Shiva Purana 4.9

Śivapurāṇa (complete text) 4.9

Language: Sanskrit

4.9.1

bhavānī ne śivajī se kahā—he yogirāja ! he jñāniyoṃ meṃ parama paṇḍita ! he vyāpaka ! taponiṣṭha hote hue āpane jo mere pitā se kahā thā usakā uttara āpa mujhase sunie

4.9.2

brahmājī ne kahā gaurī ke isa vacana ko sunakara kaṭhora tapaścaryā meṃ nimagna parama prasanna citta vāle maheśvara ham̐sa kara kahane lage

mahādevajī ne kahā—maiṃ apanī ugra tapasyā ke dvārā hī prakṛti ko naṣṭa kara detā hūm̐, maiṃ śaṃkara nāma dhārī nitya hī prakṛti se rahita hokara sthita rahā karatā hūṃ aura merī sthiti tatva se rahatī haiṃ

4.9.321

isī kāraṇa se jo sadvṛtti vāle puruṣa hote haiṃ unako prakṛti kā saṃgraha kabhī bhī na karake binā vikāra ke loka ke śiva-pārvatī samvāda

4.9.4

ādhāra se rahita hokara hī sthita rahanā cāhiye

4.9.5

brahmājī ne kahāhe tāta ! śivajī ne jisa samaya loka ke vyavahāra ke viṣaya meṃ isa prakāra kahā to bhagavatī manameṃ muskarā kara śivajī se parama madhura vacana kahane lagī

4.9.6

kālī ne kahā-he śaṃkara ! he yogīvarya ! prabho ! āpane isa samaya jo bhī kucha kahā hai kyā yaha prakṛti nahīṃ hai ? phira āpa kisa taraha prakṛti se pare ho sakate haiṃ

4.9.7

āpa isakā bhalī bhām̐ti vicāra karake tatva svarūpa jo bhī yogya ho vahī kahiye | yaha saba to sarvadā prakṛti se baṃdhā huā hī hai

4.9.8

tasmāttvayā na vaktavyaṃ na kāryaṃ kiṃcideva hi vacanaṃ racanaṃ sarvaṃ prākṛtaṃ viddhi cetasā

4.9.9

yacchṛṇoṣi yadaśnāsi yatpaśyasi karoṣi yat tatsarvaṃ prakṛteḥ kāryaṃ mithyāvādo nirarthakaḥ

4.9.10

prakṛteḥ paramahaṃkettvaṃ kimarthaṃ tapyase tapaḥ tvayā śambho'dhunā hyasmingirau himavati prabho

4.9.11

prakṛtyā gilito'si tvaṃ na jānāsi nijaṃ hara nijaṃ jānāsi cedīśa kimarthaṃ tapyate tapaḥ

4.9.12

vāgvādena ca kiṃ kāryaṃ mama yogiṃstvayā saha pratyakṣe hyanumānasya na pramāṇaṃ vidurbudhāḥ

4.9.13

indriyāṇāṃ gocaratvaṃ yāvadbhavati dehinām tāvatsarvaṃ vimaṃtavyaṃ prākṛtaṃ jñānibhirdhiyā

4.9.14

kiṃ bahūktena yogīśa śṛṇu madvacanaṃ param sā cāhaṃ puruṣo'si tvaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ

4.9.8-2

ataeva yaha bāta to kabhī bhī ā ko kahanā hī nahīṃ cāhiye ki prakṛti se kucha matalaba hī nahīṃ haiṃ | saṃsāra meṃ samasta racanā evaṃ vacana ādi prakṛti se hī haiṃ ise āpa acchī taraha jāna leveṃ

4.9.9-2

āpakā śravaṇa-bhojana aura darśana ādi jo kucha bhī hotā hai yaha sabhī kucha isa prakṛti kā hī kārya kalāpa hai, mithyāvāda karanā nirarthaka hai

4.9.10-2

yadi āpa apane āpako prakṛti se para mānate yā kahate haiṃ to he prabho maiṃ ! yaha jijñāsā rakhatī hūm̐ ki āpako tapa se kyā prayojana hai aura isa nirjana sthāna meṃ rahakara tapasyā karane kī kyā āvaśyakatā hai ?

4.9.11-2

he śambho ! prakṛti se galita ho jāne ke kāraṇa hī āpa apane svarūpa ko nahīṃ jānate haiṃ | he īśa ! yadi āpako nija kā hī jñāna nahīṃ hai to phira tapasyā kisa liye karate haiṃ ?

4.9.12-2

he yogirāja ! merā āpa ke sātha vivāda karane kā koī prayojana nahīṃ hai | jaba kisī vastu kā pratyakṣa ho jātā hai to vahām̐ vidvān loga anumāna ko pramāṇa nahīṃ mānā karate haiṃ

4.9.13-2

śarīra dhāraṇa karane vāloṃ ko jaba taka indriya gocara huā jātā hai taba taka jñānī logoṃ ko prajā bala se sabhī kucha prakṛti kā kārya jānanā cāhiye

4.9.14-2

he yogīśvara ! yahām̐ adhika kathana kī koī āvaśyakatā nahīṃ hai, āpa mere vacana suniye, mai hī vaha prakṛti hūm̐ yaha sarvathā satya hai ki āpa puruṣa haiṃ

4.9.15

madanugrahastvaṃ hi saguṇo rūpavānmataḥ māṃ vinā tvaṃ nirīho'si na kiṃcitkartumarhasi

4.9.16

parādhīnaḥ sadā tvaṃ hi nānākarmakaro vaśī nirvikārī kathaṃ tvaṃ hi na liptaśca mayā katham

4.9.17

prakṛteḥ paramo'si tvaṃ yadi satyaṃ vacastava tarhi tvayā na bhetavyaṃ samīpe mama śaṃkara

4.9.18

ityākarṇya vacastasyā, sāṃkhyaśāstroditaṃśivaḥ vedāṃtamatasaṃstho hi vākyamuce śivāṃ prati

4.9.19

ityevaṃ tvaṃ yadi brūṣe giraje sāṃkhyadhāriṇi pratyahaṃ kuru me sevāmaniṣiddhāṃ subhāṣiṇi

4.9.20

yadyahaṃ brahma nirlipto māyayā parameśvaraḥ vedāṃtavedyo māyeśastvaṃ kariṣyasi kiṃ tadā

4.9.15-2

yaha merī hī kṛpā kā phala hai ki āpa saguṇa brahma rūpadhārī hue haiṃ | mere abhāva meṃ āpa eka nirīha haiṃ āpa meṃ mere binā kucha bhī karane kī sāmarthya nahīṃ hai

4.9.16-2

āpa vaśī haiṃ kintu aisā hote hue bhī āpa aneka prakāra ke karma kiyā karate haiṃ | āpa vikāra rahita kisa prakāra śiva-pārvatī samvāda hai aura mujhase kisa taraha lipta nahīṃ rahate haiṃ ?

4.9.17-2

he śaṃkara ! yadi prakṛti se pare āpa haiṃ aura āpakā prakṛti se dūra rahane kā kathana sarvathā satya hī hai to phira āpako mere sānnidhya meṃ rahane meṃ kabhī bhī koī bhaya nahīṃ honā cāhie

4.9.18-2

brahmājī ne kahā-isa ukta prakāra se sāṃkhya śāstra se sammata bhavānī kī vacanāvalī sunakara śivajī vedānta ke siddhāṃta kā āśraya lekara kahane lage

4.9.16-3

śaṃkara ne kahā-he girije he subhāṣiṇī! tuma isa taraha sāṃkhya-darśana ke siddhānta kea nusāra bola rahī ho to tuma nityaprati merī sevā kiyā karo, maiṃ isakā niṣedha tuma se kabhī bhī nahīṃ karatā hūm̐

4.9.20-2

maiṃ māyā se lipta na rahane vālā brahma parameśvara vedānta darśana ke dvārā jānane ke yogya hūm̐

4.9.21

ityevamuktvā girijāṃ vākyamuce giri prabhuḥ bhaktānuraṃjanakaro bhaktānugrahakārakaḥ

4.9.22

atrai va so'haṃ tapasā pareṇa gire tava prasthavare'tiramye carāmi bhūmau paramārthabhāvasvarūpamānaṃdamayaṃ sulocayan

4.9.23

tapastaptumanujñā me dātavya parvatādhipa anujñayā vinā kiṃcittapaḥ kartuṃ na śakyate

4.9.24

sāṃkhyavedāṃtamatayaḥ śivayoḥ śivadaḥ sadā saṃvādaḥ sukhakṛccokto'bhinnayoḥ suvicārataḥ

4.9.25

girirājasya vacanāttanayāṃ tasya śaṃkaraḥ pārśve samīpe jagrāha gauravādapi goparaḥ

4.9.26

uvācedaṃ vacaḥ kālīṃ sakhībhyāṃ saha gopatiḥ nityaṃ māṃ sevatāṃ yātu nirbhītā hyatra tiṣṭhatu

4.9.27

evamuktvā tu tāṃ devī sevāyai jagṛhe haraḥ nirvikāro mahayogī nānālīlākaraḥ prabhuḥ

4.9.28

idameva mahaddhairyaṃ dhīrāṇāṃ sutapasvinām vighnavantyapi saṃprāpya yadvighnairna vihanyate

4.9.21-2

brahmājī ne kahā-bhagavān śambhu gaurī se isa prakāra kahakara phira girirāja se bole-bhagavān sadā apane bhaktoṃ ke ūpara anugraha kiyā karate haiṃ aura unheṃ prasanna rakhane vāle haiṃ

4.9.22-2

he girirāja ! maiṃ tumhāre isa parama sundara parvata-pradeśa meṃ tapa karate huye apane svarūpa kā paramārtha bhagavanā se cintana karate huye vicaraṇa karūm̐gā

4.9.23-2

he nagādhīśa ! aba āpako mujhe tapaścāryā karane kī ājñā pradāna kara denī cāhiye | binā ājñā ke prāpta kie huye kisī bhī prakāra kī tapasyā nahīṃ kī jā sakatī hai

4.9.24-2

sāṃkhya darśana aura vedānta darśana ke mata ko svīkāra karake śiva (gaurī) aura śiva (śaṃkara) kā yaha pārasparika samvāda sukhaprada bana gayā hai | vastutaḥ ye donoṃ bhinnatā se rahita hī haiṃ

4.9.25-2

bhagavān śiva ve indriyajanya viṣaya sukha se pare hote hue bhī nagādhīśa ke vacanoṃ kā gaurava rakhate hue bhavānī ko apanī sevā meṃ rakhanā svīkāra kara liyā thā

4.9.26-2

bhagavān śaṃkara ne apanī saheliyoṃ ke sātha rahane vālī bhavānī se kahā ki tuma pratidina merī sevā ākara kiyā karo aura bhaya rahita hokara sthita raho

4.9.27-2

prabhu śiva sarvadā vikāra rahita mahā yogīśvara aura vividha prakāra kī līlāem̐ karane vāle haiṃ unhoṃne isī rīti se pārvatī ko apanī sevā meṃ grahaṇa kiyā hai

4.9.28-2

dhīratāpūrvaka tapaścaryā karane vāloṃ kā yahī mahān dhairya hai jo aneka vighna bādhāoṃ se vicalita nahīṃ huā karate haiṃ

Other recensions (1)

Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit

Linked texts (1)

Mahāsubhāṣitasaṃgraha — Sanskrit