Shivapurana 7.6

Śivapurāṇa (complete text) 7.6

Language: Sanskrit

7.6.1

ṛṣiyoṃ ne kahā-āpane jo mukti kā honā batalāyā hai, usameṃ kyā huā karatā hai aura muktipāne para kyā daśā hojātīhai-yaha saba kṛpākara hamako batāiye

7.6.2

sūtajīne kahā-mokṣa cāra tarahakī hotī hai | vaha mokṣa sām̐sārika kleśa,pīr̤ākī harttā hotī hai aura pūrṇaānandapriya hai | maiṃ usakā svarūpa āpako batalārahā hūm̐

7.6.3

cāro prakāra kī muktiyoke nāma—sārūpya sālokya sānnidhya aura sāyujya haiṃ joki śivake vratase prāptahuā karatī haiṃ

7.6.4

he muniśreṣṭho! brahmā aura viṣṇuādi vedadharma-artha aura kāma ina tīna padārthoṃke vargako hī de sakate hai mukti ko nahīṃ | mokṣa parama puruṣārthako dene vāle to kevala ekamaheśvarahī haiṃ

7.6.5

brahmādikadeva to tīnoṃguṇoṃke svāmī haiṃ aura bhagavān tīnoṃguṇoṃse pare haiṃ tathā jo nirvikārī parabrahmahaiṃ ve caturtha haiṃ jo prakṛtise bhī pare haiṃ

7.6.6

ve jñāna svarūpī mahāndeva avināśī, sākṣī jñānase jānane yogya, advaita,kaivalya muktike dātā aura dharmādi trivargake bhī denevāle haiṃ

7.6.14

he ṛṣiśreṣṭho ! yaha pām̐cavīṃ "kaivalya" nāma vālī mukti hotī hai jo sabhīprakāra ke manuṣyoṃko durlabha huākaratī hai | aba hama usake pūre lakṣaṇa batāte haiṃ unheṃ āpa loga śravaṇa kareṃ

7.6.8

utpadyate yataḥ sarvaṃ yenaitatpālyate jagat yasmiṃśca līyate taddhi yena sarvamidaṃ tatam

7.6.9

tadeva śivarūpaṃ hi paṭhyate ca munīśvarāḥ sakalaṃ niṣkalaṃ ceti dvividhaṃ vedavarṇitam

7.6.10

viṣṇunā tacca na jñātaṃ brahmaṇā na ca tattathā kumārādyaiśca na jñātaṃ na jñātaṃ nāradena vai

7.6.11

śukena vyāsaputreṇa vyāsena ca munīśvaraiḥ tatpūrva śvākhilairdevai rvedaiḥ śāstraistathā na hi

7.6.13

satyaṃ jñānamananta ca saccidānandasaṃjñitam nirguṇo nirupādhiścāvyayaḥ śuddho nirañjanaḥ na rakto naiva pītaśca na śveto nīla eva ca na hrasvo na ca dīrghaśca na sthūlaḥ sūkṣma eva ca

yato vāco nivartante aprāpya manasā saha tadeva paramaṃ proktaṃ brahmaiva śivasaṃjñakam jisase yaha saba jagat utpanna hotā hai aura jisake dvārā usa samasta jagat kā pālana-poṣaṇa hotā hai tathā jisamahān meṃjākara isajagatkālaya hotā hai eva jisaśaktine isa sabakā pūrṇavistārakiyā hai, he munigaṇa ! ve śivarūpa kahe jāte haiṃ| vedane unako kalāoṃsepūrṇa tathā kalāoṃserahita do prakārakā varṇanakiyā hai

7.6.10-2

vaha aisā vilakṣaṇasvarūā hai jisakājñāna brahmā viṣṇu kumāra catuṣṭaya aura devarṣi nāradajīko bhī nahīṃ hai

7.6.11-2

yahī nahīṃ kintu use vyāsaputra śukadevamuni, anyamahāmuniśvara,samastadevagaṇa aura veda-śāstra ādi kisīnebhī nahīṃ jānapāyā hai

7.6.12

yahasatya,jñāna, ananta sat-cit ānandasvarūpa hai tathā binā upādhivālā,nirguṇa,avyaya,śuddha aura nirañjana hai

7.6.13-2

vaha paramātma tatva rakta,śveta,pīta aura nīlanahīṃ haiṃ aura hrasva,dīrgha sthūla aura sūkṣmabhī nahīṃ hotā hai

7.6.14-2

jahām̐ manake sahita vāṇī kī pahum̐ca nahīṃ hotī vahī śivasaṃjñāvālā parabrahma kahā jātā hai

7.6.15

ākāśaṃ vyāpakaṃ yadvattathaiva vyāpakaṃ tvidam māyātītaṃ parātmānaṃ dvandvātītaṃ vimatsaram

7.6.16

tatprāptiśca bhavedtra śivajñānodayāda dhruvam bhajanādvā śivasyaiva sūkṣmamatyā satāṃ dvijāḥ

7.6.17

jñānaṃ tu duṣkaraṃ loke bhajanaṃ sukaraṃ matam tasmācchivaṃ ca bhajata muktayarthamapi sattamāḥ

7.6.18

śivo hi bhajanādhīno jñānānnā mokṣadaḥ paraḥ bhaktyaiva bahavaḥ siddhāṃ muktiṃ prāpuḥ parāṃ mudā

7.6.19

jñānamātā śambhubhaktirmuktipradā sadā sulabhā yatprasādāddhi satpremāṃkuralakṣaṇā

7.6.20

sā bhaktirvividhā jñeyā saguṇā dvijāḥ vaidhī svābhāvikī yā yā varā sā sā smṛtā parā

7.6.21

naiṣṭhikyanaiṣṭhikī bhedād dvividhaiva hi kīrtitā ṣaḍ vidhā naiṣṭhikī jñeyā dvitīyaikavidhā smṛtā

7.6.15-2

yaha parabrahma ākāśakī bhām̐ti sarvavyāpaka hai aura māyāse pare dvandvarahita aura matsaratā se hīna yaha parama ātmatatva hotā hai

7.6.13-3

he dvijagaṇa ! isa saṃsāra meṃ bhagavān śivake jñāna kā udaya ho jāne para athavā bhakti-bhāvase śivakābhajana karanese yā satpuruṣoṃ jaisī sūkṣma matise unakī prāpti huā karatī hai

7.6.17-2

he muniśreṣṭho ! isa saṃsārameṃ jñānakā prāpta kara lenā atikaṭhina hai aura bhajanopāsanā karanā sugama batāyā gayā hai| isaliye muktipāneke lie śivakā bhajana hī karanācāhie

7.6.18-2

bhagavānśiva bhajanake adhīna rahā karate haiṃ | ve jñānakī ātmā tathā mokṣake dātā para puruṣa haiṃ | aneka siddha bhakti ke dvārā hī sānanda parama mokṣa kī prāpti kara liyā karate haiṃ

7.6.19-2

maheśvarakī bhaktiko jñāna utpanna karane vālī jananī aura nitya mukti eva bhogadātrī kahā jātā hai | jisa parama prasāda se vaha sulabha huā karatī hai vaha satya premake ahaṅkāravāle lakṣaṇayukta batāī gaī hai

7.6.20-2

he dvijagaṇa ! vaha bhakti nirguṇa tathā saguṇa ādike bheda se bahuta prakāra kī hotī hai | inameṃ jo vaidhī aura svābhāvika ho vahī śreṣṭha aura adhika samajhanī cāhie

7.6.21-2

phirabhī vaha naiṣṭhikī aura anaiṣṭhikīke bhedase do tarahakī hotī hai | inameṃ anaiṣṭhikī to ekahī prakārakī hotī hai kintu naiṣṭhikī bhakti chai prakārakī hotī hai

7.6.22

vihitāvihitābhedāttāmanekāṃ vidurbudhāḥ tayorbahuvidhatvācca vistāro na hi varṇyate

7.6.133

te navāṃge ubhe jñeye śravaṇādikabhedataḥ śiva kā saguṇa-nirguṇa svarūpa

7.6.23

suduṣkare tatprasādaṃ vinā ca sukare tataḥ

7.6.24

bhaktijñāne na bhinne hi śambhunā varṇite dvijāḥ tasmād bhedo na kartavyastatkartuḥ sarvadā sukham

7.6.25

vijñānaṃ na bhavatyeva dvijā bhaktivirodhinaḥ śambhubhaktikārasyaiva bhavejjñānodayo drutam

7.6.26

tasmād bhaktirmaheśasya sādhanīyā munīśvarāḥ tathaiva nikhilaṃ siddhaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ

7.6.27

iti pṛṣṭaṃ bhavadbhiyaṃttadeva kathitaṃ mayā tacchrutvā sarvapātebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ

7.6.22-2

isameṃ bhī śāstroṃ ke jñātā vidvān loga vihitā aura avihitā ina bhedoṃ vālī use aneka tarahakī batalāte haiṃ ina donoṃke bheda-prabheda karane se bahutase prakārakī ho jātī haiṃ, jisake vistāra kā varṇana nahīṃ kiyā jā sakatā hai

7.6.23-2

ye donoṃ prakārakī bhakti śravaṇa, kīrtana arcanādi ke bhedoṃ se nau nau aṅgoṃvālī hotī haiṃ | ye saba śivakī prasannatākebinā prāptakaranā atyanta kaṭhina hai | kevala śivake prasādase hī inakā pānā sugama hotā hai

7.6.24-2

he dvijo ! śivane varṇanakarake batalāyā haiki bhakti aurajñāna āpasa meṃ bhinna nahīṃ hote haiṃ | ataeva bhakti tathā jñāna vāloṃ ko nitya sukha kī prāpti hotī hai | ina donoṃmeṃ bhedakā mānanā ucita nahīṃ haiṃ

7.6.25-2

he vipragaṇa ! jobhaktikā virodha karane vālā hotā hai,use viśeṣajñāna kabhī nahīṃ hotā hai | śivakībhaktise jñānakāudaya śīghrahī hojātā hai

7.6.26-2

he munīśvaro ! isa kāraṇa se bhagavān maheśvara kī bhakti sabako avaśya hī karanī cāhie | usīke karanese sabokucha siddhahotā hai | isameṃ kuchabhī sandehanahīṃ hai

7.6.27-2

āpane jokuchabhī mujhase pūchā hai,vahasabhī maiṃne varṇanakarake āpako sunā diyā hai | isake śravaṇakaranese manuṣyoṃke samastapāpokā kṣayahotā hai yaha suniścita bāta hai