Pramāṇa · Search · About · API

Shiva Purana 8.7

Śivapurāṇa (complete text) 8.7

Language
Sanskrit

8.7.1

śrī vyāsajīne kahā-he sanatkumārajī ! aba āpakṛpākara usa padakī prāptike viṣayameṃ varṇanakarareṃ jahām̐ prāptahokaraśrīśivakī parama bhaktimeṃparāyaṇa prāṇī nahīṃ lauṭā karate haiṃ

8.7.2

sanatkumārajīne kahā-he parāśara putra śrī vyāsajī ! acchā aba āṣa mujhase vahī śubhagati tathā śuddha evaṃ pavitra bhakta aura tapasviyoṃ ke vratake viṣayameṃ śravaṇa kareṃ

8.7.2-2

jo bhī śuddha karmoṃve karane vāle tathā śuddha tapasyā meṃ yukta manuṣya śivakā arcana kiyākarate haiṃ ve sarvadā sabhīke vandanīya aura pūjā karane ke yogya hote haiṃ

8.7.4

he mahāmune ! binā tapa kiye nīroga bhī śivaloka nahīṃ jāyā karate haiṃ śivakī kṛpā bhī tapaścaryāse batalāīgaī hai

8.7.5

āpa saba mere isa kathanako sarvathā satya samajheṃ ki tapase hī devagaṇa pratyakṣa hokara svargameṃ ānandopabhoga kiyā karate haiṃ aura tapaścaryā se hī ṛṣi-muni bhī paramarṣitahote haiṃ

8.7.6

jo sabase kaṭhina, durārādhya aura dhuraghārī tathā atyanta kaṭhināī se atikramaṇa karane ke yogya hotā hai, vaha saba tapasyāse sādhya ho jātā hai kintu yaha tapahī eka parama dussādhya vastu hai

8.7.7

isī tapameṃ brahmā sthita rahā karate haiṃ-tapameṃ hī viṣṇu magna rahate haiṃ aura tapasyā meṃ śiva sadā pravṛtta rahate haiṃ tathā samasta devagaṇa aura deviyoṃne bhī tapake prabhāvase hī durlabha phalakī prāpti kī hai

8.7.8

yena yena hi bhāvena sthitvā yatkriyate tapaḥ tataḥ saṃprāpyate'sau tairiha loke na saṃśayaḥ

8.7.6-2

sātvikaṃ rājasaṃ caiva tāmasaṃ trividha smṛtam vijñeyaṃ hi tapo vyāsa nūna hi sarvasādhanam

8.7.10

sātvikaṃ devatānāṃ hi yatīnāmūrdhvaretasām rājasaṃ dānavānāṃ hi manuṣyāṇāṃ tathaiva ca

8.7.11

trividhaṃ tatphalaṃ proktaṃ munibhistatvadarśibhiḥ japo dhyānaṃ tu devānāmarcanaṃ bhaktivaḥ śubham

8.7.12

sātvikaṃ taddhi nirdiṣṭamaśeṣaphalasādhakam iha loke pare caiva manobhipretasādhanam

8.7.13

kāmanābhalamuddiśya rājasaṃ tapa ucyate nijadeha susaṃpīḍya dehaśoṣakaduḥsahaiḥ

8.7.14

tapastāmasamuddiṣṭaṃ mano'bhipretasādhanam

8.7.8-2

yaha tapa jisa-jisa bhāvanā se sthita hokara kiyā jātā hai vahī phala isa lokameṃ una karane vāloṃko niścaya hī milatā hai | isa kathanameṃ saṃśaya nahīṃ karanā cāhie

8.7.217

he vyāsajī ! yaha tapa sātvika-rājasa aura tāmasa manuṣya janmakī śreṣṭhatā

8.7.10-2

tīna tarahakā hotā hai | tapahī sabakā sādhana hai, devagaṇa tathā saṃnyāsiyoṃ kā evaṃ brahmacāriyoṃ kā tapa sāttvika arthāt satoguṇī hotī hai | daitya aura manuṣyoṃ kā tapa rājasa arthāt rajoguṇī hotā hai aura rākṣasa loga tathā duṣṭa karma karane vāloṃkā tapa tāmasa huā karatā hai

8.7.11-12

tattvadarśī muniyoṃne tapa kā phalabhī tīna prakāra kā hī batalāyā hai | japa-dhyāna aura bhakti ke sahita devatāoṃ kā arcanakaranā yaha sāttvikatapa samasta phaloṃ kā pradātā evaṃ sādhaka batalāyā gayā hai | yaha isalokameṃ evaṃ paralokameṃ mānavoṃ kī manokāmanāoṃ kā pūrṇa karane vālā hotā hai

8.7.13-2

kāmanā ke phalakā uddeśya karake deha ke śoṣaka tapasyā se jo śarīra ko pīr̤ita kiyā jātā hai vaha rājasa tapa kahā gayā hai

8.7.14-2

jo kevala apane manorathoṃ kī siddhi ke lie hī tapa kiyā jātā hai vaha tāmasa tapa kahā jātā hai

8.7.15

uttamaṃ sātvikaṃ vidyāddharmabuddhiśca niścalā snāna pūjā japo homaḥ śuddhaśaucamahiṃsanam

8.7.16

vratopavāsacaryā ca maunamindriyanigrahaḥ dhīvidyā satyamakrodho dānaṃ kṣāṃtirdamo dayā

8.7.17

vāpīkūpatar̤āgādeḥ prāsādasya ca kalpanā kṛccha cāṃdrāyaṇaṃ yajñaḥ sutīrthānyāśramāḥ punaḥ

8.7.18

dharmasthānāni caitāni sukhadāni manīṣiṇām sudharmaḥ paramoḥ vyāsa śivabhakteśca kāraṇam

8.7.19

saṃkrāṃtiviṣavadyogo nādamukte niyuñjatām dhyānaṃ traikālikaṃ jyotirunmanībhāvadhāraṇā

8.7.20

recakaḥ pūrakaḥ kumbhaḥ prāṇāyāmastridhā smṛtaḥ nāḍīsaṃcāravijñānaṃ pratyāhāranirodhanam

8.7.21

turīyaṃ tadadho buddhiraṇimādyaṣṭasaṃyutam pūrvoktamaṃ samuddiṣṭaṃ parajñānaprasādhanam

8.7.15-2

sātvika tapa sabase uttama tapa samajhanā cāhie | isameṃ niścaya dharma kī buddhi, snāna pūjā, japa, homa, śuddhi śauca, ahiṃsā ye hote haiṃ

8.7.16-2

isa tapa meṃ vrata, upavāsacaryā, mauna, indriya, nirodha, buddhi, vidyā, satya, akrodha dāna, śānti, dama aura dayā kā bhāva hotā hai

8.7.17-2

sātvika tapameṃ bāvar̤ī kūpa, sarovara evaṃ mahala ādikā nirmāṇa, kṛcchracāndrāyaṇa, yajña, śreṣṭha tīrthoṃkā aṭana aura āśraya karanā hotā hai

8.7.18-2

he vyāsajī ! ye saba dharma ke sthāna haiṃ, buddhimānoṃko sukha dene vāle aura śivakī bhaktike kāraṇa svarūpa hote haiṃ

8.7.19-2

saṃkrānti viṣuvat yoga nādayukta hameṃ prayoga karanā cāhie, tīnoṃ kāloṃmeṃ dhyāna, jyoti, unmanī-bhāva yaha dhāraṇā kahī jātī hai

8.7.20-2

recaka, pūraka aura kumbhaka ye tīna prakāra kā prāṇāyāma kahā jātā hai | nār̤ī sañcārakā jñānakaranā tathā pratyāhārakā rokanāhotā hai

8.7.21-2

caturtha aṇimā ādi āṭha siddhiyoṃke sahita adhobuddhi karanā yaha pūrṇataḥ parabrahmakā sādhana batāyā gayā hai

8.7.22

kāṣṭhāvasthā mṛtāvasthā haritā veti kīrtitāḥ nānyopalabdhayo hyetāḥ sarvapāpapraṇāśanāḥ

8.7.23

nārī śayyā tathā pānaṃ vastradhūpavilepanam tāmbūlabhakṣaṇaṃ paṃca rājaiśvaryavibhūtayaḥ

8.7.24

hemabhārastathā tāmraṃ guhāśca ratnadhenavaḥ pāṃḍityaṃ vedaśāstrāṇāṃ gītanṛtya vibhūṣaṇam

8.7.25

śaṅkhavīṇāmṛdaṅgāśca gajendraśchatracāmare bhāgarūpāṇi caitāni ebhiḥ sakto'nurajyate

8.7.26

ādaśavanmane smehaistilatrūpa na pīḍyate ara gaccheti cāpyevaṃ kurute jñānamohitaḥ

8.7.27

jānanna hi saṃsāre bhramate ghaṭiyantravat sarvayoniṣu dukhātaḥ sthāvareṣu careṣu ca

8.7.28

evaṃ yoniṣu sarvāsu pratikramya bhrameṇa tu kālāṃtaravaśādyāti mānuṣyamatidurlabham

8.7.216

kāṣṭhāvasthā, mṛtāvasthā aura haritāvasthā ye tīna avasthāyeṃ kahī gayī haiṃ | ye aneka tarahakī upalabdhiyām̐ aura samasta pāpoṃko nāśa karane vālī manuṣya janma kī śreṣṭhatā ) (

8.7.22-2

hotī hai

8.7.23-2

nārī-śayyā-pāna-vastra-dhūpa-lepana aura tāmbūla bhakṣaṇa-ye pām̐ca rājaiśvarya vibhūtiyām̐ hotī haiṃ

8.7.24-25

hema bhāra-tāmra-gṛha-ratna-dhenu-vedaśāstrokta pāṇḍitya-gīta-nṛtya-ābhūṣaṇa-śaṃkha-vīṇā-mṛdaṃga-gajendra-chatra-cāmara ye saba upādāna bhogasvarūpa haiṃ | inameṃ āraktahuā mānava anurāgako prāpta hojāthā karatā hai

8.7.26-2

he munivara ! jo saṃsārī prāṇī haiṃ ve darpaṇake tulya tathā telake tiloṃkī bhām̐ti perejāte haiṃ | bhramaṇako prāptahokara inako jñānase mohita karatā hai

8.7.27-2

saba kucha jñāna rakhatā huā bhī isa saṃsārameṃ ghar̤īke yantrake samāna bhramaṇa kiyā karatā hai aura sthāvara evaṃ cara svarūpa samasta yoniyoṃmeṃ parama duḥkhita hokara vicaraṇa karatā rahatā hai

8.7.28-2

isa taraha samasta yoniyoṃ meṃ paryaṭana karake kālāntara meṃ jākara kahīṃ use yaha manuṣya yoni prāpta huā karatī hai | yaha mānava-janmakā prāptakaranā atyanta durlabha hotā hai

8.7.26-3

vyutkrameṇāpi mānuṣyaṃ prāpyate puṇyagauravāt vicitrā gatayaḥ proktāḥ karmaṇāṃ gurulāghavāt

8.7.30

mānuṣyaṃ ca samāsādya svargamokṣaprasādhanam na caratyāmanaḥ śreyaḥ sa mṛtaḥ śocate ciram

8.7.31

devāsurāṇāṃ sarveṣāṃ mānuṣyaṃ cātidurlabham tatsaṃprāpya tathā kuryānna gacchennarakaṃ yathā

8.7.32

svargāpavagalābhāya yadi nāsti samudyamaḥ durlabhaṃ prāpya mānuṣyaṃ vṛthā tajjanma kīrtitam

8.7.33

sarvasya mūlaṃ mānuṣyaṃ catuvargasya kīrtitam saṃprāpya dharmato vyāsa tadyatnādanupālayet

8.7.34

dharmamūlaṃ hi mānuṣyaṃ labdhvā sarvārthasādhakam yadi lābhāya yatnaḥ syānmūlaṃ rakṣetsvaya tataḥ

8.7.35

mānuṣye'pi ca vipratvaṃ yaḥ prāpya khalu durlabham nācaratyātmanaḥ śreyaḥ ko'nyastamādacetanaḥ

8.7.26-4

vyutkrama se bhī puṇya kī gurutā se yaha mānava-janma prāpta kiyā jātā hai | karmoṃke bar̤ehone tathā choṭepanakī atyanta adbhutagati batalāī gaī hai

8.7.3

jo jīvātmā svarga prāpti tathā mokṣa ke sādhaka isa atyanta durlabha mānava śarīrameṃ janmapākara bhī apane kalyāṇakāraka karma nahīṃ kiyākaratā hai vaha mṛtyuke paścāt bahuta samaya taka śoka evaṃ cintāmeṃ ḍūbā rahatā hai

8.7.61

samasta devagaṇa aura asuroṃmeṃ bhī yaha manuṣyaśarīrakā janmaparadurlabha hotā hai | isa mānavaśarīrako saubhāgyase prāptakarake aisāhī karanā cāhiye jisase narakoṃ meṃ gamana na karanā par̤e

8.7.32-2

yadi isa parama durlabha manuṣya ke janmakā lābha prāptakarake bhī svarga tathā apavargakī prāptikelie kucha udyama nahīṃkiyā jāve to yaha mānava-janmahī vyartha samajhanācāhie

8.7.33-2

he vyāsajī ! samasta dharma-artha, kāma aura mokṣakā ādikāraṇa manuṣya yoni meṃ janma grahaṇa karanā hī batalāyā gayā hai | isaliye isa prāptakarake avaśyahī dhārmika-paddhati se yatnapūrvaka isakā yathocita upayoga karatehue pālana karanā cāhie

8.7.34-2

yadi samasta padārthoṃke sādhana svarūpa evaṃ dharmakepālaka tathā mūlabhūta manuṣya ke janmako prāptakara apane lābhake liye yatna kiyā jāve to svayaṃ mūlakī rakṣā hojāve

8.7.34-3

isa mānava janma meṃ bhī brāhmaṇa kā śarīra prāpta karanā mahān durlabha hotā hai | ise pākara bhī jo apane kalyāṇa kāraka karma nahīṃ kiyā karatā hai usase adhika mūr̤ha evaṃ jar̤a aura kauna hogā ?

8.7.36

dvipānāmeva sarveṣāṃ karmabhūriyamamucyate itaḥ svargaśca mokṣaśca prāpyate samupārjitaḥ

8.7.37

deśe'sminbhārataṃ varṣa prāpya mānuṣyamadhruvam na kuryādātmanaḥ śreyastenātmā khalu vāṃcataḥ

8.7.38

karmabhūmiriya vipra phalabhūmirasau smṛtā iha yatkriyate kama svarge tadanubhujyate

8.7.39

yāvatsvāsthya śarīrasya tāvaddharma samācaret asvasthaścārdito'pyanyairna kicitkartumutsahet

8.7.40

adhruveṇa śarīreṇa dhruva yo na prasādhanet dhruva tasya paribhraṣṭamadhruva naṣṭameva ca

8.7.221

manuṣya janma kī śreṣṭhatā

8.7.41

āyuṣaḥ khaṃḍakhaṃḍāni nipataṃti tadagrataḥ ahorātropadeśena kimarthaṃ nāvabudhyate

8.7.42

yadā na jñāyate mṛtyuḥ kadā kasya bhaviṣyati ākasmike hi maraṇe dhṛtiṃ viṃdati kastathā

8.7.36-2

samasta dvīpoṃ meṃ isa bhūmi ko karma karane kā kṣetra batalāyāgayā hai yahām̐ para svarga aura mokṣa kā arjana kiyājātā hai

8.7.37-2

isa bhāratavarṣa meṃ isa ati asthira mānava śarīra ko prāpta kara yadi apanā kalyāṇa nahīṃ kiyā jātā hai to yahī kahanācāhie ki niścitarūpase usaneapanī ātmā ko vañcita kiyā hai

8.7.39-2

he vipra ! yaha karmabhūmi batalāī gaī hai aura yahī phalabhūmi bhī batāī gaī hai | yahām̐ para jo satkarma kiyā jātā hai vaha svarga meṃ jākara bhogā jāyā karatā hai 37.jaba taka yaha satkarma kā sādhana bhūta śarīra svasthatā prāpti kiye hue rahe tabhī taka dharma ke kṛtya kare kyoṃki svasthatāke abhāva meṃ auroṃ kī preraṇāprāpta karatehuyebhī phira kucha bhī nahīṃ kara sakatā hai aura asvastha śarīra meṃ koī bhī utsāha śeṣa nahīṃ rahā karatā hai

8.7.40-2

jo manuṣya isa aniścita kṣaṇabhaṃgura śarīra ke dvārā parama sthira evaṃ niścala dharma kī siddha nahīṃ karatā hai usakā dhruva dharma to naṣṭa ho hī jātā hai aura adhruva yaha śarīra hai vaha to niścaya hī naṣṭa hone vālā hotā hī hai

8.7.2-3

isa mānava śarīra kī āyu ke khaṇḍa

8.7.41-2

hokara yoṃ hī usake āge naṣṭa hote cale jāte haiṃ | dina aura rāta sadā upadeśa de rahe haiṃ phira bhī nahīṃ jagate hai

8.7.42-2

jaba ki yaha nahīṃ jñāta rahatā hai ki kaba kisakī mṛtyu hotī hai phira acānaka mṛtyu ho jāne thara kauna aiśvarya kī khoja karatā hai

8.7.43

parityajya yadā sarvamekākī yāsyati dhruvam na dadāti kadā kasmātpātheyārthamidaṃ dhanam

8.7.44

gṛhītadānapātheyaḥ sukhaṃ yāti yamālayam anyathā kliśyate jaṃtuḥ pātheyarahite pathi

8.7.45

yeṣāṃ kāleya puṇya ni paripūrṇāni sarvataḥ gacchatāṃ svarmadeśaṃ hi teṣāṃ lābhaḥ pade pade

8.7.46

iti jñātvā naraḥ puṇyaṃ kuryātpāpaṃ vivarjayet puṇyena yāti devatvamapuṇyo narakaṃ vrajet

8.7.47

ye manāgapi deveśa prapannā śaraṇaṃ śivam te'pi ghoraṃ na paśyati yamaṃ na narakaṃ tathā

8.7.48

kiṃtu pāpairmahāmohaiḥ kiṃcitkāle śivājñayā vasaṃti tatra mānuṣyāstato yānti śivāsyadam

8.7.49

ye punaḥ sarvabhāvena pratipannāḥ maheśvaram na te limpanti pāpena padmapatramivāmbhasā

8.7.43-2

mṛtyu ke prāpta hone para prāṇī apane samasta dhanādi vaibhava ko yahīṃ tyāga karake akelā niścaya hī calā jāyegā to phira mārgameṃapane pātheya ke liye dhanakā dāna kyoṃnahīṃ karatāhai?

8.7.44-2

jisa prāṇīne dānarūpī cabenā apane sātha bām̐dha liyā hai vaha sukhapūrvaka yamalokakī yātrākiyākaratā hai anyathā yahadāna puṇyake binā yamalokakī yātrāmeṃ bahuta duḥkhahotā hai

8.7.45-2

he vyāsadeva ! jina puruṣoṃ ke puṇyasabhīorase paripūrṇa haiṃ svargalokameṃ jāne vāle una prāṇiyoṃ ko pada-padameṃ lābhahotā hai

8.7.46-2

yahī samajhakara manuṣya ko sarvadā puṇya-kārya avaśya hī karane cāhie | mānavako pāpa kabhī nahīṃ karane cāhiye | puṇya se hī devatvakī prāpti hotī hai aurapāpakarmoṃse naraka kī prāpti huā karatī hai

8.7.47-2

jo manuṣya kisī bhī prakāra se bhagavān śiva kī śaraṇa meṃ prāptahojāte haiṃ ve phira kabhī bhī yamarājako tathā usake dvārā diye jāne vāle naraka ko nahīṃ dekhatehaiṃ

8.7.48-2

pāpoṃ se aura mahāmoha ke kāraṇa thor̤e se samaya ke liye śivakī ājñāse naraka meṃ nivāsa kiyā karate haiṃ aura isake paścāt ve śiva loka kī prāpti kiyā karate haiṃ

8.7.49-2

jo apane sampūrṇa bhāva se bhagavān śiva ko prāpta kiyā karate haiṃ, ve jalase kamala kī bhām̐ti arthāt kamala patrake samāna pāpoṃse lipta nahīṃhote haiṃ

8.7.50

uktaṃ śiveti yairnāma tathā harahareti ca na teṣām̐ narakād bhītiryamāddhi munisattama

8.7.223

mṛtyu kāla kā jñāna ) (

8.7.51

paralokasya pātheyaṃ mokṣopāyamanāmayam puṇyasaṃghaikanilayaṃ śiva ityakṣaradvayam

8.7.52

śivanāmaiva saṃsāramahārogaikaśamākam nānyatsaṃsāra rogasya śāmakaṃ dṛśyate mayā

8.7.53

brahmahatyāsahasrāṇi purā kṛtvā tu pulkaśaḥ śiveti nāma vimalaṃ śrutvā mokṣaṃ gataḥ purā

8.7.54

tasmādvivarddhayed bhaktimīśvare satataṃ budhaḥ śivabhaktyā mahāprājña bhukti muktiṃ ca viṃdati

8.7.50-2

jinhoṃne kabhī bhī apane mukha se bhagavān śiva kā nāma yā 'harahara' aisā kahā hai, he munisattama ! unako narakoṃ kā aura yamarājakā kucha bhī bhaya nahīṃ rahatā hai

8.7.51-2

paraloka kā cabenā aura nirāmaya mokṣakā upāya,puṇya samudāyakā ekamātra sthāna 'śiva' ye maheśvara nāmake do akṣara hī hote haiṃ-aisā śāstra batāte haiṃ

8.7.52-2

yaha bhagavān śivakā parama pāvana nāma hī saṃsāra ke samasta mahārogoṃ ko śāntakaranekā ekamātra upāya hai isake atirikta saṃsāra ke mahārogoṃ ke śamana karane vālā anya koī bhī upāya nahīṃ dekhājātāhai

8.7.53-2

prācīnasamayameṃ sahasroṃkī sam̐khyāmeṃ brahmahatyā jaisā pāpa karane vāle logoṃne 'śiva-śiva'-yaha nirmala nāma kā śravaṇa karake mokṣapada kī prāptikī hai

8.7.54-2

hemahāprājña | isalie vidvān vyakti kā karttavya hai ki vaha nirantara śivakī bhaktiko hṛdayameṃ bar̤hāve | śiva bhaktise bhukti aura mukti donoṃ kī prāpti hotī hai

Linked texts (2)