaḥ parityājyo viśeṣeṇa tatsaṃbaṃdho vipaścitā
3.16.60
gotraṃ tvadīyaṃ bhagavān yadāha vṛṣabhadhvajaḥ dākṣāyaṇīti sahasā'haṃ bhavāmi sudurmanāḥ
3.16.61
tasmāttvadaṃgajaṃ dehaṃ kuṇapaṃ garhita sadā vyusṛjya nūnamadhunābhaviṣyāmi sukhāvahā
3.16.62
he surā munaya sarve yūyaṃ śṛṇuta madvacaḥ sarvathā'nucitaṃ karma yuṣmākaṃ duṣṭacetasām
3.16.63
sarve yūyaṃ vimūḍhā hi śivaniṃdāḥ kalipriyāḥ prāpsyaṃti daṃḍaṃ niyatamakhilaṃ ca harāddhruvam
3.16.64
dakṣamuktvā'vare tāṃśca vyaramatasā satī tadā anudya cetasāṃ śabhumasmarat prāṇavallabham
3.16.57-2
vaha avyakta liṃga avadhūtoṃ ke dvārā sadā sevita haiṃ, tuma kubuddhi se unake prati abhimāna na karo
3.16.266
kubuddhivaśa tuma mahāduṣṭa ho gaye yajña meṃ satī kā deha tyāga
3.16.58-2
ho | tumhāre dvārā utpanna isa deha ko rakhanā ṭhīka nahīṃ hai
3.16.56-4
jisa janma meṃ mahān puruṣoṃ kī nindā ho, usa janma ko dhikkāra hai buddhimāna vyakti ko tumase sambandha nahīṃ rakhanā cāhiye
3.16.60-2
tumhāre dvārā utpanna hone ke kāraṇa śivajī mujhe dākṣāyaṇī kahate haiṃ, mujhe isa uccāraṇa se aba duḥkha hogā
3.16.61-2
isalie tumhāre deha se utpanna hue garhita śarīra ko abhī chor̤akara sukhī hoūm̐gī
3.16.62-2
he devagaṇa he munigaṇa ! tuma saba mere vacanoṃ ko suno | tuma saba duṣṭa citta vāle ho aura tumhārā yaha karma sarvathā nindā ke yogya hai
3.16.63-2
tuma sabhī mūrkha ho gaye ho tumane śiva kī nindā kī hai, isalie bhagavān śaṃkara dvārā tumheṃ isakā daṇḍa śīghra hī prāpta hogā
3.16.64-2
yaha kahakara satī dukha se vyākula huī apane prāṇavallabha śivajī kā cintana karane lagī
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit