Shiva Purana 4.20

Śivapurāṇa (complete text) 4.20

Language: Sanskrit

4.20.1

devatāoṃ kā tapa se vyākula ho brahmaloka jānā evaṃ tapasyāṃ pārvatyāṃ śivaprāptau munīśvara cirakālo vyatīyāya prādurbhūto haro na hi

4.20.2

himālayastadāgatya pārvatīṃ kṛtaniścayām sabhāryaḥ sasutāmātya uvāca parameśvarīm

4.20.3

mā khidyatāṃ mahābhāge tapasā'nena pārvati rudro na dṛśyate bāle virakto nātra saṃśayaḥ

4.20.4

tvaṃ tanvī sukumārāṃgī tapasā ca vimohitā bhaviṣyasi na saṃdehaḥ satyaṃ satyaṃ vadāmi te

4.20.5

tasmāduttiṣṭha caihi tvaṃ svagṛhaṃ varavarṇini kiṃ tena tava rudreṇa yena dagdhaḥ purā smaraḥ

4.20.6

ato hi nirvikāratvāttvāmādātuṃ varāṃ haraḥ nāgamiṣyati deveśi taṃ kathaṃ prārthayiṣyasi

4.20.7

gaganastho yathā candro grahītuṃ nahi śakyate tathaiva durgamaṃ śaṃbhuṃ jānīhi tvamihānaghe

brahmājī ne kahā-he nārada ! isa taraha tapasyā karate hue pārvatī ko jaba bahuta samaya ho gayā aura śiva darśana kī utkaṭa lālasā karate hue bhī śiva ke darśana kī prāpti nahīṃ huī | taba dṛr̤ha niścaya vālī pārvatī ke pāsa himālaya strī, putra aura mantriyoṃ ke sātha upasthita hue aura bhavānī se kahane lage

4.20.3-2

he mahābhāge ! he pārvatī ! isa tapasyā se tū khinna mata honā | he bāle ! tujhako rudra darśana nahīṃ de rahe haiṃ so ve parama virakta haiṃ isameṃ tanika bhī sandeha nahīṃ hai

4.20.255

tū parama devatāoṃ kā brahmaloka jānā

4.20.4-2

sukumāra aṃga-pratyaṃgoṃ vālī hai ataḥ tapasyā mohita ho gaī hai isameṃ sandeha nahīṃ hai | maiṃ tuma se jo kucha bhī kahatā hūm̐ yaha pūrṇa satya hai

4.20.5-2

he varavarṇinī ! isaliye aba tuma tapa ko chor̤akara uṭha jāo aura apane ghara ko calo | aise rudradeva se tumhārā kyā manoratha pūrā hogā jisane pahile hī ratinātha kāmadeva ko bhasma kara diyā hai

4.20.6-2

śivajī to vikāra se rahita haiṃ ataḥ ve tuma ko grahaṇa karane ke lie kabhī nahīṃ āveṃge | he devī ! tuma unake pāne kī kyoṃ prārthanā kara rahī ho ?

4.20.7-2

jisa taraha gagana-maṇḍala meṃ candra ko koī bhī prāpta nahīṃ kara sakatā hai, he pāpa-rahite ? usī bhām̐ti tuma śiva kī prāpti bhī parama durlabha evaṃ duṣpa samajha lo

4.20.8

tathaiva menayā coktā tathā sahyādriṇā satī meruṇā maṃdareṇaiva mainākena tathaiva sā

4.20.6-3

evamavanyaiḥ kṣitidhraiśca krauṃcādibhiranāturā tathaiva girijā proktā nānāvādavidhāyibhiḥ

4.20.10

evaṃ proktā yadā tanvī sā sarvaistapasi sthitā uvāca prahasaṃtyeva himavaṃtaṃ śucismitā

4.20.11

purā proktaṃ mayā tāta mātaḥ kiṃ vismṛtaṃ tvayā adhunāpi pratijñāṃ ca śṛṇudhvaṃ mama bāṃdhavāḥ

4.20.12

virakto'sau mahādevo yena dagdho ruṣā smaraḥ taṃ toṣayāmi tapasā śaṃkaraṃ bhaktavatsalam

4.20.13

sarve bhavaṃto gacchaṃtu svaṃ svaṃ dhāma pradarṣitāḥ bhaviṣyatyeva tuṣṭo'sau nātra kāryā vicāraṇā

4.20.14

dagdho hi madano yena yena dagdhaṃ girervanam tamānayiṣye cātraiva tapasā kevalena hi

4.20.8-6

brahmājī ne kahā- satī menā ne bhī pārvatī ko bahuta kucha samajhāyā tathā sahya, meru, mandara aura maināka parvatoṃ ne bhī samajhāyā evaṃ anya krauñca giriyoṃ ne bhī aneka hetu banākara bhalī-bhām̐ti āturatā rahita bhavānī ko samajhāyā thā

4.20.10-2

isa prakāra se jaba sabhī ne tapasyā meṃ niratā pārvatī ko samajhāne kā prayāsa kiyā to muskarātī huī pavitra hāsya vālī devī pitā himavān se kahane lagī

4.20.11-12

pārvatī ne kahāhe tāta ! he mātā ! maiṃne pahile hī āpa logoṃ se kaha diyā thā, kyā āpane aba use bhulā diyā hai ? acchā, isa samaya samasta bandhugaṇa merī pratijñā ko suna leveṃ | yaha suniścita hai ki maheśvara parama virakta haiṃ aura unhoṃne krodha se kāmadeva ko bhī bhasma kara diyā hai | aba unhīṃ bhaktoṃ para kṛpā dṛṣṭi karane vāle śiva ko maiṃ apanī isa ugra tapaścaryā se santuṣṭa evaṃ prasanna avaśya hī karūm̐gī

4.20.13-2

āpa loga prasannatā pūrvaka isa samaya apane-apane sthānoṃ ko cale jāveṃ | isameṃ kucha bhī sandeha nahīṃ hai ki śaṃkara bhagavān mujha para prasanna hoṃge

4.20.14-2

jina prabhu ne kāmadeva ko jalākara bhasma kara diyā aura giri ke vana ko dagdha kara diyā maiṃ aba unheṃ apane tapobala ke prabhāva se yahām̐ para hī bulā lūm̐gī

4.20.15

tapobalena mahatā susevyo hi sadāśivaḥ jānīdhvaṃ hi mahābhāgāḥ satyaṃ satyaṃ vadāmi vaḥ

4.20.18

ābhāṣya caivaṃ girajā ca menakāṃ mainākabaṃdhuṃ pitaraṃ himālayam tūṣṇīṃ babhūvāśu subhāṣiṇī śivā samaṃdaraṃ parvatarājabālikā jagmustathoktāḥ śivayāhi parvatāyathāgatenāpi vicakṣaṇāste praśasamānā girajāṃ muhurmuhuḥ suvismitā hemanageśvarādyāḥ gateṣu teṣu sarveṣu sakhībhiḥ parivāritā tapastepe tadadhikaṃ paramārtha suniścayā

4.20.16

tapasā mahatā tena saptamāsīccarācaram trailokyaṃ hi muniśreṣṭha sadevāsuramānuṣam

4.20.20

tadā surasurāḥ sarve yakṣakinnaracāraṇāḥ siddhāḥ sādhyāśca munayo vidyādharamahoragāḥ

4.20.21

saprajāpatayaścaiva guhyakāścatathāpare kaṣṭāt kaṣṭataraṃ prāptāḥ kāraṇaṃ na viduḥ sma tat

4.20.357

he mahān bhāgya vālo ! maiṃ āpase parama satya siddhānta batātī hūm̐ ki mahābhāga śiva kevala mahān tapobala se hī sevita ho sakate haiṃ | yaha āpa devatāoṃ kā brahmaloka jānā

4.20.15-2

khūba acchī taraha samajha leveṃ

4.20.16-2

brahmājī ne kahā-śailarāja kī ātmajā girijā ne apanī mātā menakā, bhāī maināka aura pitā himācala se aisā kaha kara tathā mandara ko bhī isī taraha samajhākara subhāṣinī ne mauna dhāraṇa kara liyā

4.20.17

girinandinī ke aise vacana sunakara parvatarāja aura sumeru giri ādi bāra-bāra pārvatī kī dṛr̤hatā kī praśaṃsā karate hue parama āścaryānvita hokara vāpisa cale gaye

4.20.18-2

saba ke jāne ke paścāt bhavānī apanī saheliyoṃ ke sātha paramārtha ke niścaya se mahān tapa meṃ punaḥ saṃlagna ho gaī

4.20.16-3

usa samaya usake kaṭhora tapovrata se carācara sabhī santapta ho uṭhe | he munīśvara ! tribhuvana meṃ deva aura asuroṃ meṃ koī aisā nahīṃ rahā, jise santāpa na huā ho

4.20.20-21

sura-asura-yakṣa-kinnara-cāraṇa-siddha, muni, mahoraga vidyādhara prajāpati, aura guhyak saba ko mahān kaṣṭa hone lagā aura isakā kyā kāraṇa hai --yaha kisī ko bhī jñāta na ho sakā

4.20.22

sarve militvā śakrādyā gurumāmaṃtrya vihvalāḥ sumerau taptasarvāṃgā vidhi māṃ śaraṇaṃ yayuḥ

4.20.23

tatra gatvā praṇamyāśu vihvalā naṣṭasutviṣaḥ ūcuḥ sarve ca saṃstūya hyekapadyena māṃ hi te

4.20.24

tvayā sṛṣṭimidaṃ sarvaṃ sagadetaccarācaram saṃtaptamati kasmādvai na jñātaṃ kāraṇa vibho

4.20.25

tadbrūhi kāraṇaṃ brahmanna jñātumarhasi naḥ prabho dagdhībhūtatanūndevān tvatto nānyo'sti rakṣakaḥ

4.20.26

itkākarṇya vacasteṣāmaha smṛtvā śivaṃ hṛdā vicārya manasā sarvaḥ girijāyāstapaḥ phalam

4.20.27

dagdhaṃ viśvamiti jñātvā taiḥ sarvairiha sādarāt haraye tatkathayituṃ kṣīrābdhimagamaṃ drutam

4.20.28

tatra gatvā hariṃ dṛṣṭvā vilasaṃtaṃ sukhāsane supraṇamya susaṃstūya prāvocaṃ sāṃjaliḥ suraiḥ

4.20.22-2

indra ādi samasta deva guru vṛhaspati se parāmarśa kara sumeru parvata para sarvāṃga santāpase atyanta vyākula hote hue vidhātākī śaraṇameṃ pahum̐ce

4.20.23-2

vahām̐ ākara sabane mujhe praṇāma kiyā | maiṃne dekhā unakī kānti ekadama kṣīṇa ho cukī thī | unhoṃne merī stuti kara kahanā ārambha kiyā

4.20.24-2

devagaṇa ne kahā-he vibho ! āpakā nirmita carācara jagat kisa kāraṇa se isa samaya parama santapta ho rahā hai ? hama loga koī bhī isakā kāraṇa nahīṃ samajha pā rahe haiṃ

4.20.25-2

he brahman ! āpa hī isakā kāraṇa evaṃ upāya batalāie | hamārā śarīra santāpa se jala-sā rahā hai | āpa ke atirikta hamārā koī anya rakṣā karane vālā nahīṃ hai

4.20.26-2

brahmājī ne kahā-maiṃne unakī prārthanā sunakara mana meṃ śiva kā smaraṇa karake vicāra kiyā ki yaha pārvatī kī ugratama tapasyā kā hī pariṇāma hai

4.20.27-2

usa samaya samasta viśva ko tāpa dagdha jānakara saba loga kṣīra sāgara para pahum̐ce aura bhagavān nārāyaṇa se saba bāta kahī

4.20.28-2

vahām̐ sukhāsana para sthita nārāyaṇa kī sevā meṃ praṇāma pūrvaka sabane stuti karake nivedana kiyā

4.20.26-3

trāhi trāhi mahāviṣṇo taptānnaḥ śaraṇāgatān tapasogreṇa pārvatyāstapaṃtyāḥ parameṇa hi

4.20.30

ityākarṇya vacasteṣāmasmadādidivaukasām śeṣāsane samāviṣṭo'smānuvāca rameśvaraḥ

4.20.31

jñātaṃ sarvanidānaṃ me pārvatītapaso'dya vai yuṣmābhiḥ sahitastvadya vrajāmi parameśvaram

4.20.32

mahādevaṃ prārthayāmo girijāprāpaṇāya tam pāṇigrahārthamadhunā lokānāṃ svastaye'marāḥ

4.20.33

varaṃ dātuṃ śivāyai hi devadevaḥ pinākadhṛk yathā caiṣyati tatraiva kariṣyāmo'dhunā hi tat

4.20.34

tasmādvayaṃ gamiṣyāmo yatra rudro mahāprabhuḥ tapasogreṇa saṃyukto'dyāste paramamaṃgalaḥ

4.20.35

viṣṇostadvacanaṃ śrutvā sarva ūcuḥ surādayaḥ mahābhītā haṭhāt kruddhāddagdhakāmānbhayaṃkarāt

4.20.356

devatāoṃ kā brahmaloka jānā

4.20.26-4

he nārāyaṇa ! hama pārvatī kī kaṭhoratama tapaścaryā ke teja se ati santapta hokara āpakī śaraṇa meṃ āye haiṃ | āpa hamārī rakṣā kījie

4.20.30-2

isa prakāra hama samasta devagaṇa kī prārthanā sunakara bhagavān ramāpati śeṣaśayyā para baiṭhe hokara hama se bole

4.20.31-2

girinandinī kī ugra tapasyā kā kāraṇa hamako jñāta ho gayā hai | aba āpa saba ke sātha hama maheśvara ke sthāna para calate haiṃ

4.20.32-2

he devavṛnda ! hama sabhī maheśvara se pārvatī ke pāṇigrahaṇa kī prārthanā kareṃge | isa pāṇigrahaṇa ke kara lene para sabhī lokoṃ kā parama kalyāṇa hogā

4.20.33-34

paramadeva maheśvara pārvatī ko varadāna dene ke lie jisa taraha bhī vahām̐ jāveṃ, hama sabhī unase yahī prārthanā kareṃge aura aba hamako vahīṃ calanā cāhie, jahām̐ vaha mahāprabhu apanī ugra tapasyā se parama maṃgala sampanna hokara virājamāna haiṃ

4.20.35-2

brahmājī ne kahā—taba saba devatā kahane lage—hama una pralaya karane vāle mahādeva se atyanta bhayabhīta haiṃ, kyoṃki unhoṃne bhayaṃkara krodha se haṭhāt kāmadeva ko bhasma kara diyā hai

4.20.36

mahābhayaṃkaraṃ kruddhaṃ kālānalasamaprabham na yāsyāmo vayaṃ sarve virūpākṣaṃ mahāprabhum

4.20.37

yathā dagdhaḥ purā tena madano duratikramaḥ tathaivaḥ krodhayukto naḥ sa dhakṣyati na saṃśayaḥ

4.20.38

tadākarṇya vacasteṣāṃ śakrādīnāṃ rameśvaraḥ sāṃtvayaṃstānsurānsarvānprovāca sa harirmune

4.20.39

he surā madvacaḥ prītyā śṛṇutādarato'khilāḥ na vo dhakṣyati sa svāmī devānāṃ bhayanāśanaḥ

4.20.40

tasmādbhavadbhirgaṃtavyaṃ mayā sārddhaṃ vicakṣaṇaḥ śaṃbhuṃ śubhakaraṃ matvā śaraṇaṃ tasya suprabhoḥ

4.20.41

śivaṃ purāṇaṃ puruṣaṃ hyadhīśaṃ vareṇyarūpaṃ hi paraṃparām tapo juṣāṇaṃ paramātmarūpaṃ parātparaṃ taṃ śaraṇaṃ vrajāmaḥ

4.20.42

evamuktāstadā devā viṣṇunā prabhaviṣṇunā jagmuḥ sarve tena saha draṣṭukāmāḥ pinākinam

4.20.36-2

hama una mahākrodhāviṣṭa kālānala ke samāna kānti vāle virūpākṣa se atyanta ḍare hue haiṃ | ataḥ mahāyukta unake samīpa hama nahīṃ jāyeṃge

4.20.37-2

ve krodhameṃ bhare hue haiṃ, jaise parama dussaha kāmadeva ko bhasma kara diyā, vaise hī hama sabako bhī ve nissandeha bhasmakara deṃge

4.20.38-2

brahmājī ne kahā-bhagavān viṣṇu devagaṇa ke ye vacana sunakara sabako sāṃtvanā dekara kahane lage

4.20.39-2

bhagavān hari ne kahā-he devavṛnda ! tuma saba mere vacana para viśvāsa karo aura suno | ve to sarvadā devoṃke bhayake nāśa karane vāle parama rakṣaka svāmī haiṃ tumako kabhī bhī bhasma nahīṃ kareṃge

4.20.40-2

ataeva tuma saba hamāre sātha vahām̐ unake samīpa meṃ calo | śiva sadā śubhakārī haiṃ | isalie una śubha karane vāle kī hī śaraṇa meṃ calanā cāhie

4.20.41-2

āpa mana meṃ yaha dhāraṇā karo ki śiva parama kalyāṇakārī, sarvādhīśvara, parātpara, vareṇya svarūpa, ugra tapasvī aura paramātma-rūpa haiṃ | hama unhīṃ kī śaraṇa meṃ jā rahe haiṃ

4.20.42-2

brahmājī ne kahā-jaba bhagavān nārāyaṇa ne isa prakāra sabako samajhā kara sāntvanā dī to saba devatā śaṃkarake darśanakī icchā lekara vahām̐ gae

4.20.43

prathamaṃ śalaputryāstattapo draṣṭuṃ tadāśrayam jagmurmārgavaśātsarve viṣṇavādyāḥ sakutūhalāḥ

4.20.44

pārvatyāḥ sutapo dṛṣṭvā tejasā vyāvṛtāstadā praṇemustāṃ jagaddhātrīṃ tejorūpāṃ tapaḥ sthitām

4.20.45

praśaṃsaṃtastapastasyāḥ sākṣātsiddhitanoḥ surāḥ jagmustatra tadā te ca yatrāste vṛṣabhadhvajaḥ

4.20.46

tatra gatvā ca te devāstvāṃ mune praiṣayaṃstadā paśyaṃto dūratastasthuḥ kāmabhasmakṛto harāt

4.20.47

nārada tvaṃ śivasthānaṃ tadā gatvā'bhayaḥ sadā śivabhakto viśeṣeṇa prasannaṃ dṛṣṭavān prabhum

4.20.48

punarāgatya yatnena devānāhūya tāṃstataḥ nināya śaṃkarasthānaṃ tadā viṣṇvādikānmune

4.20.46-2

atha viṣṇvādayaḥ sarve tatra gatvā śiva prabhum śivajī kā sammata honā dadṛśaḥ sukhamāsīnaṃ prasannaṃ bhaktavatsalam

4.20.50

yogapaṭṭasthitaṃ śaṃbhuṃ gaṇaiśca parivāritam taporūpaṃ dadhāna ca parameśvararūpiṇam

4.20.51

tato viṣṇurmayā'nye ca surasiddhamunīśvarāḥ praṇamya tuṣṭuvuḥ sūktairvedopaṣadanvitaiḥ

4.20.43-44

mārga meṃ saba se pahile viṣṇu ādi devoṃ ne bhagavatī śailātmaja ko tapobhūmi ke darśana kiye aura pārvatī ke kaṭhora tapa ko dekhā tathā tapasyā ke teja se vyāpta usa jagadambā ko praṇāma kiyā

4.20.45-2

bhavānī ke tapa kī tabhī devatā bar̤āī karate hue bole ki aisā pratīta hotā hai, yaha sākṣāt siddhi kā śarīra hai | phira saba bhagavān śaṃkarake samīpa gaye

4.20.46-3

he munivara ! vahām̐ pahum̐ca kara samasta devoṃ ne āpako hī pahale śivajī ke pāsa bhejā aura manmatha kā mathana karane vāle śaṃkara ko dekhakara dūra hī sthita ho gaye

4.20.47-2

he mune ! āpa usa vakta nirbhīka hokara śivajī ke samīpa gaye aura āpane viśeṣa rūpa se maheśvara ko prasanna dekhā

4.20.48-2

phira āpane yatna karake devagaṇa ko bulāyā aura viṣṇu ādi sabhī ko śaṃkarake sannikaṭa meṃ le gaye

4.20.46-4

taba vahām̐ viṣṇu prabhṛti saba devoṃ ne sukhapūrvaka virājamāna aura prasannamukha evaṃ bhaktoṃ para kṛpā karane vāle śaṃkara ke darśana kiye

4.20.50-2

usa vakta śivajī yogāsana para saṃsthita the aura tapaścaryā karane kā rūpa dhāraṇa kiye hue the unake cāroṃ ora gaṇa ghire hue the

4.20.51-2

usa samaya maiṃ, bhagavān viṣṇu, samasta sura-siddha aura munigaṇa sabane śiva ko pahile praṇāma kiyā, phira veda tathā upaniṣadoṃ ke sūktoṃ ke dvārā unakī stuti kī

Other recensions (1)

Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit

Linked texts (1)

Śivapurāṇa bṛhat — Sanskrit