Skandapurana 88: athāṣṭāśītitamo'dhyāyaḥ
Kāśīkhaṇḍaṭīkā 88
- Language
- Sanskrit
athāṣṭāśītitamo'dhyāyaḥ
88.4
krīḍā līlā tadevāha - māsā iti | sāriphalake sāriphalanimittam |
88.5
māse yāḥ śuklāḥ śukletarā kṛṣṇāśca dvipañca-daśa-triṃśattithayaḥ, tāḥ sārikāḥ phalakā balānīti prasiddhā ityarthaḥ | aṃkṣayugmaṃ pāśakayugalam | ayane dakṣiṇottare |
88.6
glahau paṇau |
88.7
khelasamayaḥ krīḍākālaḥ | upasaṃharati - itthamiti |
88.8
akṣābhyāṃ pāśakābhyām | dvandvābhyāmiti pāṭhe'pi sa evārthaḥ |
88.9
avabudhyati avabudhyate |
88.10
nanu guṇavān śarīrī kathaṃ mānāpamānayordūre tiṣṭhati tatrāha – līlātmeti | yadyapi māyākhyayā tvayā śaktyā'yaṃ līlāvigraho guṇavāṃśca tathāpi vicārādu vedānta tātparyāvadhāraṇādatinirguṇaḥ | ata eva sṛṣṭyādikarmāṇi kurvannapi taiḥ karmabhirna lipyata iti |
88.11
tathāpi līlāvigrahāvasthāyāṃ nigrahānugrahau bhavetāmeva netyāha | madhyastho'pi udāsīna evetyarthaḥ | tatra hetumāha – sarvatreti |
88.13
tathāpi līlāvigrahadhāriṇoryuvayorvyavahāragocare'kṣakrīḍāyāṃ jayaparājayau na sta ityāha – na devīti | kiṃ cakre iti yatpṛṣṭaṃ tadāha – kiñciditi |
88.14
tvaṃ kathaṃbhūtā? tryakṣamāyā svayameva vimohitā | aikapadye'pi sa evārthaḥ | dunoti vyathate |
88.15
kaimutyanyāyamāha – anyā apīti | manvate manyante | jānata iti kvacit |
88.16
nīlagireḥ puruṣottamāt sakāśāt | samīpataḥ samīpe | haridvāraṃ māyāpurī |
88.18
paraṃ kevalam | ekikā mukhyā |
88.19
bhavadvandvaṃ bhavaśca bhavānī ca tayoryugalam |
88.22
tadbhavatordarśanam | anyat kiṃ tatrāha – tacceti |
88.23
dvihiṇena brahmaṇā | yaye yātaṃ gatamiti yāvat | dhikkṛtastiraskṛtaḥ | dadhīcena akārānto'yam |
88.25
puṃjātaṃ puruṣasamudāyaḥ | puṃmātraṃ yattu jātamiti kvacit |
88.44
paṅktivāsaraḥ śanairdinam |
88.46
pratiṣedhe kṛte'pyahaṃ yāsyāmītyāśayenāha - ka iti |
88.53
saptadaśo yogo vyatīpātaḥ | dhaniṣṭhā vasunakṣatram |
88.54
tadevāha – na nanāmeti | ata eva namaskārapradakṣiṇayorakaraṇādeva gatā satī punarāgatā netyanvayaḥ |
88.55
vimānaṃ viśinaṣṭi sapādacaturbhiḥ | manaḥpavanau cakre yasyā'sti tat | pañcāsyāyutasaṃyuktaṃ siṃhadaśasahasrasambaddham || ratnasānuḥ sumerurdhvajadaṇḍa ucchrito yasya | kvacidviśeṣaṇasyāpi pūrvanipātaḥ | ratnasānulakṣaṇena dhvajena ucchritamuccamiti vā |
88.59
kāryārthaṃ yātrānimittam |
88.61
dhūḥ yugapṛṣṭhabhāgaḥ | kreṃkāraḥ śabdaḥ |
88.62
aṅgāni śikṣākalpavyākaraṇaniruktacchandojyotīṃṣi | varūtho rathaguptiḥ | chandasāṃgaṇaḥ saptacchandāṃsītyarthaḥ |
88.63
tejovijṛmbhiṇīṃ sūryāditejastiraskāriṇīmityarthaḥ |
88.64
aṅgaṇam ajiram |
88.65
mahāvātaḥ pravahaḥ patākā yasya tatū | sa mahābuddhirmahattattvaṃ saivākṣo madhye dīrghākārakāṣṭhaṃ tena lakṣitam | alakanandā gaṅgā | īṣādaṇḍatāṃgate prāpte | makarākāraṃ tuṇḍaṃ makaratuṇḍam |
88.66
sasādhvasāḥ sasambhramāḥ |
88.67
¹dṛṣṭeti pāṭhe tvadāgame bhadraṃ jātamityadhyāhartavyam | tu eva |
88.69
he janetaḥ tāta |
88.70
yajñavāṭaṃ, yajñabhūmim | cakitaṃ saśaṅkaṃ yathā syāttathā rakṣibhivīkṣatā satī tāḥ prasvādīḥ sarvā asambhāṣyaiva dakṣā'ntikaṃ gateti caturthenānvayaḥ |
88.71
yadahamiti | nirīśvara evā'sāvīśvara ityahaṃ taṃ yadyadi samājñāsyaṃ samyagavediṣaṃ tadā tvāṃ kathamahaṃ tasmai rudrāyādāsyam adadiṣamityarthaḥ |
88.72
aśivarūpiṇamiti cchedaḥ | vastutaḥ śivarūpiṇam | pitāmaheneti | brahmaṇā yadyapyasau bahudhā varṇitastathāpi taṃ na jāne ityagrimeṇānvaya iti vāstavo'rthaḥ || 73-74 |
88.75
ayīti sānukampe sambodhane | ananye sarvotkṛṣṭe ityarthaḥ |
88.76
jalaṃ jalada ādhāro yasya taṃ meghavāhanatvāt | jalasya gaṅgārūpasya vā ādhāraḥ |
88.77
kalaṅkī candraḥ kṛto maulau yena tam | dhūlidhūsaracarcitaṃ dhūlibhirdhūsaratvena carcitaṃ liptam |
88.78
viṭaṅkā virūpā bhūtā anucarā yasya tam |
88.79
nṛkaroṭī manuṣyā'sthi parikaraḥ khaṭvāṅgādikaṃ yasya tam |
88.80
tatra hetugarbhāṇi viśeṣaṇāni |līlayā virūpākṣam ukṣagaṃ vṛṣavāhanamityarthaḥ |
88.81
pāṃsulo dhūlirbhasma vāsa eva paṭastena cchannaḥ | mahāśaṃkho manuṣyā'sthi |
88.82
ajñānaṃ tatkāryaṃ ca haratīti haraḥ sarveṣāṃ muktidaḥ kva | maṅgalālayaḥ saṃsārāśrayo'yamadhvaraḥ kveti vāstavo'rthaḥ |
88.85
jānāno'pi hiraṇyagarbhavacanādvidvānapi pratāritastanmāyayā vañcita iti vāstavo'rthaḥ |
88.86
yathāśrutamādāya dūnahṛdayatvaṃ pratyuttaraṃ ca |
88.90
iha maṅgale maṅgalābhāse karmaṇi sa parameśvaraḥ śūladhṛk sarvasaṃhārakartā viṣamekṣaṇaḥ candrasūryāgninetraḥ kathamarho yogyaḥ syāditi vāstavo'rthaḥ |
88.93
prāṇitavyaṃ jīvitavyam | vigarhaṇāyāṃ śrutāyāṃ śarīraṃ tyaktavyamiti bhāvaḥ |
88.94
mahādevasvarūpiṇī īśvarasyāṣṭamūrtitvāt | prāṇarodhavidhānataḥ prāṇarodha-prakāreṇa |
88.95
varṣmaṇaḥ śarīrasya |
88.98
sthapuṭīkṛtā tṛṇādinācchāditā |
88.99
arāriṣuḥ śabdaṃ cakruḥ | rudhiravipruḍbhiḥ raktabindubhiḥ |
88.102
jhaṃjhā kaṭhoraḥ |
88.103
aśobhi śobhārahitam | sthagitāḥ śaṅkitāḥ jṛmbhitā iti vā |
88.105
|| iti śrīrāmānandakṛtāyāṃ kāśīkhaṇḍaṭīkāyāmaṣṭāśītitamo'dhyāyaḥ |
88.106
kroṣṭubhiḥ sugālaiḥ śvabhiśca | cakorāścandraraśmibhoktāraḥ pakṣiviśeṣāḥ | karaṭāḥ kākāḥ |
Linked texts (1)
- Skandapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit