Pramāṇa · Search · About · API

Skandapurana 30

Skandapurāṇa (early; "Ambikākhaṇḍa") 30

Language
Sanskrit

30.1

vyāsa uvāca |

30.2

bhagavanpiṅgalaḥ kena gaṇatvaṃ samupāgataḥ |
annadatvaṃ ca samprāpto vārāṇasyāṃ mahādyutiḥ || 1 ||

30.3

kṣetrapālaḥ kathaṃ jātaḥ priyatvaṃ ca kathaṃ gataḥ |
etadicchāmi kathitaṃ śrotuṃ brahmasuta tvayā || 2 ||

30.4

sanatkumāra uvāca |

30.5

śṛṇu vyāsa yathā lebhe gaṇeśatvaṃ sa piṅgalaḥ |
annadatvaṃ ca lokānāṃ sthānaṃ vārāṇasīṃ ca hi || 3 ||

30.6

pūrṇabhadrasutaḥ śrīmānāsīdyakṣaḥ pratāpavān |
harikeśa iti khyāto brahmaṇyo dhārmikaśca ha || 4 ||

30.7

tasya janmaprabhṛtyeva śarve bhaktiranuttamā |
tadāśīstannamaskārastanniṣṭhastatparāyaṇaḥ || 5 ||

30.8

āsīnaśca śayānaśca gacchaṃstiṣṭhannanuvrajan |
bhuñjāno 'tha pibanvāpi rudramevānucintayat || 6 ||

30.9

tamevaṃ yuktamanasaṃ pūrṇabhadraḥ pitābravīt |
na tvā putramahaṃ manye durjāto yastvamanyathā || 7 ||

30.10

na hi yakṣakulīnānāmetadvṛttaṃ bhavatyuta |
guhyakā vata yūyaṃ vai svabhāvātkrūracetasaḥ |
kravyādāścaiva kiṃbhakṣā hiṃsāśīlāśca putraka || 8 ||

30.11

maivaṃ kārṣīrna no vṛttirevaṃ dṛṣṭā mahātmanām |
svayambhuvā yathā sṛṣṭā saiva vṛttiḥ praśasyate || 9 ||

30.12

harikeśa uvāca |

30.13

duṣṭā caivāpraśastā ca garhitā sādhubhiḥ sadā |
vṛttiḥ svayambhuvā sṛṣṭā tyaktavyā yadi no bhavet |
āśramāntarajaṃ karma na kuryurgṛhiṇastataḥ || 10 ||

30.14

hitvā manuṣyabhāvaṃ ca karmabhirvividhaiśca ha |
devatvaṃ no vimārgeyurmānuṣyāṃ jātimeva ca || 11 ||

30.15

atha cedvihitaṃ teṣāṃ karma tatprāptisaṃśritam |
mamāpi vihitaṃ paśya karmaitannātra saṃśayaḥ || 12 ||

30.16

sanatkumāra uvāca |

30.17

sa evamuktaḥ putreṇa pūrṇabhadraḥ pratāpavān |
uvāca niṣkrama kṣipraṃ gaccha tvaṃ yatra rocate || 13 ||

30.18

tataḥ sa nirgatastyaktvā gṛhasambandhibāndhavān |
vārāṇasīṃ samāsādya tapastepe suduścaram || 14 ||

30.19

sthāṇubhūto hyanimiṣaḥ śuṣkakāṣṭhopalopamaḥ |
saṃniyamyendriyagrāmamavātiṣṭhata niścalaḥ || 15 ||

30.20

atha tasyaivamaniśaṃ tatparasya tadāśiṣaḥ |
sahasramekaṃ varṣāṇāṃ divyamabhyativartata || 16 ||

30.21

valmīkena samākrānto bhakṣyamāṇaḥ pipīlikaiḥ |
vajrasūcīmukhairvyāsa vidhyamānastathaiva ca || 17 ||

30.22

nirmāṃsarudhiratvakca kundaśaṅkhendusaprabhaḥ |
asthiśeṣo 'bhavatsarvo devaścainamamanyata || 18 ||

30.23

etasminnantare devī vyajñāpayata śaṃkaram |
udyānaṃ punarevedaṃ draṣṭumicchāmi sarvada || 19 ||

30.24

kṣetrasya caiva māhātmyaṃ śrotuṃ kautūhalaṃ hi me |
yataśca priyametatte yaccāsya phalamuttamam || 20 ||

30.25

iti vijñāpito devaḥ pārvatyā bhuvaneśvaraḥ |
sarvaṃ pṛṣṭaṃ yathānyāyamākhyātumupacakrame || 21 ||

30.26

nirjagāma ca deveśaḥ pārvatyā saha śaṃkaraḥ |
udyānaṃ darśayāmāsa devyā devaḥ pinākadhṛk || 22 ||

30.27

praphullanānāvidhagulmaśobhitaṃ latāpratānāvanataṃ manoharam |
virūḍhapuṣpaiḥ paritaḥ priyaṅgubhiḥ supuṣpitaiḥ kaṇṭakitaiśca ketakaiḥ || 23 ||

30.28

tamālagulmairnicitaṃ sugandhibhirnikāmapuṣpairbakulaiśca sarvaśaḥ |
aśokapuṃnāgavanaiḥ supuṣpitairdvirephamālākulapuṣpasaṃcayaiḥ || 24 ||

30.29

kvacitpraphullāmbujareṇurūṣitairvihaṃgamaiścārukalapraṇādibhiḥ |
vināditaṃ sārasahaṃsanādibhiḥ pramattadātyūharutaiśca valgubhiḥ || 25 ||

30.30

kvacicca cakrāhvarutopanāditaṃ kvacicca kādambakadambakāyutam |
kvacicca kāraṇḍavanādanāditaṃ kvacicca mattālikulākulīkṛtam || 26 ||

30.31

madākulābhirbhramarāṅganābhirniṣevitaṃ cārusugandhipuṣpam |
kvacitsupuṣpaiḥ sahakāravṛkṣairlatopagūḍhaistilakaiśca gūḍham || 27 ||

30.32

pragītavidyādharasiddhacāraṇaṃ pranṛttanityānugatāpsarogaṇam |
prahṛṣṭanānāvidhapakṣisevitaṃ pramattahārītakulopanāditam || 28 ||

30.33

mṛgendranādākulasannamānasaiḥ kvacitkvacidbaddhakadambakaṃ mṛgaiḥ |
praphullanānāvidhacārupaṅkajaiḥ sarastaḍāgairupaśobhitaṃ kvacit || 29 ||

30.34

niviḍaniculanīlaṃ nīlakaṇṭhābhirāmaṃ
madamuditavihaṃgavrātanādābhirāmam |
kusumitataruśākhālīnamattadvirephaṃ
navakisalayaśobhāśobhitaprāntaśākham || 30 ||

30.35

kvacicca dantikṣatacāruvīrutkvacillatāliṅgitacāruvṛkṣam |
kvacidvilāsālasagāminībhirniṣevitaṃ kiṃpuruṣāṅganābhiḥ || 31 ||

30.36

pārāvatadhvaninikūjitacāruśṛṅgairabhraṃkaṣaiḥ sitamanoharacārurūpaiḥ |
ākīrṇapuṣpanikarapraviviktahāsairvibhrājitaṃ tridaśadevakulairanekaiḥ || 32 ||

30.37

phullotpalāgarusahasravitānayuktaistoyāśayaiḥ samanuśobhitadevamārgam |
mārgāntarāgalitapuṣpavicitrabhakti sambaddhagulmaviṭapairvihagairupetam || 33 ||

30.38

tuṅgāgrairnīlapuṣpastabakabharanataprāntaśākhairaśokair
mattālivrātagītaśrutisukhajananairbhāsitāntaṃ manojñaiḥ |
rātrau candrasya bhāsā kusumitatilakairekatāṃ samprayātaṃ
chāyāsuptaprabuddhasthitahariṇakulāluptadarbhāṅkurāgram || 34 ||

30.39

haṃsānāṃ pakṣavātapracalitakamalasvacchavistīrṇatoyaṃ
toyānāṃ tīrajātapravikacakadalīvāṭanṛtyanmayūram |
māyūraiḥ pakṣacandraiḥ kvacidapi patitai rañjitakṣmāpradeśaṃ
deśe deśe nilīnapramuditavilasanmattahārītavṛndam || 35 ||

30.40

sāraṅgaiḥ kvacidupasevitapradeśaṃ
saṃchannaṃ kusumacayaiḥ kvacidvicitraiḥ |
hṛṣṭābhiḥ kvacidapi kiṃnarāṅganābhiḥ
kṣīvābhiḥ sumadhuragītavṛkṣaṣaṇḍam || 36 ||

30.41

saṃsṛṣṭaiḥ kvacidupaliptakīrṇapuṣpair
āvāsaiḥ parivṛtapādapaṃ munīnām |
ā mūlātphalanicitaiḥ kvacidviśālair
uttuṅgaiḥ panasamahīruhairupetam || 37 ||

30.42

phullātimuktakalatāgṛhalīnasiddhaṃ
siddhāṅganākanakanūpurarāvaramyam |
ramyapriyaṅgutarumañjarisaktabhṛṅgaṃ
bhṛṅgāvalīśabalitāmrakadambapuṣpam || 38 ||

30.43

puṣpotkarānilavighūrṇitapādapāgram
agre surebhavinipātitavaṃśagulmam |
gulmāntaraprasṛtabhītamṛgīsamūham
ūhāvatāṃ tanubhṛtāmapavargadātṛ || 39 ||

30.44

candrāṃśujāladhavalaistilakairmanojñaiḥ
sindūrakuṅkumakusumbhanibhairaśokaiḥ |
cāmīkarapratisamairatha karṇikāraiḥ
puṣpotkarairupacitaṃ suviśālaśākhaiḥ || 40 ||

30.45

kvacidañjanacūrṇābhaiḥ kvacidvidrumasaṃnibhaiḥ |
kvacitkāñcanasaṃkāśaiḥ puṣpairācitabhūtalam || 41 ||

30.46

puṃnāgeṣu dvijaśatavirutaṃ raktāśokastabakabharanatam |
ramyopāntaṃ klamaharapavanaṃ phullābjeṣu bhramaravilasitam || 42 ||

30.47

sakalabhuvanabhartā lokanāthastadānīṃ
tuhinaśikhariputryā sārdhamiṣṭairgaṇeśaiḥ |
vividhataruviśālaṃ mattahṛṣṭānyapuṣṭam
upavanamatiramyaṃ darśayāmāsa devyāḥ || 43 ||

30.48

devyuvāca |

30.49

udyānaṃ darśitaṃ deva śobhayā parayā yutam |
kṣetrasya tu guṇānsarvānpunarvaktumihārhasi || 44 ||

30.50

asya kṣetrasya māhātmyamavimuktasya tattadā |
śrutvāpi na hi me tṛptirato bhūyo vadasva me || 45 ||

30.51

deva uvāca |

30.52

idaṃ guhyatamaṃ kṣetraṃ sadā vārāṇasī mama |
sarveṣāmeva jantūnāṃ heturmokṣasya sarvadā || 46 ||

30.53

asminsiddhāḥ sadā devi madīyaṃ vratamāśritāḥ |
nānāliṅgadharā nityaṃ mama lokābhikāṅkṣiṇaḥ |
abhyasyanti paraṃ yogaṃ yuktātmāno jitendriyāḥ || 47 ||

30.54

nānāvṛkṣasamākīrṇe nānāvihagasevite |
kamalotpalapuṣpāḍhyaiḥ sarobhiḥ samalaṃkṛte || 48 ||

30.55

apsarogaṇagandharvaiḥ sadā saṃsevite śubhe |
rocate me sadāvāso yena kāryeṇa tacchṛṇu || 49 ||

30.56

manmanā mama bhaktaśca mayi sarvārpitakriyaḥ |
yathā mokṣamihāpnoti anyatra na tathā kvacit || 50 ||

30.57

etanmama puraṃ divyaṃ guhyādguhyataraṃ mahat |
brahmādayo vijānanti ye ca siddhā mumukṣavaḥ |
ataḥ priyamidaṃ kṣetramasmācceha ratirmama || 51 ||

30.58

vimuktaṃ na mayā yasmānmokṣyate vā kadācana |
mama kṣetramidaṃ tasmādavimuktamiti smṛtam || 52 ||

30.59

naimiśe 'tha kurukṣetre gaṅgādvāre 'tha puṣkare |
snānātsaṃsevanādvāpi na mokṣaḥ prāpyate yataḥ |
iha samprāpyate yena tata etadviśiṣyate || 53 ||

30.60

prayāge vā bhavenmokṣa iha vā matparigrahāt |
prayāgādapi tīrthāgryādidameva mahatsmṛtam || 54 ||

30.61

jaigīṣavyaḥ parāṃ siddhiṃ yo gataḥ sa mahātapāḥ |
asya kṣetrasya māhātmyādbhaktyā ca mama bhāvataḥ || 55 ||

30.62

jaigīṣavyaguhā śreṣṭhā yogināṃ sthānamiṣyate |
dhyāyatastatra māṃ nityaṃ yogāgnirdīpyate bhṛśam|
kaivalyaṃ paramaṃ yāti devānāmapi durlabham || 56 ||

30.63

avyaktaliṅgairmunibhiḥ sarvasiddhāntavedibhiḥ |
iha samprāpyate mokṣo durlabho 'nyatra karhicit || 57 ||

30.64

tebhyaścāhaṃ prayacchāmi yogaiśvaryamanuttamam |
ātmanaścaiva sāyujyamīpsitaṃ sthānameva ca || 58 ||

30.65

kuberaḥ sa mahāyakṣastathā sarvārpitakriyaḥ |
kṣetrasaṃsevanāddevi gaṇeśatvamavāpa ha || 59 ||

30.66

saṃvarto bhavitā yaśca so 'pi bhaktyā mamaiva tu |
ihaivārādhya māṃ devi siddhiṃ yāsyatyanuttamām || 60 ||

30.67

parāśarasuto yogī ṛṣirvyāso mahātapāḥ |
dharmavaktā bhaviṣyaśca vedasaṃsthāpravartakaḥ |
raṃsyate so 'pi padmākṣi kṣetre 'sminmunipuṃgavaḥ || 61 ||

30.68

brahmā devarṣibhiḥ sārdhaṃ viṣṇurvāyurdivākaraḥ |
devarājastathā śakro ye 'pi cānye divaukasaḥ |
upāsate mahātmānaḥ sarve māmiha suvrate || 62 ||

30.69

anye ca yoginaḥ siddhāśchannarūpā mahāvrate |
ananyamanaso bhūtvā māmihopāsate sadā || 63 ||

30.70

alarkaśca purīmetāṃ matprasādādavāpsyati |
sa caināṃ pūrvavatkṛtvā caturvarṇasamākulām || 64 ||

30.71

sphītāṃ janapadākīrṇāṃ bhuktvā ca suciraṃ nṛpaḥ |
mayi sarvārpitaprāṇo māmeva pratipatsyate || 65 ||

30.72

tataḥ prabhṛti cārvaṅgi ye 'pi kṣetranivāsinaḥ |
gṛhiṇo liṅgino vāpi madbhaktā matparāyaṇāḥ |
matprasādādgamiṣyanti mokṣaṃ paramadurgamam || 66 ||

30.73

viṣayāsaktacitto 'pi tyaktadharmaratirnaraḥ |
iha kṣetre mṛtaḥ so 'pi saṃsāraṃ na punarviśet || 67 ||

30.74

ye punarnirmamā dhīrāḥ sattvasthā vijitendriyāḥ |
vratinaśca nirārambhāḥ sarvato mayi bhāvitāḥ || 68 ||

30.75

dehabhedaṃ samāsādya dhīmantaḥ saṅgavarjitāḥ |
gatā eva paraṃ mokṣaṃ prasādānmama suvrate || 69 ||

30.76

janmāntarasahasreṣu yuñjanyogī yamāpnuyāt |
tamihaiva paraṃ mokṣaṃ maraṇādadhigacchati || 70 ||

30.77

etatsaṃkṣepato devi kṣetrasyāsya mahatphalam |
avimuktasya kathitaṃ mayā te guhyamuttamam || 71 ||

30.78

ataḥ parataraṃ nāsti kṣetraṃ guhyamitīśvari |
etadbudhyanti yogajñā ye ca yogīśvarā bhuvi || 72 ||

30.79

etadeva paraṃ jñānametadeva paraṃ śivam |
etadeva paraṃ brahma etadeva paraṃ padam || 73 ||

30.80

vārāṇasīti bhuvanatrayasārabhūtā
ramyā purī mama sadā girirājaputri |
atrāgatā vividhaduṣkṛtakāriṇo 'pi
pāpakṣayādvirajasaḥ pratibhānti martyāḥ || 74 ||

30.81

etatsmṛtaṃ priyatamaṃ mama devi nityaṃ
kṣetraṃ vicitratarugulmanikāmapuṣpam |
asminmṛtāstanubhṛtaḥ padamāpnuvanti
mokṣākhyamenasi ratāpi na saṃśayo 'tra || 75 ||

30.82

iti skandapurāṇe triṃśattamo 'dhyāyaḥ ||

Linked texts (4)