Pramāṇa · Search · About · API

Skandapurana 31

Skandapurāṇa (early; "Ambikākhaṇḍa") 31

Language
Sanskrit

31.1

sanatkumāra uvāca |

31.2

etasminnantare devo devīṃ prāha girīndrajām |
prayāma dātuṃ yakṣāya varaṃ bhaktāya bhāvini || 1 ||

31.3

bhakto mama varārohe tapasā hatakilbiṣaḥ |
arho varamasau labdhamasmatto bhuvaneśvari || 2 ||

31.4

evamuktvā tadā devaḥ saha devyā jagatpatiḥ |
jagāma yakṣo yatrāste kṛśo dhamanisaṃtataḥ || 3 ||

31.5

taṃ dṛṣṭvā praṇataṃ bhaktyā harikeśaṃ vṛṣadhvajaḥ |
divyaṃ cakṣuradāttasmai yenāpaśyatsa śaṃkaram || 4 ||

31.6

sanatkumāra uvāca |

31.7

atha yakṣastadā vyāsa śanairunmīlya locane |
apaśyatsagaṇaṃ devaṃ vṛṣaṃ caiva-m-upāśritam || 5 ||

31.8

deva uvāca |

31.9

balaṃ dadāni te pūrvaṃ traikālyaṃ darśanaṃ tathā |
sāvarṇyaṃ ca śarīrasya paśya māṃ vigatajvaraḥ || 6 ||

31.10

sanatkumāra uvāca |

31.11

tataḥ sa labdhvā tu varaṃ śarīreṇākṣatena ca |
pādayoḥ praṇatastasthau kṛtvā śirasi cāñjalim || 7 ||

31.12

uvāca sa tadā yakṣo varado 'smīti coditaḥ |
bhagavanbhaktimagryāṃ tu tvayyananyāṃ vidhatsva me || 8 ||

31.13

annadatvaṃ ca lokānāṃ gāṇapatyaṃ tathākṣayam |
avimukte ca te sthāne paśyeyaṃ sarvadā yathā |
etadicchāmi deveśa dattaṃ varamanuttamam || 9 ||

31.14

deva uvāca |

31.15

jarāmaraṇasaṃtyaktaḥ sarvaśokavivarjitaḥ |
bhaviṣyasi gaṇādhyakṣo varadaḥ sarvapūjitaḥ || 10 ||

31.16

ajayyaścāpi sarveṣāṃ yogaiśvaryasamanvitaḥ |
annadaścāpi lokebhyaḥ kṣetrapālo bhaviṣyasi || 11 ||

31.17

mahābalo mahāsattvo brahmaṇyo 'tha mama priyaḥ |
tryakṣaśca daṇḍapāṇiśca mahāyogī tathaiva ca || 12 ||

31.18

udbhramaḥ saṃbhramaścaiva gaṇau te paricārakau |
tavājñayā kariṣyete lokasyodbhramasaṃbhramau || 13 ||

31.19

sanatkumāra uvāca |

31.20

evaṃ sa bhagavānvyāsa yakṣaṃ kṛtvā gaṇeśvaram |
jagāma dhāma deveśaḥ saha tena sureśvaraḥ || 14 ||

31.21

atha dṛṣṭvā tato devīṃ devadevo vṛṣadhvajaḥ |
tapyato mandarasyāśu varadānārthamabravīt || 15 ||

31.22

deva uvāca |

31.23

devi phullāravindākṣi gamiṣyāmi sumadhyame |
mandaraṃ parvataśreṣṭhamanugrahavarepsayā || 16 ||

31.24

sabhāryaḥ sasutaścaiva sa hi māṃ sasuhṛjjanaḥ |
prasannastapasā śreṣṭho mandaraḥ parvatottamaḥ || 17 ||

31.25

adya varṣasahasrāṇi pañca divyāni pārvati |
tapyate tapasā śreṣṭho mayi sarvātmabhāvitaḥ || 18 ||

31.26

devyuvāca |

31.27

naya māmapi deveśa mandaraṃ cārukandaram |
na raṃsye 'haṃ vinā deva tvayā sarvajagatpate || 19 ||

31.28

tato devaḥ prahasyaināmuvāca parameśvaraḥ |
avimuktaṃ na moktavyaṃ kathaṃ tvaṃ yātumicchasi || 20 ||

31.29

devyuvāca |

31.30

iha caiva nivatsyāmi gamiṣyāmi ca mandaram |
avimuktamidaṃ sthānaṃ tato deva bhaviṣyati || 21 ||

31.31

deva uvāca |

31.32

evametadvarārohe yathā vadasi pārvati |
aiśvaryātsarvagā hi tvaṃ yathāhaṃ devi sarvagaḥ || 22 ||

31.33

sanatkumāra uvāca |

31.34

tataḥ sa bhagavāndevo vṛṣamāruhya sarvagam |
somaḥ sanandiḥ sagaṇo mandaraṃ prayayau haraḥ || 23 ||

31.35

sa gatvā bhuvaneśānastapyamānaṃ paraṃ tapaḥ |
apaśyanmandaraṃ tatra dṛṣṭvā cainamuvāca ha || 24 ||

31.36

varado 'smi girīśādya tapasānena te bhṛśam |
varaṃ vṛṇu yatheṣṭaṃ tvaṃ sarvaṃ tatpradadāni te || 25 ||

31.37

sanatkumāra uvāca |

31.38

sa evamuktaḥ śarveṇa dṛṣṭvā tribhuvaneśvaram |
somaṃ sanandinaṃ caiva praṇamya vṛṣavāhanam || 26 ||

31.39

punaḥ punarharaṃ dṛṣṭvā devīṃ caiva punaḥ punaḥ |
punaḥ punargaṇāṃścaiva nandinaṃ ca nanāma saḥ || 27 ||

31.40

taṃ tathā vyākulaṃ dṛṣṭvā harṣajāsrāvilekṣaṇam |
vareṇa cchandayāmāsa bhūya eva haro girim || 28 ||

31.41

mandara uvāca |

31.42

bhagavanyadi tuṣṭo 'si devadeva jagatpate |
mayi te vāsamicchāmi somasya sagaṇasya ca || 29 ||

31.43

icchāmi devadeveśa pādasparśena te sadā |
pavitrīkṛtamātmānaṃ somena sagaṇena ca || 30 ||

31.44

nānyaṃ varamihecchāmi tvatto deva jagadguro |
eṣa eva varo mahyaṃ dīyatāṃ bhuvaneśvara |
evamastviti taṃ prāha mandaraṃ varadastadā || 31 ||

31.45

bhagavānuvāca |

31.46

sanandī saha devyā ca nivatsyāmi sadā tvayi |
tvaṃ cāpi bhūbhṛtāṃ śreṣṭho jarāmaraṇavarjitaḥ |
abhedyaścaiva vajreṇa matprasādādbhaviṣyasi || 32 ||

31.47

ramyaśca sarvabhūtānāṃ hemaratnavibhūṣitaḥ |
apsarogaṇasaṃkīrṇaḥ surasiddhaniṣevitaḥ || 33 ||

31.48

sanatkumāra uvāca |

31.49

sadma-m-evāsṛjattatra jambūnadamayaṃ mahat |
manasātiguṇaṃ vyāsa na tenāsti samaṃ kvacit || 34 ||

31.50

na tādṛgbrahmaṇo 'pyasti kimutānyasya kasyacit |
tejasā varṣmaṇā kāntyā vṛṣa nāmneti viśrutam || 35 ||

31.51

vyāsa uvāca |

31.52

bhagavanbrahmaṇaḥ sūno sarvayogeśvareśvara |
na me tṛptistvayākhyāte devadevasya ceṣṭite || 36 ||

31.53

abhavajjaladaḥ pūrvaṃ vāhanaṃ rudravallabham |
tatkathaṃ saṃparityajya vṛṣabhe matimādadhe || 37 ||

31.54

sanatkumāra uvāca |

31.55

purā vedaḥ suto jajñe brahmaṇaḥ prathamo 'dbhutaḥ |
dvitīyaścaiva yajño 'bhūttaṃ ca loke 'bhyayuñjata || 38 ||

31.56

sa lokāpyāyanakaraḥ prayukto brahmaṇā svayam|
prajā vivardhayiṣatā nāvardhayadaśeṣataḥ || 39 ||

31.57

ātmānamatha sa jñātvā nātitejasamacyutaḥ |
tatāpa sumahadvyāsa tapo yajñaḥ suduścaram || 40 ||

31.58

atha tuṣṭastadā devaḥ śarvo yajñasya suvrata |
uvāca varado 'smīti sa vavre varadaṃ varam || 41 ||

31.59

yajña uvāca |

31.60

bhagavaṃl lokasiddhyarthaṃ prayukto 'haṃ svayambhuvā |
na ca me 'sti tathāvīryaṃ tanme yaccha namastava || 42 ||

31.61

deva uvāca |

31.62

jīmūto bhava lokānāṃ tava siddhirbhaviṣyati |
tato 'mṛtābhiradbhistvaṃ lokānsaṃvardhayiṣyasi || 43 ||

31.63

yajña uvāca |

31.64

jīmūtatvaṃ yadi mama lokasiddhikaraṃ śubham |
tasmādbhavantaṃ pṛṣṭhena vaheyaṃ vidyutālayaḥ || 44 ||

31.65

yathāhaṃ yajñabhāve 'pi vahāmi tvāṃ mahāprabham |
tathaiva jaladatve 'pi vaheyamahamavyayam || 45 ||

31.66

sanatkumāra uvāca |

31.67

evamastviti saṃprocya vāhanatve vyakalpayat |
jīmūtaṃ vyāsa bhagavānyajñamūrtimatiprabham || 46 ||

31.68

yadā tu yajato vyāsa dakṣasya sumahātmanaḥ |
śiraśchinnaṃ śareṇāśu yajñasyāmitatejasaḥ |
tadāśiraskaṃ taṃ yajñaṃ vāhanatvādapānudat || 47 ||

31.69

vyāsa uvāca |

31.70

kathaṃ yajñaṃ sa dakṣasya bhagavānāhanacchubham |
kāraṇaṃ cātra kiṃ vipra yena taṃ hatavānprabhuḥ || 48 ||

31.71

sanatkumāra uvāca |

31.72

śāpaḥ pūrvaṃ samākhyātaḥ kāraṇaṃ munisattama |
idaṃ ca śṛṇu me bhūyo vistareṇa purātanam || 49 ||

31.73

purā hi brahmaṇo vaktrātkṣuvato 'bhiviniḥsṛtaḥ |
baddhagodhāṅgulitraśca śarī tūṇī śarāsanī || 50 ||

31.74

khaḍgī kirīṭamālī ca kuṇḍalī kavacī tathā |
mahorasko mahotsāhaḥ puruṣaḥ kāñcanaprabhaḥ || 51 ||

31.75

kṣupa ityeva nāmnā taṃ brahmā svayamabhāṣata |
tamindro varayāmāsa rājānaṃ bhuvi lokapam || 52 ||

31.76

so 'bravīdyadi me vajramāyudhaṃ tvaṃ prayacchasi |
tataḥ syāṃ bhuvi rājāhaṃ nānyathā rocate mama || 53 ||

31.77

indra uvāca |

31.78

cintitaṃ karametatte vajrameṣyati nānyathā |
evaṃ bhavatu bhadraṃ te bhava rājā prajāhitaḥ || 54 ||

31.79

sanatkumāra uvāca |

31.80

sa evamuktastejasvī rājā bhuvi babhūva ha |
cyāvaniśca dadhīco 'sya sakhā samabhavattadā || 55 ||

31.81

sa tena saha saṃgamya sukhāsīno varāsane |
cakre kathā vicitrārthāḥ prīyamāṇaḥ punaḥ punaḥ || 56 ||

31.82

athābhavattayorvyāsa rāgo jātikṛtaḥ prabhuḥ |
kṣatraṃ śreṣṭhaṃ na vā śreṣṭhaṃ brahma śreṣṭhaṃ na veti ca || 57 ||

31.83

kṣupo 'bravītkṣatramiti dadhīco brahma veti ca |
abrūtāṃ kāraṇe cobhe na vyavartata kaścana || 58 ||

31.84

atha tīkṣṇatayā caiva tapodhikatayā tathā |
brāhmaṇatvasya cāgryatvāttathā daivakṛtena ca || 59 ||

31.85

kruddho dadhīcastaṃ vyāsa vāmahastena mūrdhani |
ājaghāna mahātejā vajreṇātāḍayatsa ca || 60 ||

31.86

vajreṇa sa dvidhā chinnaḥ śakramāhvayadavyayaḥ |
so 'vadattvaṃ mahāyogaḥ śaktaḥ saṃdhātumātmanā || 61 ||

31.87

svadehaṃ sa tathā śrutvā dadhīco yogamāyayā |
saṃdhayāmāsa śarvaṃ ca śaraṇaṃ samapadyata || 62 ||

31.88

sa sureśvaramārādhya prāpyāvadhyatvamuttamam |
vajrāsthitvamabhedyatvamajaratvaṃ ca śaṃkarāt |
sarvabhūtānukampitvaṃ mahāyogitvameva ca || 63 ||

31.89

punarāgātkṣupaṃ draṣṭuṃ punaḥ sakhyamabhūttayoḥ |
rāgo jātikṛto yaśca pūrvavatsa babhūva ha || 64 ||

31.90

vāmapādena cāpyenaṃ kṣupaṃ sa samatāḍayat |
punaśca vajramādāya sa cainamahanattadā |
na cārtiṃ na vyathāṃ tasya tadvajramakaronmune || 65 ||

31.91

avadhyatvamatho jñātvā kṣupastasya mahātmanaḥ |
nārāyaṇaṃ samāsādya varārthaṃ samarādhayat || 66 ||

31.92

varado 'smīti tuṣṭena viṣṇunā sa ca coditaḥ|
provāca praṇato viṣṇumidaṃ vyāsa mahāmanāḥ || 67 ||

31.93

kṣupa uvāca |

31.94

dadhīco nāma viprarṣiravadhyo 'kṣaya eva ca |
sakhā mama hṛṣīkeśa sa ca māmāha nityadā || 68 ||

31.95

bibhemyahaṃ na devasya rākṣasasyāsurasya vā |
piśācasyātha yakṣasya vayaso mānuṣasya vā |
bibhemīti yathā brūyāttathā tvaṃ kartumarhasi || 69 ||

31.96

evamukto nareśena sa viṣṇurlokabhāvanaḥ |
tathāstviti ca taṃ procya dadhīcasyāśramaṃ yayau || 70 ||

31.97

sa praviśyāśramaṃ vyāsa dadhīcenābhipūjitaḥ |
abhivādyāñjaliṃ kṛtvā dadhīcamidamabravīt || 71 ||

31.98

bhagavanbrāhmaṇaśreṣṭha pitāmahasamadyute |
varamekaṃ vṛṇe tvattastadbhavāndātumarhasi || 72 ||

31.99

prasādito 'haṃ viprendra kṣupeṇa śubhakarmaṇā |
varado 'smīti cāpyukto varaṃ vavre mahāmune |
proktaṃ tvayā bibhemīti brūhi tanmadanugrahāt || 73 ||

31.100

abhayaṃ sarvabhūtebhyo brāhmaṇasya na saṃśayaḥ |
avadhyaścāpi sarveṣāṃ mahāyogabalānvitaḥ |
abhītastvaṃ tathāpyadya madarthaṃ vada tatprabho || 74 ||

31.101

dadhīcastvevamukto vai viṣṇunā madhuraṃ tadā |
uvāca na bibhemīti bhūyo bhūyo janārdanam |
nāhaṃ vakṣye bibhemīti noktaṃ nāpyucyate mayā || 75 ||

31.102

sanatkumāra uvāca |

31.103

evamuktaścakrapāṇiścyāvaniṃ krodhamūrchitaḥ |
uvāca cakramudyamya bhayamasya vidarśayan || 76 ||

31.104

evameva hi kartavyā ye bhūtvā balavattarāḥ |
asvāmina iva premṇā bruvate durbalaṃ janam || 77 ||

31.105

na cedvakṣyasi bhīto 'smītyetaccakraṃ tatastava |
sunasaṃ mukhamādāya mahīṃ saṃprāpayiṣyati || 78 ||

31.106

cyāvaniruvāca |

31.107

kiṃ vṛthā cakramudyamya tvaṃ viṣṇo kleśamarchasi |
nāhaṃ cakrasya te gamyaḥ prasādāt tryambakasya tu || 79 ||

31.108

kiṃ tu jijñāsayā yāmi lokapālaśaraṇyatām |
teṣāṃ niṣkriyatāṃ jñātvā tato dhyāsyāmi śaṃkaram || 80 ||

31.109

evamuktvā cyāvanistu prādravadvaruṇaṃ prati |
śaraṇaṃ taṃ prapannaśca sa dadāvabhayaṃ prabhuḥ || 81 ||

31.110

tatra viṣṇośca devasya varuṇasya ca dhīmataḥ |
yuddhaṃ samabhavadghoraṃ bahūnabdānvibhīṣaṇam || 82 ||

31.111

nigṛhīte tu varuṇe cyāvaniryamamabhyagāt |
sa cāsyābhayadastasmai viṣṇunā nirjito yudhi |
tato 'gnimabhyagādvyāsa so 'pi tenābhinirjitaḥ || 83 ||

31.112

tataḥ sa muṣṭimādāya kuśānāṃ cyāvaniḥ śubham |
svamāśramamupāgamya tiṣṭha tiṣṭhetyabhāṣata || 84 ||

31.113

jijñāsārthaṃ lokapālānahaṃ śaraṇameyivān |
abalāste ca sarve 'pi mayyeva balamuttamam || 85 ||

31.114

adya garvaṃ ca darpaṃ ca balaṃ yacca tavādbhutam |
tatsarvaṃ nāśayiṣyāmi tiṣṭhedānīṃ janārdana || 86 ||

31.115

tato yuddhaṃ samabhavattumulaṃ lomaharṣaṇam |
nārāyaṇasya ca vyāsa cyāvaneśca mahātmanaḥ || 87 ||

31.116

yānyastrāṇi śarā ye ca nārāyaṇakaracyutāḥ |
yogena tāndadhīco 'sau kuśamuṣṭau nyaveśayat || 88 ||

31.117

tato viṣṇoryogabalādgātrebhyaḥ saṃprajajñire |
devā yuyudhire sarve viṣṇunā saha daṃśitāḥ || 89 ||

31.118

tānapyaśeṣataḥ sarvānsāyudhānsaha vāhanaiḥ |
kuśamuṣṭau susaṃkruddho viṣṇuvarjaṃ nyaveśayat || 90 ||

31.119

tataḥ sarvāmarairvyāsa kuśamuṣṭiṃ praveśitaiḥ |
yogena tejasā caiva dadhīcena mahātmanā || 91 ||

31.120

viṣṇuṃ saṃvignarūpaṃ tu kopāveśātpramohitam |
tatrāgamya svayaṃ brahmā tadā vacanamabravīt || 92 ||

31.121

kiṃ tavānena govinda vṛthā yatnena saddvije |
kṛtenāsya dadhīcasya śarvāllabdhavarasya tu || 93 ||

31.122

kiṃ na vetsi yathā hyeṣa prasādātparameśvarāt |
avadhyatvaṃ suyogitvaṃ guṇaiśvaryatvameva ca |
vajrāsthisāratāṃ caiva labdhavānsvayamīśvarāt || 94 ||

31.123

na caivaṃ tvadvidhā deva brāhmaṇeṣu vikurvate |
tasmādāśu nivartasva kṣamayainaṃ dvijottamam || 95 ||

31.124

tato brahmavacaḥ śrutvā sa viṣṇurlokabhāvanaḥ |
yogena tadbalaṃ jñātvā dadhīcasya ca śaṃkarāt |
kṣamayāmāsa viprendraṃ svaṃ cāvāsamathābhyagāt || 96 ||

31.125

brahmāpi tamṛṣiṃ sāntvya pūjayitvā ca lokapaḥ |
jagāmādarśanaṃ vyāsa saha sarvāmaraistadā || 97 ||

31.126

dadhīco 'pi mahātejāstapastepe svake 'śrame |
mahādevaprasādārthamugraṃ vāyvambubhojanaḥ || 98 ||

31.127

athāsya yuktasya tadā tapasā bhāskaradyuteḥ |
tutoṣa bhagavāṃstryakṣastuṣṭaścaivābravīdidam || 99 ||

31.128

deva uvāca |

31.129

cyāvane tapasānena tava tuṣṭo 'smi suvrata |
brūhi yatte 'bhilaṣitaṃ kṛtameva hi tanmayā || 100 ||

31.130

dadhīca uvāca |

31.131

bhagavanyadi tuṣṭo 'si yadi deyo varaśca me |
icchāmi viṣṇunā sārdhaṃ sarvāndevāṃstvayā jitān || 101 ||

31.132

sanatkumāra uvāca |

31.133

tataḥ prahasya varado dadhīcamṛṣisattamam |
evamastviti taṃ prāha praṇatārtiharo haraḥ || 102 ||

31.134

tasmindatte tadā tena tryambakena vare śubhe |
amanyata sthitaṃ vairaṃ kṣupeṇa saha vai ṛṣiḥ || 103 ||

31.135

dhyāyantaṃ taṃ tathā dṛṣṭvā bhagavāngovṛṣadhvajaḥ |
uvāca varamanyacca brūhi vipra dadāni te || 104 ||

31.136

dadhīca uvāca |

31.137

yasmātsthitamidaṃ vairaṃ varadānāttava prabho |
iha tasmāttava sthānaṃ nāmnaitena bhavatvaja || 105 ||

31.138

deva uvāca |

31.139

sthāneśvaramiti khyātaṃ nāmnaitatsthānamuttamam |
bhavitṛ krośaparyantaṃ nānāpuṣpalatākulam || 106 ||

31.140

atra yo 'bhyarcayenmāṃ tu paraṃ niyamamāsthitaḥ |
trirātropoṣitaḥ samyaksnātvā nadyāṃ tu mānavaḥ || 107 ||

31.141

brāhmaṇaṃ bhojayitvā ca caruṃ dharmeṇa saṃyutaḥ |
sarvapāpavinirmukto rudralokamavāpnuyāt || 108 ||

31.142

sthāṇutīrthaṃ ca bhavitṛ tavaiva pāpanāśanam |
aśvamedhaphalaṃ hyatra snātaḥ prāpnoti puṣkalam || 109 ||

31.143

ayaṃ cāpi vaṭaḥ śrīmānsthito 'haṃ yatra sāmpratam |
varaṃ dātuṃ madākhyāto nāmnā sthāṇuvaṭo mahān |
bhaviṣyati na saṃdehaḥ phalaṃ cāsyāpi me śṛṇu || 110 ||

31.144

yo 'tra tiṣṭhedahorātraṃ vāgyato niyatāśanaḥ |
cīrṇaṃ varṣaṃ bhavettena sthāṇuvratamanuttamam || 111 ||

31.145

sarvapāpavinirmukto gaṇapaḥ sa bhavenmama |
akampano nāma mahānmahāyogabalānvitaḥ || 112 ||

31.146

yaśca prāṇānniyamavānyamavānathavā punaḥ |
parityajeta manujastasya puṇyaphalaṃ mahat || 113 ||

31.147

sarvapāpavinirmuktaḥ sarvabandhavivarjitaḥ |
gaṇeśvaro nandisamaḥ sa me bhavati sarvagaḥ || 114 ||

31.148

sthāneśvare yastvidamekarātraṃ sthitvā kṣapetsarvamaśeṣato hi |
sa sarvapāpapravimuktacetā gaṇeśvaro me bhavitātibhīmaḥ || 115 ||

31.149

skandapurāṇa ekatriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||

Linked texts (3)