Skandapurana 87: atha saptāśītitamo'dhyāyaḥ
Kāśīkhaṇḍaṭīkā 87
- Language
- Sanskrit
atha saptāśītitamo'dhyāyaḥ
87.1
dakṣeśādīni yāni liṅgāni tanmahimānaṃ ca praṣṭumutkamanuvadan prītimāviṣkaroti- sarvajñetyādinā |
87.3
saptāśītitame'dhyāye dakṣeśotpattisiddhaye | sarvarddhivipulastāvaddakṣayajño nirūpyate |
87.4
saṃśayamāha—yo dakṣa iti |
87.5
iti śrutveti vyāsavākyam |
87.6
kathāyā upodghātamāha—puraścaraṇeti sārdhena |
87.8
praṣṭavyamarthamāha- skandeti | he skanda ! oṅkārādīni yāni caturdaśaliṅgāni tānyuktānīha idānīṃ dakṣeśvarādīni yānyaṣṭau liṅgāni aśeṣatastatprabhāvaṃ ca samācakṣvetyarthaḥ | yadvā dakṣeśvarādīni yānyaṣṭau liṅgāni yānīha ca pūrvamuktāni amṛteśādīni caturdaśa aśeṣataḥ oṅkārādi-śaileśādi-caturdaśadvayamadhye'pi yānyanuktāni, tāni tatprabhāvaṃ ca samācakṣveti |
87.9
indrādayo'pyagaman |
87.10
kṛto hastaparisparśanena mānaḥ pūjā yasya saḥ |
87.13
kaccit kim |
87.15
kathāmevāha–ekadeti |
87.20
praśāsati pālayanti | doṣo hastā eva daṇḍāstaiḥ pālitā rakṣitāḥ |
87.22
brāhmaṃ vedādhyayanajaṃ brāhmaṇasambandhīti vā |
87.24
krodharayena krodhavegenā'ndhā dṛg jñānaṃ yasya saḥ |
87.26
uktimevāha—atīvagarvito jāta ityārabhya sampradhāryetyataḥ prāktanena granthena | tatreśvaramadhikṣipati | atīveti sārdhapañcadaśabhiḥ | adhikṣepe pratyuktā'pi dakṣasya bhāratī śrīviśvanāthaṃ stauti | tatra īśvarasya pratyagātmano'dvitīyatvasamarthanārthaṃ sambaddhyabhāvaṃ sambandhini pramāṇābhāvenāha—kasyaciditi | taduktaṃ svarūpaprakaraṇe bhagavatpādaiḥ— ahameko na me kaścinnāhamanyasya kasyacit | na taṃ paśyāmi yasyāhaṃ taṃ na paśyāmi yo mama || iti |
87.27
saudhaṃ sudhayā dhavalitaṃ prāsādam |
87.28
taduktaṃ bhāgavate-"kva tapaḥ nivṛttādhikāratvāt" | kvā'stradhāraṇamaśarīratvād advitīyatvācca | śmaśānavadaśivamajñānaṃ tasya nilaya āśrayaḥ |
87.29
kṛtaḥ satyā jagajjananyā aghaṭanaghaṭanāpaṭīyasyā mahāmāyāyāḥ pāṇigrahaḥ karagraho vivāha iti yāvat tena sthitiryasya saḥ | madayatīti madaḥ kāmaḥ | aiśvaryeṇa mado mohito vicittatāṃ nīto yena saḥ, svataḥprāptasarvakāmatvāt |
87.30
amuṃ śrīrudram | "yato vāco nivartante aprāpya manasā saheti" śruteḥ |
87.31
tatkṣatraṃ kṣatriyajātiḥ | nirdhanānāṃ ceṣṭanaṃ ceṣṭā yasya saḥ | līlāvigrahatvāt | evamagre'pi yathāyogyaṃ heturmantavyaḥ |
87.32
kiṃśabdasya prayoge sarvatra kākyā nañartho jñeyaḥ | aviṣādīti cchedaḥ | viṣādarahitaḥ saccidānandasvarūpatvāt | vṛṣavāhano vṛṣabhūto viṣṇurvāhanaṃ yasya saḥ sarveśvaratvāt |
87.39
dhārṣṭyaṃ mahattvam |
87.40
mātāpitṛvivarjitāḥ tayorabhāve śikṣābhāvāt | nirguṇā guṇā'tītatvāt | akulīnā gotrarahitatvāt | karmabhraṣṭā nivṛttādhikāratvāt | niraṅkuśāḥ svatantrā īśvaratvāt |
87.41
ata eva svacchandacāriṇaḥ | nāthāḥ sarvasvāminaḥ | pakṣe anāthāḥ | svābhimāninaḥ ātmābhimāninaḥ | pakṣe'haṅkārābhimāninaḥ | akiñcanā na vidyate kiñcana yebhyaste | īśvaramānino brahmādipūjābhājaḥ | sarvatrā''kṣepaḥ spaṣṭa eva |
87.42
tathā ca śrutiḥ -"athāta ādeśo neti neti tadetad brahmā sthūlamanu anāmāgotramityādiḥ" | bhāgavate casa vai na devā'suramartyatiryaṅ na strī na ṣaṇḍo na pumānna jantuḥ | nāyaṃ guṇaḥ karma na sanna cāsanniṣedhaśeṣo jayatādaśeṣaḥ || ityādi | daśaślokyāṃ ca "na varṇāśramācāradharmāḥ" ityādi | upasaṃharati- kiṃ bahūktena iti |
87.51
śubhodarkaṃ śubhottaraphalam |
87.53
nedasi nedīyasi idānīntane nikaṭa iti vā | nāsti kratusamo ripuriti | taduktamannahīno dahedrāṣṭaṃ mantrahīnastu ṛtvijam | yajamānamadakṣiṇyo nāsti kratusamo ripuḥ || iti |
87.55
anīśvarān mahādevarahitān |
87.57
prasūternāmāntaraṃ śatarūpā kalpabhedena vā nāmabhedaḥ | evamanyatrāpi | te tava |
87.59
kurvīta karoti |
87.61
yajñapumān viṣṇuḥ | asāvityaṅgulyā nirdiśati | eṣa bhṛguḥ sākṣād brahmeti sambandhaḥ |
87.64
suvāsinīḥ kulavadhūḥ |
87.65
duḥkhākaroti duḥkhaṃ duḥkhinaṃ karoti |
87.66
abhyāgatāśca ṛtvijaśca teṣām | vasūni dhanāni |
87.73
yadyasmāt | agrimeṇānvayaḥ | yadvā yat śrutismṛtiprasiddhaṃ viśveśvarākhyaṃ paraṃ brahma, tad vismṛtavānasi ityarthaḥ |
87.76
pitṛkānanaṃ śmaśānam |
87.77
maṅgaletarabhūmirapi tadeva |
87.78
viṣṇurapi śāmbhavīśaktiriti vede paṭhyate | tameva vedamarthataḥ paṭhativāmāṅgamiti | taditarad dakṣiṇāṅgam |
87.80
amaṅgalabhuvā śmaśānasthalyā | tayā prasiddhyā |
87.81
śvetaṃ śvetanāmānaṃ pāśayato badhnataḥ |
87.83
pārṣṇigrāhī pṛṣṭharakṣakaḥ sahāya iti yāvat | adhārṣīddharṣitavānahārṣīditi yāvat |
87.84
saṃvidānā samyag jānānā api tathāpi prāvartanta |
87.85
durvāsasā śrīśaṅkarāṃśena | taduktaṃ vaiṣṇave-"durvāsāḥ śaṅkarasyāṃśaścacāra pṛthivīmimāmiti" |
87.86
viśvakarmaikasākṣiṇi sarvavyāpāramukhyadraṣṭari |
87.88
bhaktyudrekāddakṣasya rucyutpādanārthaṃ vā bahudhā dṛṣṭāntayati- arthahīnetyādinā |
87.92
kiṃ tatra kāraṇaṃ tadāha- tava gauravāditi |
87.97
dakṣo'pi nipuṇo'pi caturo'pīti yāvat | vacanāgrahaṇe hetumāha- śambho-riti |
87.101
kratumukhyānītyatra taduttaramāha– yathārtheti |
87.102
vipakṣe bādhakamāha– tadadhīnāśceti |
87.103
mahāmaṅgalamūrtinā sarvamaṅgalasvarūpeṇeti vāstavārthaḥ |
87.104
jaḍānītyādinā yaddṛṣṭāntitaṃ tadghighaṭayati- bhūjalādīti |
87.105
vināpīśamiti yaduktaṃ tadanūdya dūṣayati- yattvayoktamiti |
87.106
kimīśvareṇeti yaduktaṃ tadanūdya svīkaroti- anyacceti |
87.107
dakṣasya uttarāduttaramanekamuttaraṃ pratyuttarayati | nirākṛtavati | cukrudhe krodhaṃ kṛtavān |
87.109
īśvara ityāderuttaramāha- sāmānyeti | asandigdhaḥ sandeharahitaḥ | pratibhūḥ dātā |
87.110
na variṣṭhaḥ śreṣṭho yasmāttasmin manogataṃ yasya tam |
87.111
prajāpate iti dakṣasya sopahāsaṃ sambodhanam |
87.113
bhavān agastyaḥ |
87.117
brāhmaṇā apasadā adhamā yasmāttam |
87.119
tāreṇa uccena |
87.120
picaṇḍilāḥ sthūlodarāḥ |
87.122
kulyāḥ saritaḥ | drapsasyeti¹ | dravībhūtaguḍasyetyarthaḥ | dadhnaśceti kvacit |
87.124
mānabhuvaḥ pūjādhārāḥ |
87.125
vyānaśe vyāptavān | jahhaṣe saharṣaṃ cakre | mumudetarāmatiśayena saharṣaṃ cakre |
87.126
nanande samṛddhe cakre | gaganāṅgaṇamityeva | dākṣe dakṣasambandhini |
87.127
mārgitā anviṣṭāḥ | mārgaṇā yācakāḥ |
|| iti śrīrāmānandakṛtāyāṃ kāśīkhaṇḍaṭīkāyāṃ saptāśītitamo'dhyāyaḥ |
Linked texts (1)
- Skandapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit