Skandapurana 30
Skandapurāṇa (early; "Ambikākhaṇḍa") 30
- Language
- Sanskrit
30.1
vyāsa uvāca |
30.2
bhagavanpiṅgalaḥ kena gaṇatvaṃ samupāgataḥ |
annadatvaṃ ca samprāpto vārāṇasyāṃ mahādyutiḥ || 1 ||
30.3
kṣetrapālaḥ kathaṃ jātaḥ priyatvaṃ ca kathaṃ gataḥ |
etadicchāmi kathitaṃ śrotuṃ brahmasuta tvayā || 2 ||
30.4
sanatkumāra uvāca |
30.5
śṛṇu vyāsa yathā lebhe gaṇeśatvaṃ sa piṅgalaḥ |
annadatvaṃ ca lokānāṃ sthānaṃ vārāṇasīṃ ca hi || 3 ||
30.6
pūrṇabhadrasutaḥ śrīmānāsīdyakṣaḥ pratāpavān |
harikeśa iti khyāto brahmaṇyo dhārmikaśca ha || 4 ||
30.7
tasya janmaprabhṛtyeva śarve bhaktiranuttamā |
tadāśīstannamaskārastanniṣṭhastatparāyaṇaḥ || 5 ||
30.8
āsīnaśca śayānaśca gacchaṃstiṣṭhannanuvrajan |
bhuñjāno 'tha pibanvāpi rudramevānucintayat || 6 ||
30.9
tamevaṃ yuktamanasaṃ pūrṇabhadraḥ pitābravīt |
na tvā putramahaṃ manye durjāto yastvamanyathā || 7 ||
30.10
na hi yakṣakulīnānāmetadvṛttaṃ bhavatyuta |
guhyakā vata yūyaṃ vai svabhāvātkrūracetasaḥ |
kravyādāścaiva kiṃbhakṣā hiṃsāśīlāśca putraka || 8 ||
30.11
maivaṃ kārṣīrna no vṛttirevaṃ dṛṣṭā mahātmanām |
svayambhuvā yathā sṛṣṭā saiva vṛttiḥ praśasyate || 9 ||
30.12
harikeśa uvāca |
30.13
duṣṭā caivāpraśastā ca garhitā sādhubhiḥ sadā |
vṛttiḥ svayambhuvā sṛṣṭā tyaktavyā yadi no bhavet |
āśramāntarajaṃ karma na kuryurgṛhiṇastataḥ || 10 ||
30.14
hitvā manuṣyabhāvaṃ ca karmabhirvividhaiśca ha |
devatvaṃ no vimārgeyurmānuṣyāṃ jātimeva ca || 11 ||
30.15
atha cedvihitaṃ teṣāṃ karma tatprāptisaṃśritam |
mamāpi vihitaṃ paśya karmaitannātra saṃśayaḥ || 12 ||
30.16
sanatkumāra uvāca |
30.17
sa evamuktaḥ putreṇa pūrṇabhadraḥ pratāpavān |
uvāca niṣkrama kṣipraṃ gaccha tvaṃ yatra rocate || 13 ||
30.18
tataḥ sa nirgatastyaktvā gṛhasambandhibāndhavān |
vārāṇasīṃ samāsādya tapastepe suduścaram || 14 ||
30.19
sthāṇubhūto hyanimiṣaḥ śuṣkakāṣṭhopalopamaḥ |
saṃniyamyendriyagrāmamavātiṣṭhata niścalaḥ || 15 ||
30.20
atha tasyaivamaniśaṃ tatparasya tadāśiṣaḥ |
sahasramekaṃ varṣāṇāṃ divyamabhyativartata || 16 ||
30.21
valmīkena samākrānto bhakṣyamāṇaḥ pipīlikaiḥ |
vajrasūcīmukhairvyāsa vidhyamānastathaiva ca || 17 ||
30.22
nirmāṃsarudhiratvakca kundaśaṅkhendusaprabhaḥ |
asthiśeṣo 'bhavatsarvo devaścainamamanyata || 18 ||
30.23
etasminnantare devī vyajñāpayata śaṃkaram |
udyānaṃ punarevedaṃ draṣṭumicchāmi sarvada || 19 ||
30.24
kṣetrasya caiva māhātmyaṃ śrotuṃ kautūhalaṃ hi me |
yataśca priyametatte yaccāsya phalamuttamam || 20 ||
30.25
iti vijñāpito devaḥ pārvatyā bhuvaneśvaraḥ |
sarvaṃ pṛṣṭaṃ yathānyāyamākhyātumupacakrame || 21 ||
30.26
nirjagāma ca deveśaḥ pārvatyā saha śaṃkaraḥ |
udyānaṃ darśayāmāsa devyā devaḥ pinākadhṛk || 22 ||
30.27
praphullanānāvidhagulmaśobhitaṃ latāpratānāvanataṃ manoharam |
virūḍhapuṣpaiḥ paritaḥ priyaṅgubhiḥ supuṣpitaiḥ kaṇṭakitaiśca ketakaiḥ || 23 ||
30.28
tamālagulmairnicitaṃ sugandhibhirnikāmapuṣpairbakulaiśca sarvaśaḥ |
aśokapuṃnāgavanaiḥ supuṣpitairdvirephamālākulapuṣpasaṃcayaiḥ || 24 ||
30.29
kvacitpraphullāmbujareṇurūṣitairvihaṃgamaiścārukalapraṇādibhiḥ |
vināditaṃ sārasahaṃsanādibhiḥ pramattadātyūharutaiśca valgubhiḥ || 25 ||
30.30
kvacicca cakrāhvarutopanāditaṃ kvacicca kādambakadambakāyutam |
kvacicca kāraṇḍavanādanāditaṃ kvacicca mattālikulākulīkṛtam || 26 ||
30.31
madākulābhirbhramarāṅganābhirniṣevitaṃ cārusugandhipuṣpam |
kvacitsupuṣpaiḥ sahakāravṛkṣairlatopagūḍhaistilakaiśca gūḍham || 27 ||
30.32
pragītavidyādharasiddhacāraṇaṃ pranṛttanityānugatāpsarogaṇam |
prahṛṣṭanānāvidhapakṣisevitaṃ pramattahārītakulopanāditam || 28 ||
30.33
mṛgendranādākulasannamānasaiḥ kvacitkvacidbaddhakadambakaṃ mṛgaiḥ |
praphullanānāvidhacārupaṅkajaiḥ sarastaḍāgairupaśobhitaṃ kvacit || 29 ||
30.34
niviḍaniculanīlaṃ nīlakaṇṭhābhirāmaṃ
madamuditavihaṃgavrātanādābhirāmam |
kusumitataruśākhālīnamattadvirephaṃ
navakisalayaśobhāśobhitaprāntaśākham || 30 ||
30.35
kvacicca dantikṣatacāruvīrutkvacillatāliṅgitacāruvṛkṣam |
kvacidvilāsālasagāminībhirniṣevitaṃ kiṃpuruṣāṅganābhiḥ || 31 ||
30.36
pārāvatadhvaninikūjitacāruśṛṅgairabhraṃkaṣaiḥ sitamanoharacārurūpaiḥ |
ākīrṇapuṣpanikarapraviviktahāsairvibhrājitaṃ tridaśadevakulairanekaiḥ || 32 ||
30.37
phullotpalāgarusahasravitānayuktaistoyāśayaiḥ samanuśobhitadevamārgam |
mārgāntarāgalitapuṣpavicitrabhakti sambaddhagulmaviṭapairvihagairupetam || 33 ||
30.38
tuṅgāgrairnīlapuṣpastabakabharanataprāntaśākhairaśokair
mattālivrātagītaśrutisukhajananairbhāsitāntaṃ manojñaiḥ |
rātrau candrasya bhāsā kusumitatilakairekatāṃ samprayātaṃ
chāyāsuptaprabuddhasthitahariṇakulāluptadarbhāṅkurāgram || 34 ||
30.39
haṃsānāṃ pakṣavātapracalitakamalasvacchavistīrṇatoyaṃ
toyānāṃ tīrajātapravikacakadalīvāṭanṛtyanmayūram |
māyūraiḥ pakṣacandraiḥ kvacidapi patitai rañjitakṣmāpradeśaṃ
deśe deśe nilīnapramuditavilasanmattahārītavṛndam || 35 ||
30.40
sāraṅgaiḥ kvacidupasevitapradeśaṃ
saṃchannaṃ kusumacayaiḥ kvacidvicitraiḥ |
hṛṣṭābhiḥ kvacidapi kiṃnarāṅganābhiḥ
kṣīvābhiḥ sumadhuragītavṛkṣaṣaṇḍam || 36 ||
30.41
saṃsṛṣṭaiḥ kvacidupaliptakīrṇapuṣpair
āvāsaiḥ parivṛtapādapaṃ munīnām |
ā mūlātphalanicitaiḥ kvacidviśālair
uttuṅgaiḥ panasamahīruhairupetam || 37 ||
30.42
phullātimuktakalatāgṛhalīnasiddhaṃ
siddhāṅganākanakanūpurarāvaramyam |
ramyapriyaṅgutarumañjarisaktabhṛṅgaṃ
bhṛṅgāvalīśabalitāmrakadambapuṣpam || 38 ||
30.43
puṣpotkarānilavighūrṇitapādapāgram
agre surebhavinipātitavaṃśagulmam |
gulmāntaraprasṛtabhītamṛgīsamūham
ūhāvatāṃ tanubhṛtāmapavargadātṛ || 39 ||
30.44
candrāṃśujāladhavalaistilakairmanojñaiḥ
sindūrakuṅkumakusumbhanibhairaśokaiḥ |
cāmīkarapratisamairatha karṇikāraiḥ
puṣpotkarairupacitaṃ suviśālaśākhaiḥ || 40 ||
30.45
kvacidañjanacūrṇābhaiḥ kvacidvidrumasaṃnibhaiḥ |
kvacitkāñcanasaṃkāśaiḥ puṣpairācitabhūtalam || 41 ||
30.46
puṃnāgeṣu dvijaśatavirutaṃ raktāśokastabakabharanatam |
ramyopāntaṃ klamaharapavanaṃ phullābjeṣu bhramaravilasitam || 42 ||
30.47
sakalabhuvanabhartā lokanāthastadānīṃ
tuhinaśikhariputryā sārdhamiṣṭairgaṇeśaiḥ |
vividhataruviśālaṃ mattahṛṣṭānyapuṣṭam
upavanamatiramyaṃ darśayāmāsa devyāḥ || 43 ||
30.48
devyuvāca |
30.49
udyānaṃ darśitaṃ deva śobhayā parayā yutam |
kṣetrasya tu guṇānsarvānpunarvaktumihārhasi || 44 ||
30.50
asya kṣetrasya māhātmyamavimuktasya tattadā |
śrutvāpi na hi me tṛptirato bhūyo vadasva me || 45 ||
30.51
deva uvāca |
30.52
idaṃ guhyatamaṃ kṣetraṃ sadā vārāṇasī mama |
sarveṣāmeva jantūnāṃ heturmokṣasya sarvadā || 46 ||
30.53
asminsiddhāḥ sadā devi madīyaṃ vratamāśritāḥ |
nānāliṅgadharā nityaṃ mama lokābhikāṅkṣiṇaḥ |
abhyasyanti paraṃ yogaṃ yuktātmāno jitendriyāḥ || 47 ||
30.54
nānāvṛkṣasamākīrṇe nānāvihagasevite |
kamalotpalapuṣpāḍhyaiḥ sarobhiḥ samalaṃkṛte || 48 ||
30.55
apsarogaṇagandharvaiḥ sadā saṃsevite śubhe |
rocate me sadāvāso yena kāryeṇa tacchṛṇu || 49 ||
30.56
manmanā mama bhaktaśca mayi sarvārpitakriyaḥ |
yathā mokṣamihāpnoti anyatra na tathā kvacit || 50 ||
30.57
etanmama puraṃ divyaṃ guhyādguhyataraṃ mahat |
brahmādayo vijānanti ye ca siddhā mumukṣavaḥ |
ataḥ priyamidaṃ kṣetramasmācceha ratirmama || 51 ||
30.58
vimuktaṃ na mayā yasmānmokṣyate vā kadācana |
mama kṣetramidaṃ tasmādavimuktamiti smṛtam || 52 ||
30.59
naimiśe 'tha kurukṣetre gaṅgādvāre 'tha puṣkare |
snānātsaṃsevanādvāpi na mokṣaḥ prāpyate yataḥ |
iha samprāpyate yena tata etadviśiṣyate || 53 ||
30.60
prayāge vā bhavenmokṣa iha vā matparigrahāt |
prayāgādapi tīrthāgryādidameva mahatsmṛtam || 54 ||
30.61
jaigīṣavyaḥ parāṃ siddhiṃ yo gataḥ sa mahātapāḥ |
asya kṣetrasya māhātmyādbhaktyā ca mama bhāvataḥ || 55 ||
30.62
jaigīṣavyaguhā śreṣṭhā yogināṃ sthānamiṣyate |
dhyāyatastatra māṃ nityaṃ yogāgnirdīpyate bhṛśam|
kaivalyaṃ paramaṃ yāti devānāmapi durlabham || 56 ||
30.63
avyaktaliṅgairmunibhiḥ sarvasiddhāntavedibhiḥ |
iha samprāpyate mokṣo durlabho 'nyatra karhicit || 57 ||
30.64
tebhyaścāhaṃ prayacchāmi yogaiśvaryamanuttamam |
ātmanaścaiva sāyujyamīpsitaṃ sthānameva ca || 58 ||
30.65
kuberaḥ sa mahāyakṣastathā sarvārpitakriyaḥ |
kṣetrasaṃsevanāddevi gaṇeśatvamavāpa ha || 59 ||
30.66
saṃvarto bhavitā yaśca so 'pi bhaktyā mamaiva tu |
ihaivārādhya māṃ devi siddhiṃ yāsyatyanuttamām || 60 ||
30.67
parāśarasuto yogī ṛṣirvyāso mahātapāḥ |
dharmavaktā bhaviṣyaśca vedasaṃsthāpravartakaḥ |
raṃsyate so 'pi padmākṣi kṣetre 'sminmunipuṃgavaḥ || 61 ||
30.68
brahmā devarṣibhiḥ sārdhaṃ viṣṇurvāyurdivākaraḥ |
devarājastathā śakro ye 'pi cānye divaukasaḥ |
upāsate mahātmānaḥ sarve māmiha suvrate || 62 ||
30.69
anye ca yoginaḥ siddhāśchannarūpā mahāvrate |
ananyamanaso bhūtvā māmihopāsate sadā || 63 ||
30.70
alarkaśca purīmetāṃ matprasādādavāpsyati |
sa caināṃ pūrvavatkṛtvā caturvarṇasamākulām || 64 ||
30.71
sphītāṃ janapadākīrṇāṃ bhuktvā ca suciraṃ nṛpaḥ |
mayi sarvārpitaprāṇo māmeva pratipatsyate || 65 ||
30.72
tataḥ prabhṛti cārvaṅgi ye 'pi kṣetranivāsinaḥ |
gṛhiṇo liṅgino vāpi madbhaktā matparāyaṇāḥ |
matprasādādgamiṣyanti mokṣaṃ paramadurgamam || 66 ||
30.73
viṣayāsaktacitto 'pi tyaktadharmaratirnaraḥ |
iha kṣetre mṛtaḥ so 'pi saṃsāraṃ na punarviśet || 67 ||
30.74
ye punarnirmamā dhīrāḥ sattvasthā vijitendriyāḥ |
vratinaśca nirārambhāḥ sarvato mayi bhāvitāḥ || 68 ||
30.75
dehabhedaṃ samāsādya dhīmantaḥ saṅgavarjitāḥ |
gatā eva paraṃ mokṣaṃ prasādānmama suvrate || 69 ||
30.76
janmāntarasahasreṣu yuñjanyogī yamāpnuyāt |
tamihaiva paraṃ mokṣaṃ maraṇādadhigacchati || 70 ||
30.77
etatsaṃkṣepato devi kṣetrasyāsya mahatphalam |
avimuktasya kathitaṃ mayā te guhyamuttamam || 71 ||
30.78
ataḥ parataraṃ nāsti kṣetraṃ guhyamitīśvari |
etadbudhyanti yogajñā ye ca yogīśvarā bhuvi || 72 ||
30.79
etadeva paraṃ jñānametadeva paraṃ śivam |
etadeva paraṃ brahma etadeva paraṃ padam || 73 ||
30.80
vārāṇasīti bhuvanatrayasārabhūtā
ramyā purī mama sadā girirājaputri |
atrāgatā vividhaduṣkṛtakāriṇo 'pi
pāpakṣayādvirajasaḥ pratibhānti martyāḥ || 74 ||
30.81
etatsmṛtaṃ priyatamaṃ mama devi nityaṃ
kṣetraṃ vicitratarugulmanikāmapuṣpam |
asminmṛtāstanubhṛtaḥ padamāpnuvanti
mokṣākhyamenasi ratāpi na saṃśayo 'tra || 75 ||
30.82
iti skandapurāṇe triṃśattamo 'dhyāyaḥ ||
Linked texts (4)
- Liṅgapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Liṅgapurāṇa — Ativīrarāma Pāṇṭiyar 1500, Sanskrit
- Skanda Purāṇa (Kumāra Kavi) — Kumāra Kavi, Sanskrit
- Nityācārapaddhati (Vidyākara vājapeyin) — Vidyākara vājapeyin, Sanskrit