Skandapurana 96: atha ṣaṇṇavatitamo'dhyāyaḥ
Kāśīkhaṇḍaṭīkā 96
- Language
- Sanskrit
atha ṣaṇṇavatitamo'dhyāyaḥ
96.1
kāśīṃ vyāsaḥ śapsyatīti pūrvameva jānannākṣipati – kṛṣṇadvaipāyana iti |
96.5
kṣetramahimānameva saparikaramāha | atretyārabhyāgasya uvācetyataḥ prāktanena granthena |
96.10
saṃstavanamevāha – kāśyāmiti | kāśyāmityādi sārdhasya iti saṃvyāharannitya-grimeṇā'nvayaḥ |
96.18
tarhyanṛtena pāpamapi syādityāśaṅkyāha– ekasminniti | pāpasyā'lpatvāt puṇyasya bahutvānnānṛtād bhetavyam | yadvā'trānṛte puṇyameva na pāpaṃ yāge paśuhiṃsāyāmiveti bhāvaḥ |
96.19
yogakṣemo yogasahitaḥ kṣemo yogasya kṣema iti vā | tatrālabdhasya lābho yogo labdhasya rakṣaṇaṃ kṣema iti bhedaḥ |
96.22
bhāṣayed vadet | anyān vā bhāṣayediti |
96.24
na hītyatra hetumāha – śarīrasauṣṭhavamiti | sauṣṭhavaṃ pāṭavam | pauṣṭikarmiti pāṭhe puṣṭyupāyamityarthaḥ |
96.25
atrātmatyajanopāyaṃ manasāpi na cintayedityanaśanaṃ vineti boddhavyam | 'vinātmaghātamaśanaṃ tyaktvā prāyopaveśanam | anāśakaṃ yaḥ kurute madbhakta iha suvrataḥ | na tasya punarāvṛtti'rityādyukteḥ |
96.27
sudhiyā na hītyatra sudhiyānna hīti pāṭhe indriyacāñcalyaparihāropayogitayā śarīraśoṣaṇopāyaḥ kartavyo na punaḥ śarīranāśāyetyarthaḥ |
96.41
pare akṣare nitye mahādeve cintite yatpuṇyaṃ bhavati, tadiyaditi nā'haṃ jāne |
96.46
śivayoginaḥ pāśupatān | śivaikabhaktāniti vā |
96.49
yadi cet | yaditi pāṭhe'pyayamevārthaḥ |
96.50
kṛcchracāndrāyaṇādīni kartavyānītyuktaṃ tatra pṛcchati – kṛcchreti |
96.51
kṛcchrādīni vyāsena vakṣyamāṇāni |
96.52
atha kṛcchracāndrāyaṇakaraṇādyanantaraṃ na bādhante tatkartṛnnarānityarthaḥ |
96.53
rājīvaṃ padmam |
96.54
piṇyākaṃ tilapiṣṭaṃ ca | ghṛtaṃ ca taṃkraṃ cāmbu ca saktuśca teṣāṃ pratyekābhyavaharaṇamiti śeṣaḥ |
96.55
trīniti sarvatra sambadhyate | haviṣā trīn divasān prātarityarthaḥ |
96.56
pūrvavat prātarādivat |
96.58
ekabhaktenetyādīnāṃ padyānāmityādi satpravṛttiśceti sārdhasaptaviṃśatitamaślokenā'nvayaḥ |
96.60
ṣaḍahaḥ ṣaḍahāni |
96.61
yāvakaṃ yavānnam | prayojayed bhakṣayedityarthaḥ |
96.65
gomūtramityādīnāmekīkṛtya bhakṣaṇam |
96.66
śiśucāndrāyaṇaṃ brahmacāricāndrāyaṇam |
96.69
tisro'śītīḥ aśītitrayam | yathākathañcidityekādaśyupavāsābhiprāyam |
96.71
bhūtātmā'haṅkāraḥ |
96.72
vyuṣṭaḥ prāptaprātaḥkālaḥ |
96.81
liṅgapūjārcaka iti | pūjā'tra rudriyapāṭhaḥ | vasetpurā| bhaviṣyadarthe puretyatītanirdeśaḥ |
96.82
tasya saśiṣyasya bhikṣāṃ nyaṣedhayat | dūnavat khinnavat |
96.84
chātramiva guruṃ gopāyantīti chātrāḥ śiṣyāstaiḥ |
96.88
bhikṣāṭanaṃ prāpte bhikṣituṃ gate satītyarthaḥ |
96.90
dusthāstu pīḍitā vā | upasargeṇa durnimittena |
96.94
yatlena rakṣitā prayatlena kenacid vāritetyarthaḥ | yatne kṛte'pi ceti pāṭhaḥ sugamaḥ | antevāsinaḥ śiṣyān |
96.106
yādṛśastādṛśa iti ca bahuvacanam |
96.107
nādabindukalātmako nādabindukalāsvarūpaḥ | vācyavācakayorabhedanirdeśāt sāmānādhikaraṇyam | ṣaṣṭhyantapāṭhe¹ tadvācyo viśveśvaro yatrā'stīti pṛthag vākyam |
96.113
caturānanā hiraṇyagarbhasadṛśāḥ | vākcāturyayuktānyānanāni yeṣāṃ te iti vā |
96.116
pañcapīyūṣadhārābhiḥ pañcāmṛtasampātaiḥ |
96.118
tarubhiranyairvṛkṣaiḥ saha | ṛtubhiriti kvacit | nivasantīti śeṣaḥ |
96.119
nīrājayanti nīrājanāṃ prāpayanti |
96.125
śapan śapyati| aśapattviti kvacit| tatra vibhakti vyatyayaśchāndasaḥ |
96.131
etādṛśaśāpe kāraṇamāha – garvaḥ paro'tra vidyānāmiti | paro hyatra vidyeti pāṭhe garvo garvaheturityarthaḥ |
96.137
sudhā'mṛtā'dhiṣṭhātrī devatā |
96.139
bhaktapotapradā saṃsārārṇavatāraṇāya vidyānaupradetyarthaḥ | kimiti sarve saṃsāraṃ na tareyuriti tatrāha - bhaktyeti premalakṣaṇayetyarthaḥ |
96.144
athaveti pakṣāntare | ājñātamiti kvacit |
96.147
viśvāyurviśvaikajīvanetyarthaḥ | taduktam—"yā devī sarvabhūteṣu vṛttirūpeṇa saṃsthiteti" |
96.149
vidheyastvadhīnastvayokta iti yāvat |
96.155
sudhīriti kaṭākṣaḥ |
96.162
sarvaśaḥ sarvaprakāreṇa | tādṛśaśca tā mahilāśca bhāryāstādṛṅmahilāḥ |
96.165
samayā samīpe |
96.166
jyotistatyā jyotiṣo vistāreṇāhitā samarpitā dinaśrīryeṣāṃ te | ¹svarjita-svargamāśriyamiti pāṭhe saudhamadhyaviśeṣaṇam |
96.167
²katicitpariviṣṭānnāḥ katicidbhirjanaiḥ pariviṣṭamannaṃ yebhyaste yathā |
96.168
tanmārgalocanāṃ vyāsāgamavartmadṛṣṭim |
96.169
tadagrataḥ gṛhasthāgrataḥ |
96.171
kaṭākṣitā kaṭākṣeṇa preritā |
96.172
taditi | tasyā bhavānyā ādararūpasudhaiva klinnaṃ supakvaṃ yanmahānnam | yadvā''darasudhayā klinnamārdraṃ tatpūrvakaṃ yanmahānnamityarthaḥ | tasya yaḥ svādastena tarpita iti |
96.174
ghāṇendriyahitā ghrāṇanyastāśca āmodarājayaśca tābhiḥ | ghrāṇaneti kvacit | tatra ghrāṇānamāghrāṇam |
96.179
miṣṭhānnaṃ ca mānaśceti dvandvaḥ |
96.185
tatteṣu dharmeṣu | aikṣi dṛṣṭā | dānaṃ ca aikṣītyanvayaḥ | tadatra tāvannaikṣiṣṭeti kvacitpāṭhaḥ |
96.186
śāpavarjite datto'pi śāpo'tra na prabhavatītyarthaḥ |
96.190
tasya sa śāpaḥ kasya syādityarthaḥ | kasyābhāgyātmakasya¹ sa iti kvacit | abhāgyātsvasyeti cānyatra |
96.196
tvadvidhānāmityayaṃ bhāvaḥ | atratyaiḥ kāmakrodhādirahitairbhāvyamiti |
96.197
svaścāsau aparādhavaśaśca tamātmānaṃ vadatīti tathā | chāndaso lugabhāvaḥ | svāparādhaṃ ca saṃvadanniti kvacit |
96.199
rodhasi tīre |
96.201
pratibhūtaṃ praticaturdaśi |
96.203
|| iti śrīrāmānandakṛtāyāṃ kāśīkhaṇḍaṭīkāyāṃ ṣaṇṇavatitamo'dhyāyaḥ |
96.204
ākhyānatātparyamāha - ata iti |
Linked texts (1)
- Skandapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit