Dharmaranyakhanda 104
Dharmāraṇyakhaṇḍa 104
- Language
- Sanskrit
104.1
sūta uvāca || || athānyadapi vakṣyāmi māhātmyaṃ tripuradviṣaḥ || śrutamātreṇa yenāśu chidyaṃte sarvasaṃśayāḥ
104.2
ataḥ parataraṃ
nāsti kiṃcitpāpaviśodhanam || sarvānaṃdakaraṃ śrīmatsarvakāmārthasādham
104.3
dīrghāyurvijayaṃrogyabhuktimuktiphalapradam || yadananyena bhāvena mahe
śārādhanaṃ param
104.4
ārdrāṇāmapi śuṣkāṇāmalpānāṃ mahatāmapi || etadeva vinirdiṣṭaṃ prāyaścittamathottam
104.5
sarvakāle'pyabhedyānāma
ghānāṃ kṣayakāraṇam || mahāmunivinirdiṣṭaiḥ prāyaścittairathottamaiḥ
104.6
idameva paraṃ śreyaḥ sarvaśāstraviniścitam || yadbhaktyā parameśasya pūjanaṃ paramo
dayam
104.7
jānatā'jānatā vāpi yena kenāpi hetunā || yatkiṃcidapi devāya kṛtaṃ karma vimuktidam
104.8
māghe kṛṣṇacaturdaśyāmupavāso'ti
durlabhaḥ || tatrāpi durlabhaṃ manye rātrau jāgaraṇaṃ nṛṇām
104.9
atīva durlabhaṃ manye śivaliṃgasya darśanam || sudurlabhataraṃ manye pūjanaṃ parameśituḥ
104.10
bhavakoṭiśatotpannapuṇyarāśivipākaṃtaḥ || labhyate vā punastatra bilvapatrārcanaṃ vibhoḥ
104.11
varṣāṇāmayutaṃ yena snātaṃ gaṃgāririñjale
sakṛdvilvārcanenaiva tatphalaṃ labhate naraḥ
104.12
yaॉniyāni tu puṇyāni līnānīha yugeyuge || māghe'sitacaturdaśyāṃ tāni tiṣṭhaṃti kṛtsnaśaḥ
104.13
etāmeva praśaṃsaṃti loke brahmādayaḥ surāḥ || munayaśca vaśiṣṭhādyā māghe'sitacaturdaśīm
104.14
atropavāsaḥ kenāpi kṛtaḥ kratuśatādhikaiḥ
rātrau jāgaraṇaṃ puṇyaṃ kalpakoṭitapo'dhikam
104.15
ekena bilvapatreṇa śivaliṃgārcanaṃ kṛtam || trailokye tasya puṇyasya ko vā sāhaśyamiccha
ti
104.16
atrānuvarṇyate gāthā puṇyā paramaśobhanā || gopanīyāpi kāruṇyādgautamena prakāśitā
104.17
ikṣvākuvaṃśajaḥ śrīmānrām̐jā parama
dhārmikaḥ || āsīnmitrasahonāma śreṣṭhaḥ sarvadhanurbhṛtām
104.18
sa rājā sakalāstrajñaḥ śāstrajñaḥ śrutipāragaḥ || vīro'tyaṃtabalotsāho nityodyogī
dayānidhiḥ
104.19
puṇyānāmiva saṃghātastejasāmiva paṃjaraḥ || āścaryāṇāmiva kṣetraṃ yasya mūrtirvirājate
104.20
hṛdayaṃ dayayākrāṃtaṃ śriyākrāṃtaṃ
ca tadvapuḥ || caraṇau yasya sāmaṃtacūḍāmaṇimarīcibhiḥ
104.21
ekadā mṛgayākelilolupaḥ sa mahīpatiḥ || viveśa gahvaraṃ ghoraṃ balena mahatāvṛttaḥ
104.22
tatra vivyādha viśikhaiḥ śārdūlāngavayānmṛgān || rurūṃnvarāhanmahiṣānmṛgeṃdrānapi bhūriśaḥ
104.23
sa rathī mṛgayāsakto gahanaṃ daṃśita
śvaran || kamapi jvalanākāraṃ nijaghāna niśācaram
104.24
tasyānujaḥ śucāviṣṭo dṛṣṭvā dūre tirohitaḥ || bhrātaraṃ nihataṃ dṛṣṭvā ciṃtayāmāsa
cetasā
104.25
nanveṣa rājā durddharṣo devānāṃ rakṣasāmapi || chadmanaiva prajetavyo mama śatrurna cānyathā
104.26
iti vyavasitaḥ pāpo rākṣaso
manujākṛtiḥ || āsasāda nṛpaśreṣṭhamutpāta iva mūrtimān
104.27
taṃ vinamrākṛtiṃ dṛṣṭvā bhṛtyatāṃ kartumāgatam || cakre mahānasādhyakṣamajñānātsa
mahīpatiḥ
104.28
atha tasminvane rājā kiṃcitkālaṃ vihṛtya saḥ || nivṛtto mṛgayāṃ hitvā svapurīṃ punarāyayau
104.29
tasya rājeṃdramukhyasya
madayaṃtītināmataḥ || damayaṃtī nalasyeva viditā vallabhā satī
104.30
etasminsamaye rājā nimaṃtrya munipuṃgavam || vaśiṣṭhaṃ gṛhamāninye
saṃprāpte pitṛvāsare
104.31
rakṣasā sūdarūpeṇa saṃmiśritanarāmiṣam || śākāmiṣaṃ puraḥ kṣitaṃ dṛṣṭvā gururathābravīt
104.32
dhigdhiṅnarāmiṣaṃ rājaṃ
stvayaitacchadmakāriṇā || khalenopahṛtaṃ me'dya aṃtī rakṣo bhaviṣyasi
104.33
rakṣaḥkṛtamavijñāya śaptaivaiṃ sa gurustataḥ || punarvimṛśya taṃ śāpaṃ cakāra
dvādaśābdikam
104.34
rājāpi kopitaḥ prāha yadidaṃ me na ceṣṭitam || na jñātaṃ ca vṛthā śapto guruṃ caiva śapāmyaham
104.35
ityapoṃjalinādāya
guruṃ śaptuṃ samudyataḥ || patitvā pādayostasya madayaṃtī nyavārayat
104.36
tato nivṛttaḥ śāpācca tasyā vacanagauravāt || tatyāja pādayoraṃbhaḥ pādau
kalmaṣatāṃ gatau
104.37
kalmaṣāṃghririti khyātastataḥ prabhṛti pārthivaḥ || babhūva guruśāpena rākṣaso vanagocaraḥ
104.38
sa bibhradrākṣasaṃ rūpaṃ ghoraṃ kālāṃ
takopamam || cakhāda vividhānjaṃtūnmānuṣādīnvanecaraḥ
104.39
sa kadācidvane kvāpi ramamāṇau kiśorakau || apaśyadaṃtakākāro navoḍhau munidaṃpatī
104.40
rākṣaso mānuṣāhāraḥ kiśoraṃ muninaṃdanam || jagdhuṃ jagrāha śāpārto vyāghro mṛgaśiśuṃ yathā
104.41
rakṣogṛhītaṃ bharttāraṃ dṛṣṭvā bhītātha tatpriyā
uvāca karuṇaṃ bālā kraṃdaṃtī bhṛśavepitā
104.42
bhobho māmā kṛthāḥ pāpaṃ sūryavaṃśayaśodhara || madayaṃtīpatistvaṃ hi rājeṃdro na tu rākṣasaḥ
104.43
na
khāda mama bhartāraṃ prāṇātpriyatamaṃ prabho || ārttānāṃ śaraṇātttāṃnāṃ tvameva hi yato gatiḥ
104.44
pāpānāmiva saṃghātaiḥ kiṃ me duṣṭairjaḍāsubhiḥ || dehena
cātibhāreṇa vinā bhartrā mahātmanā
104.45
malīmasena pāpena pāṃcabhautena kiṃ sukham || bāloyaṃ vedavicchāṃtastapasvī bahuśāstravit
104.46
ato'sya prāṇadānena jagadrakṣā tvayā kṛtā || kṛpāṃ kuru mahārāja bālāyāṃ brāhmaṇastriyām
104.47
anāthakṛpaṇārteṣu sacṛṇāḥ khalu sādhavaḥ
itthamabhyarthitaḥ so'pi puruṣādaḥ sa nirghṛṇaḥ
104.48
cakhāda śira utkṛtya vipraputraṃ durāśayaḥ || atha sādhvī kṛśā dīnā vilapya bhṛśaduḥkhitā
104.49
āhṛtya bharturasthīni citāṃ cakre tatholbaṇām || bhartāramanugacchaṃtī saṃviśaṃtī hutāśanam
104.50
rājānaṃ rākṣasākāraṃ śāpāstreṇa
jaghāna tam || rere pārthiva pāpātmaṃstvayā me bhakṣitaḥ patiḥ
104.51
ataḥ pativratāyāstvaṃ śāpaṃ bhuṃkṣva yatholbaṇam || adyaprabhṛti nārīṣu
yadā tvamapi saṃgataḥ || tadā mṛtistavetyuktvā viveśa jvalanaṃ satī
104.52
so'pi rājā guroḥ śāpamupabhujya kṛtāvadhim || punaḥ svarūpamādāya
svagṛhaṃ mudito yayau
104.53
jñātvā viprasatīśāpaṃ tatpatnī ratilālasam || patiṃ nivārayāmāsa vaidhavyādatibibhyatī
104.54
anapatyaḥ sa
nirviṇṇo rājyabhogeṣu pārthivaḥ || visṛjya sakalāṃ lakṣmīṃ yayau bhūyo'pi kānanam
104.55
sūryavaṃśapratiṣṭhityai vaśiṣṭho munisattamaḥ || tasyāmutpā
dayāmāsa madayaṃtyāṃ sutottamam
104.56
visṛṣṭarājyo rājāpi vicaransakalāṃ mahīm || āyāṃtīṃ pṛṣṭhato'paśyatpiśācīṃ ghorarūpiṇīm
104.57
sā hi mūrtimatī ghorā brahmahatyā duratyayā || yadāsau śāpavibhraṣṭo muniputramabhakṣayat
104.58
tenātmakarmaṇā yāṃtīṃ brahmahatyāṃ sa pṛṣṭhataḥ
bubudhe munivaryāṇāmupadeśena bhūpatiḥ
104.59
tasyā nirveśamanvicchanrājā nirviṇṇamānasaḥ || nānākṣetrāṇi tīrthāni cacāra bahuvatsaram
104.60
yadā sarveṣu tīrtheṣu snātvāpi ca muhurmuhuḥ || na nivṛttā brahmahatyā mithilāmāyayau tadā || bāhyodyānagatastasyāśritayā parayārditaḥ
104.61
dadarśa munimāyāṃtaṃ gautamaṃ vimalāśayam || hutāśanamivāśeṣatapasvijanasevitam
104.62
vivasvaṃtamivātyaṃtaṃ ghanadoṣatamomudam
śaśāṃkamiva niḥśaṃkamavadātaguṇodayam
104.63
maheśvaramiva śrīmadvijarājakalādharam || śāṃtaṃ śiṣyagaṇopetaṃ tapasāmekabhājanam
104.64
upasṛtya sa rājeṃdraḥ praṇanāma muhurmuhuḥ || gautamo'pi muniśreṣṭho rājānaṃ ravivaṃśajam
104.65
abhinaṃdya muniḥ prītyā saṃsmitaṃ samabhāṣata
104.66
gautama uvāca || || kaccitte kuśalaṃ rājankaccitte padamavyayam
104.67
kuśalinyaḥ prajāḥ kaccidavarodhajanopi vā || kimartha
miha saṃprāpto visṛjya sakalāṃ śriyam
104.68
kiṃ ca dhyāyasi bho rājandīrghamuṣṇaṃ ca niḥśvasan
104.69
rājovāca || || sarve
kuśalino brahmanvayaṃ tvadanukaṃpayā || rājñāmuttamavaṃśyānāṃ brahmyāyattā hi saṃpadaḥ || kiṃ nu māṃ bādhate tveṣā piśācī ghorarūpiṇī
104.70
ala
kṣitā madgurairbhartsayaṃtī padepade || yanmayā śāpadagdhena kṛtamaṃho duratyayam || na śāṃtirjāyate tasya prāyaścittasahasrakaiḥ
104.71
iṣṭāśca vividhā
yajñāḥ kośasarvasvadakṣiṇāḥ || saritsarāṃsi srotāni yāni pūjyāni bhūtale || niṣevitāni sarvāṇi kṣetrāṇi bhramatā mayā
104.72
japtānya
khilamaṃtrāṇi dhyātāḥ sakaladevatāḥ || mahāvratāni cīrṇāni parṇamūlaphalāśinā
104.73
tāni sarvāṇi kurvaṃti svasthaṃ māṃ na kadācana || adya
me janmasāphalyaṃ saṃprāptamiva lakṣyate
104.74
yatastvaddarśanādeva mamātmānaṃdabhāgabhūt || anviccham̐llabhate kvāpi varṣapūgairmanoratham
104.75
ityevaṃ
janavādo'pi saṃprāpto mayi satyatām || ājanmasaṃcitānāṃ tu puṇyānāmudayodaye
104.76
yaddvānbhavabhītānāṃ trātā nayanagocaraḥ
kasmāddeśādihāyāto bhavānbhavabhayāpahaḥ
104.77
dūrabhramaṇaviśrāṃtaṃ śaṃke tvāmiha cāgatam || dṛṣṭvāścaryamivātyarthaṃ muditosi mukhaśriyā
104.78
ānaṃdayasi me cetaḥ premṇā saṃbhāṣaṇārdiva || adya me tava pādābjaśaraṇasya kṛtainaṃsaḥ || śāṃtiṃ kuru mahābhāga yenāhaṃ sukhamāpnuyām
104.79
iti tena
samādiṣṭo gautamaḥ karuṇānidhiḥ || samādideśa ghorāṇāmaghānāṃ sādhu niṣkṛtim
104.80
gautama uvāca || || sādhu rājeṃdra dhanyo'si mahā
ghebhyo bhayaṃ tyaja
104.81
śive trātāri bhaktānāṃ kva bhayaṃ śaraṇaiṣiṇām || śṛṇu rājanmahābhāga kṣetramanyatpratiṣṭhitam
104.82
mahāpātakasaṃhāri gokarṇā
khyaṃ manoramam || yatra sthitirna pāpānāṃ mṛdvadryo mahatāmapi
104.83
smṛto hyaśeṣapāpaghno yatra saṃnihitaḥ śivaḥ || yathā kailāsaśikhare yathā maṃdā
ramūrddhani
104.84
nivāso niścitaḥ śaṃbhostathā gokarṇamaṇḍale || nāgninā na śaśāṃkena na tārāgrahenāyakaiḥ
104.85
tamo nistīryate samya
gyathā savitṛdarśanāt || tathaiva netarestīrthairna ca kṣetrairmanoramaiḥ
104.86
sadyaḥ pāpaviśuddhiḥ syādyathā gokarṇadarśanāt || api pāpaśataṃ kṛtvā brahma
hatyādi mānavaḥ
104.87
sakṛtpraviśya gokarṇaṃ na bibheti hyaicātkvacit || tatra sarve mahātmānastapasā śāṃtimām̐gatāḥ
104.88
indropeṃdraviriṃccādyaiḥ
sevyate siddhikāṃkṣibhiḥ || tatraikena dinenāpi yatkṛtaṃ vratamuttamam
104.89
tadanyatrābdalakṣeṇa kṛṃtaṃ bhavati tatsamam || yatraidrabrahmaviṣṇuvādidevānāṃ
hitaikāmyayā
104.90
mahābalābhidhānena devaḥ saṃnihitaḥ svayam || ghoreṇa tapasā labdhaṃ rāvaṇāravyena rakṣasā
104.91
talliṃgaṃ sthāpayāmāsa
gokarṇe gaṇanāyakaḥ || indro brahmā mukundaśca viśvedevā marudgaṇāḥ
104.92
ādityā vasavo dasrau śaśāṃkaśca divāṃkaraḥ || ete vimānagatayo
devāste saha pārṣadaiḥ
104.93
pūrvadvāraṃ niṣevante devadevasya śūlinaḥ || yonyo mṛtyuḥ svayaṃ sākṣāccitraguptaśca pāvakaḥ
104.94
pitṛbhiḥ saha rudraiśca
dakṣiṇadvāramāśritaḥ || varuṇaḥ saritāṃ nātho gaṃgādisaritāṃ gaṇaiḥ
104.95
āsevate mahādevaṃ paścimadvāramāśritaḥ || tathā vāyuḥ kuberaśca deveśī bhadraka
rṇikā
104.96
mātṛbhiścaṃḍikādyābhiruttaradvāramāśritā || viśvāvasuścitrarathaścitraseno mahābalaḥ
104.97
saha gandharvavarge̍śca pūjayaṃti mahābala
m || raṃbhā ghṛtācī menā ca pūrvacittistilottamā
104.98
nṛtyaṃti purataḥ śambhorurvaśyādyāḥ surastriyaḥ || vaśiṣṭhaḥ kaśyapaḥ kaṇvo viśvāmitro mahā
tapāḥ
104.99
jaiminiśca bharadvājo jābāliḥ kraturaṃgirāḥ || ete vayaṃ ca rājeṃdra sarve brahmarṣayo'malāḥ
104.100
devaṃ mahābalaṃ bhaktyā samaṃtātparyu
pāsmahe || marīcinā sahātriśca dakṣādyāśca munīśvarāḥ
Linked texts (5)
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
- Skandapurāṇa (early; "Ambikākhaṇḍa") (ed. Bakker) — Sanskrit
- Brahmottarakhaṇḍa — Sanskrit
- Koṭirudrasaṃhitā — Sanskrit
- Vaidyanāthamāhātmya — Sanskrit