Shivapurana 6.1

Śivapurāṇa (complete text) 6.1

Language: Sanskrit

6.1.1

( śrī śivapurāṇa nandīśvara ne kahā he sarvajña ! he sanatkumāra | aba āpa saba meṃ vyāpta rahane vāle parameśa prabhu śiva kā 'aśvatthāmā'-isa nāma se hone vāle uttama avatāra kī kathā śravaṇa karo

6.1.2

he mune ! mahā manīṣā se sampannadevaguru bṛhaspati ke aṃśa meṃ bharadvāja ṛṣi ke dvārā droṇa-isa nāma vālā eka ayonija putra utpanna huā

yaha droṇa saṃsāra ke samasta dhanuṣadhāriyoṃ meṃ parama śreṣṭha adbhutavīra,viprarṣi,samasta śāstroṃkā jñātā,kīrtisampanna mahān tejasvī aura sabhī śastrāstroṃ ke calāne kī vidhi kā jānane vālā huā thā

6.1.4

buddhiśālī droṇa bāṇa vidyā kā pāraṅgata paṇḍita vedārtha jñāna kā dhurandara vidvān eka se-eka adbhuta karmoṃ ke karanevālā apane kula kā varddhaka variṣṭha parama prasiddha thā

6.1.5

he dvijavarya ! yaha mahābalavān droṇa kaurava kula kā ācārya aura chai mahārathiyoṃ meṃ atyanta prasiddha the

6.1.6

brāhmaṇoṃ meṃ atyuttama droṇācāryane kaurava kula kī sahāyatā karanekelie ekamahāvīra putrake uddeśya ko lekara śivake prītyartha ugra tapasyā kī

6.1.7

droṇake tapa se muni sattama! bhaktoṃ para kṛpā rakhane vāle bhagavān śaṅkara prasanna hokara droṇācārya ke samakṣa meṃ prakaṭa ho gaye

6.1.8

taṃ dṛṣṭvā sa dvijo droṇāstuṣṭāvāśu praṇamya tam mahāprasannahṛdayo natakaḥ sukṛtāñjaliḥ

6.1.6-2

tasya stutyā ca tapasā santuṣṭaḥ śaṅkaraḥ prabhuḥ varaṃ brūhīti covāca droṇaṃ taṃ bhaktavatsalaḥ

6.1.10

tacchrutvā śambhuvacana droṇaḥ prāhātha sannataḥ svāṃśaja tanayaṃ dehi sarvājeyaṃ mahābalam

6.1.11

tacchrutvā droṇavacanaṃ śambhuḥ proce tatha stviti abhūdantarhistāta kautukī sakhakṛnmune

6.1.12

droṇo'pagacchatsvaṃ dhāma mahāhṛṣṭo gatabhramaḥ svapatnyai kathayāmāsa tadvṛtta sakala mudā

6.1.7-2

śiva kā aśvatthāmā ke rūpa meṃ avatāra

6.1.13

athāvasaramāsādya draruḥ sarvāntakaḥ prabhaḥ svāṃśane tanayo jajñe droṇasya sa mahābalaḥ

6.1.14

aśvaṣthāmeti vikhyātaḥ sa babhūva kṣitau mune pravīraḥ kañjapatrākṣaḥ śatru pakṣakṣayaṅkara

6.1.8-2

bhagavān śivakā darśana kara brāhmaṇottama droṇācārya ne hṛdayameṃ atyanta prasanna hokara hātha jor̤ate hue namra bhāvanāse śivako praṇāma kiyā

6.1.9

droṇa kī stuti se tathā ghora tapaścaryāse bhaktavatsala śiva ne prasannatā pūrvakadroṇase kahā-'jo cāho varadāna mām̐gom̐

6.1.10-2

śivake aise ānandaprada vacanoṃko sunakara droṇācārya ne namratā se prārthanā kī ki sabhī ke dvārā ajeya aura atula bala śālī apane hī aṃśa se utpanna hone vāle putra kā vara dījiye

6.1.11-2

he tāta he munivara droṇācārya kī isa prārthanā ko sunakara śiva ne kahā-aisā hīgā|'basa itanā kahaneke uparānta kautuka karanevālesukhadāyī śivaaṃtardhāna hogaye

6.1.12-2

tavato ācārya droṇa kā saṃśaya miṭa gayā ora atyanta prasannatā ke sāthaapane nivāsa sthānapara pahum̐cakara śivase prāpta isa varadānakā samasta vṛttānta apanī patnī ko kaha sunāyā

6.1.13-2

isake antara samaya āne para jagatke saṃhāraka prabhu śiva apane aṃśase ācārya droṇake yahām̐ mahābalaśālī putra ke rūpa meṃ utpanna hue

6.1.14-2

he munirāja ! vaha kamala dalake tulya sundara netra vāle aura śatruoṃ ke balake nāśa karane vāle mahābalī śaṅkara saṃsārameṃ aśvatthāmā-isa nāma se vikhyāta hue

6.1.15

yo bhārate raṇe khyātaḥ piturājñāmavāpya ca sahāyakṛdbabhūvātha kauravāṇāṃ mahābalaḥ

6.1.16

yamāśritya mahāvīraṃ kauravāḥ sumahābalā bhīṣma dayo babhūvuste'jeyā api divaukasām

6.1.17

yadbhayātpāṇḍavāḥ sarve kauravāñjetumakṣamāḥ āsannaṣṭā mahāvīrā api sarve ca kovidāḥ

6.1.18

( śrī śivapurāṇa kṛṣṇopadeśataḥ śambhostapaḥ kṛtvātidāruṇam prāpya cāstraṃ śambhuvarājjigye tānarjunastataḥ

6.1.19

aśvatthāmā mahāvīro mahādevāṃśjo mune tathāpi tadbhaktivaśaḥ svapratāpamadarśayat

6.1.20

vināśya pāṇḍavasutāñśikśitānapi yatnataḥ kṛṣṇādibhirmahāvīrairanivāryabalaḥ paraiḥ

6.1.21

putraśokena vikalamāpatantaṃ tamarjunam rathenācyutavataṃ hi dṛṣṭvā sa ca parādravat

6.1.15-2

isa mahān balaśālī aśvatthāmā ne mahābhārata ke yuddha meṃ apane pitā kī ājñā se bar̤ī khyāti ke sātha kaurava kula ke pakṣa kī sahāyatā kī thī

6.1.16-2

isī mahāvīra aśvatthāmā kā āśraya pākara parākramī kaurava aura pitāmaha bhīṣma ādi sabhī devoṃ ke dvārā bhī ajeya ho gaye the

6.1.17-2

jisa ke bhaya hone ke kāraṇa bar̤e bhārī śūravīra tathā parama vidvān pāṇḍava kauravoṃ ke jīta lene meṃ ekadama asamartha ho gaye aura prāyaḥ naṣṭa bhraṣṭa se ho gaye the

6.1.18-2

taba bhagavān śrī kṛṣṇa ke upadeśako prāpta kara arjuna ne bhagavān śiva kī atyanta ugra tapasyā kī ora unakī kṛpā se aneka amogha astra prāpta kara kauravoṃ para vijaya prāpta kī

6.1.19-2

he munīndra ! aśvatthāmā ne sākṣāt bhagavān śaṅkara ke aṃśa se utpanna hokara kauravoṃ kī bhakti ke vaśa meṃ ākara saṃgrāma meṃ apane pratāpa kā vaibhava dikhalāyā thā

6.1.20-2

mahān balaśālī kṛṣṇa ādi śatruoṃke dvārā bhī bar̤e yatna ke sātha śikṣā liye hue pāṇḍavoṃ ke putroṃ ko aśvatthāmā se māra girāne para bhī usakī bala-śakti ko haṭāyā na jā sakā thā

6.1.21-2

apane mṛta putroṃ ke śoka se atyanta vyākula arjuna ko śrī kṛṣṇa ke sātha ratha para savāra hokara, daur̤akara āte hue dekhakara aśvatthāmā bhāga gayā

6.1.22

astraṃ brahmaśiro nāma taduparyyasṛjatsa hi tataḥ prādurabhūttejaḥ pracaṇḍaṃ sarvato diśam

6.1.9-2

śiva kā aśvatthāmā ke rūpa meṃ avatāra

6.1.23

hī prāṇāpadamabhiprekṣya so'rjunaḥ kleśasaṃyutaḥ | ḍā uvāca kṛṣṇa viklānto naṣṭatejā mahābhaya

6.1.24

kimidaṃ svitkuto veti kṛṣṇa kṛṣṇa na vedmyaham sarvatomukhamāyāti tejaścada suduḥsaham

6.1.25

śrutvārjunavacaścedaṃ sa kṛṣṇaḥ śaivasattamaḥ dadhyau śiva sadāraṃ ca pratyāhārjunamādarān

6.1.26

vetthedaṃ droṇāputrasya brāhmasśa maholbaṇam na hyasyānyatama kiñcidastraṃ pratyavakarśanam

6.1.27

śiva smara drutaṃ śambhuṃ svaprabhuṃ bhaktarakṣakam yena datta hi te svāstraṃ sarvakāryakara param

6.1.28

jahyastrateja unnaddhaṃ tva taccaivāstratejasā ityuktvā ca svaya kṛṣṇaḥ śivaṃ dadhyau tadarthakaḥ

6.1.22-2

usa samaya bhāgakara jāte hue bhī aśvatthāmā ne brahmaśira nāma vālā astra arjuna para chor̤a diyā thā ki jisake parama pracaṇḍa teja kā prakāśa samasta diśāoṃ meṃ prakaṭa ho gayā

6.1.23-2

usa vakta prāṇoṃ para āī huī isa vipatti ko dekhakara arjuna bhaya se vyākula ho uṭhā aura usake teja se duḥkhita hokara usane śrīkṛṣṇa se kahā

6.1.24-2

arjuna ne kahā—he kṛṣṇa ! he kṛṣṇa ! yaha kahām̐ se kisakā ati dussaha teja saba ora se calā ā rahā hai aura kyā hai ? maiṃ isako abhī taka nahī samajha pā rahā hūm̐

6.1.25-2

nandīśvara ne kahā—usa samaya kātara arjuna ke ina kheda bhare vacanoṃ ko sunakara pārvatī ke sahita śaṅkara kā dhyāna karate hue bhagavān śrīkṛṣṇa ne arjuna se kahā

6.1.26-2

—he arjuna ! tuma jānate ho, yaha ācāryavara droṇa ke ātmaja aśvatthāmā ke dvārā chor̤ā huā atyanta tra kī tīvratama brahmāstra hai saṃsāra meṃ isake samāna anya koī bhī astra itanā tha kī mahān ghātaka nahī hai

6.1.27-2

aba tumhārā yahī karttavya haiki bahuta śīghraapane ne mana prabhu aura bhaktavatsala śivajī kā ādara sahita dhyāna-smaraṇa karo| unhoṃne kiyaha tumheṃ bhī samasta kārya pūrṇa karane vālā mahān astrapradāna kiyā hai

6.1.28-2

aba tuma apane usī śaiva astrase isa brahmāstrake teja kā nivāraṇa kara sakate ho yaha kahate hue śrīkṛṣṇa bhī svayaṃ isakī rakṣā ke liye śrī śiva kā mana meṃ dhyāna karane lage

6.1.29

tacchrutvā kṛṣṇavacanaṃ pārthaḥ smṛtvā śivaṃ hṛdi spṛṣṭvāpastaṃ praṇamyāśu cikṣepāstraṃ tato mune

6.1.30

yadyapyastraṃ brahmaśirastvamoghañcāpratikriyam śaivāstratejasā sadyaḥ samaśāmyanmahāmune

6.1.31

maṃsthā mā hyetadāścaryaṃ sarvacitramaye śive yaḥ svaśaktyā'khilaṃ viśvaṃ sṛjatyavati hantyaja aśvatthāmā tato jñātvā vṛttametacchivāṃśajaḥ

6.1.32

śaivaṃ na vivyathe kiñcicchivecchātuṣṭadhīrmune

6.1.33

atha drauṇiridaṃ viśvaṃ kṛtsnaṃ kartumapāṇḍavam uttarāgarbhaṃgaṃ vāla nāśituṃ mana ādadhe

6.1.34

brahmāstramanivāryaṃ tadanyairastrairmahāprabham uttarāgarbhamuddiśya cikṣepa sa mahāprabhuḥ

6.1.9-3

he mune ! isa prakāra arjuna ne śrīkṛṣṇa kī ājñā pāte hī śiva ke caraṇoṃ kā smaraṇa apane manameṃ kiyā aura unako praṇāma karate hue jala kā sparśa karake śivake dvārā pradattaśaivāstra ko chor̤a diyā

6.1.30-2

he mahāmune ! brahmaśira astra kā teja yadyapi kabhī bhī niṣphala hone vālā nahīṃ thāto bhī usa śaivāstra ke teja ke dvārā vaha usī samaya śānta ho gayā thā

6.1.31-2

isa prakārakī atyanta vicitra līlāoṃke dikhāne vāle śrīśiva ke viṣayameṃ kabhī bhī āścarya nahīṃ samajhanā cāhie | veparama ajeyahaiṃ aura apanī ajita evaṃ aparimita śaktike dvārā isa samasta saṃsārakīutpatti tathā nāśa kiyākarate haiṃ

6.1.32-2

he munīśvara ! usa vakta śiva kī aṃśa śakti se samutpanna aśvatthāmā ne śiva kī icchā ko jānakara santuṣṭa hote hue usa śaivāstra kā chedananahīṃ kiyā

6.1.33-2

isake anantara ācārya droṇa ke ātmaja aśvatthāmāne samasta saṃsāra ko pāṇḍavahīnakara dene kī icchāse uttarā ke garbhameṃ rahanebālebālaka ke saṃhāra karane kā vicāra mana meṃ sthira kiyā

6.1.11-3

isake anantara aśvaśiva kā aśvatthāmā ke rūpa meṃ avatāra

6.1.34-2

tthāmā ne parama kāntise yukta tathā anya kisī bhī astrase na haṭāye jānekī śakti rakhane vāle usa brahmāstrakā uttarā ke garbhapara prahāra karadiyā

6.1.35

tataśca sottarā jiṣṇuvadhūrvikalamānasā kṛṣṇaṃ tuṣṭāva lakṣmīśaṃ dahyamānā tadastrataḥ

6.1.36

tataḥ kṛṣṇaḥ śivaṃ dhyātvā hṛdā stutvā praṇamya ca apāṇḍavamidaṃ kartuṃ droṇerastramabudhyata

6.1.37

svarakṣārthendradattena tadastreṇa suvarcasā sudarśanena tasyāśca vyadhādrakṣāṃ śivājñayā

6.1.38

svarūpaṃ śaṃkarādeśātkṛtaṃ śaivavareṇa ha kṛṣṇena caritaṃ jñātvā vimanaskaḥ śanairabhūt

6.1.36-2

tataḥ sa kṛṣṇaḥ prītātmā pāṇḍavānsakalānapi apātayattadaṃdhyrostu tuṣṭaye tasya śaivarāṭ

6.1.41

atha drauṇiḥ prasannānmā pāṇḍavānkṛṣṇameva ca nānāvarāndadau prītyā so'śvatthāmā'nugṛhya ca itthaṃ maheśvara stāta cakre līlāṃ parāṃ prabhuḥ avatīrya kṣitau drauṇirūpeṇa munisattama

6.1.42

śivāvatāro'śvatthāmā mahābalaparākramaḥ trailokyasukhado'dyāpi vartate jāhnavītaṭe

6.1.43

aśvatthāmāvatāraste varṇitaḥ śaṅkaraprabhoḥ sarvasiddhikaraścāpi bhaktābhīṣṭaphalapradaḥ

6.1.44

ya idaṃ śṛṇuyād bhaktyā kīryedvā samāhita sa siddhiṃ prāpnuyādiṣṭamante śivapuraṃ vrajet

6.1.35-2

isa brahmāstra ke teja se atyanta vyākula mana vālī arjuna ke putra kī bhāryā uttarā jalakara bhasmībhūta hotī huī lakṣmī pati bhagavān śrīkṛṣṇa kī stuti karane lagī

6.1.36-3

uttarā kī stuti se sāvadhāna hokara śrīkṛṣṇa ne mana meṃ śivakā praṇāmapūrvaka dhyāna evaṃ stavana karatehue yaha samajha liyākiyaha ( śrī śivapurāṇa pāṇḍava kula ke pūrṇa vināśa karane ke liye aśvatthāmā ke dvārā chor̤e hue brahmāstra kā prabhāva hai

Other recensions (1)

Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit

Linked texts (1)

Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit