Shivapurana 3.6

Śivapurāṇa (complete text) 3.6

Language: Sanskrit

3.6.1

brahmājī ne kahā-eka samaya varṣā ṛtu meṃ śivajī kailāśa ke śikhara para virājamāna the, usa samaya satī ne unase kahā

3.6.2

satī ne kahā-he devādhideva ! he prāṇavallabha ! he nātha ! āpa merī bāta suniye aura usake anusāra kījiye

3.6.3

he prabho ! yaha atyanta duḥsaha varṣā kāla ā gayā hai, aneka varṇa ke megha daśoṃ diśāoṃ meṃ ā ghire haiṃ

3.6.4

hṛdaya kā haraṇa karane vālī vāyu pravāhita ho rahī hai, kadamba ke makaranda se yukta jala ke chīṃṭe ā rahe haiṃ

3.6.5

jala dhārāoṃ kī varṣā karate, garjate tathā bijalī camakāte hue meghoṃ ko dekhakara kisakā mana kṣubdha nahīṃ ho jāyagā ?

3.6.6

yaha ṛtu virahī janoṃ ko duḥkhadāyaka hai | isameṃ dina śiva aura satī kā vihāra meṃ sūrya aura rātri se candramā bhī prakāśita nahī hotā | yaha divasa ko rātri jaisā rakhatā huā suśobhita hai

3.6.7

he śiva ! vāyu vega se prerita hue megha śabda karate haiṃ parantu ekatra nahīṃ ṭhaharate aura logoṃ ke sira para girate hue se lagate haiṃ

3.6.8

vātāhatā mahāvṛkṣā natanta iva cāṃbare dṛśyaṃte hara bhīrūṇāṃ trāsadāḥ kāmukepsitāḥ

3.6.6-2

snigdhanīlāṃjanasyāśu sadivaughasya pṛṣṭhataḥ balākarājī vātyuccairyamunāpṛṣṭhayenavata

3.6.10

kṣapākṣayeṣu valayaṃ dṛśyate palikāgatā aṃbudhābiva madīptapāvako vaḍavāmukhaḥ

3.6.11

prārohaṃtīha sasyāni mandiraṃ prāṅgaṇeṣvapi kimanyatra virūpākṣa sasyodbhūtiṃ vadāmyaham

3.6.12

śyāmalai rāyatai raktaviśado'yaṃ himācalaḥ mandarāśrayaghaughaḥ patrairdugdhāmbudhiryathā

3.6.13

asamaśrīśca kuṭila bheje yasyātha kiṃśukān uccāvacān kalau lakṣmīrgantāsaṃtyajya sajjanān

3.6.14

maṃdārastanapīlūnāṃ śabdena hṛṣitā mṛṅḥ kekrāyaṃte prativane satataṃ pṛṣṭhasūca kam

3.6.8-2

he śiva ! vāyu prerita bar̤e-bar̤e vṛkṣa bhī aṃtarikṣa meṃ nṛtya karate se pratīta hote haiṃ, jo bhayabhītoṃ ko bhayā vaha aura kāmiyoṃ ko sukhadāyaka hai

3.6.16

cikane aura śyāma varṇa aṃjana jaise megha para ur̤ate hue baguloṃ ko paṃkti yamunā nadī kī pīṭha para bahate hue phena ke samāna śobhā de rahī hai

3.6.10-2

rātri kī upasthita meṃ kālāpana bar̤ha jāne se bijalī balayākāra dikhāī detī hai, jisa prakāra ki samudra pradīpta bar̤avāmukha anala hotī hai

3.6.11-2

he virūpākṣa ! isa avasthā meṃ mandarācala ke choṭe vṛkṣa jama gaye haiṃ, anya sthāna kī bāta hī kyā hai ?

3.6.12-2

jaise pakṣiyoṃ se ghirā huā dugdha kā samudra śobhā detā hai, vaise hī kāle, sapheda tathā lāla meghoṃ se ghirā huā vaha parvata śobhā de rahā hai

3.6.13-2

vibhinna prakāra se suśobhita vṛkṣoṃ ke pallava atyanta śobhāyamāna haiṃ, usī prakāra jaise ki kali meṃ lakṣmī sajjanoṃ ko tyāga kara asajjanoṃ ko prāpta hotī hai

3.6.14-2

mandarācala ke meghoṃ kī dhvani se prasanna hokaramora bhī apanī pīṭha dikhākara nṛtya kara rahe haiṃ

3.6.15

meghotsukānāṃ madhuraścātakānāṃ manoharaḥ dhārāsāraśaraistāpaṃ petuḥ pratipathodgatam

3.6.16-2

meghānāṃ paśya madehe durnayaṃ karakotkaraiḥ ye chādayaṃtyanugate mayūrāṃścātakāṃstathā

3.6.17

śikhisāraṃgayordṛṣṭvā mitrādapi parābhavam harṣa gacchanti giriśaṃ vidūramapi mānasam

3.6.18

etasminviṣame kāle nīḍaṃ kākaścakorakāḥ kurvaṃti tvāṃ vinā gehān kathaṃ śāṃtimavāpsyasi

3.6.16-3

mahatīvādya no bhītirmā meghotthā pinākadhṛk yatasva yasmādvāsāya māciraṃ vacanānmama

3.6.20

kailāse vā himādrau vā mahākośyāmatha kṣitau tatropayogyaṃ saṃvāsaṃ kuru tvaṃ vṛṣabhadhvaja

3.6.15-2

meghoṃ kī kāmanā vāle cātakoṃ kī madhura dhvani bhī sunāī par̤a rahī hai

3.6.16-4

meghoṃ kī isa durnīti kā avalokana kījie kī yaha apane anugāmī moroṃ aura cātakoṃ ko oloṃ se ācchādita kara detā hai

3.6.17-2

mora aura sāraṃga ko mitra se bhī hāratā dekhakara unakā mana harṣita ho rahā hai

3.6.18-2

isa viṣama samaya meṃ kaue aura mora bhī apanā ghoṃsalā banāte haiṃ to āpa hī binā ghara ke kisa prakāra śānti prāpta kareṃge

3.6.16-5

he pinākī ! he śaṃkara ! mujhe meghoṃ se atyanta bhaya laga rahā hai, isalie āpa merī bāta māna kara ghara kā prabandha kījie

3.6.20-2

he vṛṣabhadhvaja ! kailāśa, meṃ himālaya meṃ, kāśī meṃ athavā pṛthivī para jahāṃ kahīṃ bhī ucita ho, ghara kā prabandha āvaśyaka hai

3.6.21

evamuktastayā śaṃbhurdākṣāyaṇyā nathā'sakṛt saṃjahāsa ca śīrṣasthacandraraśmismitālayām

3.6.22

athovāca satīṃ devīṃ smitābhinnauṣṭhasaṃpuṭaḥ mahātmā sarvatattvajñāstoṣayanparameśvaraḥ

3.6.23

yatra prītyai mayā kāryo bāsastava manohare meghāstatra na gaṃtāraḥ kadācidapi matpriye

3.6.24

meghā nibaṃtaparyaṃtaṃ sañcaraṃti mahībhṛta sadā prāleyasānostu varṣāsvapi manohare

3.6.25

kailāsasya tathā devi pādagāḥ prāyaśo ghanāḥ sañcaraṃti na gacchanti tata ūrdhva kadācana

3.6.26

sumerorvā girerūrdhva na gacchanti balāhakāḥ jambūmūlaṃ samāsādya puṣkarāvartakādayaḥ

3.6.27

ityukteṣu girīndreṣu yasyopari bhaveddhi te manorucirnivāsāya tamācakṣva drutaṃ hi me

3.6.28

svecchāvihāraistava kautukāni suvarṇapakṣānilavṛndavṛndaiḥ śabdottaraṃ gairmadhurasvanaistemudopageyāni girau himotthe

3.6.21-2

brahmājī ne kahā—dākṣāyaṇī kī prārthanā sunakara śivajī ko ham̐sī āī aura unake mastaka para sthita arddhacandra ke prakāśa se vaha sthāna prakāśa māna hogayā

3.6.22-2

phira saba tattvoṃ ke jñātā śivajī satī prasanna karate hue, ham̐sa kara kahane lage

3.6.23-2

he priye ! tumhārī prannatā ke lie jo sthāna maiṃ niścata karūm̐gā, vahām̐ megha na pahum̐ca sakeṃge

3.6.24-2

varṣā-kāla meṃ bhī himālaya ke śikhara ke nīce hī megha ghūmate raheṃge

3.6.25-2

aura kailāśa ke ūpara to kabhī megha āte hī nahīṃ, nīce hī raha jāte haiṃ

3.6.26-2

puṣkara āvartaka ādi megha jambū ke mūla taka pahum̐cate haiṃ, sumeru ke śikhara para nahīṃ car̤hate

itane parvatoṃ meṃ jisa para tuma rahanā cāho use mujhe śīghra batāo| himālaya parvata meṃ sone ke paṃkha vāle anila vṛnda nāmaka pakṣī apane madhura śabdoṃ ke dvārā tumhāre icchita vihāra kī līlāoṃ ko gāveṃge

3.6.30

siddhāṅganāsteracitāsanāvamamicchanticaivopahṛtaṃsakautukam svecchāvihāremaṇikuṭṭimegiraukurvanticeṣyaṃtiphalādidānakaiḥ phaṇīndrakanyā girikanyakāśca yā nāgakanyāśca turaṅgamamukhyaḥ sarvāstunāstesatataṃ sahāyatāṃsamācariṣyaṃtyanumodavibhramaiḥ

3.6.32

rūpaṃ tadevamatulaṃvadanaṃmucāru dṛṣṭvāṃganānijavapurnijakāṃtisahyam helānijevatuṣirūpagaṇeṣunityaṃkartāraityanimiṣekṣaṇacārurūpāḥ yā menakā parvatarājajāyā rūpairguṇaiḥ khyātavatī triloke sā cāpitetatra mano'numodaṃ nityaṃ kariṣyatyanunāthanāhyaiḥ

3.6.33

dhuraṃ hi vargairgirirājavaṃdyaiḥ prīti vicinvadbhirudārarūpā śikṣāsadātegaluśocitāpikāryānnvahaṃprītiyutā guṇādyaiḥ

3.6.34

vicitraiḥ kokilālāṣāmodaiḥ kuṃjagaṇāvṛtam sadā vasaṃtaprabhavaṃ gatumicchāmi kiṃ priye

3.6.35

nānābahujalāpūrṇasaraḥ srotasama vṛtam padminīśataśoyuktamacalendra himālayam

3.6.26-3

vahām̐ tumhāre icchita vyavahāra ke samaya siddhoṃ kī nāriyām̐ maṇijaṭita veda rūpa āsana kī bhūmi ko kautuka sahita bheṃṭa kareṃgī tathā vibhinna prakāra ke phala ādi lākara tumheṃ arpaṇa kareṃgī

3.6.30-31

nāga kanyā, parvata kanyā, turaṅgamukhī kinnarī yaha sabhī līlā-vihāra ke samaya śreṣṭha vacanoṃ ko kahakara tumheṃ prasanna kareṃgī | vahām̐ kī atyanta sundarī suranāriyām̐ tumhāre isa anupama saundarya aura manohara mukha ko dekhakara apane rūpa-guṇa kī nindā kareṃgī aura tumhārī ora ekaṭaka dekhatī raheṃgī

3.6.32-2

parvatarāja kī patnī menakā bhī tumhāre mana ko aneka prakāra se prasanna karegī aura tumhāre anukūla rahegī

3.6.33-34

himālaya kī vandanā karane vāle saba parivārījana aura purajana tumhāre prati udāra aura prītimaya raheṃge | tumheṃ kucha soca hogā to samajhāyeṃge | tuma kokilāoṃ ke adbhuta ālāpa aura modamaya kuṃjo se yukta tathā basantotpatti vāle sthāna meṃ jāoge

3.6.35-2

aneka jaloṃ se sampanna, sarasa śītayukta aura saikar̤oṃ kamaliniyoṃ se suśobhita acala himālaya haiṃ

3.6.36

sarvakāmapradairvṛkṣaiḥ śādvalaiḥ kalpasañjñakaiḥ sakṣaṇa paśya kusumānyathāśvakarigovraje

3.6.231

śiva aura satī kā vihāra

3.6.47

praśāṃtaśvāpadagaṇaṃ munibhiryatibhirvṛtam devālaye mahāmāye nānāmṛgagaṇairyutam

3.6.38

sphaṭikasvarṇavaprādyai rājataiśca virājitam mānasādisarogbhairabhitaḥ pariśobhitam

3.6.36-2

hiraṇmayai ratnālai paṅkajairmukulairvṛtam śiśumāraistathā'saṃkhyaiḥ kacchapairmakaraiḥ karaiḥ

3.6.40

niṣevitaṃ mañjulaiśca tathā nīlotpalādibhiḥ deveśi tasmānmuktaiśca sarvagaṃdhaiśca kuṅkumaiḥ

3.6.41

lasadgandhajalaiḥśubhrairāpūrṇaiḥ svacchakāṃtibhiḥ śādvalaistaruṇaistu ṃgaistīrayairupaśobhitam

3.6.42

nṛtyatbhiriva śākhoṭairvarjayaṃtaṃ svasambhavam kāmadevaiḥ sārasaśca mattacakrāṃgaśobhitaiḥ

3.6.36-3

sampūrṇa kāmanāoṃ ke dātā śādvala tathā kalpa vṛkṣoṃ se yukta puṣpoṃ ko govraja ke samāna kṣaṇa bhara ke liye dekho

3.6.37

yaha muniyoṃ aura yatiyoṃ se yukta devālaya hai, yahām̐ ke sabhī hiṃsaka jīva śānta svabhāva ke haiṃ tathā yaha vibhinna mṛgoṃ se sampanna hai

3.6.38-2

sphaṭika maṇi aura svarṇa ādi se racita gaurakha ādi tathā rajata sthānoṃ se yukta mānasarovara ādi jalāśayoṃ ke raṅgoṃ se saba prakāra suśobhita hai

3.6.36-4

suvarṇa aura ratnoṃ kī ḍaṃḍī vāle kamala, mukuloṃ ke samūha, śiśumāra tathā asaṃkhya kacchapa aura makaroṃ se vyāpta hai

3.6.40-2

vahām̐ atyanta ujjvala nīla kamala suśobhita hai, saba ora se kuṃkuma ādi kī sugandha phaila rahī hai

3.6.41-2

svaccha kānti vāle sarovara paripūrṇa haiṃ, unake jaloṃ se sugandha ā rahī hai, viśāla taruṇa taru tathā śādvaloṃ se merurāja suśobhita hai

3.6.42-2

yahām̐ akharoṭoṃ ke vṛkṣoṃ kī śākhāyeṃ isa prakāra hila rahī haiṃ, jaise ve nṛtya kara rahe hoṃ sārasa tathā madamatta cakavā-cakavī bhī yahām̐ sthita haiṃ

3.6.43

madhurārāvibhirmodakāribhirbhramarādibhiḥ śabdāyamānaṃ ca mudā kāmoddīsanakārakam

3.6.44

vāsavasya kuberasya yamasya varuṇasya ca agneḥ koṇaparājasya mārutasya parasya ca

3.6.45

purībhiḥ śobhiśikharaṃ meroruccaiḥ surālayam raṃbhāśacīmenakādiraṃ bhorugaṇasevitam

3.6.46

ki tvamicchasi sarveṣāṃ parvatānāṃ hi bhūbhṛtām sārabhūte mahāramye saṃvihartuṃ mahāgirau

3.6.47-2

tatra devī sakhiyutā sāpsarogaṇamaṇḍitā nityaṃ kariṣyati śacī tava yogyāṃ sahāyatām

3.6.48

athavā mama kailāse parvateṃdre samāśraye sthānamicchasi vitteśapurīparivirājite

3.6.49

gaṅgājalaughaprayate pūrṇacandrasamaprabhe darīṣu sānuṣu sadā brahmakanyābhyudorite

3.6.43-2

bhauṃre madhura dhvani se guṃjāra rahe haiṃ tathā kamoddīpana karane vāle sundara śabda saba ora se ho rahe haiṃ

3.6.44-2

indra, yama, varuṇa, agni, kuvera, koṇapati pavana ādi kī nagarī

3.6.45-2

usa meru-śikhara para suśobhita haiṃ, vahām̐ sampūrṇa devatāoṃ kā nivāsa hai tathā raṃbhā, śacī, menakā ādi apsarāoṃ se yaha sthāna suśobhita hai

3.6.46-2

he devi ! ina saba bhūmiyoṃ ke sārabhūta atyanta manohara mahān parvatoṃ meṃ vihāra karane kī tumheṃ icchā hai ?

3.6.47-3

vahām̐ jāne para sakhiyoṃ aura apsarāoṃ sahita śacī tumhārī sahāyikā hoṃgī

3.6.48-2

athavā tumhārī icchā saba parvatoṃ se ūm̐ce tathā kuberapurī ke bhī ūpara sthita parvatarāja kailāśa meṃ nivāsa karane kī hai ?

3.6.49-2

jahām̐ pūrṇa candrakānti ke samāna nitya jala pravāhita hai, kandarāoṃ meṃ brahma kanyāaiṃ sundara gāna karatī rahatī haiṃ

3.6.50

nānāmṛgagaṇairyuktaṃ padmākāśatāvṛte sarve guṇaiśca sadvastu sumerorapi sundari

3.6.51

sthāneṣveteṣu yatrāpi tavāṃtaḥkaraṇe spṛhā tam̐drutaṃ me samācakṣva vāsakartāsmi tata te

3.6.52

itī rate śaṃkare tadā dākṣāyaṇī śanaiḥ damāha mahādevaṃ lakṣaṇaṃ svaprakāśanam

3.6.233

śiva aura satī kā vihāra

3.6.53

himādrāveva vasapnumahamicche tvayā saha nacipātkuru saṃvāsaṃ tasminneva mahāgirau

3.6.54

atha tadvākyamākarṇya haraḥ paramamohitaḥ himādriśikharaṃ tuṅgaṃ dākṣāyaṇyā samaṃ yayau

3.6.55

siddhāṃganāgaṇayutamāgamyaṃ caiva pakṣibhiḥ agamacchikharaṃ ramya sarasīvanarājitam

3.6.56

vicitrarūpaiḥ dhamalaiḥ śikharaṃ ratnakaṃburam bālārkasadṛśaṃ śambhurāsasāda satīsakhaḥ

3.6.50-2

jo aneka mṛga samūhoṃ aura saikar̤oṃ kamaloṃ se vyāpta, sarvaguṇa śreṣṭha sumeru haiṃ, vaha bhī sundara sthāna hai

3.6.51-2

devi ! inameṃ se jisa sthāna ko kaho vahīṃ vṛkṣādi se suramya sthāna dekhakara nivāsa kareṃ

3.6.52-2

brahmājī bole ki śivajī ne jaba isa prakāra kahā taba satī śivajī ke samakṣa dhīre-dhīre apane nivāsa sthāna kā lakṣaṇa kahane lagīṃ

3.6.53-2

satī ne kahā-he śivajī ! maiṃ āpake sātha himālaya meṃ nivāsa karanā cāhatī hūm̐, āpa usī mahāparvata meṃ śīghra cala kara nivāsa kījie

3.6.54-2

brahmājī ne kahāsatī kī bāta sunakara mohita hue śivajī satī ke sahita himālayake ucca śikhara meṃ pahuṃce

3.6.55-2

jo vana siddhoṃ kī nāriyoṃ se sevita haiṃ, jahām̐ pakṣiyoṃ kī bhī pahum̐ca nahīṃ hai, usa kamaloṃ se suśobhita parvata ke manohara śikhara para pahum̐ca gaye

3.6.56-2

vaha śikhara vicitra rūpa vāle kamaloṃ se citrita thā | prātaḥkālīna sūrya ke samāna dīptimāna usa śikhara para śivajī satī ke sahita pahum̐ce

3.6.57

sphaṭikābhramaye tasmin śādvaladrumarājite vicitrapuṣpāvalibhiḥ sarasībhiśca saṃyute

3.6.58

praphullataruśākhāgraṃ guñjadbhramarasevitam pakeruhaiḥpraphullaiśca nīlotpalacayaistathā

3.6.56-3

śobhitaṃ cakravākādyaiḥ kādaṃbaihaṃsaśaṅkubhiḥ pramattasārasaiḥ krauṃcairnīlaskandhaiśca śabditaiḥ

3.6.60

puṃskokilānāṃ ninadai rmudhurairgaṇasevitaiḥ turaṅgavadanaiḥ siddhairapsarobhiśca gucchakaiḥ

3.6.61

vidyādharībhirdevībhiḥ kinnarībhirvipāritam puraṃdhrībhiḥpārvatībhiḥ kanyābhirabhisaṅgatam

3.6.62

vipañcītāṃtri kāmattamṛdaṅgapaṭahasvanaiḥ nṛtyad‌bhirapsarobhiśca kautukaistaiśca śobhitam

3.6.63

devikābhirdīrghikābhirgaṃdhibhiḥ susamāvṛtam laphullakusumai nityaṃ sukuñjarupaśobhitam

3.6.57-2

vaha sphaṭika maṇi aura abhramaya śādvala vṛkṣoṃ se suśobhita vicitra puṣpa-rājī aura kamaliniyoṃ se sampanna thā

3.6.58-2

praphullita vṛkṣoṃ kī agalī śākhā para guṃjārate hue bhramaroṃ se sevita tathā paṃkaruha aura nīlakamala ke samūha se sampanna

3.6.56-4

cakravāka, kādamba, haṃsa śaṃku madamatta sārasa tathā nīle kaṃṭha vāle krauṃca pakṣiyoṃ se yukta evaṃ śabdāyamāna

3.6.60-2

koyaloṃ ke madhura ālāpa tathā turaṅga badana vāle siddha aura apsarāoṃ se yukta thā

3.6.61-2

vidyādharī devī aura kinnariyoṃ ke bihāra se yukta tathā pahār̤ina striyoṃ aura kanyāoṃ se sampanna

3.6.62-2

mṛdaṅga, paṭaha, bīṇā aura sitāra ke svaroṃ para nṛtya karatī huī apsarāoṃ ke kautukoṃ se yukta

3.6.63-2

devatāoṃ dvārā nirmita bāvar̤ī aura unase ātī huī kamala kī gaṃdha se yukta tathā praphullita puṣpoṃ vāle vṛkṣoṃ kī kuṃjoṃ se suśobhita

3.6.64

śailarājapurābhyarṇe śikhare vṛṣabhadhvajaḥ saha satyā ciraṃ reme evaṃ bhūteṣu śobhanam

3.6.65

tasmin svarga same sthāne divyamānena śaṅkaraḥ daśavarṣasahasrāṇi reme satyāsamaṃ mudā

3.6.66

sa kadācittataḥ sthānādanyadyāti sthalaṃ haraḥ kadācinmeruśikharaṃ devīdevavṛtaṃ sadā

3.6.67

dvīpānnānā tathodyānavanāni vasudhātalam gatvā gatvā punastatrābhyetya reme satīsukham

3.6.235

na yajñe sa divarātrau ka brahmaṇi tapaḥ samam mokṣa śāstra kathana

3.6.68

satyāṃ hi manasā śaṃbhuḥ prītimeva cakāra ha

3.6.66-2

evaṃ mahādevamukhaṃ satyapaśyatsma sarvadā mahādevo'pi sarvatra sadā'drākṣītsatīmukham

3.6.70

evananyonyasaṃsargādanurāgamahīruṣam varddhayāmāsatu kālīśivau bhāvāṃbusecanaiḥ

3.6.64-2

saba prāṇiyoṃ se suśobhita śailarāja ke usa śreṣṭha śikhara para satī ke sahita śivajī bahuta samaya taka smaraṇa karate rahe

3.6.65-2

usa svarga jaise sthāna meṃ satī sahita śaṃkara atyanta prasannatā pūrvaka dasa hajāra deva varṣa taka bihāra rata rahe

3.6.66-3

ve kabhī usa sthāna se anya sthāna para jāte aura kabhī devī-devatāoṃ se yukta meru śikhara para bhramaṇa karate

3.6.67-2

kabhī pṛthvī ke aneka dvīpa aura divya uttānoṃ meṃ vicaraṇa karate hue satī ke sātha vihāra-rata rahe

3.6.68-2

yajña, tapa, apane rūpa kā cintana ādi kā tyāga kara śivajī ne satī meṃ hī mana ko ramā liyā

3.6.66-4

isa prakāra satī sadā śivajī kā mukha dekhatī aura śivajī sadā satī kā mukha dekhate rahate te

3.6.70-2

aise pārasparika anurāga meṃ rata śiva aura satī ne bhāvarūpī jala kā siṃcana kara prema-rūpī vṛkṣa kī vṛddhi kī

Other recensions (1)

Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit