Pramāṇa · Search · About · API

Dharmaranyakhanda 113

Dharmāraṇyakhaṇḍa 113

Language
Sanskrit

113.1

sūta uvāca || || nityānaṃdamayaṃ śāṃtaṃ nirvikalpaṃ nirāmayam || śivatattvamanādyaṃtaṃ ye viduste paraṃ gatāḥ

113.2

viraktāḥ kāmabhogebhyo ye prakurvantyahaitukīm || bhaktiṃ parāṃ śive dhīrāsteṣāṃ muktirna saṃsṛtiḥ

113.3

viṣayānabhisaṃdhāya ye kurvaṃti śive ratim || viṣaye
rnābhibhūyaṃte bhuṃjānāstatphalānyapi

113.4

yena kenāpi bhāvena śivabhaktiyuto naraḥ || na vinaśyati kālena sa yāti paramāṃ gatim

113.5

ārurukṣuḥ paraṃ sthānaṃ viṣayāsaktamānasaḥ || pūjayetkarmaṇā śaṃbhuṃ bhogāṃte śivamavāpnuyāt

113.6

aśaktaḥ kaścidutsraṣṭuṃ prāyo viṣayavāsanām
ataḥ karmamayī pūjā kāmadhenuḥ śarīriṇām

113.7

māyāmayepi saṃsāre ye vihṛtya ciraṃ sukham || muktimicchanti dehāṃte teṣāṃ dharmoyamīritaḥ

113.8

śivapūjā sadā loke hetuḥ svargāpavargayoḥ || somavāre viśeṣeṇa pradoṣādiguṇānvite

113.9

kevalenāpi ye kuryuḥ somavāre śivārcanam
na teṣāṃ vidyate kiṃcidihāmutra ca durlabham

113.10

upoṣitaḥ śucirbhūtvā somavāre jiteṃdriyaḥ || vaidikairlaukikairvāpi vidhivatpūjayecchivam

113.11

brahmacārī gṛhastho vā kanyā vāpi sabhartṛkā || vibhartṛkā vā saṃpūjya labhate varamīpsitam

113.12

atrā'haṃ kathayiṣyāmi kathāṃ śrotramanoharām
śrutvā muktiṃ prayāṃtyeva bhaktirbhavati śāṃbhavī

113.13

āryāvarte nṛpaḥ kaścidāsīddharmabhṛtāṃ varaḥ || citravarmeti vikhyāto dharmarājo durātmanām

113.14

sa goptā dharmasetūnāṃ śāstā duṣpathagāminām || yaṣṭā samastayajñānāṃ trātā śaraṇamicchatām

113.15

karttā sakalapuṇyānāṃ
dātā sakalasaṃpadām || jetā sapatnavṛṃdānāṃ bhaktaḥ śivamukundayoḥ

113.16

so'nukūlāsu patnīṣu labdhvā putrānmahaujasaḥ || cireṇa prārthitāṃ
lebhe kanyāmekāṃ varānanām

113.17

sa labdhvā tanayāṃ diṣṭyā himavāniva pārvatīm || ātmānaṃ devasadṛśaṃ mene pūrṇamanoratham

113.18

sa ekadā
jāṃtakalakṣaṇajñānāhūya sādhūndvijamukhyavṛṃdān || kutūhalenābhiniviṣṭacetāḥ papraccha kanyāṃjanane phalāni

113.19

atha tatrābravīdeko bahujño dvija
sattamaḥ || eṣā sīmaṃtinī nāmnā kanyā tava mahīpate

113.20

umeva māṃgalyavatī damayaṃtīva rūpiṇī || bhāratīva kalābhijñā lakṣmīriva mahāguṇā

113.21

suprajā devamāteva jānakīva dhṛtavratā || raviprabheva satkāṃtiścaṃdrikeva manoramā

113.22

daśavarṣasahasrāṇi saha bhartrā pramodte || prasa grand sūya tanayā
naṣṭau paraṃ sukhamavāpsyati

113.23

ityuktavaṃtaṃ nṛpatirdhanaiḥ saṃpūjya taṃ dvijam || avāpa paramāṃ prītiṃ tadvāgamṛtasevayā

113.24

athānyo'pi dvijaḥ
prāha dhairyavānamitadyutiḥ || eṣā caturdaśe varṣe vaidhavyaṃ pratipatsyati

113.25

ityākarṇya vacastasya vajranirghātaniṣṭhuram || muhūrtaṃmabhavadrājā ciṃtāvyā
kulamānasaḥ

113.26

atha sarvānsamutsṛjya brāhmaṇānbrahmavatsalaḥ || sarvaṃ daivakṛtaṃ matvā niściṃtaḥ pārthivo'bhavat

113.27

sāpi sīmaṃtinī bālā
krameṇa gataśaiśavā || vaidhavyamātmano bhāvi śuśrāvātmasakhīmukhāt

113.28

paraṃ nirvedamāpannā ciṃtayāmāsa bālikā || yājñavalkyamuneḥ patnīṃ
maitreyīṃ paryapṛcchata

113.29

mātastvaccaraṇaṃbhojaṃ prapannāsmi bhayākulā || saubhāgyavardhanaṃ karma mama śaṃsitumarhasi

113.30

iti prapannāṃ nṛpateḥ
kanyāṃ prāha muneḥ satī || śaraṇaṃ vraja tanvaṃgi pārvatīṃ śivasaṃyutām

113.31

somavāre śivaṃ gaurīṃ pūjayasva samāhitā || upoṣitā vā susnātā virajā
mbaradhāriṇī

113.32

yatavāṅniścalamanāḥ pūjāṃ kṛtvā yathocitām || brāhmanānbhojayitvātha śivaṃ samyakprasādayat

113.33

pāpakṣayo'bhiṣekena
sāmrājyaṃ pīṭhapūjanāt || saubhāgyamakhilaṃ saukhyaṃ gaṃdhamālyākṣatārpaṇāt

113.34

dhūpadānena saugaṃdhyaṃ kāṃtirdīpapradānataḥ || naivedyaiśca mahābhogo
lakṣmīstāṃbūladānataḥ

113.35

dharmārthakāmamokṣāśca namaskārapradānataḥ || aṣṭaiśvaryādisiddhīnāṃ japa eva hi kāraṇam

113.36

homena sarvakām̐mā
nāṃ samṛddhirupajāyate || sarveṣāmeva devānāṃ tuṣṭirbrāhmaṇabhojanāt

113.37

itthamārādhaya śivaṃ somavāre śivāmapi || atyāpadamapi prāptā nistī
rṇārṇibhavā bhaveḥ

113.38

ghorāddhoraṃ prapannāpi mahākleśaṃ bhayānakam || śivapūjāprabhāveṇa tariṣyasi mahadvayam

113.39

itthaṃ sīmaṃtinīṃ samyaganu
śāsya punaḥ satī || yayau sāpi varārohā rājaputrī tathā'karot

113.40

damayaṃtyāṃ nalasyāsīdiṃdrasenābhidhaḥ sutaḥ || tasya caṃdrāṃgado nāma putrobhū
caṃdrasannibhaḥ

113.41

citravarmā nṛpaśreṣṭhastamāhūya nṛpātmajam || kanyāṃ sīmaṃtinīṃ tasmai prāyacchaddurvanujñayā

113.42

so'bhūnmahotsavastatra tasyā
udvāhakaṇi || yatra sarvamahīpānāṃ samavāॅyo mahānabhūt

113.43

tasyāḥ pāṇigrahaṃ kāle kṛtvā caṃdrāṃgadaḥ kṛtī || uvāsa katicinmāsāṃstatraiva
śvaśurālaye

113.44

ekadā yamunāṃ tartuṃ sa rājatanayo balī || āruroha tarīṃ kaiścidvayasyaiḥ saha līlayā

113.45

tasmistarati kāliṃdīṃ rāja
putre vidhervaśāt || mamajja saha kaivatairāvartābhihatā tarī

113.46

hā heti śabdaḥ sumahānāsīttasyāstaṭadvaye || paśyatāṃ sarvasainyānāṃ pralāpo divama
spṛśat

113.47

majaṃto mamṛire kecitkecidgrāhodaraṃ gatāḥ || rājaputrādayaḥ kecinnādṛśyaṃta mahājale

113.48

tadupaśrutya rājāpi citravarmātivi
hvalaḥ || yamunāyāstaṭaṃ prāpya viceṣṭaḥ samajāyata

113.49

śrutvātha rājapatnyaśca babhūvurgatacetanāḥ || sā ca sīmaṃtinī śrutvā papāta bhuvi mūrcchitā

113.50

tathānye maṃtrimukhyāśca nāyakāḥ sapurohitāḥ|| vihvalāḥ śoka saṃtaptā vilepurmuktamūrdhajāḥ

113.51

iṃdrasenopi rājeṃdraḥ putravārttāṃ suduḥkhitaḥ
ākarṇya saha patnībhirnaṣṭasaṃjñaḥ papāta ha

113.52

tanmaṃtriṇaśca tatpaurāstathā taddeśavāsinaḥ || ābālavṛddhavanitāścakruśuḥ śokavihvalāḥ

113.53

śokātkeciduro jaghnuḥ śiro jaghnuśca kecana || hā rājaputra hā tāta kāsi kvāsīti babhramuḥ

113.54

evaṃ śokākulaṃ dīnamiṃdrasenaṃmahīpateḥ || nagaraṃ
sahasā kṣubdhaṃ citravarmapuraṃ tathā

113.55

atha vṛddhaiḥ samāśvastaścitravarmā mahīpatiḥ || śanairnaragamāgatya sāntvayāmāsa cātmajām

113.56

sa rājāṃ
bhasi magnasya jāmātustasya bāṃdhavaiḥ || āgataiḥ kārayāmāsa sākalyādaurdhvadaihikam

113.57

sā ca sīmaṃtinī sādhvī bhartṛlokamatiḥ satī || pitrā
niṣiddhā snehena vaidhavyaṃ pratyapadyata

113.58

muneḥ patnyo'padiṣṭaṃ yatsomavāravrataṃ śubham || na tatyāja śubhācārā vaidhavyaṃ prāptavatyapi

113.59

evaṃ caturdaśe varṣe duḥkhaṃ prāpya sudāruṇam || dhyāyantī śivapādābjaṃ vatsaratrayamatyagāt

113.60

putraśokādivonmattamiṭrasenaṃ mahīpatim
prasahya tasya dāyādāḥ saptāṃgaṃ jahurojasā

113.61

hatasiṃhāsanaḥ śūrairdāyādaiḥ so'prajo nṛpaḥ || nigṛhya kārābhavane sapatnīko niveśitaḥ

113.62

caṃdrāṃgado'pi tatputro nimagno yamunājale || adhodhomajjamāno'sau dadarśoragakāminīḥ

113.63

jalakrīḍāsu saktāstā dṛṣṭvā rājakumāra
kam || vismitāstamatho ninyuḥ pātalaṃ pannagālayam

113.64

sa nīyamānastairaṃsā pannagībhirnṛpātmajaḥ || takṣakasya puraṃ ramyaṃ viveśa paramādbhutam

113.65

so'paśyadrājatanayo maheṃdrabhavanopamam || mahāratnapariprājanmayūkhaparidīpitam

113.66

vajravaiḍūryapācādiprāsādaśatasaṃkulam || māṇikya
gopuradvāraṃ muktādāmabhirujjvalam

113.67

caṃdrakāṃtasthalaṃ ramyaṃ hemadvārakapāṭakam || anekaśatasāhasramaṇidīpavirājitam

113.68

tatrāpaśyatsa sabhā
madhye niṣṣaṇṇaṃ ratnaviṣṭare || takṣakaṃ pannagādhīśaṃ phaṇānekaśatojjvalam

113.69

divyāṃbaradharaṃ dīptaṃ ratnakuṇḍalaraujitam || nānāratnaparikṣiptamukuṭa
dyutiraṃjitam

113.70

phaṇāmaṇimayūkhāḍhyairasaṃkhyaiḥ pannagottamaiḥ || upāsitaṃ prāṃjalibhiścitraratnavibhūṣitaiḥ

113.71

rūpayauvanamādhuryavilāsagati
śobhinā || nāgakanyāsahasreṇa samaṃtātparivāritam

113.72

divyābharaṇadīptāṃgaṃ divyacaṃdanacarcitam || kālāgnimiva durdharṣaṃ tejasādityasannibham

113.73

dṛṣṭvā rājasuto dhīraḥ praṇipatya sabhāsthale || utthitaḥ prāṃjalistasya tejasākṣitalocanaḥ

113.74

nāgarājopi taṃ dṛṣṭvā rājaputraṃ
manoramam || ko'yaṃ kasmādihāyāta iti papraccha pannagīḥ

113.75

tā ūcuryamunātoye dṛṣṭo'smābhiryadṛcchayā || ajñātakulanāmāyamānītastava
sannidhim

113.76

atha pṛṣṭo rājaputrastakṣakeṇa mahātmanā || kasyāsi tanayaḥ kastvaṃ ko deśaḥ kathamāgataḥ

113.77

rājaputro vacaḥ śrutvā
takṣakaṃ vākyamabravīt

113.78

rājaputra uvāca || || asti bhūmaṃḍale kaściddeśo niṣpaṃthasaṃjñakaḥ || tasyādhipo'bhavadrājā nalo nāma mahā
yaśāḥ || sa puṇyakīrtiḥ kṣitipo damayantīpatiḥ śubhaiḥ

113.79

tasmādapīṃdrasenākhyastasya putro mahābalaḥ || caṃdrāṃgadosmi nāmnāhaṃ navoḍhaḥ
śvaśurālaye || viharanyamunātoye nimagno daivacoditaḥ

113.80

etābhiḥ pannagastrībhirānītosmi tavāṃtikam || dṛṣṭvāhaṃ tava pādābjaṃ puṇyairjanmāṃ
tarārjitaiḥ

113.81

adya dhanyo'smi dhanyo'smi kṛtārthau pitarau mama || yatprekṣito'haṃ kāruṇyāttvayā saṃbhāṣitopi ca

113.82

sūta
uvāca || || ityudāramasaṃbhrāṃtaṃ vacaḥ śrutvātipeśalam || takṣakaḥ punarautsukyādbabhāṣe rājanaṃdanam

113.83

takṣaka uvāca || || bhobho
nareṃdradāyāda mā bhaiṣīrdhīratāṃ vraja || sarvadeveṣu ko devo yuṣmābhiḥ pūjyate sadā

113.84

rājaputra uvāca || || yo devaḥ sarvadeveṣu mahādeva
iti smṛtaḥ || pūjyate sa hi viśvātmā śivo'smābhirumāpatiḥ

113.85

yasya tejaॉśaleśena rajasā ca prajāpatiḥ || kṛtarūpo'sṛjadviśvaṃ
sa naḥ pūjyo maheśvaraḥ

113.86

yasyāṃśātsāttvikaṃ divyaṃ bibhradviṣṇuḥ sanātanaḥ || viśvaṃ bibhartti bhūtātmā śivo'smābhiḥ sa pūjyate

113.87

yasyāṃśāttāmasājjāto rudraḥ kālāgnisannibhaḥ || viśvametaddharatyaṃte sa pūjyo'smābhirīśvaraḥ

113.88

yo vidhātā vidhātuśca
kāraṇasyāpi kāraṇam || tejasāṃ paramaṃ tejaḥ sa śivo naḥ parā gatiḥ

113.89

yoṃtikastho'pi dūrasthaḥ pāpopahatacetasām || aparicchedya
dhāmāsau śivo naḥ paramā gatiḥ

113.90

yo'gnau tiṣṭhati yo bhūmau yo vāyau salile ca yaḥ || ya ākāśe ca viśvātmā sa pūjyo naḥ
sadāśivaḥ

113.91

yaḥ sākṣī sarvabhūtānāṃ ya ātmastho niraṃjanaḥ || yasyecchāvaśago lokaḥ so'smābhiḥ pūjyate śivaḥ

113.92

yamekamādyaṃ
puruṣaṃ purāṇaṃ vadaṃti bhinnaṃ guṇavaikṛtena || kṣetrajñameketha turīyamanye kūṭasthamanye sa śivo gatirnaḥ

113.93

yaṃ nāspṛśaṃścaityamaciṃtyatattvaṃ duraṃtadhāmā
namatasvarūpam || manovacovṛttaya ātmabhājāṃ sa eṣa pūjyaḥ paramaḥ śivo naḥ

113.94

yasya prasādaṃ pratilabhya saṃto vāṃrchati naiṃdraṃ padamujjvalaṃ
vā || nistīrṇakarmārgalakālacakrāścaraṃtyabhītāḥ sa śivo gatirnaḥ

113.95

yasya smṛtiḥ sakalapāparujāṃ vighātaṃ sadyaḥ karotyapi ca pulkasajanma
bhājām || yasya svarūpamakhilaṃ śrutibhirvimṛgyaṃ tasmai śivāya satataṃ karavāma pūjām

113.96

yanmūrdhina labdhanilayā suralokasiṃdhuryasyāṃgagām̐
bhagavatī jagadaṃbikā ca || yatkam̐uṃḍale tvahaha takṣakavāsukī dvau so'smākameva gatirardhaśaśāṃkamauliḥ

113.97

jayati nigamacūḍāyeṣu yasyāṃghripadmaṃ
jayati ca hṛdi nityaṃ yogināṃ yasya mūrtiḥ || jayati sakalatattvodbhāsanaṃ yasya mūrtiḥ sa vijitaguṇasargaḥ pūjyate'smābhirīśaḥ

113.98

sūta uvāca || || ityākarṇya vacastasya takṣakaḥ prītamānasaḥ || jātabhaktirmahādeve rājaputramabhāṣata

113.99

takṣaka uvāca || || pari
tuṣṭo'smi bhadraṃ stāttava rājeṃdranaṃdana || bālopi yatparaṃ tattvaṃ vetsi śaivaṃ parātparam

113.100

eṣaḥ ratnamayo loka etāścāruhaśo'balāḥ || ete
kalpadrumāḥ sarve vāpyomṛtarasāṃbhasaḥ

113.101

nātra mṛtyubhayaṃ ghoraṃ na jarārogapīḍanam || yatheṣṭaṃ vihara traiva bhuṃkṣva bhogān‍‍yathocitāṃn

Linked texts (4)