Pramāṇa · Search · About · API

Dharmaranyakhanda 115

Dharmāraṇyakhaṇḍa 115

Language
Sanskrit

Contents

115.1

cha || || ṛṣaya ūcuḥ || || sādhusādhu mahābhāga tvayā kathitamuttamam
ākhyānaṃ punaranyacca vicitraṃ vaktumarhasi

115.2

sūta uvāca || || vidarbhaviṣaye pūrvamāsīdeko dvijottamaḥ || vedamitra iti khyāto veda
śāstrārthavittudhīḥ

115.3

tasyāsīdaparo vipraḥ sakhā sārasvatāhvayaḥ || tāvubhau paramasrigdhāvekadeśanivāsinau

115.4

vedamitrasya putro'bhūtsu
medhā nāma suvrataḥ || sārasvatasya tanayaḥ somavāniti viśrutaḥ

115.5

ubhau savayasau bālau samaveṣau samasthitī || samaṃ ca kṛtasaṃskārau sama
vidyau babhūvatuḥ

115.6

sāṃgānadhītya tau vedāṃstarkavyākaraṇāni ca || itihāsapurāṇāni dharmaśāstrāṇi kṛtsnaśaḥ

115.7

sarvavidyākuśālinau
bālya eva manīṣiṇau || praharṣamatulaṃ pitrordadatuḥ sakalairguṇaiḥ

115.8

tāvekadā svatanayau tāvubhau brāhmaṇottamau || āhūyāvocatāṃ prītyā ṣoḍa
śābdau śubhākṛtī

115.9

he putrakau yuvāṃ bālye kṛtavidyau suvarcasau || vaivāhikohyaṃ samayo vartate yuvayoḥ samam

115.10

imaṃ prasādya rājānaṃ
vidarbheśaṃ svavidyayā || tataḥ prāpya dhanaṃ bhūri kṛtodvāhau bhaviṣyathaḥ

115.11

evamuktau sutau tābhyāṃ tāvubhau dvijanaṃdanau || vidarbharājamāsādya
sam̐toṣayatāṃ guṇaiḥ

115.12

vidyayā parituṣṭāya tasmai dvijakumārakau || vivāhārthaṃ kṛtodyogau dhanahīnāvaśaṃsatām

115.13

tayorapi mataṃ
jñātvā sa vidarbhamahīpatiḥ || prahasya kiṃcitprovāca lokatattvavivitsayā

115.14

āste niṣpadharājasya rājñī sīmaṃtinī satī || somavāre mahādevaṃ
pūjayatyaṃbikāyutam

115.15

tasmindine sapatnīkāndvijāñjñānvedavittamān || saṃpūjya parayā bhaktyā dhanaṃ bhūri dadāti ca

115.16

ato'tra
yuvayaureko nārīvibhramaveṣadhṛk || ekastasyāḥ patirbhūtvā jāyetāṃ vipradaṃpatī

115.17

yuvāṃ vadhūvarau bhūtvā prāpya sīmaṃtinīgṛham || bhuktvā bhūri
dhanaṃ labdhvā punaryātaṃ mamāṃtikam

115.18

iti rājñā samādiṣṭau bhītau dvijakumārakau || pratyūcaturidaṃ karma kartuṃ nau jāyate bhayam

115.19

devatāsu gurau pitrostathā rājakuleṣu ca || kauṭilyamācaranmohātsadyo naśyati sānvayaḥ

115.20

kathamaṃtargṛhaṃ rājñāṃ chadmanā praviśetpumān
gopyamānamapicchadma kadācitkhyātimeṣyati

115.21

ye guṇāḥ sādhitāḥ pūrvaṃ śīlācāraśrutādibhiḥ || sadyaste nāśamāyāṃti kauṭilya
pathagāminaḥ

115.22

pāpaṃ niṃdā bhayaṃ vairaṃ catvāryetāni dehinām || chadmamārgaprapannānāṃ tiṣṭhaṃtyeva hi sarvadā

115.23

ata āvāṃ śubhācārau
jātau ca śucināṃ kule || vṛttaṃ dhūrtajanaślāghyaṃ nāśrayāvaḥ kadācana

115.24

rājovāca || || daivatānāṃ gurūṇāṃ ca pitrośca pṛthivīpateḥ
śāsanasyāpyalaṃghyatvātpratyādeśo na karhicit

115.25

etairyadyatsamādiṣṭaṃ śubhaṃ vā yadi vā'śubham || kartavyaṃ niyataṃ bhītairapramattairbubhūṣubhiḥ

115.26

aho vayaṃ hi rājānaḥ prajā yūyaṃ hi saṃmatāḥ || rājājñayā pravṛttānāṃ śreyaḥ syādanyathā bhayam

115.27

ato macchaDraftāsanaṃ kāryaṃ bhava
dbhayāmavilaṃbitam || ityuktau naradevena tau tathetyūcaturbhayāt

115.28

sārasvatasya tanayaṃ sāmavantaṃ narādhipaḥ || strīrūpadhāriṇaṃ cakre vastrālalpāṃ
janādibhiḥ

115.29

sa kṛtrimodbhūtakalatrabhāvaḥ prayuktakarṇābharaṇāṃgarāgaḥ || snigdhāñjanākṣaḥ spṛhaṇīyarūpo babhūva sadyaḥ pramadottamābhaḥ

115.30

tāvubhau daṃpatī bhūtvā dvijaputrau nṛpājñayā || jagmaturnaiṣadhaṃ deśaṃ yadvā tadvā bhavatviti

115.31

upetya rājasadanaṃ somavāre dvijottamaiḥ || sapatnīkaiḥ
kṛtātithyau dhautapādau babhūvatuḥ

115.32

sā rājñī brāhmaṇānsarvānupaviṣṭānvarāsane || pratyekamarcayāṃcakre sapatnīkāndvijottamān

115.33

tau ca
viprasutau dṛṣṭvā prāptau kṛtakadaṃpatī || jñātvā kiṃcidvihasyātha mene gaurīmaheśvarau

115.34

āvāhya dvijamukhyeṣu devadevaṃ sadāśivam || patnīṣvāvāha
yāmāsa sā devīṃ jagadaṃbikām

115.35

gandhairmālyaiḥ surabhibhirdhūpairnīrājanairapi || arcayitvā dvijaśreṣṭhātramaśvakre samāhitā

115.36

hiraṇmayeṣu
pātreṣu pāyasaṃ ghṛtasaṃyuktam || śarkarāmadhusaṃyuktaṃ śākairjuṣṭaṃ manoramaiḥ

115.37

gaṃdhaśālyodanairhadyairmodakāpūparāśibhiḥ || śaṣkulībhiśca saṃyāvaiḥ
kṛsarairmāṣapakkakaiḥ

115.38

tathānyairapyasaṃkhyātairbhakṣyairbhojyairmanoramaiḥ || sugandhaiḥ svādubhiḥ sūpaiḥ pānīyairapi śītalaiḥ

115.39

kṛtamannaṃ dvijā
gryebhyaḥ sā bhaktyā paryaveṣayat || dadhyodanaṃ nirupamaṃ nivedya samatoṣayat

115.40

bhuktavatsu dvijāgryeṣu svācāṃteṣu nṛpāṃganā || praṇamya
dattvā tāṃbūlaṃ dakṣiṇāṃ ca yathārhataḥ

115.41

dhenūrhiraṇyavāsāṃsi ratnasragbhūṣaṇāni ca || dattvā bhūyo namaskṛtya visasarja dvijottamān

115.42

tayordvayorbhūsuravaryaputrayorekastayā haimavatīdhiyārcitaḥ || eko mahādevadhiyābhipūjitaḥ kṛtapraṇāmau yayatustadājñayā

115.43

sā tu vismṛta
puṃbhāvā tasminneva dvijottame || jātaspṛhā madotsiktā kandarpavivaśābravīt

115.44

ayi nātha viśālākṣa sarvāvayavasundara || tiṣṭhatiṣṭha kva vā
yāsi māṃ na paśyasi te priyām

115.45

idamagre vanaṃ ramyaṃ supuṣpitamaṃhādrumam || asminvihartumicchāmi tvayā saha yathāsukham

115.46

itthaṃ tayoktamākarṇya puro'gacchaddvijātmajaḥ || viciṃtya parihāsoktiṃ gacchati sma yathā purā

115.47

punarapyāha sā bālā tiṣṭhatiṣṭha kva yāsyasi
durutsahasmarāveśāṃ paribhoktumupetya mām

115.48

pariṣvajasva māṃ kāṃtāṃ pāyayasva tavādharam || nāhaṃ gaṃtuṃ samarthāsmi smarabāṇaprapīḍitā

115.49

itthamaśrutapūrvāṃ tāṃ niśamya pariśaṃkitaḥ || āyāṃtīṃ pṛṣṭhato vīkṣya sahasā vismayaṃ gataḥ

115.50

kaiṣā padmapalāśākṣī pīnonnatapayodharā
kṛśodarī bṛhacchroṇī navapallavakomalā

115.51

sa eva me sakhā kintu jāta eva varāṃganā || pṛcchāmyenamataḥ sarvamiti saṃciṃtya so'bravīt

115.52

kimapūrva ivābhāsi sakhe rūpaguṇādibhiḥ || apūrva bhāṣase vākyaṃ kāminīva samākulā

115.53

yastvaṃ vedapurāṇajño brahmacārī jiteṃdriyaḥ || sāra
svatātmajaḥ śāṃtaḥ kathamevaṃ prabhāṣase

115.54

ityuktā sā punaḥ prāha nāhamasmi pumānprabho || nāmnā sāmavatī bālā tavāsmi ratidāyinī

115.55

yadi te saṃśayaḥ kāṃta mamāṃgāni vilokaya || ityuktaḥ sahasā mārge rahasyenāṃ vyalokayat

115.56

tāmakṛtrimadhammillāṃ jaghanastanaśobhinīm || surū
pāṃ vīkṣya kāmena kiṃcidvyākulatāmagāt

115.57

punaḥ saṃstabhya yatnena cetaso vikṛtiṃ budhaḥ || muhūrtaṃ vismayāviṣṭo na kiṃcitpratyabhāṣata

115.58

sāmavatyuvāca || || gataste saṃśayaḥ kaścittardyāgaccha bhajasva mām || paśyedaṃ vipinaṃ kāṃta parastrīsuratocitam

115.59

sumedhā uvāca
maivaṃ kathaya maryādāṃ mā hiṃsīrmadamattavat || āvāṃ vijñātaśāstrārthau tvamevaṃ bhāṣase katham

115.60

adhītasya ca śāstrasya vivekasya kulasyaca || kimeṣa
sadṛśo dharmo jārradharmaniṣevaṇam

115.61

na tvaṃ strī puruṣo vidvānjñānīhyātmānamātmanā || ayaṃ svayaṃkṛto'nartha āvābhyāṃ yadviceṣṭitam

115.62

vaṃcayitvātmapitarau dhūrtaurājānuśāsanāt || kṛtvā cānucitaṃ karma tasyaitadbhujyate phalam

115.63

sarvaṃ tvanucitaṃ karma nṛṇāṃ śreyovināśanam
yastvaṃ viprātmajo vidvāngataḥ strītvaṃ vigarhitam

115.64

mārgaṃ tyaktvā gato'raṇyaṃ naro vidhyeta kaṇṭakaiḥ || balādvihviyeta vā hiṃsrairyadā tyaktasamā
gamaḥ

115.65

evaṃ vivekamāśritya tūṣṇīmehi svayaṃ gṛham || devadvijaprasādena strītvaṃ tava vilīyate

115.66

athavā daivayogena strītvameva bhavettava
pitrā dattā mayā sākaṃ raṃsyase varavarṇini

115.67

aho citramaho duḥkhamaho pāpabalaṃ mahat || aho rājñaḥ prabhāvoyaṃ śivārārādhanasaṃbhṛtaḥ

115.68

ityuktāpyasakṛttena sā vadhūrativihvalā || balena taṃ samāliṃgya cucuṃbādharapallavam

115.69

dharṣitopi tayā dhīraḥ sumedhā nūtanastriyam || yatnā
dānīya sadanaṃ kṛtsnaṃ tatra nyavedayat

115.70

tadākarṇyātha tau viprau kupitau śokavihvalau || tābhyāṃ saha kumārābhyāṃ vaidarbhāṃtikamīyatuḥ

115.71

tataḥ sārasvataḥ prāha rājānaṃ dhūrtaceṣṭitam || rājanmamātmajaṃ paśya tava śāsanayaṃtritam

115.72

etau tavājñāvaśagau cakratuḥ karma garhitam
matputrastatphalaṃ bhuṃkte strītvaṃ prāpya jugupsitam

115.73

adya me saṃtatirnaṣṭā nirāśāḥ pitaro mama || nāputrasya hi lokosti luptapiṃḍādisaṃskṛteḥ

115.74

śikhopavītamajinaṃ mauñjīṃ daṃḍaṃ kamaṃḍalum || brahmacaryocitaṃ cihnaṃ vihāyemāṃ daśāṃ gataḥ

115.75

brahmasūtraṃ ca sāvitrīṃ snānaṃ saṃdhyāṃ
japārcanam || visṛjya strītvamāptosya kā gatirvada pārthiva

115.76

tvayā me saṃtatirnaṣṭā naṣṭo vedapathaśca me || ekātmajasya me rājankā gati
rvada śāśvatī

115.77

iti sārasvatenoktaṃ vākyamākarṇya bhūpatiḥ || sīmaṃtinyāḥ prabhāveṇa vismayaṃ paramaṃ gataḥ

115.78

atha sarvānsamāhūya
maharṣīnamitadyutīn || prasādya prārthayāmāsa tasya puṃstvaṃ mahīpatiḥ

115.79

te'bruvannatha pārvatyāḥ śivasya ca samīhitam || tadbhaktānāṃ ca māhā
tmyaṃ konyathā kartumīśvaraḥ

115.80

atha rājā bharadvājamādāya munipuṃgavam || tābhyāṃ saha dvijāgryābhyāṃ tatsutābhyāṃ samanvitaḥ

115.81

aṃbikābhavanaṃ prāpya bharadvājopadeśataḥ || tāṃ devīṃ niyamaistīvrairupāste sma mahāniśi

115.82

evaṃ trirātraṃ suvisṛṣṭabhojanaḥ sa pārvatīdhyāna
rato mahīpatiḥ || samyakpraṇāmairvividhaiśca saṃstavairgaurīṃ prapannārtiharāmatoṣayat

115.83

tataḥ prasannā sā devī bhaktasya pṛthivīpateḥ || svarūpaṃ
darśayāmāsa caṃdrakoṭisamaprabham

115.84

athāha gaurī rājānaṃ kiṃ te brūhi samīhitam || so'pyāha puṃstvametasya kṛpayā dīyatāmiti

115.85

bhūyopyāha mahādevī madbhaktaiḥ karma yatkṛtam || śakyate nānyathā kartuṃ varṣāyutaśatairapi

115.86

rājovāca || || ekātmajo hi viproyaṃ
karmaṇā naṣṭasaṃtatiḥ || kathaṃ sukhaṃ prapadyeta vinā putreṇa tādṛśaḥ

115.87

devyuvāca || || tasyānyo matprasādena bhaviṣyāti sutottamaḥ || vidyā
vinayasaṃpanno dīrghāyuramalāśyaḥ

115.88

eṣā sāmavatī nāma sutā tasya dvijanmanaḥ || bhūtvā sumedhasaḥ patnī kāmabhogena yujyatām

115.89

ityuktvāṃtarhitā devī te ca rājapurogamāḥ || gatāḥ svaṃsvaṃ gṛhaṃ sarve cakrustacchāsane sthitim

115.90

sopi sārasvato vipraḥ putraṃ pūrvasuto
ttamam || lebhe devyāḥ prasādena hyacirādeva kālataḥ

115.91

tāṃ ca sāmavatīṃ kanyāṃ dadau tasmai sumedhase || tau daṃpatī ciraṃ kālaṃ bubhujāte paraṃ
sukham

115.92

sūta uvāca || || ityeṣa śivabhaktāyāḥ sīmaṃtinyā nṛpastriyāḥ || prabhāvaḥ kathitaḥ śaṃbhormāhātmyamapi varṇitam

115.93

bhūyopi śivabhaktānāṃ prabhāvaṃ vismayāvaham || samāsādvarṇayiṣyāmi śrotṝṇāṃ maṃgalāyanam

115.93.p1

iti śrīskāṃdemahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottarakhaṇḍe sīmaṃtinyāḥ prabhāvavarṇanaṃ nāma navamo'dhyāyaḥ

Linked texts (2)