Skandapurana 31
Skandapurāṇa (early; "Ambikākhaṇḍa") 31
- Language
- Sanskrit
31.1
sanatkumāra uvāca |
31.2
etasminnantare devo devīṃ prāha girīndrajām |
prayāma dātuṃ yakṣāya varaṃ bhaktāya bhāvini || 1 ||
31.3
bhakto mama varārohe tapasā hatakilbiṣaḥ |
arho varamasau labdhamasmatto bhuvaneśvari || 2 ||
31.4
evamuktvā tadā devaḥ saha devyā jagatpatiḥ |
jagāma yakṣo yatrāste kṛśo dhamanisaṃtataḥ || 3 ||
31.5
taṃ dṛṣṭvā praṇataṃ bhaktyā harikeśaṃ vṛṣadhvajaḥ |
divyaṃ cakṣuradāttasmai yenāpaśyatsa śaṃkaram || 4 ||
31.6
sanatkumāra uvāca |
31.7
atha yakṣastadā vyāsa śanairunmīlya locane |
apaśyatsagaṇaṃ devaṃ vṛṣaṃ caiva-m-upāśritam || 5 ||
31.8
deva uvāca |
31.9
balaṃ dadāni te pūrvaṃ traikālyaṃ darśanaṃ tathā |
sāvarṇyaṃ ca śarīrasya paśya māṃ vigatajvaraḥ || 6 ||
31.10
sanatkumāra uvāca |
31.11
tataḥ sa labdhvā tu varaṃ śarīreṇākṣatena ca |
pādayoḥ praṇatastasthau kṛtvā śirasi cāñjalim || 7 ||
31.12
uvāca sa tadā yakṣo varado 'smīti coditaḥ |
bhagavanbhaktimagryāṃ tu tvayyananyāṃ vidhatsva me || 8 ||
31.13
annadatvaṃ ca lokānāṃ gāṇapatyaṃ tathākṣayam |
avimukte ca te sthāne paśyeyaṃ sarvadā yathā |
etadicchāmi deveśa dattaṃ varamanuttamam || 9 ||
31.14
deva uvāca |
31.15
jarāmaraṇasaṃtyaktaḥ sarvaśokavivarjitaḥ |
bhaviṣyasi gaṇādhyakṣo varadaḥ sarvapūjitaḥ || 10 ||
31.16
ajayyaścāpi sarveṣāṃ yogaiśvaryasamanvitaḥ |
annadaścāpi lokebhyaḥ kṣetrapālo bhaviṣyasi || 11 ||
31.17
mahābalo mahāsattvo brahmaṇyo 'tha mama priyaḥ |
tryakṣaśca daṇḍapāṇiśca mahāyogī tathaiva ca || 12 ||
31.18
udbhramaḥ saṃbhramaścaiva gaṇau te paricārakau |
tavājñayā kariṣyete lokasyodbhramasaṃbhramau || 13 ||
31.19
sanatkumāra uvāca |
31.20
evaṃ sa bhagavānvyāsa yakṣaṃ kṛtvā gaṇeśvaram |
jagāma dhāma deveśaḥ saha tena sureśvaraḥ || 14 ||
31.21
atha dṛṣṭvā tato devīṃ devadevo vṛṣadhvajaḥ |
tapyato mandarasyāśu varadānārthamabravīt || 15 ||
31.22
deva uvāca |
31.23
devi phullāravindākṣi gamiṣyāmi sumadhyame |
mandaraṃ parvataśreṣṭhamanugrahavarepsayā || 16 ||
31.24
sabhāryaḥ sasutaścaiva sa hi māṃ sasuhṛjjanaḥ |
prasannastapasā śreṣṭho mandaraḥ parvatottamaḥ || 17 ||
31.25
adya varṣasahasrāṇi pañca divyāni pārvati |
tapyate tapasā śreṣṭho mayi sarvātmabhāvitaḥ || 18 ||
31.26
devyuvāca |
31.27
naya māmapi deveśa mandaraṃ cārukandaram |
na raṃsye 'haṃ vinā deva tvayā sarvajagatpate || 19 ||
31.28
tato devaḥ prahasyaināmuvāca parameśvaraḥ |
avimuktaṃ na moktavyaṃ kathaṃ tvaṃ yātumicchasi || 20 ||
31.29
devyuvāca |
31.30
iha caiva nivatsyāmi gamiṣyāmi ca mandaram |
avimuktamidaṃ sthānaṃ tato deva bhaviṣyati || 21 ||
31.31
deva uvāca |
31.32
evametadvarārohe yathā vadasi pārvati |
aiśvaryātsarvagā hi tvaṃ yathāhaṃ devi sarvagaḥ || 22 ||
31.33
sanatkumāra uvāca |
31.34
tataḥ sa bhagavāndevo vṛṣamāruhya sarvagam |
somaḥ sanandiḥ sagaṇo mandaraṃ prayayau haraḥ || 23 ||
31.35
sa gatvā bhuvaneśānastapyamānaṃ paraṃ tapaḥ |
apaśyanmandaraṃ tatra dṛṣṭvā cainamuvāca ha || 24 ||
31.36
varado 'smi girīśādya tapasānena te bhṛśam |
varaṃ vṛṇu yatheṣṭaṃ tvaṃ sarvaṃ tatpradadāni te || 25 ||
31.37
sanatkumāra uvāca |
31.38
sa evamuktaḥ śarveṇa dṛṣṭvā tribhuvaneśvaram |
somaṃ sanandinaṃ caiva praṇamya vṛṣavāhanam || 26 ||
31.39
punaḥ punarharaṃ dṛṣṭvā devīṃ caiva punaḥ punaḥ |
punaḥ punargaṇāṃścaiva nandinaṃ ca nanāma saḥ || 27 ||
31.40
taṃ tathā vyākulaṃ dṛṣṭvā harṣajāsrāvilekṣaṇam |
vareṇa cchandayāmāsa bhūya eva haro girim || 28 ||
31.41
mandara uvāca |
31.42
bhagavanyadi tuṣṭo 'si devadeva jagatpate |
mayi te vāsamicchāmi somasya sagaṇasya ca || 29 ||
31.43
icchāmi devadeveśa pādasparśena te sadā |
pavitrīkṛtamātmānaṃ somena sagaṇena ca || 30 ||
31.44
nānyaṃ varamihecchāmi tvatto deva jagadguro |
eṣa eva varo mahyaṃ dīyatāṃ bhuvaneśvara |
evamastviti taṃ prāha mandaraṃ varadastadā || 31 ||
31.45
bhagavānuvāca |
31.46
sanandī saha devyā ca nivatsyāmi sadā tvayi |
tvaṃ cāpi bhūbhṛtāṃ śreṣṭho jarāmaraṇavarjitaḥ |
abhedyaścaiva vajreṇa matprasādādbhaviṣyasi || 32 ||
31.47
ramyaśca sarvabhūtānāṃ hemaratnavibhūṣitaḥ |
apsarogaṇasaṃkīrṇaḥ surasiddhaniṣevitaḥ || 33 ||
31.48
sanatkumāra uvāca |
31.49
sadma-m-evāsṛjattatra jambūnadamayaṃ mahat |
manasātiguṇaṃ vyāsa na tenāsti samaṃ kvacit || 34 ||
31.50
na tādṛgbrahmaṇo 'pyasti kimutānyasya kasyacit |
tejasā varṣmaṇā kāntyā vṛṣa nāmneti viśrutam || 35 ||
31.51
vyāsa uvāca |
31.52
bhagavanbrahmaṇaḥ sūno sarvayogeśvareśvara |
na me tṛptistvayākhyāte devadevasya ceṣṭite || 36 ||
31.53
abhavajjaladaḥ pūrvaṃ vāhanaṃ rudravallabham |
tatkathaṃ saṃparityajya vṛṣabhe matimādadhe || 37 ||
31.54
sanatkumāra uvāca |
31.55
purā vedaḥ suto jajñe brahmaṇaḥ prathamo 'dbhutaḥ |
dvitīyaścaiva yajño 'bhūttaṃ ca loke 'bhyayuñjata || 38 ||
31.56
sa lokāpyāyanakaraḥ prayukto brahmaṇā svayam|
prajā vivardhayiṣatā nāvardhayadaśeṣataḥ || 39 ||
31.57
ātmānamatha sa jñātvā nātitejasamacyutaḥ |
tatāpa sumahadvyāsa tapo yajñaḥ suduścaram || 40 ||
31.58
atha tuṣṭastadā devaḥ śarvo yajñasya suvrata |
uvāca varado 'smīti sa vavre varadaṃ varam || 41 ||
31.59
yajña uvāca |
31.60
bhagavaṃl lokasiddhyarthaṃ prayukto 'haṃ svayambhuvā |
na ca me 'sti tathāvīryaṃ tanme yaccha namastava || 42 ||
31.61
deva uvāca |
31.62
jīmūto bhava lokānāṃ tava siddhirbhaviṣyati |
tato 'mṛtābhiradbhistvaṃ lokānsaṃvardhayiṣyasi || 43 ||
31.63
yajña uvāca |
31.64
jīmūtatvaṃ yadi mama lokasiddhikaraṃ śubham |
tasmādbhavantaṃ pṛṣṭhena vaheyaṃ vidyutālayaḥ || 44 ||
31.65
yathāhaṃ yajñabhāve 'pi vahāmi tvāṃ mahāprabham |
tathaiva jaladatve 'pi vaheyamahamavyayam || 45 ||
31.66
sanatkumāra uvāca |
31.67
evamastviti saṃprocya vāhanatve vyakalpayat |
jīmūtaṃ vyāsa bhagavānyajñamūrtimatiprabham || 46 ||
31.68
yadā tu yajato vyāsa dakṣasya sumahātmanaḥ |
śiraśchinnaṃ śareṇāśu yajñasyāmitatejasaḥ |
tadāśiraskaṃ taṃ yajñaṃ vāhanatvādapānudat || 47 ||
31.69
vyāsa uvāca |
31.70
kathaṃ yajñaṃ sa dakṣasya bhagavānāhanacchubham |
kāraṇaṃ cātra kiṃ vipra yena taṃ hatavānprabhuḥ || 48 ||
31.71
sanatkumāra uvāca |
31.72
śāpaḥ pūrvaṃ samākhyātaḥ kāraṇaṃ munisattama |
idaṃ ca śṛṇu me bhūyo vistareṇa purātanam || 49 ||
31.73
purā hi brahmaṇo vaktrātkṣuvato 'bhiviniḥsṛtaḥ |
baddhagodhāṅgulitraśca śarī tūṇī śarāsanī || 50 ||
31.74
khaḍgī kirīṭamālī ca kuṇḍalī kavacī tathā |
mahorasko mahotsāhaḥ puruṣaḥ kāñcanaprabhaḥ || 51 ||
31.75
kṣupa ityeva nāmnā taṃ brahmā svayamabhāṣata |
tamindro varayāmāsa rājānaṃ bhuvi lokapam || 52 ||
31.76
so 'bravīdyadi me vajramāyudhaṃ tvaṃ prayacchasi |
tataḥ syāṃ bhuvi rājāhaṃ nānyathā rocate mama || 53 ||
31.77
indra uvāca |
31.78
cintitaṃ karametatte vajrameṣyati nānyathā |
evaṃ bhavatu bhadraṃ te bhava rājā prajāhitaḥ || 54 ||
31.79
sanatkumāra uvāca |
31.80
sa evamuktastejasvī rājā bhuvi babhūva ha |
cyāvaniśca dadhīco 'sya sakhā samabhavattadā || 55 ||
31.81
sa tena saha saṃgamya sukhāsīno varāsane |
cakre kathā vicitrārthāḥ prīyamāṇaḥ punaḥ punaḥ || 56 ||
31.82
athābhavattayorvyāsa rāgo jātikṛtaḥ prabhuḥ |
kṣatraṃ śreṣṭhaṃ na vā śreṣṭhaṃ brahma śreṣṭhaṃ na veti ca || 57 ||
31.83
kṣupo 'bravītkṣatramiti dadhīco brahma veti ca |
abrūtāṃ kāraṇe cobhe na vyavartata kaścana || 58 ||
31.84
atha tīkṣṇatayā caiva tapodhikatayā tathā |
brāhmaṇatvasya cāgryatvāttathā daivakṛtena ca || 59 ||
31.85
kruddho dadhīcastaṃ vyāsa vāmahastena mūrdhani |
ājaghāna mahātejā vajreṇātāḍayatsa ca || 60 ||
31.86
vajreṇa sa dvidhā chinnaḥ śakramāhvayadavyayaḥ |
so 'vadattvaṃ mahāyogaḥ śaktaḥ saṃdhātumātmanā || 61 ||
31.87
svadehaṃ sa tathā śrutvā dadhīco yogamāyayā |
saṃdhayāmāsa śarvaṃ ca śaraṇaṃ samapadyata || 62 ||
31.88
sa sureśvaramārādhya prāpyāvadhyatvamuttamam |
vajrāsthitvamabhedyatvamajaratvaṃ ca śaṃkarāt |
sarvabhūtānukampitvaṃ mahāyogitvameva ca || 63 ||
31.89
punarāgātkṣupaṃ draṣṭuṃ punaḥ sakhyamabhūttayoḥ |
rāgo jātikṛto yaśca pūrvavatsa babhūva ha || 64 ||
31.90
vāmapādena cāpyenaṃ kṣupaṃ sa samatāḍayat |
punaśca vajramādāya sa cainamahanattadā |
na cārtiṃ na vyathāṃ tasya tadvajramakaronmune || 65 ||
31.91
avadhyatvamatho jñātvā kṣupastasya mahātmanaḥ |
nārāyaṇaṃ samāsādya varārthaṃ samarādhayat || 66 ||
31.92
varado 'smīti tuṣṭena viṣṇunā sa ca coditaḥ|
provāca praṇato viṣṇumidaṃ vyāsa mahāmanāḥ || 67 ||
31.93
kṣupa uvāca |
31.94
dadhīco nāma viprarṣiravadhyo 'kṣaya eva ca |
sakhā mama hṛṣīkeśa sa ca māmāha nityadā || 68 ||
31.95
bibhemyahaṃ na devasya rākṣasasyāsurasya vā |
piśācasyātha yakṣasya vayaso mānuṣasya vā |
bibhemīti yathā brūyāttathā tvaṃ kartumarhasi || 69 ||
31.96
evamukto nareśena sa viṣṇurlokabhāvanaḥ |
tathāstviti ca taṃ procya dadhīcasyāśramaṃ yayau || 70 ||
31.97
sa praviśyāśramaṃ vyāsa dadhīcenābhipūjitaḥ |
abhivādyāñjaliṃ kṛtvā dadhīcamidamabravīt || 71 ||
31.98
bhagavanbrāhmaṇaśreṣṭha pitāmahasamadyute |
varamekaṃ vṛṇe tvattastadbhavāndātumarhasi || 72 ||
31.99
prasādito 'haṃ viprendra kṣupeṇa śubhakarmaṇā |
varado 'smīti cāpyukto varaṃ vavre mahāmune |
proktaṃ tvayā bibhemīti brūhi tanmadanugrahāt || 73 ||
31.100
abhayaṃ sarvabhūtebhyo brāhmaṇasya na saṃśayaḥ |
avadhyaścāpi sarveṣāṃ mahāyogabalānvitaḥ |
abhītastvaṃ tathāpyadya madarthaṃ vada tatprabho || 74 ||
31.101
dadhīcastvevamukto vai viṣṇunā madhuraṃ tadā |
uvāca na bibhemīti bhūyo bhūyo janārdanam |
nāhaṃ vakṣye bibhemīti noktaṃ nāpyucyate mayā || 75 ||
31.102
sanatkumāra uvāca |
31.103
evamuktaścakrapāṇiścyāvaniṃ krodhamūrchitaḥ |
uvāca cakramudyamya bhayamasya vidarśayan || 76 ||
31.104
evameva hi kartavyā ye bhūtvā balavattarāḥ |
asvāmina iva premṇā bruvate durbalaṃ janam || 77 ||
31.105
na cedvakṣyasi bhīto 'smītyetaccakraṃ tatastava |
sunasaṃ mukhamādāya mahīṃ saṃprāpayiṣyati || 78 ||
31.106
cyāvaniruvāca |
31.107
kiṃ vṛthā cakramudyamya tvaṃ viṣṇo kleśamarchasi |
nāhaṃ cakrasya te gamyaḥ prasādāt tryambakasya tu || 79 ||
31.108
kiṃ tu jijñāsayā yāmi lokapālaśaraṇyatām |
teṣāṃ niṣkriyatāṃ jñātvā tato dhyāsyāmi śaṃkaram || 80 ||
31.109
evamuktvā cyāvanistu prādravadvaruṇaṃ prati |
śaraṇaṃ taṃ prapannaśca sa dadāvabhayaṃ prabhuḥ || 81 ||
31.110
tatra viṣṇośca devasya varuṇasya ca dhīmataḥ |
yuddhaṃ samabhavadghoraṃ bahūnabdānvibhīṣaṇam || 82 ||
31.111
nigṛhīte tu varuṇe cyāvaniryamamabhyagāt |
sa cāsyābhayadastasmai viṣṇunā nirjito yudhi |
tato 'gnimabhyagādvyāsa so 'pi tenābhinirjitaḥ || 83 ||
31.112
tataḥ sa muṣṭimādāya kuśānāṃ cyāvaniḥ śubham |
svamāśramamupāgamya tiṣṭha tiṣṭhetyabhāṣata || 84 ||
31.113
jijñāsārthaṃ lokapālānahaṃ śaraṇameyivān |
abalāste ca sarve 'pi mayyeva balamuttamam || 85 ||
31.114
adya garvaṃ ca darpaṃ ca balaṃ yacca tavādbhutam |
tatsarvaṃ nāśayiṣyāmi tiṣṭhedānīṃ janārdana || 86 ||
31.115
tato yuddhaṃ samabhavattumulaṃ lomaharṣaṇam |
nārāyaṇasya ca vyāsa cyāvaneśca mahātmanaḥ || 87 ||
31.116
yānyastrāṇi śarā ye ca nārāyaṇakaracyutāḥ |
yogena tāndadhīco 'sau kuśamuṣṭau nyaveśayat || 88 ||
31.117
tato viṣṇoryogabalādgātrebhyaḥ saṃprajajñire |
devā yuyudhire sarve viṣṇunā saha daṃśitāḥ || 89 ||
31.118
tānapyaśeṣataḥ sarvānsāyudhānsaha vāhanaiḥ |
kuśamuṣṭau susaṃkruddho viṣṇuvarjaṃ nyaveśayat || 90 ||
31.119
tataḥ sarvāmarairvyāsa kuśamuṣṭiṃ praveśitaiḥ |
yogena tejasā caiva dadhīcena mahātmanā || 91 ||
31.120
viṣṇuṃ saṃvignarūpaṃ tu kopāveśātpramohitam |
tatrāgamya svayaṃ brahmā tadā vacanamabravīt || 92 ||
31.121
kiṃ tavānena govinda vṛthā yatnena saddvije |
kṛtenāsya dadhīcasya śarvāllabdhavarasya tu || 93 ||
31.122
kiṃ na vetsi yathā hyeṣa prasādātparameśvarāt |
avadhyatvaṃ suyogitvaṃ guṇaiśvaryatvameva ca |
vajrāsthisāratāṃ caiva labdhavānsvayamīśvarāt || 94 ||
31.123
na caivaṃ tvadvidhā deva brāhmaṇeṣu vikurvate |
tasmādāśu nivartasva kṣamayainaṃ dvijottamam || 95 ||
31.124
tato brahmavacaḥ śrutvā sa viṣṇurlokabhāvanaḥ |
yogena tadbalaṃ jñātvā dadhīcasya ca śaṃkarāt |
kṣamayāmāsa viprendraṃ svaṃ cāvāsamathābhyagāt || 96 ||
31.125
brahmāpi tamṛṣiṃ sāntvya pūjayitvā ca lokapaḥ |
jagāmādarśanaṃ vyāsa saha sarvāmaraistadā || 97 ||
31.126
dadhīco 'pi mahātejāstapastepe svake 'śrame |
mahādevaprasādārthamugraṃ vāyvambubhojanaḥ || 98 ||
31.127
athāsya yuktasya tadā tapasā bhāskaradyuteḥ |
tutoṣa bhagavāṃstryakṣastuṣṭaścaivābravīdidam || 99 ||
31.128
deva uvāca |
31.129
cyāvane tapasānena tava tuṣṭo 'smi suvrata |
brūhi yatte 'bhilaṣitaṃ kṛtameva hi tanmayā || 100 ||
31.130
dadhīca uvāca |
31.131
bhagavanyadi tuṣṭo 'si yadi deyo varaśca me |
icchāmi viṣṇunā sārdhaṃ sarvāndevāṃstvayā jitān || 101 ||
31.132
sanatkumāra uvāca |
31.133
tataḥ prahasya varado dadhīcamṛṣisattamam |
evamastviti taṃ prāha praṇatārtiharo haraḥ || 102 ||
31.134
tasmindatte tadā tena tryambakena vare śubhe |
amanyata sthitaṃ vairaṃ kṣupeṇa saha vai ṛṣiḥ || 103 ||
31.135
dhyāyantaṃ taṃ tathā dṛṣṭvā bhagavāngovṛṣadhvajaḥ |
uvāca varamanyacca brūhi vipra dadāni te || 104 ||
31.136
dadhīca uvāca |
31.137
yasmātsthitamidaṃ vairaṃ varadānāttava prabho |
iha tasmāttava sthānaṃ nāmnaitena bhavatvaja || 105 ||
31.138
deva uvāca |
31.139
sthāneśvaramiti khyātaṃ nāmnaitatsthānamuttamam |
bhavitṛ krośaparyantaṃ nānāpuṣpalatākulam || 106 ||
31.140
atra yo 'bhyarcayenmāṃ tu paraṃ niyamamāsthitaḥ |
trirātropoṣitaḥ samyaksnātvā nadyāṃ tu mānavaḥ || 107 ||
31.141
brāhmaṇaṃ bhojayitvā ca caruṃ dharmeṇa saṃyutaḥ |
sarvapāpavinirmukto rudralokamavāpnuyāt || 108 ||
31.142
sthāṇutīrthaṃ ca bhavitṛ tavaiva pāpanāśanam |
aśvamedhaphalaṃ hyatra snātaḥ prāpnoti puṣkalam || 109 ||
31.143
ayaṃ cāpi vaṭaḥ śrīmānsthito 'haṃ yatra sāmpratam |
varaṃ dātuṃ madākhyāto nāmnā sthāṇuvaṭo mahān |
bhaviṣyati na saṃdehaḥ phalaṃ cāsyāpi me śṛṇu || 110 ||
31.144
yo 'tra tiṣṭhedahorātraṃ vāgyato niyatāśanaḥ |
cīrṇaṃ varṣaṃ bhavettena sthāṇuvratamanuttamam || 111 ||
31.145
sarvapāpavinirmukto gaṇapaḥ sa bhavenmama |
akampano nāma mahānmahāyogabalānvitaḥ || 112 ||
31.146
yaśca prāṇānniyamavānyamavānathavā punaḥ |
parityajeta manujastasya puṇyaphalaṃ mahat || 113 ||
31.147
sarvapāpavinirmuktaḥ sarvabandhavivarjitaḥ |
gaṇeśvaro nandisamaḥ sa me bhavati sarvagaḥ || 114 ||
31.148
sthāneśvare yastvidamekarātraṃ sthitvā kṣapetsarvamaśeṣato hi |
sa sarvapāpapravimuktacetā gaṇeśvaro me bhavitātibhīmaḥ || 115 ||
31.149
skandapurāṇa ekatriṃśattamo 'dhyāyaḥ ||
Linked texts (3)
- Skanda Purāṇa (Kumāra Kavi) — Kumāra Kavi, Sanskrit
- Sahyādrikhaṇḍa — Sanskrit
- Śivabhaktamāhātmya — Sanskrit