Shivapurana 5.0-9

Śivapurāṇa (complete text) 5.0-9

Language: Sanskrit

5.0-9.1

śrīsanatkumāra jī ne kahā- śaṅkhacuḍa ne vahīṃ para sthita hokara mahāna dānaveśvara ko apanā dūta banākara bhagavān śaṃkara ke samīpa meṃ bhejā

5.0-9.2

dūta ne koṭi sūrya ke samāna kānti vāle vaṭa ke mūla meṃ virājamāna bhagavāna śaṅkara ke darśana kiye

5.0-9.3

bhagavāna śiva yogāsana kī mudrā meṃ baiṭhakara dṛṣṭi lagāye hue hāsyayukta the sphaṭika maṇi ke tulya brahma-teja se pūrṇa prakāśita ho rahe the

dūta ne dekhā ki śiva triśūla aura paṭṭiśa lekara vyāghracarma dhāraṇa kiye hue haiṃ | gaurī ke pati trilocana parama śānti kī mudrā meṃ sthita apane bhaktoṃ kī mṛtyu kā haraṇa karane vāle haiṃ | śiva bhaktoṃ ko tapaścaryā ke phala pradāna karane vāle, samasta sampattiyoṃ ke dātā śīghrātiśīghra bhaktoṃ ke ūpara anugraha karane ke kāraṇa kātara hokara prasanna hone vāle haiṃ

5.0-9.6

bhagavān śaṅkara viśva ke svāmī-viśva ke bījarūpa-svayaṃ viśva svarūpa-viśva ke utpādaka-viśva ke bharaṇa-poṣaṇa karttā aura viśva ke saṃhāra karane vāle deva haiṃ

5.0-9.7

ye kāraṇa ke bhī kāraṇa, naraka rūpī samudra se pāra karane vāle-jñāna ke pradāna-karttā jñāna ke bīja rūpa aura sarvadā svayaṃ jñānānanda meṃ nimagna evam sanātana haiṃ | śaṅkhacūḍa ke dūta dānaveśvara ne isa sundara svarūpa meṃ samanvita śiva ko dekhā

5.0-9.8

avaruhya rathāddūtastaṃ dṛṣṭvā dānaveśvaraḥ śaṃkaraṃ sukumāraṃ ca śirasā praṇanāma saḥ

5.0-9.425

śaṃkhacūḍa aura śiva kā dūta-preṣaṇa

5.0-9.6-2

vāmato bhadrakālīṃ ca skandaṃ tatpurataḥ sthitam lokāśiṣa dadau tasmai kālī skandaśca śaṅkaraḥ

5.0-9.10

athāsau śaṃkhacūḍasya dūtaḥ paramaśāstravit uvāca śaṃkaraṃ natvā karau baddhvā śubhaṃ vacaḥ

5.0-9.11

śaṃkhacūḍasya dūto'haṃ tvatsakāśamihāgataḥ vartate te kimicchā'dya tattvaṃ brūhi maheśvaraḥ

5.0-9.12

iti śrutvā ca vacanaṃ śaṃkhacūḍasya śaṃkaraḥ prasannātma mahādevo bhagavāṃstamuvāca ha

5.0-9.13

śṛṇu dūta mahājña vaco mama sukhāvaham kathanīyamidaṃ tasmai nirvivādaṃ vicārya ca

5.0-9.14

vidhātā jagatāṃ brahmā pitā dharmasya dharmavit marīcistasya putraśca kaśyapastatsutaḥ smṛtaḥ

5.0-9.8-2

dānaveśvara ne apane ratha se utarakara parama sukumāra svarūpa vāle śaṃkara ko sādara praṇāma kiyā

5.0-9.6-3

bhagavāna śiva ke vāma bhāga meṃ bhadrakālī aura āge skanda virājamāna the | kālī devī, ṣaṇmukha aura śaṅkara ne loka-rīti kā nirvāha karate hue āśīrvāda diyā

5.0-9.10-2

usa samaya śāstra ke jñātā śaṅkhacūḍa ke dūta dānaveśvara ne donoṃ apane hātha jor̤akara śivajī se prārthanā kī

5.0-9.11-2

dūta ne kahā- he maheśvara ! maiṃ śaṅkhacūḍa kā dūta hokara āpakī sevā meṃ upasthita huā hūm̐ | āpakī jo bhī icchā ho vaha mujhase tātvika rūpa se kahie

5.0-9.12-2

sanatkumāra ne kahā- śaṅkhacūḍa ke dūta dānaneśvara ke ye vacana śravaṇa kara atyanta prasannatāpūrvaka mahādeva bole

5.0-9.13-2

śrī śiva ne kahā- he mahāpaṇḍita dūta ! merā sandeśa sāvadhānī se sunakara tuma apane svāmī se vicārapūrvaka nirvivāda kaha denā

5.0-9.14-2

brahmā isa samasta jagata ke pitā aura dharma ko pūrṇarūpa se jānane vāle brahmā ke putra marīci aura unake putra kaśyapa hue

5.0-9.15

dakṣaḥ prītyā dadau tasmai nija kanyāstrayodaśa tāsteva ca danuḥ sādhvī tatsaubhāgyavivarddhinī

5.0-9.16

catvāraste danoḥ putrā dānavāstejasolbaṇāḥ teṣveko vipraśittistu mahābalaparākramaḥ

5.0-9.17

tatputro dhārmiko dambho dānavendro mahāmatiḥ tasya tvaṃ tanayaḥ śreṣṭho dharmātmā dānaveśvaraḥ

5.0-9.18

purā tvaṃ pārṣado gopeṣveva ca dhārmikaḥ adhunāṃ rādhikāśāpājjātastvaṃ dānaveśvaraḥ

5.0-9.16-2

dānavīṃ yonimāyāstattvato na hi dānavaḥ nijavṛttaṃ purā jñātvā devavairaṃ tyajādhunā

5.0-9.20

drohaṃ na kuru taiḥ sārddhaṃ svapadaṃ bhuṃkṣva sādaram nādhikaṃ savikāraṃ ca kuru rājyaṃ vicārya ca

5.0-9.21

dehi rājyaṃ ca devānāṃ matprītiṃ rakṣa dānava nijarājye sukhaṃ tiṣṭha tiṣṭhaṃtu svapade surāḥ

5.0-9.15-2

prajāpati dakṣa ne apanī teraha kanyāeṃ kaśyapa ko dīṃ | unameṃ eka parama pativratā danu nāma vālī kanyā thī jo ki unake saubhāgya ko bar̤hāne vālī thī

5.0-9.16-3

usase mahān tejasvī cāra dānava putroṃ ne janma grahaṇa kiyā | inameṃ eka vipracitti nāma vālā atyanta balavān tathā parākramī thā

5.0-9.17-2

vipracitti kā putra ati buddhimānī evaṃ parama dhārmika dānavarāja dambha utpanna huā usake priya putra dharmātmā tumane janma liyā

5.0-9.18-2

he dānaveśvara ! pahile tuma bhagavān śrīkṛṣṇa ke priya pārṣada gopoṃ meṃ eka pramukha gopa the | isa samaya śrī rādhikā ke śāpa ke kāraṇa dānaveśvara hue ho

5.0-9.6-4

tuma śāpavaśa hī isa dānava yoni meṃ ā gaye ho vastutaḥ dānava nahīṃ ho, isalie tuma apanā prācīna hāla samajhakara devavṛnda ke sātha vairabhāva ko tyāga do

5.0-9.20-2

devatāoṃ ke sātha kisī prakāra kā droha na karate huye apane pada kā sānanda upabhoga karo | aisā karane meṃ vicāra pūrvaka dekho tumhārī kucha bhī hāni nahīṃ hai

5.0-9.21-2

he dānaveśvara ! merī prīti ke viṣaya meṃ vicāra kara devatāoṃ ko unakā rājya lauṭā do | tumako sukhapūrvaka apane hī rājya meṃ sthita rahanā cāhiye devagaṇa apane pada para sthita raheṃ, isī meṃ bhalāī hai

5.0-9.427

śaṃkhacūr̤a aura śiva kā dūta-preṣaṇa

5.0-9.22

alaṃ bhūtavirodhena devadroheṇa kiṃ punaḥ kulīnāḥ śuddha karmāṇaḥ sarve kaśyapavaṃśajāḥ

5.0-9.23

yāni kāni ca pāpāni brahmahatyādikāni ca jñātidrohajapāpasya kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm

5.0-9.24

ityādibahuvārtā ca śrutismṛtiparāṃ śubhām provāca śaṃkarastasmai bodhayan jñānamuttamam

5.0-9.25

śikṣitaḥ śaṃkhacūḍena sa dūtastarkavittamaḥ uvāca vacanaṃ namro bhavitavyavimohitaḥ

5.0-9.26

tvayā yatkathitaṃ deva nānyathā tattathā vacaḥ tathyaṃ kiṃcidyathārthaṃ ca śrūyatāṃ me nivedanam

5.0-9.27

jñātidrohe mahatpāpaṃ tvayoktamadhunā ca yat tatkimīśāsurāṇāṃ ca na surāṇāṃ vada prabho

5.0-9.28

sarveṣāmiti cettadvai tadā vacmi vicārya ca nirṇayaṃ brūhi tattvādya kuru saṃdehabhaṃjanam

5.0-9.22-2

sādhāraṇa prāṇiyoṃ ke sātha bhī virodha bhāva rakhanā acchā nahīṃ hotā hai phira devagaṇa se virodha rakhane ke bāvata kyā kahā jāve ? ye sabhī śuddha karmoṃ ke karane vāle parama kulīna kaśyapa ṛṣi kī santāna haiṃ

5.0-9.23-2

brahma-hatyā ādi jitane bhī mahāghora pāpa hote haiṃ ve sabhī apanī jñāti se droha karane ke pāpa kī solahavīṃ kalā ke barābara bhī nahīṃ hote haiṃ

5.0-9.24-2

sanatkumāra jī ne kahā-isa rīti se śruti evaṃ smṛti ke siddhānta se anumata aneka upadeśamaya bāteṃ kahate huye bhagavān śaṃkara ne use bhalī-bhām̐ti samajhākara apanā jñāna svarūpa sandeśa kahā

5.0-9.25-2

isake anantara śaṅkhacūr̤a ke dvārā samajhāye huye tarka ke jānane vāle usa dūta ne bhavitavyatā se mohita hokara namratāpūrvaka śiva se kahā

5.0-9.26-2

śaṅkhacūr̤a ke dūta ne kahā-he deva ! āpane jo kucha bhī mujha se kahā vaha sarvathā satya hai, kintu aba maiṃ jo bhī nivedana karanā cāhatā hūm̐ use bhī āpa satya-satya sunane kī kṛpā kareṃ

5.0-9.27-2

he ādideva ! abhī āpane jñāti ke sātha droha ko eka mahān pāpa batalāyā hai | yaha akṣaraśaḥ satya hai kintu kyā yaha bāta kevala asuroṃ ke liye hī hai devavṛnda ke liye nahīṃ hai ?

5.0-9.28-2

yadi donoṃ pakṣoṃ ke liye yaha jāti-droha ke mahān pāpa kī bāta hai to phira maiṃ vicāra karake kucha nivedana karatā hūm̐, āpa mere sandeha kā nivāraṇa kariye

5.0-9.26-3

madhukaiṭabhayordaityavarayoḥ pralayārṇave śiraśchedaṃ cakārāsau kasmāccakrī maheśvara

5.0-9.30

tripuraiḥ saha saṃyuddhaṃ bhasmatvakaraṇaṃ kutaḥ bhavāñcakāra giriśa surapakṣīti viśrutam

5.0-9.31

gṛhītvā tasya sarvasvaṃ kutaḥ prasthāpito baliḥ sutalādi samuddhartuṃ tadvāre ca gadādharaḥ

5.0-9.32

sabhrātṛko hiraṇyākṣaḥ kathaṃ devaiśca hiṃsitaḥ śumbhādayo'surāścaiva kathaṃ devairnipātitāḥ

5.0-9.33

purā samudramathane pīyūṣaṃ bhakṣitaṃ suraiḥ kleśabhājo vayaṃ tatra te sarve phalabhoginaḥ

5.0-9.34

krīḍābhāṃḍamidaṃ viśvaṃ kālasya paramātmanaḥ sa dadāti yadā yasmai tasyaiśvaryaṃ bhavettadā

5.0-9.35

devadānavayorvairaṃ śaśvannaimittikaṃ sadā parājayo jayasteṣāṃ kālādhīnaḥ krameṇa ca

5.0-9.26-4

he maheśvara ! yadi aisā sabhī ke liye hai to phira āpane madhukaiṭabha śreṣṭha daitya kā mastaka cakra se kyoṃ kāṭā thā jaba anya koī kāraṇa na thā

5.0-9.30-2

he girīśa ! āpane tripurāsura ke sātha kisa kāraṇa se mahāyuddha kiyā thā aura phira kyoṃ use bhasmībhūta banā diyā ? āpane devavṛnda kā pakṣa lekara unakā hī kalyāṇa kisa liye kiyā thā ?

5.0-9.31-2

rājā bali kā saba kucha haraṇa karane ke paścāt bhī usako pātāla loka meṃ bhejane kā kyā kāraṇa thā jahām̐ ki sarvathā gadā dhāraṇa kiye hue usake dvāra para sthita rahā karate haiṃ ?

5.0-9.32-2

apane sahodara bhāī ke sahita devatāoṃ ne hiraṇyākṣa ko kisa kāraṇa māra girāyā aura devoṃ ke hī dvārā śumbhādi mahābalī daitya kaise māra diye gaye ?

5.0-9.426

samudra manthana ke mahāprayāsa śaṃkhacūḍa aura śiva kā dūta-preṣaṇa

5.0-9.33-2

meṃ hama sabhī ne atyanta ghora śrama ke sātha kleśa bhogā kintu amṛta kā pāna kevala devoṃ ne hī karake usa śrama phala ko prāpta kiyā

5.0-9.34-2

yaha yaha samasta viśva kāla kā eka khilaunā hai | paramātmā-svarūpa yaha kāla jaba bhī jisako detā hai yaha aiśvarya use prāpta ho jātā hai

5.0-9.35-2

devatā aura daityoṃ ke bīca meṃ hone vāle yuddha tathā baira kā kucha na kucha nimitta rahā karatā hai | ina meṃ jaya aura parājaya kā honā kāla ke adhīna hotā hai

5.0-9.36

tavānayorvirodhe ca gamanaṃ niṣphalaṃ bhavet samasambandhināṃ tadvai rocate neśvarasya te

5.0-9.37

surāsurāṇāṃ sarveṣāsīśvarasya mahātmanaḥ iyaṃ te rahitā lajjā sparddhā'smābhiḥ sahādhunā

5.0-9.38

yato'dhikā caiva kīrtirhāniścaiva parājaye tavaitadviparītaṃ ca manasā saṃvicāryyatām

5.0-9.36-2

ityetadvacanaṃ śrutvā saprahasya trilocanaḥ yathocita ca madhuramuvāca dānaveśvaram

5.0-9.40

vayaṃ bhaktaparādhīnā na svatantrāḥ kadāpi hi tadicchayā tatkarmāṇa na kasyāpi ca pakṣiṇaḥ

5.0-9.41

purā vidhiprārthanayā yuddhamādau harerapi madhukaiṭabhayordaityavarayoḥ pralayārṇave

5.0-9.42

nevaprārthanayā tena hiraṇyakaśipoḥ purā prahlādārtha vadho'kāri bhaktānāṃ hitakāriṇā

5.0-9.36-3

āpasa meṃ ina donoṃ ke virodha meṃ vyartha hī āpako nahīṃ par̤anā cāhie | virodha bhāva samāna bala kī śakti vāloṃ kā hī ucita huā karatā hai | he śiva ! āpakī virodha karanā śobhā nahīṃ detā hai

5.0-9.37-2

āpa to deva aura daitya sabhī ke svāmī haiṃ | yaha eka bar̤ī lajjā kī-sī bāta hai ki āpa jaise mahān ātmā vāle kā hamāre sātha baira-bhāva rahatā hai

5.0-9.38-2

jisa jayalābha meṃ bahuta bar̤ī kīrti aura hāra ho jāne para mahatī hāni ho, vaha bāta āpake svarūpa se sarvathā viparīta hai | āpa svayaṃ isakā vicāra mana meṃ kareṃ

5.0-9.36-4

sanatkumāra jī ne kahā-dāna veśvara ke aise vacana śravaṇa kara maheśvara ham̐sate hue samucita evaṃ madhura vacanoṃ dvārā usase bole

5.0-9.40-2

maheśa ne kahā-he dānaveśvara ? maiṃ svatantra nahīṃ hūm̐, sarvadā apane bhaktajana ke adhīna rahā karatā hūm̐ | unakī icchā ke anusāra hī mujhe karma karane ko vivaśa honā par̤atā haiṃ | hama kabhī kisī kā bhī pakṣapāta nahīṃ kiyā karate haiṃ

5.0-9.41-2

sarva prathama vidhātā dvārā prārthanā kī jāne para pralaya-sāgara meṃ viṣṇu bhagavān ne madhu kaiṭabha ke sātha yuddha kiyā thā

5.0-9.42-2

devagaṇa kī dīna prārthanā para hī bhakta prahalāda kī rakṣā ke liye aura bhaktajana ke hitārtha hiraṇyakaśipu kā vadha viṣṇu ne nṛsiṃha svarūpa se kiyā thā

5.0-9.43

tripuraiḥ saha saṃyuddhaṃ bhasmatvakaraṇaṃ tataḥ devaprārthanayā'kāri mayāpi ca purā śrutam

5.0-9.44

sarveśvaryāḥ sarvamāturdevaprārthanayā purā āsīcchumbhādabhiryuddhaṃ vadhasteṣāṃ tayā kṛtaḥ

5.0-9.45

adyāpi tridaśaḥ sarve brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayuḥ sa sadeva harirmāṃ ca deva śaraṇāmāgataḥ

5.0-9.47

haribrahmādikānāṃ ca prārthanāvaśato'pyaham surāṇāmīśvaro dūta yuddhārthamagamaṃ khalu !46 pārṣadapravarastvaṃ hi kṛṣṇasya ca mahātmanaḥ ye ye hatāśca daiteyā na hi ke'pitvayā samāḥ

5.0-9.48

kā lajjā mahatī rājan mama yuddhe tvayā saha devakāryārthamīśau'haṃ vinayena ca preṣitaḥ

5.0-9.46

gaccha tvaṃ śaṃkhacūḍaṃ vai kathanīyaṃ ca me vacaḥ sa ca yuktaṃ karotvatra surakārya karomyaham

5.0-9.50

ityuktvā śaṃkarastatra virarāma maheśvaraḥ uttasthau śaṃkhacūḍasya dūto'gacchattadaṃtikam

5.0-9.431

maiṃne bhī devagaṇa kī prārthanā aura atiśaya bhakti kī jāne para tripurādevatā-dānavoṃ kā romaharṣaṇa yuddha

5.0-9.43-2

sura kā saṃhāra kiyā thā-yaha bāta sarvatra prasiddha hī hai

5.0-9.44-2

sabakā vaibhava aura pada balāt chīnane vāle tathā devagaṇa ko atyanta kaṣṭa dene vāle śumbha ādi kā vadha bhī jaba devoṃ ne bahuta bāra prārthanā kī thī, kiyā gayā thā

5.0-9.45-2

isa samaya bhī samasta devagaṇa pahile brahmājī kī śaraṇa gaye aura phira brahmā viṣṇu merī śaraṇa meṃ āye haiṃ

5.0-9.46-2

he dūta ! maiṃ aba hari tathā brahmā kī prārthanā karane para hī yahāṃ devagaṇa kī ora se saṃgrāma karane ke lie upasthita huā hūm̐

5.0-9.47-2

maiṃ punaḥ tumako batalā denā cāhatā hūm̐ ki tuma bhagavān kṛṣṇa ke paramottama pārṣada ho, aba taka jitane bhī asura māre gae haiṃ tumhāre sadṛśa unameṃ eka bhī koī nahīṃ thā

5.0-9.48-2

he rājan ! tumhāre sātha meṃ saṃgrāma karane ke kārya meṃ mujhe kyā lajjā ho sakatī hai ? yaha to devoṃ kā kārya hī hai jise pūrṇa karane ke liye vijaya prārthanā se prerita hokara mujha īśvara ko yahām̐ ānā par̤ā hai

5.0-9.46-3

aba yahām̐ se jākara tuma śaṃkhacūr̤a se spaṣṭa kaha denā ki usake manameṃ jo bhī ruce vaha vahī kare | mujhe to yahām̐ aba deva-kārya karanā hī hai

5.0-9.50-2

itanā kahane ke paścāt maheśvara cupa hogaye aura śaṅkhacūr̤a ke dvārā preṣita vaha dūta bhī vahāṃ se uṭhakara apane svāmī ke samīpa calā gayā

Linked texts (1)

Brahmavaivartapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit