Shivapurana 7.1.5
Śivapurāṇa 7.1.5
- Language
- Sanskrit
Contents
7.1.5.1
/
praṇipatya yathānyāyaṃ papracchuḥ pavanaṃ prabhum //
/
naimiṣīyā ūcuḥ
bhavān kathamanuprāpto jñānamīśvaragocaram //
7.1.5.2
/
kathaṃ ca śivabhāvaste brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ //
/
vāyuruvāca
ekonaviṃśatiḥ kalpo vijñeyaḥ śvetalohitaḥ //
7.1.5.3
/
tasminkalpe caturvaktrassraṣṭukāmo 'tapattapaḥ //
/
tapasā tena tīvreṇa tuṣṭastasya pitā svayam //
7.1.5.4
/
divyaṃ kaumāramāsthāya rūpaṃ rūpavatāṃ varaḥ //
/
śveto nāma munirbhūtvā divyāṃ vācamudīrayan //
7.1.5.5
/
darśanaṃ pradadau tasmai devadevo maheśvaraḥ //
/
taṃ dṛṣṭvā pitaraṃ brahmā brahmaṇo 'dhipatiṃ patim //
7.1.5.6
/
praṇamya paramajñānaṃ gāyatryā saha labdhavān //
/
tatassa labdhavijñāno viśvakarmā caturmukhaḥ //
7.1.5.7
/
asṛjatsarvabhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca //
/
yataśśrutvāmṛtaṃ labdhaṃ brahmaṇā parameśvarāt //
7.1.5.8
/
tatastadvadanādeva mayā labdhaṃ tapobalāt //
/
munaya ūcuḥ
kiṃ tajjñānaṃ tvayā labdhaṃ tathyāttathyaṃtaraṃ śubham //
7.1.5.9
/
yatra kṛtvā parāṃ niṣṭhāṃ puruṣassukhamṛcchati //
/
vayuruvāca
paśupāśapatijñānaṃ yallabdhaṃ tu mayā purā //
7.1.5.10
/
tatra niṣṭhā parā kāryā puruṣeṇa sukhārthinā //
/
ajñānaprabhavaṃ duḥkhaṃ jñānenaiva nivartate //
7.1.5.11
/
jñānaṃ vastuparicchedo vastu ca dvividhaṃ smṛtam //
/
ajaḍaṃ ca jaḍaṃ caiva niyaṃtṛ ca tayorapi //
7.1.5.12
/
paśuḥ pāśaḥ patiśceti kathyate tattrayaṃ kramāt //
/
akṣaraṃ ca kṣaraṃ caiva kṣarākṣaraparaṃ tathā //
7.1.5.13
/
tadetattritayaṃ bhūmnā kathyate tattvavedibhiḥ //
/
akṣaraṃ paśurityuktaḥ kṣaraṃ pāśa udāhṛtaḥ //
7.1.5.14
/
kṣarākṣaraparaṃ yattatpatirityabhidhīyate //
/
munaya ūcuḥ
kiṃ tadakṣaramityuktaṃ kiṃ ca kṣaramudāhṛtam //
7.1.5.15
/
tayośca paramaṃ kiṃ vā tadetad brūhi māruta //
/
vāyuruvāca
prakṛtiḥ kṣaramityuktaṃ puruṣo 'kṣara ucyate //
7.1.5.16
/
tāvimau prerayatyanyassa parā parameśvaraḥ //
/
munaya ūcuḥ
kaiṣā prakṛtirityuktā ka eṣa puruṣo mataḥ //
7.1.5.17
/
anayoḥ kena sambandhaḥ koyaṃ preraka īśvaraḥ //
/
vāyuruvāca
māyā prakṛtiruddiṣṭā puruṣo māyayā vṛtaḥ //
7.1.5.18
/
saṃbandho mūlakarmabhyāṃ śivaḥ preraka īśvaraḥ //
/
munaya ūcuḥ
keyaṃ māyā samā khyātā kiṃrūpo māyayā vṛtaḥ //
7.1.5.19
/
mūlaṃ kīdṛk kuto vāsya kiṃ śivatvaṃ kutaśśivaḥ //
/
vāyuruvāca
māyā māheśvarī śaktiścidrūpo māyayā vṛtaḥ //
7.1.5.20
/
506b
7.1.5.20.p1
malaścicchādako naijo viśuddhiśśivatā svataḥ //
7.1.5.20.p2
munaya ūcuḥ
āvṛṇoti kathaṃ māyā vyāpinaṃ kena hetunā //
7.1.5.21
/
kimarthaṃ cāvṛtiḥ puṃsaḥ kena vā vinivartate //
/
vāyuruvāca
āvṛtirvyapino 'pi syādvyāpi yasmātkalādyapi //
7.1.5.22
/
hetuḥ karmaiva bhogārthaṃ nivarteta malakṣayāt //
/
munaya ūcuḥ
kalādi kathyate kiṃ tatkarma vā kimudāhṛtam //
7.1.5.23
/
tatkimādi kimantaṃ vā kiṃ phalaṃ vā kimāśrayam //
/
kasya bhogena kiṃ bhogyaṃ kiṃ vā tadbhogasādhanam //
7.1.5.24
/
malakṣayasya ko hetuḥ kīdṛk kṣīṇamalaḥ pumān //
/
vāyuruvāca
kalā vidyā ca rāgaśca kālo niyatireva ca //
7.1.5.25
/
kalādayassamākhyātā yo bhoktā puruṣo bhavet //
/
puṇyapāpātmakaṃ karma sukhaduḥkhaphalaṃ tu yat //
7.1.5.26
/
anādimalabhogāntamajñānātmasamāśrayam //
/
bhogaḥ karmavināśāya bhogamavyaktamucyate //
7.1.5.27
/
bāhyāṃtaḥkaraṇadvāraṃ śarīraṃ bhogasādhanam //
/
bhāvātiśayalabdhena prasādena malakṣayaḥ //
7.1.5.28
/
kṣīṇe cātmamale tasmin pumāñcchivasamo bhavet //
/
munaya ūcuḥ
kalādipañcatattvānāṃ kiṃ karma pṛthagucyate //
7.1.5.29
/
bhokteti puruṣaśceti yenātmā vyapadiśyate //
/
kimātmakaṃ tadavyaktaṃ kenākāreṇa bhujyate //
7.1.5.30
/
kiṃ tasya śaraṇaṃ bhuktau śarīraṃ ca kimucyate //
/
vāyuruvāca
dikkriyāvyaṃjakā vidyā kālo rāgaḥ pravartakaḥ //
7.1.5.31
/
kālo 'vacchedakastatra niyatistu niyāmikā //
/
avyaktaṃ kāraṇaṃ yattattriguṇaṃ prabhavāpyayam //
7.1.5.32
/
pradhānaṃ prakṛtiśceti yadāhustattvaciṃtakāḥ //
/
kalātastadabhivyaktamanabhivyaktalakṣaṇam //
7.1.5.33
/
sukhaduḥkhavimohātmā bhujyate guṇavāṃstridhā //
/
sattvaṃ rajastama iti guṇāḥ prakṛtisaṃbhavāḥ //
7.1.5.34
/
prakṛtau sūkṣmarūpeṇa tile tailamiva sthitāḥ //
/
sukhaṃ ca sukhahetuśca samāsātsāttvikaṃ smṛtam //
7.1.5.35
/
rājasaṃ tadviparyāsātstaṃbhamohau tu tāmasau //
/
sāttvikyūrdhvagatiḥ proktā tāmasī syādadhogatiḥ //
7.1.5.36
/
madhyamā tu gatiryā sā rājasī paripaṭhyate //
/
tanmātrāpañcakaṃ caiva bhūtapañcakameva ca //
7.1.5.37
/
jñāneṃdriyāṇi pañcaikyaṃ pañca karmendriyāṇi ca //
/
pradhānabuddhyahaṃkāramanāṃsi ca catuṣṭayam //
7.1.5.38
/
samāsādevamavyaktaṃ savikāramudāhṛtam //
/
tatkāraṇadaśāpannamavyaktamiti kathyate //
7.1.5.39
/
vyaktaṃ kāryadaśāpannaṃ śarīrādighaṭādivat //
/
507a
7.1.5.39.p1
yathā ghaṭādikaṃ kāryaṃ mṛdādernātibhidyate //
7.1.5.39.p2
śarīrādi tathā vyaktamavyaktānnātibhidyate //
7.1.5.39.p3
tasmādavyaktamevaikyakāraṇaṃ karaṇāni ca //
7.1.5.39.p4
śarīraṃ ca tadādhāraṃ tadbhogyaṃ cāpi netarat //
7.1.5.39.p5
munaya ūcuḥ
buddhīndriyaśarīrebhyo vyatirekasya kasyacit //
7.1.5.42
/
ātmaśabdābhidheyasya vastuto 'pi kutaḥ sthitiḥ //
/
vāyuruvāca
buddhīndriyaśarīrebhyo vyatireko vibhordhruvam //
7.1.5.43
/
astyeva kaścidātmeti hetustatra sudurgamaḥ //
/
buddhīndriyaśarīrāṇāṃ nātmatā sadbhiriṣyate //
7.1.5.44
/
smṛteraniyatajñānādayāvaddehavedanāt //
/
ataḥ smartānubhūtānāmaśeṣajñeyagocaraḥ //
7.1.5.45
/
antaryāmīti vedeṣu vedāṃteṣu ca gīyate //
/
sarvaṃ tatra sa sarvatra vyāpya tiṣṭhati śāśvataḥ //
7.1.5.46
/
tathāpi kvāpi kenāpi vyaktameṣa na dṛśyate //
/
naivāyaṃ cakṣuṣā grāhyo nāparairindriyairapi //
7.1.5.47
/
manasaiva pradīptena mahānātmāvasīyate 1 //
/
na ca strī na pumāneṣa naiva cāpi napuṃsakaḥ //
7.1.5.48
/
naivordhvaṃ nāpi tiryak nādhastānna kutaścana //
/
aśarīraṃ śarīreṣu caleṣu sthāṇumavyayam //
7.1.5.49
/
sadā paśyati taṃ dhīro naraḥ pratyavamarśanāt //
/
kimatra bahunoktena puruṣo dehataḥ pṛthak //
7.1.5.50
/
apṛthagye tu paśyaṃti hyasamyakteṣu darśanam //
/
yaccharīramidaṃ proktaṃ puruṣasya tataḥ param //
7.1.5.51
/
aśuddhamavaśaṃ duḥkhamadhruvaṃ na ca vidyate //
/
vipadāṃ vījabhūtena puruṣastena saṃyutaḥ //
7.1.5.52
/
sukhī duḥkhī ca mūḍhaśca bhavati svena karmaṇā //
/
adbhirāplavitaṃ kṣetraṃ janayatyaṃkuraṃ yathā //
7.1.5.53
/
ājñānātplāvitaṃ karma dehaṃ janayate tathā //
/
atyaṃtamasukhāvāsāssmṛtāścaikāṃtamṛtyavaḥ //
7.1.5.54
/
anāgatā atītāśca tanavo 'sya sahasraśaḥ //
/
āgatyāgatya śīrṇeṣu śarīreṣu śarīriṇaḥ //
7.1.5.55
/
atyaṃtavasatiḥ kvāpi na kenāpi ca labhyate //
/
chāditaśca viyuktaśca śarīraireṣu lakṣyate //
7.1.5.56
/
caṃdrabiṃbavadākāśe taralairabhrasaṃcayaiḥ //
/
anekadehabhedena bhinnā vṛttirihātmanaḥ //
7.1.5.57
/
aṣṭāpadaparikṣepe hyakṣamudreva lakṣyate //
/
naivāsya bhavitā kaścinnāsau bhavati kasyacit //
7.1.5.58
/
pathi saṃgama evāyaṃ dāraiḥ putraiśca baṃdhubhiḥ //
/
yathā kāṣṭhaṃ ca kāṣṭhaṃ ca sameyātāṃ mahodadhau //
7.1.5.59
/
sametya ca vyapeyātāṃ tadvadbhūtasamāgamaḥ //
/
sa paśyati śarīraṃ taccharīraṃ tanna paśyati //
7.1.5.60
/
tau paśyati paraḥ kaścittāvubhau taṃ na paśyataḥ //
7.1.5.60.p1
1 niścīyate
7.1.5.60.p2
507b
7.1.5.60.p3
brahmādyāḥ sthāvarāṃtaśca paśavaḥ parikīrtitāḥ //
7.1.5.60.p4
paśūnāmeva sarveṣāṃ proktametannidarśanam //
7.1.5.60.p5
sa eṣa badhyate pāśaiḥ sukhaduḥkhāśanaḥ paśuḥ //
7.1.5.60.p6
līlāsādhanabhūto ya īśvarasyeti sūrayaḥ //
7.1.5.60.p7
ajño jaṃturanīśo 'yamātmanassukhaduḥkhayoḥ //
7.1.5.60.p8
īśvaraprerito gacchetsvargaṃ vā śvabhrameva vā //
7.1.5.60.p9
sūta uvāca
ityākarṇyānilavaco munayaḥ prītamānasāḥ //
7.1.5.64
/
procuḥ praṇamya taṃ vāyuṃ śaivāgamavicakṣaṇam //
7.1.5.64.p1
iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe śivatattvajñānavarṇanaṃ nāma pañcamo 'dhyāyaḥ
7.1.5.64.p2
Chapter 6
munaya ūcuḥ
yo 'yaṃ paśuriti prokto yaśca pāśa udāhṛtaḥ //
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
Linked texts (1)
- Ajñānadhvāntacaṇḍabhāskara — Amareśvara Śāstrin 1825, Sanskrit