Shiva Purana 9.1: Vidyāvatārakathanam
Śivapurāṇa (complete text) 9.1
- Language
- Sanskrit
Contents
- 9.1.68 — 1 part
Vidyāvatārakathanam
9.1.1
tadā tamanukūlābhirvāgbhiḥ pūjya
9.1.13
maharṣayaḥ
atīvābhimukhaṃ kṛtvā vacanaṃ cedamabruvan
9.1.14
ṛṣaya ūcuḥ
romaharṣaṇa sarvajña bhavānno bhāgyagauravāt
saṃprāptodya mahābhāga śaivarāja mahāmate
9.1.15
purāṇavidyāmakhilāṃ vyāsātpratyakṣamīyivān
tasmādāścaryabhūtānāṃ kathānāṃ tvaṃ hi bhājanam
9.1.16
ratnānāmurusārāṇāṃ ratnākara ivārṇavaḥ
yacca bhūtaṃ yacca bhavyaṃ yaccānyadvastu vartate
9.1.17
na tavāviditaṃ kiñcittriṣu lokeṣu vidyate
tvamadṛṣṭavaśādasmaddarśanārthamihāgataḥ
akurvankimapi śreyo na vṛthā gantumarhasi
9.1.18
tasmācchrāvyataraṃ puṇyaṃ satkathājñānasaṃhitam
vedāṃtasārasarvasvaṃ purāṇaṃ śrāvayāśu naḥ
9.1.19
evamabhyarthitassūto munibhirvedavādibhiḥ
ślakṣṇāṃ ca nyāyasaṃyuktāṃ pratyuvāca śubhāṃ giram
9.1.20
sūta uvāca
pūjito'nugṛhītaśca bhavadbhiriti coditaḥ
kasmātsamyaṇna vibrūyāṃ purāṇamṛṣipūjitam
9.1.21
abhivaṃdya mahādevaṃ devīṃ skaṃdaṃ vināyakam
naṃdinaṃ ca tathā vyāsaṃ sākṣātsatyavatīsutam
9.1.22
vakṣyāmi paramaṃ puṇyaṃ purāṇaṃ vedasaṃmitam
śivajñānārṇavaṃ sākṣādbhaktimuktiphalapradam
9.1.23
śabdārthanyāyasaṃyuktai rāgamārthairvibhūṣitam
śvetakalpaprasaṃgena vāyunā kathitaṃ purā
9.1.24
vidyāsthānāni sarvāṇi purāṇānukramaṃ tathā
tatpurāṇasya cotpattiṃ bruvato me nibodhata
9.1.25
aṃgāni vedāścatvāro mīmāṃsānyāyavistaraḥ
purāṇaṃ dharmaśāstraṃ ca vidyāścetāścaturdaśa
9.1.26
āyurvedo dhanurvedo gāṃdharvaścetyanukramāt
arthaśāstraṃ paraṃ tasmādvidyā hyaṣṭādaśa smṛtāḥ
9.1.27
aṣṭādaśānāṃ vidyānāmetāsāṃ bhinnavartmanām
ādikarttā kavissākṣācchūlapāṇiriti śrutiḥ
9.1.28
sa hi sarvajagannāthaḥ sisṛkṣurakhilaṃ jagat
brahmāṇaṃ vidadhe sākṣātputramagre sanātanam
9.1.29
tasmai prathamaputrāya brahmaṇe viśvayonaye
vidyāścemā dadau pūrvaṃ viśvasṛṣṭyarthamīśvaraḥ
9.1.30
pālanāya hariṃ devaṃ rakṣāśaktiṃ dadau tataḥ
madhyamaṃ tanayaṃ viṣṇuṃ pātāraṃ brahmaṇo'pi hi
9.1.31
labdhavidyena vidhinā prajāsṛṣṭiṃ vitanvatā
prathamaṃ sarvaśāstrāṇāṃ purāṇaṃ brahmaṇā smṛtam
9.1.32
anaṃtaraṃ tu vaktrebhyo vedāstasya vinirgatāḥ
pravṛttissarvaśāstrāṇāṃ tanmukhādabhavattataḥ
9.1.33
yadāsya vistaraṃ śaktā nādhigaṃtuṃ prajā bhuvi
tadā vidyāsamāsārthaṃ viśveśvaraniyogataḥ
9.1.34
dvāparāṃteṣu viśvātmā viṣṇurviśvaṃbharaḥ prabhuḥ
vyāsanāmnā caratyasminnavatīrya mahītale
9.1.35
evaṃ vyastāśca vedāśca dvāparedvāpare dvijāḥ
nirmitāni purāṇāni anyāni ca tataḥ param
9.1.36
sa punardvāpare cāsminkṛṣṇadvaipāyanākhyayā
araṇyāmiva havyāśī satyavatyāmajāyata
9.1.37
saṃkṣipya sa punarvedāṃścaturddhā kṛtavānmuniḥ
vyastavedatayā loke vedavyāsa iti śrutaḥ
9.1.38
purāṇānāñca saṃkṣiptaṃ caturlakṣapramāṇataḥ
adyāpi devaloke tacchatakoṭipravistaram
9.1.39
yo vidyāccaturo vedān sāṃgopaṇiṣadāndvijaḥ
na cetpurāṇaṃ saṃvidyānnaiva sa syādvicakṣaṇaḥ
9.1.40
itihāsapurāṇābhyāṃ vedaṃ samupabṛṃhayet
bibhetyalpaśrutādvedo māmayaṃ pratariṣyati
9.1.41
sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvaṃtarāṇi ca
vaṃśānucaritaṃ caiva purāṇaṃ paṃcalakṣaṇam
9.1.42
daśadhā cāṣṭadhā caitatpurāṇamupadiśyate
bṛhatsūkṣmaprabhedena munibhistattvavittamaiḥ
9.1.43
brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavaṃ ca śaivaṃ bhāgavataṃ tathā
bhaviṣyaṃ nāradīyaṃ ca mārkaṃḍeyamataḥ param
9.1.44
āgneyaṃ brahmavaivartaṃ laiṃgaṃ vārāhameva ca
skāndaṃ ca vāmanaṃ caiva kaurmyaṃ mātsyaṃ ca gāruḍam
9.1.45
brahmāṃḍaṃ ceti puṇyo'yaṃ purāṇānāmanukramaḥ
tatra śaivaṃ turīyaṃ yacchārvaṃ sarvārthasādhakam
9.1.46
graṃtho lakṣapramāṇaṃ tadvyastaṃ dvādaśasaṃhitam
nirmitaṃ tacchivenaiva tatra dharmaḥ pratiṣṭhitaḥ
9.1.47
taduktenaiva dharmeṇa śaivāstraivarṇikā narāḥ
tasmādvimukutimanvicchañcchivameva samāśrayet
9.1.48
tamāśrityaiva devānāmapi muktirna cānyathā
9.1.49
yadidaṃ śaivamākhyātaṃ purāṇaṃ vedasaṃmitam
tasya bhedānsamāsena bruvato me nibodhata
9.1.50
vidyeśvaraṃ tathā raudraṃ vaināyakamanuttamam
aumaṃ mātṛpurāṇaṃ ca rudraikādaśakaṃ tathā
9.1.51
kailāsaṃ śatarudraṃ ca śatarudrākhyameva ca
sahasrakoṭirudrākhyaṃ vāyavīyaṃ tataḥparam
9.1.52
dharmasaṃjñaṃ purāṇaṃ cetyevaṃ dvādaśa saṃhitāḥ
vidyeśaṃ daśasāhasramuditaṃ graṃthasaṃkhyayā
9.1.53
raudraṃ vaināyakaṃ caumaṃ mātṛkākhyaṃ tataḥ param
pratyekamaṣṭasāhasraṃ trayodaśasahasrakam
9.1.54
raudrakādaśakākhyaṃ yatkailāsaṃ ṣaṭsahasrakam
śatarudraṃ trisāhasraṃ koṭirudraṃ tataḥ param
9.1.55
sahasrairnavabhiryuktaṃ sarvārthajñānasaṃyutam
sahasrakoṭirudrākhyamekādaśasahasrakam
9.1.56
catussahasrasaṃkhyeyaṃ vāyavīyamanuttamam
dharmasaṃjñaṃ purāṇaṃ yattaddvādaśasahasrakam
9.1.57
tadevaṃ lakṣamuddiṣṭaṃ śaivaṃ śākhāvibhedataḥ
purāṇaṃ vedasāraṃ tadbhuktimuktiphalapradam
9.1.58
vyāsena tattu saṃkṣiptaṃ caturviṃśatsahasrakam
śaivantatra purāṇaṃ vai caturthaṃ saptasaṃhitam
9.1.59
vidyeśvarākhyā tatrādyā dvitīyā rudrasaṃhitā
tṛtīyā śatarudrākhyā koṭirudrā caturthikā
9.1.60
paṃcamī kathitā comā ṣaṣṭhī kailāsasaṃhitā
saptamī vāyavīyākhyā saptaivaṃ saṃhitā iha
9.1.61
vidyeśvaraṃ dvisāhasraṃ raudraṃ paṃcaśatāyutam
triṃśattathā dvisāhasraṃ sārddhaikaśatamīritam
9.1.62
śatarudrantathā koṭirudraṃ vyomayugādhikam
dvisāhasraṃ ca dviśataṃ tathomaṃ bhūsahasrakam
9.1.63
catvāriṃśatsāṣṭaśataṃ kailāsaṃ bhūsahasrakam
catvāriṃśacca dviśataṃ vāyavīyamataḥ param
9.1.64
catussāhasrasaṃkhyākamevaṃ saṃkhyāvibhedataḥ
śrutamparamapuṇyantu purāṇaṃ śivasaṃjñakam
9.1.65
catuḥsāhasrakaṃ yattu vāyavīyamudīritam
tadidaṃ varttayiṣyāmi bhāgadvayasamanvitam
9.1.66
nāvedaviduṣe vācyamidaṃ śāstramanuttamam
na caivāśraddhadhānāya nāpurāṇavide tathā
9.1.67
parīkṣitāya śiṣyāya dhārmikāyānasūyave
pradeyaṃ śivabhaktāya śivadharmānusāriṇe
9.1.68
purāṇasaṃhitā yasya prasādānmayi varttate
namo bhagavate tasmai vyāsāyāmitatejase
9.1.68.p1
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe vidyāvatārakathanaṃ nāmaprathamo'dhyāyaḥ