Shivapurana 7.2.37
Śivapurāṇa 7.2.37
- Language
- Sanskrit
Contents
7.2.37.1
/
uktaṃ bhagavatā sarvaṃ śrutaṃ śrutisamaṃ mayā //
/
idānīṃ śrotumicchāmi yogaṃ paramadurlabham //
7.2.37.2
/
sādhikāraṃ ca sāṃgaṃ ca savidhiṃ saprayojanam //
/
yadyasti maraṇaṃ pūrvaṃ yogādyanupamardataḥ //
7.2.37.3
/
sadyaḥ sādhayituṃ śakyaṃ yena syānnātmahā naraḥ //
/
tacca tatkāraṇaṃ caiva tatkālakaraṇāni ca //
7.2.37.4
/
tadbhedatāratamyaṃ ca vaktumarhasi tattvataḥ //
/
upamanyuruvāca
sthāne pṛṣṭaṃ tvayā kṛṣṇa sarvapraśnārthavedinā //
7.2.37.5
/
tataḥ krameṇa tatsarvaṃ vakṣye śṛṇu samāhitaḥ //
/
niruddhavṛttyaṃtarasyaṃ śive cittasya niścalā //
7.2.37.6
/
yā vṛttiḥ sa samāsena yogaḥ sa khalu pañcadhā //
/
maṃtrayogaḥsparśayogo bhāvayogastathāparaḥ //
7.2.37.7
/
abhāvayogassarvebhyo mahāyogaḥ paro mataḥ //
/
maṃtrābhyāsavaśenaiva maṃtravācyārthagocaraḥ //
7.2.37.8
/
avyākṣepā manovṛttirmaṃtrayoga udāhṛtaḥ //
/
prāṇāyāmamukhā saiva sparśe yogobhidhīyate //
7.2.37.9
/
sa maṃtrasparśanirmukto bhāvayogaḥ prakīrtitaḥ //
/
vilīnāvayavaṃ viśvaṃ rūpaṃ saṃbhāvyate yataḥ //
7.2.37.10
/
594a
7.2.37.10.p1
abhāvayogaḥ saṃprokto 'nābhāsādvastunaḥ sataḥ //
7.2.37.10.p2
śivasvabhāva evaikaściṃtyate nirupādhikaḥ //
7.2.37.10.p3
yathā śaivamanovṛttirmahāyoga ihocyate //
7.2.37.10.p4
dṛṣṭe tathānuśravike viraktaṃ viṣaye manaḥ //
7.2.37.10.p5
yasya tasyādhikārosti yoge nānyasya kasyacit //
7.2.37.10.p6
viṣayadvayadoṣāṇāṃ guṇānāmīśvarasya ca //
7.2.37.10.p7
darśanādeva satataṃ viraktaṃ jāyate manaḥ //
7.2.37.10.p8
aṣṭāṃgo vā ṣaḍaṃgo vā sarvayogaḥ samāsataḥ //
7.2.37.10.p9
yamaśca niyamaścaiva svastikādyaṃ tathāsanam //
7.2.37.10.p10
prāṇāyāmaḥ pratyāhāro dhāraṇā dhyānameva ca //
7.2.37.10.p11
samādhiriti yogāṃgānyaṣṭāvuktāni sūribhiḥ //
7.2.37.10.p12
āsanaṃ prāṇasaṃrodhaḥ pratyāhārotha dhāraṇā //
7.2.37.10.p13
dhyānaṃ samādhiryogasya ṣaḍaṃgāni samāsataḥ //
7.2.37.10.p14
pṛthaglakṣaṇameteṣāṃ śivaśāstre samīritam //
7.2.37.10.p15
śivāgameṣu cānyeṣu viśeṣātkāmikādiṣu //
7.2.37.10.p16
yogaśāstreṣvapi tathā purāṇeṣvapi keṣu ca //
7.2.37.10.p17
ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryāparigrahaḥ //
7.2.37.10.p18
yama ityucyate sadbhiḥ pañcāvayavayogataḥ //
7.2.37.10.p19
śaucaṃ tuṣṭistapaścaiva japaḥ praṇidhireva ca //
7.2.37.10.p20
iti pañcaprabhedassyānniyamaḥ svāṃśabhedataḥ //
7.2.37.10.p21
svastikaṃ padmamadhyeṃduṃ vīraṃ yogaṃ prasādhitam //
7.2.37.10.p22
paryaṃkaṃ ca yatheṣṭaṃ ca proktamāsanamaṣṭadhā //
7.2.37.10.p23
prāṇaḥ svadehajo vāyustasyāyāmo nirodhanam //
7.2.37.10.p24
tadrocakaṃ pūrakaṃ ca kuṃbhakaṃ ca tridhocyate //
7.2.37.10.p25
nāsikāpuṭamaṃgulyā pīḍyaikamapareṇa tu //
7.2.37.10.p26
audaraṃ recayedvāyuṃ tathāyaṃ recakaḥ smṛtaḥ //
7.2.37.10.p27
bāhyena marutā dehaṃ dṛtivatparipūrayet //
7.2.37.10.p28
nāsāpuṭenāpareṇa pūraṇātpūrakaṃ matam //
7.2.37.10.p29
na muṃcati na gṛhṇāti vāyumaṃtarbahiḥ sthitam //
7.2.37.10.p30
saṃpūrṇaṃ kuṃbhavattiṣṭhedacalaḥ sa tu kuṃbhaka //
7.2.37.10.p31
recakādyaṃ trayamidaṃ na drutaṃ na vilaṃbitam //
7.2.37.10.p32
tadyataḥ kramayogena tvabhyasedyogasādhakaḥ //
7.2.37.10.p33
recakādiṣu yobhyāso nāḍīśodhanapūrvakaḥ //
7.2.37.10.p34
svecchotkramaṇaparyaṃtaḥ prokto yogānuśāsane //
7.2.37.10.p35
kanyakādikramavaśātprāṇāyāmanirodhanam //
7.2.37.10.p36
taccaturdhopadiṣṭaṃ syānmātrāguṇavibhāgataḥ //
7.2.37.10.p37
kanyakastu caturdhā syātsa ca dvādaśamātrakaḥ //
7.2.37.10.p38
madhyamastu dviruddhātaścaturviṃśatimātrakaḥ //
7.2.37.10.p39
uttamastu triruddhātaḥ ṣaḍviṃśanmātrakaḥ paraḥ //
7.2.37.10.p40
svedakaṃpādijanakaḥ prāṇāyāmastaduttaraḥ //
7.2.37.10.p41
ānaṃdodbhavaromāṃcanetrāśrūṇāṃ vimocanam //
7.2.37.10.p42
jalpabhramaṇamūrchādyaṃ jāyate yoginaḥ param //
7.2.37.10.p43
jānuṃ pradakṣiṇīkṛtya na drutaṃ na vilaṃbitam //
7.2.37.10.p44
aṃgulīsphoṭanaṃ kuryātsā mātreti prakīrtitā //
7.2.37.10.p45
594b
7.2.37.10.p46
mātrākrameṇa vijñeyāścodvātakramayogataḥ //
7.2.37.10.p47
nāḍīviśuddhipūrvaṃ tu prāṇāyāmaṃ samācaret //
7.2.37.10.p48
agarbhaśca sagarbhaśca prāṇāyāmo dvidhā smṛtaḥ //
7.2.37.10.p49
japaṃ dhyānaṃ vināgarbhaḥ sagarbhastatsamanvayāt //
7.2.37.10.p50
agarbhādgarbhasaṃyuktaḥ prāṇāyāmaḥśatādhikaḥ //
7.2.37.10.p51
tasmātsagarbhaṃ kurvanti yoginaḥ prāṇasaṃyamam //
7.2.37.10.p52
prāṇasya vijayādeva jīyaṃte deha 1vāyavaḥ //
7.2.37.35
/
prāṇo 'pānaḥ samānaśca hyudāno vyāna eva ca //
/
nāgaḥ kūrmaśca kṛkalo devadatto dhanaṃjayaḥ //
7.2.37.36
/
prayāṇaṃ kurute yasmāttasmātprāṇo 'bhidhīyate //
/
avāṅnayatyapānākhyo yadāhārādi bhujyate //
7.2.37.37
/
vyāno vyānaśayatyaṃgānyaśeṣāṇi vivardhayan //
/
udvejayati marmāṇītyudāno vāyurīritaḥ //
7.2.37.38
/
samaṃ nayati sarvāṃgaṃ samānastena gīyate //
/
udgāre nāga ākhyātaḥ kūrma unmīlane sthitaḥ //
7.2.37.39
/
kṛkalaḥ kṣavathau jñeyo devadatto vijṛṃbhaṇe //
/
na jahāti mṛtaṃ cāpi sarvavyāpī dhanaṃjayaḥ //
7.2.37.40
/
krameṇābhyasyamānoyaṃ prāṇāyāmapramāṇavān //
/
nirdahatyakhilaṃ doṣaṃ karturdehaṃ ca rakṣati //
7.2.37.41
/
prāṇe tu vijite samyak taccihnānyupalakṣayet //
/
viṇmūtraśleṣmaṇāṃ tāvadalpabhāvaḥ prajāyate //
7.2.37.42
/
bahubhojanasāmarthyaṃ cirāducchvāsanaṃ tathā //
/
laghutvaṃ śīghragāmitvamutsāhaḥ svarasauṣṭhavam //
7.2.37.43
/
sarvarogakṣayaścaiva balaṃ tejaḥ surūpatā //
/
dhṛtirmedhā yuvatvaṃ ca sthiratā ca prasannatā //
7.2.37.44
/
tapāṃsi pāpakṣayatā yajñadānavratādayaḥ //
/
prāṇāyāmasya tasyaite kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm //
7.2.37.45
/
indriyāṇi prasaktāni yathāsvaṃ viṣayeṣviha //
/
āhatya yannigṛhṇāti sa pratyāhāra ucyate //
7.2.37.46
/
namaḥpūrvāṇīṃdriyāṇi svargaṃ narakameva ca //
/
nigṛhītanisṛṣṭāni svargāya narakāya ca //
7.2.37.47
/
tasmātsukhārthī matimāñjñānavairāgyamāsthitaḥ //
/
iṃdriyāśvānnigṛhyāśu svātmanātmānamuddharet //
7.2.37.48
/
dhāraṇā nāma cittasya sthānabandhassamāsataḥ //
/
sthānaṃ ca śiva evaiko nānyaddoṣatrayaṃ yataḥ //
7.2.37.49
/
kālaṃ kaṃcāvadhīkṛtya sthāne 'vasthāpitaṃ manaḥ //
/
na tu pracyavate lakṣyāddhāraṇā syānna cānyathā //
7.2.37.50
/
manasaḥ prathamaṃ sthairyaṃ dhāraṇātaḥ prajāyate //
/
tasmāddhīraṃ manaḥ kuryāddhāraṇābhyāsayogataḥ //
7.2.37.51
/
dhyai ciṃtāyāṃ smṛto dhātuḥ śivaciṃtā muhurmuhuḥ //
/
avyākṣiptena manasā dhyānaṃ nāma taducyate //
7.2.37.52
/
dhyeyāvasthitacittasya sadṛśaḥ pratyayaśca yaḥ //
7.2.37.52.p1
1 daśa vāyava iti pāṭhāntaram
7.2.37.52.p2
595a
pratyayāntaranirmuktaḥ pravāho dhyānamucyate //
7.2.37.53
/
sarvamanyatparityajya śiva eva śivaṃkaraḥ //
/
paro dhyeyo 'dhideveśaḥ samāptātharvaṇī śrutiḥ //
7.2.37.54
/
tathā śivā parā dhyeyā sarvabhūtagatau śivau //
/
tau śrutau smṛtiśāstrebhyaḥ sarvagau sarvadoditau //
7.2.37.55
/
sarvajñau satataṃ dhyeyau nānārūpavibhedataḥ //
/
vimuktiḥ pratyayaḥ pūrvaḥ pratyayaścāṇimādikam //
7.2.37.56
/
ityetaddvividhaṃ jñeyaṃ dhyānasyāsya prayojanam //
/
dhyātā dhyānaṃ tathā dhyeyaṃ yacca dhyānaprayojanam //
7.2.37.57
/
etaccatuṣṭayaṃ jñātvā yogaṃ yuñjīta yogavit //
/
jñānavairāgyasaṃpannaḥ śraddadhānaḥ kṣamānvitaḥ //
7.2.37.58
/
nirmamaśca sadotsāhī dhyātetthaṃ puruṣaḥ smṛtaḥ //
/
japācchrāṃtaḥ punardhyāyeddhyānācchrāṃtaḥ punarjapet //
7.2.37.59
/
japadhyanābhiyuktasya kṣipraṃ yogaḥ prasiddhyati //
/
dhāraṇā dvādaśāyāmā dhyānaṃ dvādaśadhāraṇam //
7.2.37.60
/
dhyānadvādaśakaṃ yāvatsamādhirabhidhīyate //
/
samādhirnnāma yogāṃgamantimaṃ parikīrtitam //
7.2.37.61
/
samādhinā ca sarvatra prajñālokaḥ pravartate //
/
yadarthamātranirbhāsaṃ stimito dadhivatsthitam //
7.2.37.62
/
svarūpaśūnyavadbhānaṃ samādhirabhidhīyate //
/
dhyeye manaḥ samāveśya paśyedapi ca susthiram //
7.2.37.63
/
nirvāṇānalavadyogī samādhisthaḥ pragīyate //
/
na śṛṇoti na cāghrāti na jalpati na paśyati //
7.2.37.64
/
na ca sparśaṃ vijānāti na saṃkalpayate manaḥ //
/
navābhimanyate kiṃcidbadhyate na ca kāṣṭavat //
7.2.37.65
/
evaṃ śive vilīnātmā samādhistha ihocyate //
/
yathā dīpo nivātasthaḥ spandate na kadācana //
7.2.37.66
/
tathā samādhiniṣṭho 'pi tasmānna vicaletsudhīḥ //
/
evamabhyasataścāraṃ yogino yogamuttamam //
7.2.37.67
/
tadantarāyā naśyaṃti vighnāḥ sarve śanaiḥśanaiḥ //
/
oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ vāyunaimiṣeyarṣisaṃvāde uttarakhaṇḍe yogagativarṇanaṃ nāma saptatriṃśo 'dhyāyaḥ
7.2.37.67.p1
Chapter 38
upamanyuruvāca
ālasyaṃ vyādhayastīvrāḥ pramādaḥ sthānasaṃśayaḥ //
Other recensions (1)
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
Linked texts (4)
- Yogacintāmaṇi (Śivānanda Sarasvatī) — Śivānanda Sarasvatī 1650, Sanskrit
- Nāradapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Prapañcahṛdaya — Madhusūdana Sarasvatī 1545, Sanskrit