Avantikhanda (Avantikhaṇḍa)

अवन्तिखण्ड

Language: Sanskrit
Date: 550–1800 CE
Extent: 173 passages, 863 words
Text: complete digital text
Source: sa.wikisource · CC BY-SA 4.0 (Wikisource transcription; the work itself is in the public domain)

1 adhyāyaḥ 8 — 172 parts
2 revā khaṇḍam — 1 part

Text

adhyāyaḥ 8

1.p1

.. vyāsa uvāca .. ..

1.p2

ācāraḥ paramo dharmaḥ sarvadharmaparāyaṇaḥ ..

1.p3

svadharmaniratāścaiva jitakrodhā jiteṃdriyāḥ .. 1 ..

1.p4

rudralokaṃ vrajaṃtīha nātra citrā matirmama ..

1.p5

asaṃśayaṃ ca gacchaṃti lokānanyāñchaśiprabhaiḥ .. 2 ..

1.p6

vināpi kṣetravāsena tathaiva niyamena ca ..

1.p7

striyo mlecchāśca śūdrāśca paśavaḥ pakṣiṇo mṛgāḥ .. 3 ..

1.p8

mūkā jaḍāṃdhabadhi rāstaponiyamavarjitāḥ ..

1.p9

eṣāṃ tu kā gatiścette mahākālavane mṛtāḥ .. 4 ..

1.p10

.. sanatkumāra uvāca .. ..

1.p11

striyo mlecchāśca mūḍhāśca paśavaḥ pakṣiṇo mṛgāḥ ..

1.p12

kālenaiva mṛtā vyāsa rudralokaṃ vrajaṃti te .. 5 ..

1.p13

śarīrairdivyarūpaiśca sarvabhogasamanvitāḥ ..

1.p14

ramaṃte śaṃbhunā sārdhaṃ smaśāne pretasaṃkule .. 6 ..

1.p15

nirbhatsitā purā devī kālīti pārvatīti ca ..

1.p16

tadā sā kupitā devī kaṭake śaṃkaraṃ prati ..7..

1.p17

evaṃ hi kalaho jātaḥ śivagauryorhi yatra tu ..

1.p18

devastatra samudbhūto nāmnā kalakaleśvaraḥ .. 8 ..

1.p19

kṛtamagre tadā kuṃḍaṃ nāmnā kalahanāśanam ..

1.p20

snāne tatra kṛte vyāsa jātā'kalahinī priyā .. 9 ..

1.p21

tasmiṃstīrthe naraḥ snātvā pūjayitvā maheśvaram ..

1.p22

upoṣya rajanīmekāṃ kulānāṃ tārayecchatam ..10..

1.p23

tatra yacchati yo dānaṃ truṭimātraṃ ca caṃdanam ..

1.p24

ātmanā tāri tāstena daśa pūrve daśāpare .. 11 ..

1.p25

bhūmidānaṃ ca yastatra pradāsyati naro mune ..

1.p26

api gocarmamātreṇa sarvabhūmyadhipo bhavet .. 12 ..

1.p27

gāmekāṃ rakti kāmekāṃ bhūmerapyekamaṃgulam ..

1.p28

yaḥ pradāsyati bhaktyā hi sa vai rājā bhaviṣyati .. 13 ..

1.p29

dhenumaśvāṃstilānvastraṃ bhājanaṃ tāmradohanam ..

1.p30

upānahaśca cchatraṃ ca tathā ca śreṣṭhapāduke .. 14 ..

1.p31

ye pradāsyaṃti viprebhyasteṣāṃ lokāḥ sadā'kṣayāḥ ..

1.p32

tasya dakṣiṇapārśve tu pṛṣṭhe mātrākhya devatāḥ .. 15 ..

1.p33

sā tatra sarvalokānāṃ devī duritahāriṇī ..

1.p34

sarvatīrthaṃ tu vijñeyaṃ maṇikarṇikamuttamam .. 16 ..

1.p35

tasminsnātvā tu yaḥ paśyetpṛṣṭhamātara ādarāt..

1.p36

sa muktaḥ sarvapāpebhyaḥ siddhimāpnoti vāṃchitām .. 17 ..

1.p37

tāsāṃ tu darśanaṃ kṛtvā mārge gamanamācaret..

1.p38

na bhayaṃ tasya corebhyo rakṣobhūtabhayaṃ tathā .. 18 ..

1.p39

svadeśe paradeśe vā parvateṣvaṭavīṣu ca ..

1.p40

na samudre bhayaṃ tasya tathā vai duṣṭabhāvanā .. 19 ..

1.p41

grahapīḍāsu sarvāsu tathā rājabhayādikam ..

1.p42

bastaṃ vā yadi vā meṣaṃ mahiṣaṃ cāpi ghātayet .. 20 ..

1.p43

devīmuddiśya yo vipra so'bhīṣṭaphalamaśnute ..

1.p44

āśvinasya sitāṣṭamyāmardharātrigate naraḥ .. .. 21 ..

1.p45

yaḥ snāti purato devyāḥ sa siddhi labhate parām ..

1.p46

mṛtaputrā ca yā nārī kuṇḍe snātvā sabhartṛkā .. 22 ..

1.p47

snāti vai phalakumbhena agre devyā vidhānataḥ ..

1.p48

snātvā nānyamukhaṃ paśyetkumbhasnānena vai mune .. 23 ..

1.p49

tasya saṃjāyate putro yathā devaḥ ṣaḍānanaḥ ..

1.p50

pṛṣṭhe mātuḥ paraṃ puṇyaṃ tīrthamapsarasāṃ śubham .. 24 ..

1.p51

rūpasaubhāgyasaṃpannastatra snāto bhavennaraḥ ..

1.p52

urvaśyā vai purā vyāsa tīrthasyāsya prabhāvataḥ .. 25 ..

1.p53

bhartā purūravā labdhaṃ aileyoṃ'sau mahīpatiḥ ..

1.p54

iti kautūhalaṃ śrutvā vyāso vacanamabravīt .. 26 ..

1.p55

.. vyāsa uvāca .. ..

1.p56

kathamapsarasāṃ tīrthaṃ tatra jātaṃ mahāmune ..

1.p57

kāraṇena yathā tena yasminkāle pratiṣṭhitam ..

1.p58

tathā tanme savistāraṃ sarahasyaṃ prakīrtaya .. 27 ..

1.p59

kathaṃ purūravāścāsau bhāryāstasya varāpsarāḥ ..

1.p60

urvaśīnāma kā sā tu kena jātā varāṃganā ..

1.p61

sarvametadyathāvṛttaṃ vada kautūhalaṃ hi me .. 28 ..

1.p62

.. sanatkumāra uvāca .. ..

1.p63

naranārāyaṇau pūrvaṃ yatra vai tepatustapaḥ .. 29 ..

1.p64

badarikāśramasthau tau tenendro bhayamāgataḥ ..

1.p65

sarvāścāpsaraso hṛdyā rūpayauvanadarpitāḥ .. 30 ..

1.p66

ādiṣṭā yā maghavatā vighnārthaṃ ca samāgatāḥ ..

1.p67

tau dṛṣṭvāpsarasastatra ramantīrmadavihvalāḥ .. 31 ..

1.p68

vighnārthamiha āyātāstadā devau jajalpatuḥ ..

1.p69

asmākaṃ na striyaḥ saṃti tena vai vighnakāraṇam .. 32 ..

1.p70

evaṃ saṃjalpya ca naro nārāyaṇamuvāca ha ..

1.p71

kariṣyāmyahamekāṃ vai āsāṃ tu rūpato'dhikām..33..

1.p72

maṃjaryā sahakārasya strīmūrubhyāṃ cakāra ha ..

1.p73

rūpeṇāpratimāṃ loke sarvābharaṇabhūṣitām .. 34 ..

1.p74

utthitāṃ pramadāṃ dṛṣṭvā jvalanābhāṃ varāṃganām ..

1.p75

gatvā śaśaṃsustāḥ śakraṃ na rtau lobhayituṃ kṣamāḥ .. 35 ..

1.p76

śakrastāsāṃ vacaḥ śrutvā gatvā devāvuvāca ha ..

1.p77

praṇāmāvanato bhūtvā kṛtvā śirasi cāṃjalim .. 36 ..

1.p78

ahamarthī striyāścāsyāḥ prasādaḥ kriyatāmiti ..

1.p79

tatastāṃ dadaturdevāviṃdrāya parameśvarau .. 37 ..

1.p80

asmadvacanasāmarthyādgṛhāṇemāṃ tvamurvaśīm ..

1.p81

ūrubhyāṃ janitā yasmānnareṇeyaṃ varāṃganā .. 38 ..

1.p82

maṃjaryā sahakārasya teneyamurvaśī smṛtā ..

1.p83

puraṃdaro gṛhītvā tāmurvaśīṃ paramāṃganām .. 39 ..

1.p84

gatvā svargamathāhūya citrāṃgadamuvāca ha ..

1.p85

śikṣā'syāḥ kriyatāṃ citra yathā nṛtye vicakṣaṇā .. 40 ..

1.p86

kriyatāmacirādeṣā yatnamāsthāya śobhanam ..

1.p87

evamukte tu śakreṇa kṛtā tena vicakṣaṇā ..

1.p88

varaṃ pravīṇā sā jātā nṛtye gīte ca kovidā .. 41 ..

1.p89

evaṃ sā nyavasattatra surasadmani sundarī ..

1.p90

gate bahutithe kāle tatrā gātsa nareśvaraḥ .. 42 ..

1.p91

ilasyaputro dharmātmā nāmnā caiva purūravāḥ ..

1.p92

indrasyārddhāsanagato nṛtyaṃ paśyati tatra ha .. 43 ..

1.p93

nṛtyantīṃ vāsavasyāgre urvaśīṃ vīkṣya kāmukaḥ ..

1.p94

hṛtacittastayā rājā na kiṃcitpratyapadyata .. 44 ..

1.p95

dhairyaṃ citte samāveśya muhūrtaṃ paryavasthitaḥ ..

1.p96

urvaśī ca tadā tena darśanāhatamānasā .. 45 ..

1.p97

tatpradeśādviniṣkramya kāmārtā cātivihvalā ..

1.p98

bhūmau sā patitā bālā ucchritādraṃgamaṇḍalāt .. 46 ..

1.p99

athātmānaṃ ca saṃvedya utthitā bhūmimaṇḍalāt ..

1.p100

dṛṣṭā sā rājasiṃhena manmathena prapīḍitā .. 47 ..

1.p101

gataḥ purūravā bhūmiṃ tāmeva manasā smaran ..

1.p102

smarantī rājaśārdūlaṃ gatā sāpyurvaśī gṛham .. 48 ..

1.p103

citrāṃgadagṛhe gatvā dūtaṃ sātha cakāra ha ..

1.p104

citrāṃgadena sā nītā rātrau yatra purūravāḥ .. 49 ..

1.p105

urvaśyā rahitaḥ svargaḥ śūnyo'pyāsīddivaukasām ..

1.p106

rātrāveva ca sā tena ānītā tridivaṃ punaḥ .. 50 ..

1.p107

tayā virahitaḥ so'pi śūnyacittaḥ paribhraman ..

1.p108

unmattatāṃ gato vyāsa ṣaṣṭivarṣāṇi pārthivaḥ ..51..

1.p109

paribhramansa tīrthāni mahākālavanaṃ gataḥ ..

1.p110

gaṃdha veṃṇorvaśī svarge nītā sā paramāpsarāḥ .. 52 ..

1.p111

nāpi śete na vā snāti he rājanniti jalpati ..

1.p112

tāvadapsarasaḥ sarvāstāḥ prāptā yatra corvaśī .. 53 ..

1.p113

raṃbhā ca menakā caiva pramlocā puṃjikasthalī ..

1.p114

jalapūrṇāśrupūrṇā ca vasaṃtā caṃdrikā tathā .. 54 ..

1.p115

sūryadattā viśālākṣī caṃdrā candraprabhā tathā ..

1.p116

āgatya tāstu sahitā urvaśīṃ vākyamabruvan .. 55 ..

1.p117

kiṃ rodiṣi varārohe martyahetoḥ sulocane ..

1.p118

tadvākyamurvaśī tāsāṃ śrutvā vacanama bravīt .. 56 ..

1.p119

saukhyaṃ ṣaṇḍho na jānāti saṃgātstrīpuṃsayorhi yat ..

1.p120

anayopamayā jñeyaṃ tasyārthe kṛtaniścayā .. 57 ..

1.p121

śrutvā ceti vacastasyāstāḥ saṃmaṃtrya samāhitāḥ ..

1.p122

avidite ca devānāṃ mahākālavane gatāḥ .. 58 ..

1.p123

nṛpaṃ ca dadṛśustatra vṛkṣacchāyāniṣevitam ..

1.p124

dṛṣṭvā cātha nṛpaṃ sarvā bhṛśaṃ jātāḥ suvihvalāḥ .. 59 ..

1.p125

dṛṣṭvā tathāvidhāḥ sarvāḥ kāmārtā surayoṣitaḥ ..

1.p126

mūḍhacittāḥ prahasyaivamurvaśī vākyamabravīt ..60..

1.p127

.. urvaśyuvāca .. ..

1.p128

ayaṃ sa puruṣavyāghro vinā yenāhamīdṛśī ..

1.p129

ailaḥ purūravā nāma vikhyāto jagatīpatiḥ .. 61 ..

1.p130

evaṃ bruvantyāṃ vai tasyāmurvaśyāmapsarogaṇaḥ ..

1.p131

maunībhūtaściraṃ tasthau lajjayānatakandharaḥ .. 62 ..

1.p132

etasminnantare prāyādbhagavāṃstatra nāradaḥ ..

1.p133

dṛṣṭvā tathāgatāḥ sarvā urvaśyā sahitaṃ nṛpam .. 63 ..

1.p134

saṃprekṣya ca tataḥ prāha ki yūyamiha nisvanāḥ ..

1.p135

tyaktvā tathāvidhaṃ ramyamindrasyālayamuttamam .. 64 ..

1.p136

varaṃ ca vriyatāṃ śīghraṃ viyogo na bhavi ṣyati ..

1.p137

māhātmyaṃ cāsya tīrthasya kathayāmāsa nāradaḥ .. 65 ..

1.p138

asminhi durbhagā tīrthe snātvā strī puruṣo'pi vā ..

1.p139

saubhāgyaṃ labhate samyaksarvabhogāṃstathottamān .. 66 ..

1.p140

ātmānaṃ tolayedyastu tilairvā lavaṇena vā ..

1.p141

śarkarābhiśca bahvībhirvittaśāṭhyavivarjitaḥ .. 67 ..

1.p142

guḍena madhunā vāpi devīmuddisya pārvatīm ..

1.p143

lavaṇena svarūpāḍhyastilaiḥ sarvāṃgaśobhanaḥ .. 68 ..

1.p144

dravyavṛddhiḥ śarkarayā guḍenāṃgeṣu pūrṇatā ..

1.p145

madhunā caiva saubhāgyaṃ tīrthasyāsya prabhāvataḥ .. 69 ..

1.p146

dvādaśaiva tu yugmāni devyā devasya bhojayet ..

1.p147

kūpīṃ nakhariṇīṃ dadyāttāṭaṃkaṃ katakāṃjanam .. 70 ..

1.p148

vetrajāṃ kaṃcukīṃ caiva vastre kausuṃbhake tathā ..

1.p149

śvetānulepanaṃ puṃsāṃ strīṇāṃ dadyācca kuṃkumam .. 71 ..

1.p150

āṣāḍhe śrāvaṇe vāpi māsi bhādrapade tathā ..

1.p151

śuklāśvinatṛtīyāyā muttamaṃ vratamācaret .. 72 ..

1.p152

uttamā jāyate nārī yathā devī umā tathā ..

1.p153

umāmaheśvarau kāryau sauvarṇau ca svaśaktitaḥ .. 73 ..

1.p154

dhāryau nāryā hi tau devau svayaṃ tulāvarohaṇe ..

1.p155

phalāni caiva deyāni śākāni vividhāni ca .. 74 ..

1.p156

tatra dattaṃ hutaṃ japtaṃ sarvaṃ koṭiguṇaṃ bhavet ..

1.p157

evaṃ yā kurute tatra tīrthe nārī samāhitā .. 75 ..

1.p158

gandharvāpsarasāṃ loke mṛtā yāti na saṃśayaḥ ..

1.p159

atra tīrthe ca dve liṃge pūjite devadānavaiḥ .. 76 ..

1.p160

dṛṣṭvā te paramāṃ siddhiṃ prāpnuto daṃpatī tadā ..

1.p161

kārtikyāṃ tu viśeṣeṇa kṛtvā tatra prajāgaram ..

1.p162

saṃpūjya gaṃdhapuṣpaiśca rudralokamavāpnuyāt .. 77 ..

1.p163

yathā devyāḥ svarūpeṇa viyogo naiva dṛśyate ..

1.p164

tathā tayorviyogaśca dṛśyate na kadācana .. 78 ..

1.p165

evaṃ kṛtvātha tāṃ vipra sarvāśca tridivaṃ gatāḥ ..

1.p166

uktamapsarasāṃ tīrthaṃ tīrthāṃtaramathocyate .. 79 ..

1.p167

dakṣiṇe pṛṣṭhadevyā vai māhiṣaṃ kuṇḍamucyate ..

1.p168

mahiṣo dānavaḥ pūrvaṃ nihato gaṇanāyakaiḥ .. 80 ..

1.p169

tatra tīrthe naraḥ snātvā mātṝḥ saṃpūjya yatnataḥ ..

1.p170

pretarakṣaḥ piśācānāṃ pīḍayā sa vimucyate ..81 ..

1.8

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ pañcama
āvantyakhaṇḍe'vantīkṣetramāhātmye'psaraḥkuṇḍamāhātmyavarṇanaṃnāmāṣṭamo'dhyāḥ.. 8

Avantikhanda (Avantikhaṇḍa)

Contents

Text

adhyāyaḥ 8