Skandapurana 78: athāṣṭasaptatitamo'dhyāyaḥ
Kāśīkhaṇḍaṭīkā 78
- Language
- Sanskrit
athāṣṭasaptatitamo'dhyāyaḥ
78.1
viśeṣaṃ jñātuṃ pṛcchati–ānandeti |
śreyaḥparamparā nirantaraṃ śreyaḥ |
78.4
samuditaṃ samyak pṛṣṭam |
78.5
aṣṭādhike mahāścarye śrotrānandavidhāyini | adhyāye saptatitame dharmeśamahimocyate |
78.6
yatreti saptamyantānāṃ padānāṃ tasya liṅgasyeti saptamenānvayaḥ | sarvatra sāmīpye saptamī | yasya liṅgasya samīpe ityarthaḥ | svayaṃ viśvabhujākhyā | nandanaḥ putra āśāvināyakākhya ityarthaḥ |
78.10
ume iti || u iti sambodhya tapase mā iti mātrā niṣiddhatvādumā | tathā ca harivaṃśe – ekā tatra nirāhārā tāṃ mātā pratyabodhayat¹ | umā iti niṣedhantī mātṛsnehena yantritā || sā tathoktā tadā mātrā devī duścaracāriṇī | umetyevā'bhavatkhyātā triṣu lokeṣu viśrutā || iti || |
78.18
bahvanehasaṃ bahukālam |
78.19
samīrābhyavahartā vāyvāhāraḥ | bahudiṣṭamanekakālam | diṣṭavān bhāgyavān | bahudānaṃ dattavānityarthaḥ | vipruṣaḥ kaṇān |
78.20
divyāṃ devaparimāṇāṃ caturyugīṃ satyatretādvāparakalyākhyām | caturguṇaṃ yathā syāttathā nināya | caturguṇāmiti vā pāṭhaḥ |
78.21
śamanāya yamāya |
78.22
śiśire śiśirartau | abhrāvakāśako meghaprāvaraṇakaḥ | āsāraṣāḍityarthaḥ | tapartau grīṣmartau | pañcavahnisthaḥ sūryeṇa sārdhaṃ caturdiśamagnisthaḥ |
78.23
kararūpāḥ pallavāḥ karapallavāḥ śākhā ityarthaḥ | taiḥ kathambhūtaiḥ | mandamandamarullolapallavaiḥ īṣadīṣatpavanāndolitapatraiḥ |
78.24
svānurāgaiḥ svīyasnehaiḥ | pacelimaiḥ pakvaiḥ | vṛttairvartulaiḥ | vṛttairutpannairiti vā |
78.25
tadadhastāt tasya vṛkṣasya mūle parantapaḥ śreṣṭhaṃ dharmarājaṃ varaṃ brūhītyahaṃ pratyavocamiti caturthenānvayaḥ |
78.26
paridhīkṛtaṃ pariveṣīkṛtaṃ maṇḍalākāreṇa pariveṣṭitamityarthaḥ | svena saureṇa |
78.27
svasyākhyā svākhyā dharma ityevaṃrūpā tayā'ṅkitaṃ cihnitaṃ dharmeśvaramityarthaḥ | upalaḥ pāṣāṇaḥ |
78.28
tapastāpasantatiṃ tapojanyatāpaparamparām | dvijāḥ pakṣiṇaḥ |
78.31
padyairdaśabhirutkṛṣṭaiḥ prajāsaṃyamano yamaḥ | tuṣṭāva jagadīśānaṃ śaṅkaraṃ candraśekharam || kāraṇānāṃ prakṛtyādīnām | kāryamayāya vivartarūpaprapañcādhiṣṭhānāya |
78.32
vastuto'rūparūpāya māyayā samastarūpiṇe | parāṇurūpāya paramasūkṣmāya | parāparāya kāryakāraṇarūpāya | apāraḥ pāro yasyaṃ sa tathā tasmai paripūrṇāyetyarthaḥ | parābdhipārapradāya śatrurūpasaṃsārārṇavanāśāyetyarthaḥ |
78.33
parihṛṣṭāni indriyāṇi teṣāmīśvaraṃ manaśca yasya sa parihṛṣṭendriyeśvaraḥ | nirvyājaṃ niṣkapaṭam | sa dharmarājaḥ |
78.34
ātmarūpo jīvarūpaḥ | antarātmā'ntaryāmī |
78.35
prathamo vidhātā sṛṣṭā tadanantaramavitā tato hartetyarthaḥ | vidhātrādisvarūpamāha— vidhātṛviṣṇvīśeti | vidhātā caturānanaḥ |
78.36
mṛḍaḥ sukharūpaḥ | bhīmo durdarśo duḥkhada ityarthaḥ | śaṅkaraḥ kalyāṇakaraḥ | soma umayā saha vartamāna |
78.37
anīśvaraḥ adhīśvaraḥ | kālamattīti kālāttathātvamityarthaḥ, kālātkāladvārā prakṛte kāraṇeti vā | kālāntakṛta iti pāṭhe kālasyāntaṃ karotīti kālāntakṛt, tasmai |
78.38
avataṃso bhūṣaṇam |
78.39
duścyavanaḥ indraḥ | laghubuddhireva vaibhavaṃ yasya saḥ | prācāṃ prācīnānām | tasmintvayi yāvaditi sākalyārthe | sākalyena yā iyaṃ stutiḥ, sā natirevetyarthaḥ |
78.41
ilāmilanmauliḥ pṛthivīspṛśanmastakaḥ |
78.42
śūlī triśūlī | śivaḥ kalyāṇarūpaḥ | hālahalena viṣeṇa ugraḥ kaṇṭho yasya saḥ |
78.43
dharmādhikṛtau dharmādhikāre | dharmetyupalakṣaṇam | dharmā'dharmādhikāra ityarthaḥ | adyadinādikṛtyaḥ | adyadinādau idaṃ dinamārabhya kṛtyaṃ dharmā'dharmādivicāralakṣaṇaṃ yasya saḥ |
78.44
ito martyalokāt |
78.45
avadātabuddhirnirmalāntaḥkaraṇaḥ |
78.47
saptaturaṅgaḥ sūryaḥ | nāmato'pi apiśabdārthato'pi |
78.48
he dharma ! svamātmānam | kathambhūtam ? kṛtaṃ kṛtyaṃ yena taṃ kṛtārthamityarthaḥ |
78.49
tvadīyaṃ tvayā sthāpitamarcitamarthāttvayā yalliṅgaṃ tadbhaktaḥ |
78.52
daivayogādyadṛcchātaḥ | saheta prāpnuyāt |
78.53
yugāntare'pi apiśabdātkalpāntare'pi |
78.54
nirenaso niṣpāpāḥ |
78.56
tejonidheḥ sūryasya | vidhehi kuru |
78.57
cariṣyatāmiti pāṭhe te mano'nukūlaṃ kariṣyatāmityarthaḥ |
78.58
svamanorathābhidhaṃ svamanorathānabhito dadātīti tam | ānandasandoha eva sarastasmin magnaḥ |
|| iti śrīrāmānandakṛtāyāṃ kāśīkhaṇḍaṭīkāyāmaṣṭasaptatitamo'dhyāyaḥ |
Linked texts (1)
- Skandapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit