Pramāṇa · Search · About · API

Dharmaranyakhanda 1

Dharmāraṇyakhaṇḍa 1

Language
Sanskrit

1.1

atha śrīskāṃde mahāpurāṇe tṛtīye brahmakhaṇḍe dharmāraṇyakhaṃḍaprārambhaḥ ( 3-2 )
śrīgaṇeśāya namaḥ || || tartuṃ saṃsṛtivāridhiṃ trijagatāṃ naurnāma yasya prabhoryenedaṃ sakalaṃ vibhāti satataṃ jātaṃ sthitaṃ saṃsṛtam || yaścaitanyaghanapramāṇa
vidhuro vedāṃtavedyo vibhustaṃ vande sahajaprakāśamamalaṃ śrīrāmacandraṃ param (|| 1||) dārāḥ putrā dhanaṃ vā parijanasahito baṃdhuvargaḥ priyo vā mātā bhrātā
pitā vā śvaśurakulajanā bhṛtya aiśvaryyavitte || vidyā rūpaṃ vimalabhavanaṃ yauvanaṃ yauvataṃ vā sarvaṃ vyarthaṃ maraṇasamaye dharma ekaḥ sahāyaḥ (||2||) naimiṣe nimi
ṣakṣetre ṛṣayaḥ śaunakādayaḥ || satraṃ svargāya lokāya sahasrasamamāsata

1.2

ekadā sūtamāyāṃtaṃ dṛṣṭvā taṃ śaunakādayaḥ || paraṃ harṣaṃ samāviṣṭāḥ papurnetraiḥ
sucetasā || citrāḥ śrotuṃ kathāstatra parivavrustapasvinaḥ

1.3

atha teṣūpaviṣṭeṣu tapasviṣu mahātmasu || nirdiṣṭamāsanaṃ bheje vinayāllomaharṣaṇaḥ

1.4

sukhāsīnaṃ ca taṃ dṛṣṭvā viśrāṃtamupalakṣya ca || athāpṛcchaṃsta ṛṣayaḥ kāścitprāstāvikīḥ kathāḥ

1.5

purāṇamakhilaṃ tāta purā te'dhītavānpitā
kaccitvayāpi tatsarvamadhītaṃ lomaharṣaṇe

1.6

kathayasva kathāṃ sūta puṇyāṃ pāpaniṣūdinīm || śrutvā yāṃ yāti vilayaṃ pāpaṃ janmaśatodbhavam

1.7

sūta uvāca || || śrībhāratyaṃghri Pugalṃ gaṇanā thapadadvayam || sarveṣāṃ caiva devānāṃ namaskṛtya vadāmyaham

1.8

śaktīṃścaiva vasūṃścaiva mahāntyāṅgādideva
tāḥ || namaskṛtya śubhānviprāṃnkavimukhyāṃśca sarvaśaḥ

1.9

abhīṣṭadevatāścaiva praṇamya gurusattamam || namaskṛtya śubhāndevātrāmādīṃśca viśeṣataḥ

1.10

yānsmṛtvā trividhaiḥ pāpairmucyate nātra saṃśayaḥ || teṣāṃ prasādādvakṣye'haṃ tīrthānāṃ phalamuttamam || sarveṣāṃ ca niyaṃtāraṃ dharmātmānaṃ praṇamya ca

1.11

dharmāraṇyapatistriviṣṭapapatirnityaṃ bhavānīpatiḥ pāpāṅgaḥ sthirabhogayogasulabho devaḥ sa dharmeśvaraḥ || sarveṣāṃ hṛdayāni jīvakalayā vyāpya sthitaḥ
sarvadā dhyātvā yaṃ na punarvaviśaṃti manujāḥ saṃsārakārāgṛham

1.12

sūta uvāca || || ekadā tu sa dharmmo vai jagāma brahmasaṃsadi || tāṃ
sabhāṃ sa samālokya jñānaniṣṭho'bhavattadā

1.13

devairmunivaraiḥ krāṃtāṃ sabhāmālokya vismitaḥ || devairyakṣaistathā nāgaiḥ pannagaiśca tathā'suraiḥ

1.14

ṛṣibhiḥ siddhagaṃdharvaiḥ samākrāṃtocitāsanā || sasukhā sā sabhā brahmanna śītā na ca gharmmadā

1.15

na kṣudhaṃ na pipāsāṃ ca na glāniṃ
prāpnuvantyuta || nānārūpairiva kṛtā maṇibhiḥ sā sabhā varaiḥ

1.16

staṃbhaiśca vidhṛtā sā tu śāśvatī na ca sakṣayā || divyairnānāvidhairbhā
vairbhāsadbhiramitaprabhā

1.17

a̍ti candraṃ ca sūryyaṃ ca śikhinaṃ ca svayaṃprabhā || dīpyate nākapṛṣṭhasthā bhartsayaṃtīva bhāskaram

1.18

tasyāṃ
sa bhagavānchāsti vividhāndevamānuṣān || svayameko'niśaṃ brahmā sarvalokapitāmahaḥ

1.19

upatiṣṭhaṃti cāpyenaṃ prajānāṃ patayaḥ prabhum || dakṣaḥ
pracetāḥ pulaho marīciḥ kaśyapaḥ prabhuḥ

1.20

bhṛguratrirvasiṣṭhaśca gautamo'tha tathāṃgirāḥ || pulastyaśca kratuścaiva prahlādaḥ karddamastathā

1.21

atharvāṃgirasaścaiva vālakhilyā marīcipāḥ || mano'ntarikṣaṃ vidyāśca vāyustejo jalaṃ mahī

1.22

śabdasparśau tathā rūpaṃ raso
gaṃdhastathaiva ca || prakṛtiśca vikāraśca sadasatkāraṇaṃ tathā

1.23

agastyaśca mahātejā mārkaṃḍeyaśca vīryavān || jamadagnirbharadvājaḥ saṃvartaścayavana
stathā

1.24

durvāsāśca mahābhāga ṛṣyaśṛṃgaśca dhārmikaḥ|| sanatkumāro bhagavānyogācāryo mahātapāḥ

1.25

asito devalaścaiva jaigīṣavyaśca
tattvavit || āyurvedastathāṣṭāṃgo gāndharvaścaiva tatra hi

1.26

caṃdramāḥ saha nakṣatrairādityaśca gabhastimān || vāyavastaṃtavaścaiva saṃkalpaḥ prāṇa eva
ca

1.27

mūrtimaṃto mahātmāno mahāvrataparāyaṇāḥ || ete cānye ca bahavo brahmāṇaṃ samupāsire

1.28

artho dharmaśca kāmaśca harṣo dveṣastamo damaḥ
āyāṃti tasyāṃ sahitā gaṃdharvāpsarasāṃ gaṇāḥ

1.29

śukrādyāśca grahāścaiva ye cānye tatsamīpagāḥ || maṃtrā rathaṃtaraṃ caiva hārimānvasumānapi

1.30

mahito viśvakarmā ca vasavaścaiva sarvaśaḥ || tathā pitṛgaṇāḥ sarve sarvāṇi ca havīṃṣyatha

1.31

ṛgvedaḥ sāmavedaśca yajurvedastathaiva ca || atharvaveda
śca tathā sarvaśāstrāṇi caiva ha

1.32

itihāsopavedāśca vedāṃgāni ca sarvaśaḥ || medhā dhṛtiḥ smṛtiścaiva prajñā buddhiryaśaḥ samāḥ

1.33

kāla
cakraṃ ca taddivyaṃ nityamakṣayamavyayam || yāvantyo devapatnyaśca sarvā eva manojavāḥ

1.34

gārhapatyā nākacarāḥ pitaro lokaviśrutāḥ || somapā
ekaśṛṃgāśca tathā sarve tapasvinaḥ

1.35

nāgāḥ suparṇāḥ paśavaḥ pitāmahamupāsate || sthāvarā jaṃgamāścāpi mahābhūtāstathā pare

1.36

puraṃdaraśca
deveṃdro varuṇo dhanadastathā || mahādevaḥ sahomo'tra sadā gacchati sarvadaḥ

1.37

gacchaṃti sarvadā devā nārāyaṇastatharṣayaḥ || ṛṣayo vālakhilyāśca
yonijāyānijāstathā

1.38

yatkiṃcitriṣu lokeṣu dṛśyate sthāṇu jaṃgamam || tasyāṃ sahopaviṣṭāyaṃ tatra jñātvā sa dharmavit

1.39

devairmuni
varaiḥ krāṃtāṃ samālokyātivismitaḥ|| harṣeṇa mahatā yukto romāṃcitatanūruhaḥ

1.40

tatra dharmo mahātejāḥ kathāṃ pāpapraṇāśinīm || vācyamānāṃ tu
śuśrāva vyāsenāmitatejasā

1.41

dharmāraṇyakathāṃ divyāṃ tathaiva sumanoharām || dharmārthakāmamokṣāṇāṃ phaladātrīṃ tathaiva ca

1.42

putrapautraprapau
trādiphaladātrīṃ tathaiva ca || dhāraṇācchravaṇāccāpi paṭhanāccāvalokanāt

1.43

tāṃ niśamyasu vistīrṇāṃ kathāṃ brahmāṃḍasaṃbhavām || pramodotphullanayano
brahmāṇamanumatya ca

1.44

kṛtakāryopi dharmātmā gaṃtukāmastadābhavat || namaskṛtya tadā dharmo brahmāṇaṃ sa pitāmaham

1.45

anujñātastadā
tena gato'sau yamaśāsanam || pitāmahaprasādācca śrutvā puṇyapradāyinīm

1.46

dharmāraṇyakathāṃ divyāṃ pavitrāṃ pāpanāśinīm || sa gato'nucaraiḥ
sārddhaṃ tataḥ saṃyaminīṃ prati

1.47

amātyānucaraiḥ sārdhaṃ praviṣṭaḥ svapuraṃ yamaḥ || tatrāṃtare mahātejā nārado munipuṃgavaḥ

1.48

durnirīkṣyaḥ kṛpā
yuktaḥ samadarśī taponidhiḥ || tapasā dagdhadehopi viṣṇubhaktiparāyaṇaḥ

1.49

sarvagaḥ sarvaviccaiva nāradaḥ sarvadā śuciḥ || vedādhyayanaśīlaśca tvāgata
statra saṃsadi

1.50

taṃ dṛṣṭvā sahasā dharmo bhāryayā sevakaiḥ saha || saṃmukho harṣasaṃyukto gacchanneva sa satvaraḥ

1.51

adya me saphalaṃ janma adya me saphalaṃ
kulam || adya me saphalo dharmastvayyāyāte tapodhane

1.53

arghyapādyādividhinā pūjāṃ kṛtvā vidhānataḥ || daṃḍavattaṃ praṇamyātha vidhinā copaveśitaḥ
52||āsane sve mahādivye ratnakāṃcanabhūṣite || citrārpitā sabhā sarvā dīpā nirvāttagā iva

1.54

vidhāya kuśalapraśnaṃ svāgatenābhinaṃdya tam
praharṣamatulaṃ lebhe dharmāraṇyakathāṃ smaran

1.55

nāradaṃ pūjayitvā tu prahṛṣṭenāṃtarātmanā || harṣitaṃ tu yamaṃ dṛṣṭvā nārado vismitānanaḥ

1.56

ciṃtayāmāsa manasā kimidaṃ harṣito hariḥ || atiharṣaṃ ca taṃ dṛṣṭvā yamarājasvarūpiṇam || āścaryamanasaṃ caiva nāradaḥ pṛṣṭavāṃstadā

1.57

nārada uvāca || || kiṃ dṛṣṭaṃ bhavatāścaryaṃ kiṃ vā labdhaṃ mahatpadam || duṣṭastvaṃ duṣṭakarmā ca duṣṭātmā krodharūpadhṛk

1.58

pāpināṃ yamanaṃ
caivametadrūpaṃ mahattaram || saumyarūpaṃ kathaṃ jātametanme saṃśayaḥ prabho

1.59

adya tvaṃ harṣasaṃyukto dṛśyase kena hetunā || kathayasva mahākāya harṣasyaiva
hi kāraṇam

1.60

dharmarāja uvāca || || śrūyatāṃ brahmaputraitatkathayāmi na saṃśayaḥ || purāhaṃ brahmasadanaṃ gatavānabhivaṃditum

1.61

tatrāsīnaḥ sabhāmadhye sarvalokaikapūjite || nānā kathāḥ śrutāstatra dharmmavargasamanvitāḥ

1.62

kathāḥ puṇyā dharmayutā ramyā vyāsamukhācchrutāḥ
dharmakāmārthasaṃyuktāḥ sarvāghaughavināśinīḥ

1.63

yāḥ śrutvā sarvapāpebhyo mucyaṃte brahmahatyayā || tārayaṃti pitṛgaṇāñchatamekottaraṃ mune

1.64

nārada uvāca || || kīdṛśī tatkathā me tāṃ praśaṃsa bhavatā śrutām || kathāṃ yama mahābāho śrotukāmosmyahaṃ ca tām

1.65

yama uvāca || || ekadā brahmaloke'haṃ namaskartuṃ pitāmaham || gatavānasmi taṃ deśaṃ kāryākāryavicāraṇe

1.66

mayā tatrādbhutaṃ dṛṣṭaṃ śrutaṃ
ca munisattama || dharmmāraṇyakathāṃ divyāṃ kṛṣṇadvaipāyaneritām

1.67

śrutvā kathāṃ mahāpuṇyāṃ brahmannabrahmāṃḍagāṃ śubhām || guṇapūrṇāṃ satyayuktāṃ tena
harṣeṇa harṣitaḥ

1.68

anyaccaiva muniśreṣṭha tavāgamanakāraṇam || śubhāya ca sukhāyaiva kṣemāya ca jayāya hi

1.69

ādyāsmi kṛtakṛtyo'hamadyāhaṃ
sukṛtī mune || dharmonāmādya jāto'haṃ tava padyugmadarśanāt

1.70

pūjyo'haṃ ca kṛtārtho'haṃ dhanyo'haṃ cādya nārada || yuṣmatpādaprasādācca pūjyo'haṃ
bhuvanatraye

1.71

sūta uvāca || || evaṃvidhairvacobhiśca toṣito munisattamaḥ || papraccha parayā bhaktyā dharmāraṇyakathāṃ śubhām

1.72

nārada uvāca || || śrutā vyāsamukhāddharmma dharmāraṇyakathā śubhā || tatsarvaṃ hi kathaya me vistīrṇaṃ ca yathātatham

1.73

yama
uvāca || || vyagro'haṃ satataṃ brahmanprāṇināṃ sukhaduḥkhinām || tattatkarmānusāreṇa gatiṃ dātuṃ sukhetaram

1.74

tathāpi sādhusaṃgo hi dharmāyaiva
prajāyate || iha loke paratrāpi kṣemāya ca sukhāya ca

1.75

brahmaṇaḥ sannidhau yacca śrutaṃ vyāsamukheritam || tatsarvaṃ kathayiṣyāmi mānuṣāṇāṃ hitā
ya vai

1.76

sūta uvāca || || yamena kathitaṃ sarvaṃ yacchrutaṃ brahmasaṃsadi || ādimadhyāvasānaṃ ca sarvaṃ naivātra saṃśayaḥ

1.77

kalidvāpara
yormadhye dharmaputraṃ yudhiṣṭhiram || gato'sau nārado martye rājyaṃ dharmasutasya vai

1.78

āgataḥ śrīhareraṃśo nāradaḥ pratyadṛśyata || jvalitāgnipratīkāśo
bālārkasadṛśekṣaṇaḥ

1.79

savyāpavṛttaṃ vipulaṃ jaṭāmaṃḍalamudvahan || caṃdrāṃśuśukle vasane vasāno rukmabhūṣaṇaḥ

1.80

vīṇāṃ gṛhītvā mahatīṃ kakṣā
saktāṃ sakhīmiva || kṛṣṇājinottarāsaṃgo hemayajñopavītavān

1.81

daṇḍī kamaṃḍalukaraḥ sākṣādbahmāharivāparaḥ || bhettā jagati guhyānāṃ vigrahāṇāṃ gu
hopamaḥ

1.82

maharṣigaṇasaṃsiddho vidvāngāṃdharvavedavit || vairakelikalo vipro brāhmaḥ kalirivāparaḥ

1.83

devagaṃdharvalokānāmādivaktā sunigrahaḥ
gātā caturṇāṃ vedānāmudgātā harisadguṇān

1.84

sa nārado'tha viprarṣirbrahmalokacaro'vyayaḥ|| āgato'tha purīṃ harṣāddharmarājena pālitām

1.85

athatatropaviṣṭeṣu rājanyeṣu mahātmasu || mahatsu copaviṣṭeṣu gaṃdharveṣu ca tatra vai

1.86

lokānanucaransarvānāgataḥ sa maharṣirāṭ || nāradaḥ sumahātejā
ṛṣibhiḥ sahitastadā

1.87

tamāgatamṛṣiṃ dṛṣṭvā nāradaṃ sarvadharmavit || siṃhāsanātsamutthāya prayayau sanmukhastadā

1.88

abhyavādayata prītyā vinayāva
natastadā || tadarhamāsanaṃ tasmai saṃpradāya yathāvidhi

1.89

gāṃ caiva madhuparkaṃ ca saṃpradāyārthameva ca || arcayāmāsa ratnaiśca sarvakāmaiśca dharmavit

1.90

tutoṣa ca yathāvacca pūjāṃ prāpya ca dharmavit || kuśalī tvaṃ mahābhāga tapasaḥ kuśalaṃ tava

1.91

na kaścidbādhate duṣṭo daityo hi svargabhūpatim
sune kalyāṇarūpastvaṃ namaskṛtaḥ surāsuraiḥ || sarvvagaḥ sarvvavettā ca brahmaputra kṛpānidhe

1.92

nārada uvāca || || sarvataḥ kuśalaṃ medya
prasādādbrahmaṇaḥ sadā || kuśalī tvaṃ mahābhāga dharmaputra yudhiṣṭhira

1.93

bhrātṛbhiḥ saha rājeṃdra dharmeṣu ramate manaḥ || dāraiḥ putraiśca bhṛtyaiśca
kuśalairgajavājibhiḥ

1.94

aurasāniva putrāṃśca prajā dharmeṇa dharmaja || pālayasi kimāścaryaṃ tvayā dhanyā hi sā prajā

1.95

pālanātpoṣaṇā
nnṛṇāṃ dharmo bhavati vai dhruvam || tattaddharmasya bhoktā tvamityevaṃ manurabravīt

1.96

yudhiṣṭhira uvāca || || kuśalaṃ mama rāṣṭraṃ ca bhavatā
maṃtrisparśanāt || darśanena mahābhāga jāto'haṃ gatakalbiṣaḥ

1.97

dhanyo'haṃ kṛtakṛtyo'haṃ sabhāgyo'haṃ dharātale || adyāhaṃ sukṛtī jāto
brahmaputre gṛhāgate

1.98

kuta āgamanaṃ brahmankva te munisattama || anugrahārthaṃ sādhūnāṃ kiṃ vā kāryeṇa kena ca

1.99

nārada uvāca
āgato'haṃ nṛpaśreṣṭha sakāśācchadmanasya ca || vyāsenoktāṃ brahmaṇo'gre kathāṃ paurāṇikīṃ śubhām

1.100

dharmāraṇyāśritāṃ divyāṃ sarvasaṃtāpa
hāriṇīm || yāṃ śrutvā sarvapāpebhyo mucyate brahmahatyayā

1.101

hatyāyutapraśamanīṃ tāpatrayavināśinīm || yāṃ vai śrutvātibhaktyā ca kaṭhino
mṛdutāṃ bhajet

Linked texts (6)