Shiva Purana 4.3

Śivapurāṇa (complete text) 4.3

Language: Sanskrit

4.3.1

brahmājī ne kahā- usa indra ne nārāyaṇa kā upahāsa karate hue ātmapraśaṃsā pūrvaka vajra grahaṇa kiyā aura devatāoṃ ke sahita vīrabhadra se yuddha karane ko tatpara hue

4.3.2

usa avasara para indra airāvata para, agni mer̤he para, yama mahiṣa para aura nirṛta preta para

4.3.3

varuṇa makara para, vāyu mṛga para, kubera puṣpaka para car̤he tathā anya sabhī devatā taiyāra ho gae

4.3.4

isī prakāra asaṃkhya devatā, yakṣa, cāraṇa, guhyaka apane-apane vāhanoṃ para car̤hakara cala die

4.3.5

unako yuddha ke lie tatpara dekhakara nīcā mukha kiye hue dakṣa ne indra ke pāsa ākara kahā

4.3.6

dakṣa bolā-maiṃne yaha mahāyajña āpake bharose para ārambha kiyā, kyoṃki āpa atyanta prabhāva vāle haiṃ aura isa yajña kī siddhi āpa para hī nirbhara hai

4.3.7

dakṣa kī bāta sunakara indra ke sahita sabhī devatā atyanta śīghratāpūrvaka yuddha karane ke lie cale

4.3.8

atha devagaṇāḥ sarve yuyutsuste balānvitāḥ śakrādayo lokapālā mohitāḥ śivamāyayā

4.3.303

devānāṃ ca gajānāṃ ca tadāsītsamaro mahān vīrabhadra dvārā lokapāloṃ kī parājaya

4.3.6-2

tīkṣṇatomaranārācairyuyudhuste balānvitāḥ

4.3.10

neduḥ śaṃkhaśca bheryaśca tasmin rathamahotsave mahādundubhayo neduḥ paṭahā ḍiḍimādayaḥ

4.3.11

tena śabdena mahatā ślaghyamānāstadā surāḥ lokapālaiśca sahitā jaghnustāṃchivakiṃkarān

4.3.12

indrādyai rlokapālaiśca gaṇāḥ śaṃbhoḥ parāṅmukhāḥ kṛtāśca munīśārdūla bhṛgaurmantrabalena ca

4.3.13

uccāṭanaṃ kṛta teṣāṃ bhṛguṇā yajvanā tadā yajanārthaṃ ca devānāṃ tuṣṭyarthaṃ dīkṣitasya ca

4.3.14

parājitāsvakāndṛṣṭvā vīrabhadro ruṣānvitaḥ bhūtapretapiśācāṃśca kṛtvā tānena pṛṣṭhataḥ

4.3.8-2

phira ve sabhī balavāna devatā yuddha karane lage | ve sabhī indrādi ke sahita śivamāyā se mohita ho rahe the

4.3.6-3

usa samaya devatāoṃ aura śivagaṇoṃ kā bhayaṅkara yuddha huā, ve tīkṣṇa tomara aura nārācoṃ meṃ yuddha karane lage

4.3.10-2

usa samaya śaṅkha aura bheriyām̐ bajane lagīṃ tathā dundubhī paṭaha aura ḍumaḍumī bhī bajīṃ

4.3.11-2

usa mahān śabda se utsāhita hue devatā lokapāloṃ sahita una śivagaṇoṃ ko mārane lage

4.3.12-2

usa samaya bhṛgu ke mantrabala se indrādi lokapāloṃ ne śivagaṇoṃ kā saṃhāra kara ḍālā

4.3.13-2

deva-yajana aura dakṣa ke santoṣa ke nimitta yajñakarttā bhṛgujī ne sabakā uccāṭana kara diyā

4.3.14-2

una bhūta, preta, piśācoṃ ko hāratā huā dekhakara vīrabhadra ne krodhapūrvaka unheṃ pīche kara diyā

4.3.15

vṛṣabhasthān purakṛtya svayaṃ caiva mahābalaḥ mahātriśūlamādāya pātayāmāsa nirjarān

4.3.16

devān yakṣān sādhyagaṇān guhyakān cāraṇānapi śūlaghātaiśca te sarve gaṇāḥ vegātprajaghnire

4.3.17

keciddvidhā kṛtāḥ khaṃgairmudgaraiśca vipothitāḥ anyaiḥ śastrairapi surā varṇaibhinnāstadā'bhavan

4.3.18

evaṃ parājitā sarve palāyanaparāyaṇāḥ parasparaṃ parityajya gatā devāstriviṣṭapam

4.3.16-2

kevalaṃ lokapālāste śakrādyāstasthurutsukāḥ saṃgrāme dāruṇe tasmin dhṛtvā dhairya mahābalāḥ

4.3.20

sarve militvā śakrādyā devāstatra raṇājire bṛhaspatiṃ ca papracchurvinayāvanatāstadā

4.3.21

guro bṛhaspate tāta mahāprājña dayānidhe śīghraṃ vada pṛcchato naḥ kuto'smākaṃ jayo bhavet

4.3.22

ityākarṇya vacasteṣāṃ smṛtvā śambhuṃ prayatnavān bṛhaspatiruvāceda mahendraṃ jñānadurbalam

4.3.15-2

usa vṛṣabha meṃ sthita mahābalī ne triśūla se devatāoṃ ko mārakara girānā prārambha kiyā

4.3.16-3

devatā, yakṣa, sādhya, guhyaka aura cāraṇādi ko triśūla kā prahāra kara dharāśāyī kara diyā

4.3.17-2

khaḍga se kisī ke do ṭukar̤e kiye, kisī para mudgara prahāra kiyā tathā anya śivagaṇoṃ ne bhī śastra prahāra dvārā devatāoṃ ko vidīrṇa kiyā

4.3.18-2

isa prakāra parājita hote hue devatā eka dūsare ko tyāga kara bhāgate hue svarga ko gaye

4.3.16-20

taba indrādi devatāoṃ ne bhī yuddhabhūmi tyāga dī aura atyanta namratāpūrvaka bṛhaspatijī se kahā

lokapāloṃ ne kahā - he guro ! he mahāpaṇḍita ! he dayāsindho ! āpa śīghra hī hamako vaha upāya batāiye jisase hamārī vijaya ho sake | brahmājī ne kahā - una sabakī bāta sunakara bhagavān śiva kā smaraṇa karake jñāna-durbala indra se bṛhaspatijī ne kahā

4.3.23

yaduktaṃ viṣṇunā pūrvaṃ tatsarvaṃ jātamadya vai tadeva vivṛṇomīndra sāvadhānatayā śṛṇu

4.3.24

asti yajñeśvaraḥ kaścit phaladaḥ sarvakarmaṇām kartāraṃ bhajate so'pi na svakartuḥ prabhurhi saḥ

4.3.25

na mantrauṣadhayaḥ sarve nābhicārā na laukikāḥ na karmāṇi na vedāśca na mīmāṃsādvayaṃ tathā

4.3.301

anyānyapi ca śastrāṇi nānāvedyutāni ca vīrabhadra dvārā lokapāloṃ kī parājaya

4.3.26

jñātuṃ neśaṃ saṃbhavaṃti vadaṃtyevaṃ purātanaḥ

4.3.27

na svajñeyo maheśānaḥ sarvavedāyutena saḥ bhaktairananyaśaraṇairnānyatheti mahāśrutiḥ

4.3.28

śāṃtyā ca parayā dṛṣṭyā sarvathā nirvikārayā tadanugrahato nūnaṃ jñātavyo hi sadāśivaḥ

4.3.26-2

paraṃ tu saṃvadiṣyāmi kāryākāryavivakṣitau siddhayaṃśaṃ ca sureśāna taṃ śṛṇu tva hitāya vai

4.3.23-24

bṛhaspati bole--he indra ! pahile nārāyaṇa ne jo kucha kahā thā vahī ho gayā, aba tuma merī bāta ko sāvadhānīpūrvaka śravaṇa karo | sabhī karmoṃ kā phaladātā īśvara bhī karttā kī apekṣā karatā hai, kyoṃki svayaṃ karane meṃ vaha bhī samartha nahīṃ hai

4.3.25-2

mantra, auṣadhi, abhicāra tathā laukika karma aura veda mīmāṃsā tathā veda sammata anya sabhī śāstra usake binā kucha nahīṃ haiṃ aura na usa īśvara ko jānane meṃ samartha haiṃ, aisā vijñajana kahate haiṃ

4.3.26-3

bhagavān śaṃkara ko sampūrṇa vedoṃ kā jñātā bhī jānane meṃ samartha nahīṃ, unheṃ to kevala unhīṃ kī śaraṇa ko prāpta bhakta jāna sakatā hai

4.3.27-26

śānta, nirvikāra para dṛṣṭi hone tathā unakī kṛpā hone para hī śiva tattva kā jñāna ho sakatā hai | phira bhī, he indra ! kārya-akārya ke nirṇaya meṃ siddha hue aṃśa ko maiṃ tumase kahatā hūm̐, sāvadhānī se suno

4.3.30

tvamiṃdra bāliśo bhūtvā lokapālaiḥ sahādyavai āgato dakṣayajñaṃ hi kiṃ kariṣyāsi vikramam

4.3.31

ete rudrasahāyāśca gaṇāḥ paramakopatāḥ āgatā yajñavighnārthaṃ taṃ kariṣyaṃtyasaṃśayam

4.3.32

sarvathā na hyupāyo'tra keṣāṃcidapi tattvata. yajñavighnavināśārthaṃ satyaṃ satyaṃ bravīmyaham

4.3.33

evaṃ bṛhaspatervākya śrutvā te hi divaukasaḥ ciṃtāmāpedire sarve lokapālāḥ satrāsatrāḥ

4.3.34

tato'bravīdvīrabhadro mahāvīragaṇairvṛtaḥ indrādīṃllokapālāṃstān smṛtvā manasi śaṃkaram

4.3.35

sarve yūyaṃ bāliśatvādavadānārtha māgatāḥ avadānaṃ prayacchāmi āgacchata mamāṃtikam

4.3.36

he śakra he śuce bhāno he śaśan he dhanādhipa he pāśapāṇe he vāyo nirṛte yama śeṣa he

4.3.30-2

he indra ! tuma lokapāloṃ sahita mūrkhatāvaśa isa yajña meṃ āye ho to bhalā tuma kyā parākrama karane meṃ samartha ho ? rudra ke atyanta krodha vāle yaha gaṇa yajña ko vidhvaṃsa karane āye haiṃ to apanā kārya avaśya kareṃge

4.3.32-2

maiṃ tuma se satya hī kahatā hūm̐ ki isa yajña ke vidhvaṃsa ko rokane kā koī bhī upāya nahīṃ hai

4.3.32-3

brahmājī ne kahā ki ve sabhī devatā bṛhaspati jī kī bāta sunakara inda aura lokapāloṃ sahita cintā magna ho gae

4.3.33-2

tabhī atyanta krodhapūrvaka usa mahābalī vīrabhadra ne indrādi lokapāloṃ se kahā

4.3.34-36

vīrabhadra bolā-tuma saba apanī mūrkhatā se isa yajña meṃ āye ho | isakā uttama phala tumako cakhāūm̐gā | he indra ! agne ! sūrya, candra, kubera, varuṇa, vāyo, nirṛti yama aura śeṣa

4.3.37

he surāsurasaṃghā hīhaita yūyaṃ he vicakṣaṇāḥ avadānāni dāsyāmi ātṛptyādyāsatāṃ varān

4.3.38

evamuktvā sitairbāṇairjaghānātha ruṣānvitaḥ nikhilāṃs tān surān sadyo vīrabhadro gaṇāgraṇīḥ tairbāṇairnihatāḥ sarve vāsavādyāḥ sureśvarāḥ

4.3.39

palāyanaparā bhūtvā jagmuste ca diśo daśa gateṣu lokapāleṣu vidrateṣu sureṣu ca yajñavāṭopakaṃṭhe hi vīrabhadro'gamadgaṇaiḥ

4.3.40

tadā te ṛṣayaḥ sarve subhītā hi maheśvaram vijñaptukāmāḥ sahasā śīghramūcurnatā bhṛśam

4.3.41

devadeva ramānātha sarveśvara mahāprabho rakṣa yajñaṃ hi dakṣasya yajño'si tvaṃ na saṃśayaḥ

4.3.207

yajñakarmā yajñarūpo yajñāṃgo yajñarakṣakaḥ vīrabhadra dvārā lokapāloṃ kī parājaya

4.3.42

rakṣa yajñamato rakṣa tvatto'nyo nahi rakṣakaḥ

4.3.43

ityākarṇya vacasteṣāmṛṣīṇāṃ vacanaṃ hariḥ yoddhukāmo bhayādviṣṇurvīrabhadreṇa tena vai

4.3.37-2

he suro ! he caturo ! tumheṃ maiṃ aba isakā phala detā hūṃ, bhale prakāra usakā bhoga karo | brahmājī ne kahā-yaha kaha kara vīrabhadra tīkṣṇa bāṇoṃ se devatāoṃ para prahāra karane lagā | usa samaya unakī coṭa se indrādi devatā atyanta vyathita hue

4.3.38-2

phira ve daśoṃ diśāoṃ meṃ bhāgane lage | lokapāloṃ ko bhāgā huā dekhakara vīrabhadra gaṇoṃ ke sahita yajñaśālā meṃ āyā

4.3.36-2

taba sabhī ṛṣi bhagavān nārāyaṇa ke pāsa pahum̐ce aura bhaya ke kāraṇa śīghratā se bole

4.3.40-2

ṛṣiyoṃ ne kahāhe lakṣmīpate ! he mahāprabho ! āpa sākṣāt yajña svarūpa haiṃ, dakṣa ke isa yajña kī rakṣā kījie

4.3.41-2

āpa hī yajña ke aṃga, yajña svarūpa tathā yajña rakṣaka haiṃ, ataḥ āpa yajña kī rakṣā kījie, āpa ke atirikta kauna rakṣā karane meṃ samartha hai ?

4.3.42-43

brahmājī ne kahā-una ṛṣiyoṃ ke yaha vacana sunakara vīrabhadra se bhayabhīta hue viṣṇu usase yuddha karane kā vicāra karane lage

4.3.44

caturbhujaḥ susaṃnāddho cakrāyudhadharaḥ karaiḥ mahābalo'maragaṇairyajñavāṭātsa niryayau

4.3.45

vīrabhadraḥ śūlapāṇirnānābalasamanvitaḥ dadarśa viṣṇuṃ saṃnaddhaṃ yoddhukāmaṃ mahāprabhum

4.3.46

taṃ dṛṣṭvā vīrabhadro'bhūdbhrakuṭīkuṭilānanaḥ kṛtāṃta iva pāpiṣṭhaṃ mṛgendra iva vāraṇam

4.3.47

tathāvidhaṃ hariṃ dṛṣṭvā vīrabhadro'rimardanaḥ avadatvaritaḥ kruddho gaṇairvīraiḥ samāvṛtaḥ

4.3.48

re re hare mahādevaśapathollaṃghanaṃ tvayā kathamadya kṛtaṃ citta garvaḥ kimabhavattava

4.3.46-2

tava śrīrudraśapathollaṃghana śaktirasti kim ko vā tvamasi ko vā te rakṣako'sti jagattraye

4.3.50

śrī śivapura ṇa atra tvamāgataḥ kasmādvayaṃ tannaiva vidmahe dakṣasya yajñapātā tvaṃ kathaṃ jāto'si tadvada

4.3.44-2

ve cāra bhujādhārī, sudarśana cakra dhāraṇa kiye, mahābalavāna devatāoṃ ko sātha lekara yajñaśālā se bāhara nikale | idhara gaṇoṃ ke sahita triśūla hātha meṃ lie vīrabhadra ne viṣṇu ko yuddha kī icchā se āte dekhā

4.3.45-2

viṣṇu ko dekhate hī vīrabhadra ne ṭer̤hī bhauṃha karake unheṃ dekhā jaise kāla kisī pāpī ko athavā siṃha kisī hāthī ko dekhatā hai

4.3.46-3

isa prakāra vīroṃ se ghire śatru saṃhāraka vīrabhadra ne viṣṇu kī ora dekhā aura krodhapūrvaka śīghratā se kahā

4.3.47-2

he viṣṇo ! tumane śaṃkara kī śapatha kā ullaṃghana, kisa abhimāna ke vaśībhūta hokara kiyā hai ?

4.3.48-2

kyā śivajī kī śapatha ko tor̤ane meṃ tuma samartha ho ? tuma kauna ho ? tīnoṃ lokoṃ meṃ tumhārī rakṣā karane vālā kauna hai ?

4.3.49-50

maiṃ nahīṃ jānatā ki tuma yahām̐ kaise āye ? tuma dakṣa-yajña kī rakṣā kaise kara sakate ho ? yaha mujhe batāo

4.3.51

dākṣāyaṇyā kṛtaṃ yacca tanna dṛṣṭaṃ kimu tvayā proktaṃ yacca dadhīcaina śrutaṃ tanna kipra tvayā

4.3.52

tvañcāpi dakṣayajñe'sminnavadānārthamāgataḥ avadānaṃ prayacchāmi tava cāpi mahābhuja

4.3.53

vakṣo vidārayiṣyāmi triśūlena hare tava kastavāsti samāyāto rakṣako'dya mamāṃtikam

4.3.54

pātayiṣyāmi bhūpṛṣṭha jvālayiṣyāti vahninā dugdhaṃ bhavaṃtamadhunā peṣayiṣyāmi satvaram

4.3.55

re re hare durācāra maheśavimukhādhama śrīmahārudramāhātmyaṃ kinna jānāsi pāvanam

4.3.56

athāpi tvaṃ mahābāho yoddhu ko'grataḥ sthitaḥ neṣyāmi punarāvṛttiṃ yadi tiṣṭhestvamātmanā

4.3.57

tasya tadvacanaṃ śrutvā vīrabhadrasya buddhimān uvāca vihasanaprītyā viṣṇustala sureśvaraḥ

4.3.306

vīrabhadra dvārā lokapāloṃ kī parājaya

4.3.5-2

satī ne jo kucha kiyā, kyā use tumane nahīṃ dekhā ? kyā dadhīci ke vākyoṃ ko tumane nahīṃ sunā ? kyā tuma bhī dakṣa ke yajña meṃ kutsita dāna grahaṇa karane āye ho ? lo tumheṃ maiṃ isakā kutsita dāna detā hūm̐

4.3.52-2

he viṣṇo ! maiṃ tumhāre hṛdaya ko triśūla se vidīrṇa kara dūm̐gā, tumhārā jo rakṣaka ho, use bhī mere nikaṭa bulā lo

4.3.53-2

maiṃ tumheṃ pṛthivī meṃ ḍāla kara jalā dūm̐gā tathā bhasma karake pīsa ḍālūm̐gā

4.3.54-2

he durācārī viṣṇo ! he śiva-vimukha adhama ! kyā tuma śivajī ke pavitra māhātmya se anabhijña ho ?

4.3.55-2

phira bhī tuma yuddha kī icchā se āge bar̤he ho yadi yahām̐ ṭhahare to maiṃ tumheṃ aise sthāna ko bheja dūm̐gā, jahām̐ se phira lauṭanā na par̤e

4.3.56-57

brahmājī ne kahā-vīrabhadra kī bāta sunakara devādhideva bhagavān viṣṇu ham̐sate hue bole

4.3.58

śṛṇu tvaṃ vīrabhadrādya pravakṣyāmi tvadagrataḥ na rudravimukhaṃ māṃ tvaṃ vada śaṃkarasevakam

4.3.59

anena prārthitaḥ pūrvaṃ yajñārthaṃ ca punaḥ punaḥ dakṣeṇāviditārthena karmaniṣṭhena mauḍhyataḥ

4.3.60

ahaṃ bhaktaparādhīnastathā so'pi maheśvaraḥ dakṣo bhakto hi me tāta tasmādatrāgato makhe

4.3.61

śṛṇu pratijñāṃ se vīra rudrakopasamudbhava rudratejaḥsvarūpo hi supratāpālaya prabho

4.3.62

ahaṃ nivārayāmi tvāṃ tva ca māṃ vinavāraya tadbhaviṣyati yadbhāvi kariṣye'ha parākramam

4.3.63

ityuktavati govinde prahasya sa mahābhujaḥ avadatsuprasanno'smi tvāṃ jñātvā'smatprabhoḥ priyam

4.3.64

tato vihasya suprīto vīrabhadrā gaṇāgraṇīḥ praśrayāvanato'vādīdviṣṇuṃ devaṃ hi tattvataḥ

4.3.58-2

viṣṇu ne kahā-he vīrabhadra ! maiṃ tumhāre prati tatva kahatā hūṃ, tuma mujha śiva-sevaka ko śiva ke viruddha mata samajho | isa dakṣa ne yajña ke lie bahuta bāra prārthanā kī thī, avaśya hī yaha karmaniṣṭha hai, parantu mūrkhatā kara baiṭhā hai

4.3.56-2

maiṃ bhaktoṃ ke ādhīna hūṃ, śivajī bhī bhaktoṃ ke ādhīna haiṃ | dakṣa merā bhakta hai, isīlie usake yajña meṃ maiṃ āyā hūm̐

4.3.60-2

tuma rudra kopa se utpanna hue ho, śiva pratāpa ke nivāe tathā unhīṃ ke teja se prakaṭa ho, merī pratijñā ko suno

4.3.61-2

maiṃ tumako nivāraṇa karūm̐ aura tuma mujhe nivāraṇa karo, phira jo honā hai vaha to hogā hī | maiṃ parākrama karūm̐gā

4.3.62-2

brahmājī ne kahā-nārāyaṇa ke isa prakāra kahane para mahābhuja vīrabhadra ne kahā ki āpako apane prabhu kā priya jāna kara maiṃ prasanna hūm̐

4.3.63-64

phira gaṇoṃ meṃ agraṇī vīrabhadra namratāpūrvaka bhagavān viṣṇu se kahane lagā

4.3.65

tava bhāvaparīkṣārthamityuktaṃ me mahāprabho idānīṃ tattvato vacmi śṛṇu tvaṃ sāvadhānataḥ

4.3.66

yathā śivastathā tvaṃ hi yathā tvaṃ ca tathā śivaḥ eti vedā varṇayati śivaśāsanato hare

4.3.67

śivājñayā vayaṃ sarve sevakāḥ śaṃkarasya vaiḥ tathāpi ca ramānātha pravādocitamādarān

4.3.68

tacchrutvā vacanaṃ tasya vīrabhadrasya so'cyutaḥ prahasya cedaṃ provācha vīrabhadrahitaṃ vacaḥ

4.3.69

yuddhaṃ kuru mahāvīra māyā sārddhamaśaṃkitaḥ tavāstraiḥ pūryamāṇo'haṃ gamiṣyāmi svamāśramam

4.3.70

ityuktvā viramyāso sannaddho'bhūdraṇāya ca svagaṇairvīrabhadro'pi sannaddho'bhūnmahābalaḥ

4.3.65-2

usane kahā-he prabho ! āpakī bhāva-parīkṣā ke lie hī maiṃne vaha bāta kahī thī, aba maiṃ jo bāta vicārapūrvaka kaha rahā hūm̐ use dhyāna se suno | jaise śiva haiṃ, vaise hī āpa haiṃ aura jaise āpa vaise hī śiva haiṃ śivajī kī ājñā se vedoṃ kā aisā kathana hai

Other recensions (1)

Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit

Linked texts (1)

Śivapurāṇa bṛhat — Sanskrit