Dharmaranya 11
Dharmāraṇya 11
- Language
- Sanskrit
11.1
cha || || vyāsa uvāca || || śrūyatāṃ rājaśā
rdūla puṇyamākhyānamuttamam || stūyamāno jagannātha idaṃ vacanamabravīt
11.2
viṣṇuruvāca || || kimarthamāgatāḥ sarve brahmādyāḥ surasattamāḥ
pṛthivyāṃ kuśalaṃ kaccitkuto vo bhayamāgatam
11.3
tataḥ provāca vai hṛṣṭo brahmā taṃ keśavaṃ vacaḥ || na bhayaṃ vidyate'smākaṃ trailokye sacarācare
11.4
ekavijñāpanāthārya āgato'haṃ tavāṃtike || tadahaṃ saṃpravakṣyāmi tadetacchṛṇu me vacaḥ
11.5
paraṃ 1 tu pūrvaṃ dharmeṇa sthāpitaṃ tīrthamuttamam || taddraṣṭukā
mo'haṃ deva tvatprasādājjanārdana
11.6
tatra tvaṃ devadeveśa gamane kuru mānasam || yathā sattīrthatāṃ yāti dharmāraṇyamanuttamam
11.7
viṣṇuruvāca
sādhusādhu mahābhāgata varyyatāṃ tatra mā ciram || mamāpi cittaṃ tatraiva taddarśanesti lālasam
11.8
vyāsa uvāca || || tārkṣyamāruhya goviṃda
statrāgācchīghrameva hi || tato dharmeṇa te devāḥ seṃdrāḥ sarṣigaṇāstathā
11.9
brahmaviṣṇumaheśāścā dṛṣṭvā dūrānmumoda ca || dharmarājopi tāndṛṣṭvā devā
nviṣṇupurogamān
11.10
āgataḥ svāśramāttatra pūjāṃ pragṛhya tatpuraḥ || āsanādutthitaḥ śīghraṃ saparyādyaṃ pragṛhya ca || ekaikasya cakārātha pūjāṃ caiva
pṛthakpṛthak
11.11
cakāra pūjāṃ vidhivatteṣāṃ tatrārkanaṃdanaḥ || āsaneṣūpaveśyātha pūjāṃ kṛtvā garīyasīm
11.12
yama uvāca
tīryarūpamidaṃ kṣetraṃ prasādāddevakīsuta || tvattoṣavidhinā cādya kṛpayā ca śivasya ca
11.13
adya me saphalaṃ janma adya me saphalaṃ tapaḥ || adya
me saphalaṃ sthānaṃ kājeśānī samāgamāt
11.14
vyāsa uvāca || || evaṃ stutastadā viṣṇuḥ provāca madhuraṃ vacaḥ || tuṣṭo'smi dharma
rājeṃdra ahaṃ stotreṇa te vibho
11.15
kiṃcitprārthaya matto'haṃ karomi tava vāṃchitam || yatte'styabhīpsitaṃ tubhyaṃ taddadāmi na saṃśayaḥ
11.16
yama uvāca || || yadi tuṣṭo'si deveśa vāṃchitaṃ kuruṣe yadi || dharmāraṇye mahāpuṇye ṛṣīṇāmāśramānkuru
11.17
vasanti vāḍavā yatra yajaṃti caiva
yājñikāḥ || vedanirghoṣasaṃyuktaṃ bhāti tattīrthamuttamam
11.18
abrāhmaṇamidaṃ tīrthaṃ pīḍayiṣyaṃti jantavaḥ || tasmāttvaṃ vāḍavāñchaure samānaya ṛṣī
nbahūn || dharmāraṇyaṃ yathā bhāti trailokye sacarācare
11.19
tato viṣṇuḥ sahasrākṣaḥ sahasraśīrṣaḥ sahasrapāt || sahasraśastadā rūpaṃ kṛta
vāndharmavatsalaḥ || yasminsthāne ca ye viprāḥ sadācārāḥ śubhravratāḥ
11.20
aśeṣadharmakuśalāḥ sarvaśāstraviśāradāḥ || tapojñāne mahākhyātā
brahmayajñaparāyaṇāḥ || sthāpitā ṛṣayaḥ sarve sahasrāṇyaṣṭādaśaiva tu
11.21
nānādeśātsamānīya sthāpitāstatra taiḥ suraiḥ || āśramāṃśca
bahūṃstatra kājeśairapi nirmitān
11.22
dharmopadeśātkṛṣṇena brahmaṇā ca śivena ca || svesve sthāne yathāyogye sthāpayāmāsa keśavaḥ
11.23
yudhiṣṭhira uvāca || || kasminvaṃśe samutpannā brāhmaṇā vedapāragāḥ || sthāpitāḥ saparīvārāḥ putrapautrasamāvṛtāḥ || śiṣyaiśca bahubhiryuktā
agnihotraparāyaṇāḥ || teṣāṃ sthānāni nāmāni yathāvacca vadasva me
11.24
vyāsa uvāca || || śrūyatāṃ nṛpaśārdūla
dharmāraṇyanivāsinām
11.25
mahātmanāṃ brāhmaṇānāmṛṣīṇāmūrdhvaretasām || teṣāṃ vai putrapautrāṇāṃ nāmāni ca vadāmyaham
11.26
caturviṃśatigotrāṇi dvijānāṃ pāṃḍavarṣabha || teṣāṃ śākhāḥ praśākhāśca putrapautrādayastathā
11.27
jajñire bahavaḥ putrāḥ śataśo'tha
sahasraśaḥ || caturviṃśatimukhyānāṃ nāmāni pravadāmi te || dvijānāmṛṣayaḥ proktāḥ pravarāṇi tathā śrṛṇu
11.28
bhāradvājastathā vatsaḥ
kauśikaḥ kuśa eva ca || śāṃḍilyaḥ kāśyapaścaiva gautamaśchāṃdhanastathā
11.29
jātūkarṇyastathā vatso vasiṣṭho dhāraṇastathā || ātreyo
bhāṃḍilaścaiva laukikāśca itaḥ param
11.30
kṛṣṇāyanopamanyuśca gārgyamudgalamauṣakāḥ || puṇyāsranaḥ parāśaraḥ kauṃḍinyaśca tataḥ param
11.31
tathā gānyāsanaścaiva pravarāṇi caturviṃśatiḥ || jāmadagnyasya gotrasya pravarāḥ paṃca eva hi
11.32
bhārgavaścyavanāpnuvānaurvaśca jamadagnikaḥ
paṃcaite pravarā rājanvikhyātā lokaviśrutāḥ
11.33
evaṃ gotrasamutpannā vāḍavā vedapāragāḥ || dvijapūjākriyāyuktā nānākatukriyāparāḥ
11.34
guṇe
nasaṃhitā āsan ṣaṭkarmaniratāśca ye || evaṃvidhā mahābhāgā nānādeśabhavā dvijāḥ
11.35
bhāmevasaṃ tṛtīyaṃ ca pravarāḥ paṃca eva hi || bhārgavacyā
vanāpnuvānaurvajāmadagnyasaṃyutāḥ || ātreyo'rcanānasaśca śyāvākhyeti tṛtīyakaḥ
11.36
asmingotre bhavā viprā duṣṭāḥ kuṭilagāminaḥ || dhanino
dharmaniṣṭhāśca vedavedāṃgapāragāḥ
11.37
dānabhogaratāḥ sarve śrautasmārteṣu saṃmatāḥ || māṃḍavyagotre vijñeyāḥ pravaraiḥ paṃcabhiryutāḥ
11.38
bhārgavaścyāvano
'triścāpnuvānaurvastathaiva ca || asmingotre bhavā viprāḥ śrutismṛtiparāyaṇāḥ
11.39
rogiṇo lobhino duṣṭā yajane yājane ratāḥ || brahmakriyā
parāḥ sarve māṃḍavyāḥ kurusattama
11.40
gārgyasya gotre ye jātāsteṣāṃ tu pravarāstrayaḥ || aṃgirāścāṃbarīṣaśca yauvanāśvastṛtīyakaḥ
11.41
asmi
ngotre samutpannāḥ sadvṛttāḥ satyabhāṣiṇaḥ || śāṃtāśca bhinnavarṇāśca nirddhanāśca kucailinaḥ
11.42
saṃgavātsalyayuktāśca vedaśāstreṣu niścalāḥ
vatsagotre dvijā bhūpa pravarāḥ paṃca eva hi
11.43
bhārgavaścyavanāpnuvānaurvaśca jamadagnikaḥ || ebhistu paṃca vikhyātā dvijā brahmasvarūpiṇaḥ
11.44
śāṃtā dāṃtāḥ suśīlāśca dharmaputraiḥ susaṃyutāḥ || vedādhyayanahīnāśca kuśalāḥ sarvakarmasu
11.45
surūpāśca sadācārāḥ sarvadharmeṣu niṣṭhitāḥ|| dānadharma
ratāḥ sarve annadā jaladā dvijāḥ
11.46
dayālavaḥ suśīlāśca sarvabhūtahite ratāḥ || kāśyapā brāhmaṇā rājanpravaratrayasaṃyutāḥ
11.47
kāśyapa
ścāpavatsāro naidhruvaśca tṛtīyakaḥ || vedajñā gauravarṇāśca naiṣṭhikā yajñakārakāḥ
11.48
priyavāsā mahādakṣā gurubhaktiratāḥ sadā || pratiṣṭhāmānava
ntaśca sarvabhūtahite ratāḥ
11.49
yajaṃte ca mahāyajñānkāśyapeyā dvijātayaḥ|| dhārīṇasagotrajāśca pravaraistribhiranvitāḥ
11.50
agastirdārviśetāśca
dṛdhyavāhanasaṃjñakāḥ || asmingotre ca ye jātā dharmakarmasamāśritāḥ
11.51
karmakrūrāśca te sarve tathaivodariṇastu te || laṃbakarṇā mahādaṃṣṭrā
dvijā dhanaparāyaṇāḥ
11.52
krodhino dveṣiṇaścaiva sarvasattvabhayaṃkarāḥ || laugākṣasodbhavā ye vai vāḍavāḥ satyasaṃśritāḥ
11.53
pravarāśca trayasteṣāṃ tattvajñānasvarūpakāḥ || kaśyapaścaiva vatsaśca vasiṣṭhaśca tṛtīyakaḥ
11.54
sadācārāstu vikhyātā vaiṣṇavā bahuvṛttayaḥ || romabhirbahubhirvyāptāḥ kṛṣṇavarṇāstu vāḍavāḥ
11.55
śāṃtā dāṃtāḥ suśīlāśca svadāraniratāḥ sadā || kuśikasagotre ye
jātāḥ pravaraistribhiranvitāḥ
11.56
viśvāmitro devarāta audalaśca trayaśca ye || asmingotre tu ye jātā durbalā dīnamānasāḥ
11.57
asatyabhāṣiṇo viprāḥ surūpā nṛpasattamāḥ || sarvvavidyākuśalineo brāhmaṇā brahmasattamāḥ
11.58
upamanyusagotreyāḥ pravaratrayasaṃyutāḥ || vasiṣṭhaśca
bharadvājastvindrapramada eva vā
11.59
asmingotre tu ye viprāḥ krūrāḥ kuṭilagāminaḥ || dūṣaṇā dveṣiṇastucchāḥ sarvasaṃgrahatatparāḥ
11.60
kalahotpādane dakṣā dhanino māninastathā || sarvadaiva praduṣṭāśca duṣṭasaṃgaratāstathā
11.61
rogiṇo durbalāścaiva vṛttyupakalpavarjitāḥ || vātsyagotre bhavā
viprāḥ pravaraiḥ paṃcabhiryutāḥ
11.62
bhārgavacyāvanāpnuvānaurvvaśca jamadagnikaḥ || asmingotre bhavā viprāḥ sthūlāśca bahubuddhayaḥ
11.63
sarvakarmaratāścaiva sarvadharmeṣu niścalāḥ || vedaśāstrārthanipuṇā yajane yājane ratāḥ
11.64
sadācārāḥ surūpāśca buddhito dīrghadarśinaḥ || vātsyāyanasagotreyāḥ
pravaraiḥ paṃcabhiryutāḥ
11.65
bhārgavacyāvanāpnuvānaurvvaśca jamadagnikaḥ || pūrvoktāḥ pravarāścāsya kathitāstava bhārata
11.66
asmingotre tu ye
jātā pākayajñaratāḥ sadā || lobhinaḥ krodhinaścaiva prajāyante bahuprajāḥ
11.67
snānadānādiniratāḥ sarvadāśca jiteṃdriyāḥ || vāpīkūpataḍāgānāṃ
karttāraśca sahasraśaḥ || vrataśīlā guṇajñāśca mūrkhā vedavivarjitāḥ
11.68
kauśikavaṃśe ye jātāḥ pravaratrayasaṃyutāḥ || viśvāmitro'ghamarṣī ca
kauśikaśca tṛtīyakaḥ
11.69
asmingotre ca ye jātā brāhmaṇā brahmavedinaḥ || śāṃtā dāṃtāḥ suśīlāśca sarvadharmaparāyaṇāḥ
11.70
aputriṇa
stathā rūkṣāstejohīnā dvijottamāḥ || bhāradvājasagotreyāḥ pravaraiḥ paṃcabhiryutāḥ
11.71
āṃgiraso bārhaspatyo bhāradvājastu sainyasaḥ || gārgyaścai
veti vijñeyāḥ pravarāḥ paṃca eva ca
11.72
asmingotre ca ye jātā vāḍavā dhaninaḥ śubhāḥ || vastrālaṃkaraṇopetā dvijabhaktiparāyaṇāḥ
11.73
brahmabhojyaparāḥ sarve sarvadharmaparāyaṇāḥ || kāśyapagotre ye jātāḥ pravaratrayasaṃyutāḥ
11.74
kāśyapaścāpavatsāro raibhyeti viśrutāstrayaḥ || asmingotre bhavā viprā raktākṣāḥ krūradṛṣṭayaḥ
11.75
jihvālaulyaratāḥ sarve sarve te pāramārthinaḥ || nirdhanā rogiṇaścaite taskarāsṛtabhāṣiṇaḥ
11.76
śāstrārthavidinaḥ sarve vedasmṛtivivarjitāḥ || śunakeṣu ca ye jātā viprā dhyānaparāyaṇāḥ
11.77
tapasvino yoginaśca vedavedāṃgapāragāḥ
sādhavaśca sadācārā viṣṇubhaktiparāyaṇāḥ
11.78
hrasvakāyā bhinnavarṇā bahurāmā dvijottamāḥ || dayālāḥ saralāḥ śāṃtā brahmabhojyaparāyaṇāḥ
11.79
śaunakaseṣu ye jātāḥ pravaratrayasaṃyutāḥ || bhārgavaśaunahotreti gātsyaipramada iti trayaḥ
11.80
asminvaṃśe samutpannā vāḍavā duḥsahā
nṛpa || mahotkaṭā mahākāyāḥ pralaṃbāśca madoddhatāḥ
11.81
kṛśarūpāḥ kṛṣṇavarṇāḥ sarvaśāstraviśāradāḥ || bahubhujo mānino dakṣā rāga
dveṣopavarjitāḥ
11.82
suvastrabhūṣārūpā vai brāhmaṇā brahmavādinaḥ || vasiṣṭhagotre ye jātāḥ pravaratrayasaṃyutāḥ
11.83
vasiṣṭho bhāradvājaśca
indrapramada eva ca || asmingotre bhavā viprā vedavedāṃgapāragāḥ
11.84
yājñikā yajñaśīlāśca susvarāḥ sukhinastathā || dveṣiṇo dhanavaṃtaśca
putriṇo guṇinastathā
11.85
viśālahṛdayā rājañchūrāḥ śatrunibarhaṇāḥ || gautamasagotre ye jātāḥ pravarāḥ paṃca eva hi
11.86
kautsagāgryomavāhāśca asito devalastathā || asmingotre ca ye jātā viprāḥ paramapāvanāḥ
11.87
paropakāriṇaḥ sarve śrutismṛti
parāyaṇāḥ || bakāsanāśca kuṭilāśchadmavṛttiparāstathā
11.88
nānāśāstrārthanipuṇā nānābharaṇabhūṣitāḥ || vṛkṣādikarmakuśalā dīrgharoṣāśca
rogiṇaḥ
11.89
āṃgirasagotre ye jātāḥ pravaratrayasaṃyutāḥ || āṃgirasoṃbarīṣaśca yauvanāśvastṛtīyakaḥ
11.90
asmingotre ca ye jātāḥ satya
saṃbhāṣiṇastathā || jiteṃdriyāḥ surūpāśca alpāhārāḥ śubhānanāḥ
11.91
mahāvratāḥ purāṇajñā mahādānaparāyaṇāḥ || nirdveṣiṇo lobhayutā vedādhya
yanatatparāḥ
11.92
dīrghadarśinamahātejomahāmāyāvimohitāḥ || śāṃḍilasagotreye pravaratrayasaṃyutāḥ
11.93
asito devalaścaiva śāṃḍilastu
tṛtīyakaḥ || asmingotre mahābhāgāḥ kubjāśca dvijasattamāḥ
11.94
netrarogī mahāduṣṭā mahātyāgā anāyuṣaḥ || kalahotpādane dakṣāḥ sarvasaṃgraha
tatparāḥ
11.95
malinā māninaścaiva jyotiḥśāstraviśāradāḥ || ātreyasagotre ye jātāḥ paṃcapravarasaṃyutāḥ
11.96
ātreyo'rcanānasaśyāvāśvoṃgira
so'triśca || asminvaṃśe ca ye jātā dvijāste sūryavarcasaḥ
11.97
caṃdravacchītalāḥ sarve dharmāraṇye vyavasthitāḥ || sadācārā mahādakṣāḥ śrutiśāstra
parāyaṇāḥ
11.98
yājñikāśca śubhācārāḥ satyaśaucaparāyaṇāḥ || dharmajñā dānaśīlāśca nirmalāśca mahotsukāḥ
11.99
tapaḥsvādhyāyaniratā
nyāyadharmaparāyaṇāḥ
11.100
yudhiṣṭhira uvāca || || kathayasva mahābāho dharmāraṇyakathāmṛtam || yacchrutvā mucyate pāpāda ghorādbrahmavadhādapi
Linked texts (2)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Śāktapramoda — Sanskrit